Sie sind auf Seite 1von 581

Über dieses Buch

Dies ist ein digitales Exemplar eines Buches, das seit Generationen in den Regalen der Bibliotheken aufbewahrt wurde, bevor es von Google im
Rahmen eines Projekts, mit dem die Bücher dieser Welt online verfügbar gemacht werden sollen, sorgfältig gescannt wurde.
Das Buch hat das Urheberrecht überdauert und kann nun öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch,
das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann
von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles
und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist.
Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei – eine Erin-
nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat.

Nutzungsrichtlinien

Google ist stolz, mit Bibliotheken in partnerschaftlicher Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse
zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nichtsdestotrotz ist diese
Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch
kommerzielle Parteien zu verhindern. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen.
Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien:

+ Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche für Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese
Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden.
+ Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen
über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen
nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials für diese Zwecke und können Ihnen
unter Umständen helfen.
+ Beibehaltung von Google-Markenelementen Das "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über
dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sie das Wasserzeichen nicht.
+ Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein,
sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA
öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist
von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig
ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der
Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben.

Über Google Buchsuche

Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google
Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser Welt zu entdecken, und unterstützt Autoren und Verleger dabei, neue Zielgruppen zu erreichen.
Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter http://books.google.com durchsuchen.
‫مر‬
‫*‬

‫‪-‬‬
‫ر‬
‫ت‬
‫ا‬

‫کمتر‬

‫د‬
‫ماسية‬
|

|
i

1
|
PETEIN

1 +
MIL

0
IN
.

k8k

1
|
!

FF
,

|
Din pala

IHS

00 0

I XOW, CAVI
9
2

DÍS QVÍSÍTIONVM
Exodus ca " Vil
Exodus, cap.XI.
MAGICARVM

LIBRI SEX :

Quibus continetur»ccurata cuziwanim


artium,& vanarum super

confutatio vtilibiologie ,CA


Jurisconsultis
,Medicis
r e I ,TE
O
to BL
Auc BI MANZ
O
Philologie .

TORIQ
MARTINO DEL RTO societatis ?ESD
Exed us , cap.VII
Exodus, cap. X.
Presbytero, LL. Licentiato, u sheologiæ
Dettore; olim in Academia

ORATZEN ZI,nuncin
SALMANTICENSI
publico'sa ure :

scripturae

Profeſſores
d'it opusvltimis curis longè
esauctiue & castigatius .

Exodus, cap.x Exodus , iar vi

DET

Exodus cap.yml ( Exodu , cap vmt

LVGDVNI
EXO :1118. cap.VII . Apvd HORATTYMCARDON Exodow , tarvm
priuilegio S. Cesar. Maiest.
Cum
u Gallichem Resu Chriftianiſ

: 11
!

1
IN EASDEM

PAR O DI A :

AGI A quam libro hoc videtis obfidem ,


Ait fuiffe fraudium peculium ,
Neque vllius medentis,arregloriam

*Nequiſſe præualere,fiue toxico

Opusforet necare,fiue faſcino.


Et hoc negat feraciora THESSALI

M Negarerura, noxiúmque CAVCAS VM ,


SCYTHÆQV E ſaxa conſcióſque COLCHICOS,

IBER I A M , tuúmque TavR E verticem :

vbi ifta,poſtMAGIA, floruit priùs

, nam PROMETH E r in iugo


Agreſtis herba
fæpe tabido imbuit fata.
Vapore
ZARATE Mede, lethiférqueDARDANE,

Tibi hæc fuiffe effe cognitiſima


Ait MAGIA ,poſtuma ex origine,

Tua exiiffe dicit e proſapia ,

Tuo exaraffe perfidas ftylo notas,

Et inde tot peramula dolos manus

Decus tuliſſe, laua fiue dextera

Opus patraret. aut vtrumque mutuas

Swo dediſſet impigrè viceshero.

Nequevlla vota NOXIALIBVS Ders


Sibi esſe facta, cùm veniret à viro

Nouiffimo hoc ad vfque


faculum recens.

Sed hæcpriùs fuere: nunc APOLLINE


Silet loquente,ſéque dedicat tibi

APOLLO DELRIE , atque APOLLO DELRII.

HERIBERT. ROSVVEIDVS. S. I.

ΦΕ ΑΕ
λη
γά
με

ΦΕ ΔΕ Ρ Ι Κ Ο Υ FEDERICI IA

MOTII MEDICI CARMEN


Ι' Α ΜΩ ΤΙ' ΟΥ ΙΑΤΡΟΥ Ε ” π ΟΣ ΕΙΣ
τίω το Παβος Μαρτίν8 Δελρίς βίβλος in parris Martini Delrij librum
οι Μαγίας. de Magiâ..

Η νανοί πάρα άνδρες , όσοι μεγαλώνορα τιμών ,


TEmpo priſciswe:crumquicunque Magia
ribus
Ούνομά τ’ εκγήσαντο θεοδμήτοιο Μαγένης , Cæleftis magnumque decus ,noménque ruierunt,
Γ'δημοσίων σοφίκ τε μετέπρεπον, ήδε σωεργός Illuftri Sophia că doctrine laude cluebant.
Είδη αις πραπίδέασι σιuωηρμόξαν ο προνοίξω . Cultáque iungebant folertipečtora menti :
Mηςιπόλοιγεγεώτες, Ανασανlων τε πάρεδροι, Sacrifici quondam celebres, à Rege fecundi,
Φύσις ιχνευτήρες αμύμονες , ίδρίεςάρων , Natur & indagatores,aſtriimqueperiti,
Μασάων θεράποντες , Ακεσούλης τ' αγέρωχά. Egregias artesMedicas, Mufas a colentes.
ΤοίG-έω φύλoισι μετ' αλλοδαποίσιν Ιωσήφ Talis erat loſeph peregrinæ gentisalumnus:
YorG- ο και φαρμoισι πολύτροπα θαύμαζα δάξας Talis apud Pharios Moſesoraculapromens:
Μωσής , Α ’ ασυρίκ π πόλ4 Δανιήλ © άγαςός: Telis ö Allyria Daniel spectabilis vrbi.
και Σολομων οείπυς 18ολαίοις έπιτάσωμ . Talis erat Solomon ,dum regia fceptra teneret
Tοίοι δ ' αντολίκθε Μάγοι διζωτο κιόντες Iudax;tales Magi,qui Solis ab ortu
Χριςομ, επικλινθόντα χαμαιζώλω ενί λίκνω . Vilibus in cunis Chriſtum petiere iacentem .
Τοίς δι ' έπι Δάιμον οίς ορG- αλάςο άνδρας ε Intereà miferos infefti Dæmonis &
λαύνων ſtrus
Δζλάος , σφετέρκσιν ατασθαλίνσι δαμύλας, Mortales agitans,ſua quos vecordia torſit,
Α’ ασεβίω εφέηκε, Γοητείας τι σαν έργ8 fraudes, varióſque nocendi
Emiſit fcelus.de
Μίσατο κήδεα πολλά, και άπλετα δανεα λώβης , Fallendig aftus, varias & repperit aries
Μαντοσίων, πόσιας τε, και έχισας έπαοιδας . Falſidicum vatum præfagia, pocula, cantus.
Κώνων ξεγένσνιο , παλαιγονέων όπι φωτών, Hinc exorta lues, atas hincpriſca parentum
ΜαινάδG Αιγύπlοιο θυηπόλοι, άτε Σαέλφ Protulit Ægypti Myftas bacchantis,Anúmque
Είρομανω μάντουμα θεσπρόπG- νεπι Γράμε Fatidicam ,qua tetra dedit responſa Saulo.
και πινυτή Μήδξα , κακόφσκίνας Αιήταο.. Hinc Medea ſagax Acte dira propago:
και Σίμων αθέμις ,επωνυμίίω τε Μάγοιο Impius hinc Simon , Magus ó cognomine dictus:
ΔεξάμλνΘ , και Καρσοκράτης,δς απεχθέα τέχνάω Hinc quoque Carpocrates,Magica qui tradidit artis
Α’μφαδίω εδίδαξον, αναιδείκαι φι σεσοιθώς. Puplicus interpres poſito precepta pudore .
Νιώ και Μάγων κακόεργα σίνη, δολερών τε Γοήτων, Nunc Magica peſtes,impofturaque, nefanda
Γαιης άχτια λυγρα , καθ ανθρώπ8ς αλάλίων , Pondera telluris, totum graſſantur in orbem,

Πασυδία σλάζονα, Θε8 κράτεόντGάκητι, Ludificáxique animos: at non fine numine patris
Atherij, qui iure malis offenſus,opacas
Ενδικον ός βρoτίκσιν αλιτροσιωμσι χολωθείς ,
Mentibus humanis tenebras offundit, & atra
Εμβάλλες κραδίκσι βροχών μελανόπλερον όρφνίω,
και νέφ© ήερόφοιον άτεκμαρτοιο Μαγείας. Improuiſ& oculos præſtringit nube Mügie,
Και τισιν ηλιτόσoινoμ αμοιβάδια τoίσιμόσαζ4, Exigit ó meritas hominum de crimine pænas,
Quique fidem fanctam leuibus liguere procellis,
Οσοι πίσιν άμεμπλου επιτρέψαντες αέλλαις,
Quique iugo falſi ſummittunt impia colla.
ΥδεG- ασεβέεσινυσεζούγνωτο λεφάδνοις .
Καί κον αμαυρώσεζα πολυσερέων γίνΘ ανδρών Támque adeò genus humanum terráfque parentes
Caligo obrueret furua circundata vitta :
Γάιαν όλίω έκάλυψε μελακρήδεμG ομίχλη
Eί μή Δέλβις έθλός εκ σακονι βίβλο Nibonus c Medica ſpectatus Delrius arte,
Diſcuteret tenebras fani medicamine libri,
I'κτήρ επίκαιρG- αθέσφατον 8κ ζόφον ωσεν ,
Et člara veri perfunderetomnia luce .
Α'τρεκίης πάντεοσινάγων Φαισίμβροτον άγλίω .
Είδεα ομορφας τε, και αίτια πάντα Μαγείας Nam fpecies formáſque omnes, cauſaſque Magia
Duplicis aggreſſus docta ſignare tabella
Αμφοτέρηςεκάτερθε κλυτη σφραγίσατο δέλτω .
Φιδές έμπιδόμυθον ετήθυμίζω τε διείρξας , Strenuus,& fimplex falſo diſtinguere verum ,
Fundities euertit noxas, quas intulit error .
πρυμνόθεν 3ζέρριψε τσλάνης απατίναρου άτίω.
Ω " μέγα τολμήεντG , ός ακνάμπήoισι μένουν άις, O nimiùm audacem ,qui fortipectore ( armis.
Terrarum peſtes, immania monſtra laceſſens,
Μώλομάγων τεράτεσιμ αμαρμακέτoισιν αρέρης,
Impia cordadomas,auerrunco Ioue nati
Δυσεβίω εδάμασαι , αλεξικάκ8 Διός υον
Åmulus Alcide, factóque exemplaſecutus.
Αλκιμον ηρακλύακαλώ μιμέμνω έργω .
Hinc catus &prudens vir colligat infita prorſus
Toίoιςdi' έμφυτον έμμον εταιρία φρενός αλκών
Eſſefodalitiofortiſſima pectora veſtro,
ΥμετέρΗ πινυτός καν ανώς ρεα τεκμήρατο
Aſpera quaspectent, (ſemper ad ardua tendant;
Ητε πολυκμήτοιο μόγεποτί δύσβάτου αισω
Magnáque ſuſcipiant duro comitata labore.
Ερχομνη , 9wwτά μετέρχεται ανεκές έργα.

Πληθών
Πληθών Λ' 8κ αν έγωγε εοτροπίων ιερέων ked mihi nec catus liceat memorare piorum
' Ι Η ΣΟΥ " χαριεντG- επώνυμου ζoνoμίύω , Myftarum , placidi I ESV de nomine dictos,
οίτινες κορέκσι και έργμασιν έξοχα σάντων Qui folida virtute cluent, operúmque labore.
"Έπρεπον αργαλέοισι Συ ο αμφιώξας έκανα Difficili præſtant reliquis. Tufingula pande
Καλλιόπη: σα οίδα πολυστερεών σίχας ανδρών , Calliope: tibi námque datum cognofle,quis horum
οίτε πρός ήoίω , είθ' εασερον , οίτ' ανα μεσσήν Auroram, mediumque axem , ſolémque cadergen
κλήρες εφήσανlo, τεράσια τόσα καμόντες: Incolai, a qui tot faciant miracula rerum .
Ημες 3 κλίς οιoμ ακέομίν , και σαφές όδμάν Fama leuis tantim noftras peruenit ad aures.
Ούτε τεχόωντG- αφίγμεθα τέρματα κόσμε. Necftabilis : neque enimfines penetrauimus orbis
' Αλλα συ πάνε ίσασα θεά και παράσι κεθνούς Exiremos . At tu, qua difpicis omnia, Mufa,
Θυμάρη τάδε Λώρα τείς πόρσυνομ άοιδής. Patribus hæc claris grati da munera cantûs.
Θύμορ εκ Μεσίων εθέλς τα πρώτα φέρε Poſtulat à Mufis primas Bellarminus Heros
Πορφυρέων κορυφή ΒελλάρμινΘ ' αρη ήρων. Ferre,Sacerdorum columen quos purpura veſtir:
* ος βέλG άρμίνον ήκον νικήτοιο φαρέτρης , Commoda qui mittens inuicta tela pharetra.
Ωκό τε , και φωνήν όσοις νόG στιν εχέφρων. Et cita, conſultisgs fonantia mentibus, acres
Καππάνων διχόμητιν έριν , και νεικG αναγρών, Compoſuit lites, é iurgia plena iumultu
και κλόνον αμφίρμσον αληθές αμφί λατρείας , Ancipiti, veta de religione, Deige
και (αθές τεθμοιο και εκ απεπάυσαίο σίων Legitimo cultu : nec deftitit antemouere
Πάλα λίθον, και πάνlα κάλων , και πάσαν ανάγκάω, Saxum omne.atque omnem funem ,c- quacung, neceſie
Τατα πριν και σωίίοίσιν αναμφήρισα τιθάη . Voluere, quàm doctishac indubitata reliquit. ( ε/!
Ουδ ' άρα ΜαλδώναlΘ- IGNρί9G άθG- αρέρης Nec fuitinferior, qnem Maldonatus ibere
“ Η σονα μόχθου έμενον , όπως ο αγελου οχώ Gentis honos adiit, labor , vt vox nuntia lari,
Xεις8 παμβασιλNG αν ακλορG , ώ υποφή Quam dedit Omnipotens Chriſtus,quam quatuor olim
Τέσσαρες έστρήγισαν εκ τετράζυγι δέλτα , Quadruplici vates obſignauere tabella,
Πάσιν αναποξέον , αρίζκλόντε τελέση Planaforet cun &tis,nec ciui cognita tantum
Παρισίοις άσοισι και αλλοδαπότσι γενές. Parifio, fed itý exlernis manifeſta pateret.
Πιερίω τοΐον τι περήριο ένθεα οίςρω , Sico Pierio ſtimulantePererius æſtro,
Μανλιπόλο Δανιήλ , απέλασε δάσκιον όρωνω Fatidico Daniele procul caliginis vmbram
Dispulit á tenebras, verbiſque interpres apertis
Και ζόφον αχλυόνlα , και αμφαδίοις έπέεσσιν
Expofuit dubij myfteria telia Propheta.
'Αμφιβόλε σκoλocντα διήϊον όργια φωλός.
Inclyta Turriaden virtus roboris ardor,
Τερριάδω μέγα κάρτα ομώ και θέρμG- αλκή,
Pontificis pro iure ſacri, Canonúmque vetuſto
Μαρνάμενον θείοιο δίκης ύπερ 'ΑρχιερRG
Dogmate pugnantem ,medium protraxit in agmen
και κανόνων , ώτρως μέσω ανά δώριν δράσαι
Intrepidum : ſummiſqueviri virtutibus altam
Θαρσαλέοις φήθει' το και μεγαλήτορος ανδρός
Extruxitturrim , facili quam magnanimus vir
Υψηλάς αρετ άισιν αν αντία δερματο τύρσιν
Aſcenſu ſuperaret , á hinc conſpectior eſſet.
'Αμβάνναν, ανθένδε φαάντερο , έμμβναι αυτόν.
Πόσος αγών , πόαση 5 βίη πέλε Πρασηθίνο , Quanta fuit vis, que contentio Poſſeuini,
Ν Cim dołło ſimulingentique volumine iudex,
Ημος ' Αρισαρχοιο δίκιο , έγιξε δικασάς
Inftar Ariſtarchi, variorum ſcripta notarei ?
'Ανδρών μνήματα πυκνά σοφή κι απέρει βιβλώ ,
Quantus Peltanı labor . exemplaria Greca
Πελτάνκ πόζον έργον , απ: ρεσίησιν Αχαιών
Pleraque vulgantis Romano comia lepore?
' Αχετυπων σελίδεσι Λατινίδα γύρω άγοντος,
Πέσος έάν Ριβέρας , ότε θέσφατα σεμνά Προφή Quantus erat Riberas, cúm nos oracula va
tum ,
τίων,,
Μίοι ας δυς καλές σιν , εώ διετέφρασε μύθω : Quos paruos dixere , ſuoſermone doceret ?

"Ωπόαση Σκώρδογχος αγάκλυτος αλκί πιθήσαι , Nobilis ô quando Scondonchus robore fretus ;
Βασκανίζω και συκόφασιν φιλολοίσβορον ανδρών Propulit à Sociis odium ,linguáſque procaces,
Εργολάβων , απάνθ » εών απέρξην εταιρων, Et Quadruplatorum conuicia falſa remouit ?
Γράμμασι κωφάρσιο οείφρονος Αύξονα κόσμου Scitáque donauit cultu monimenta Lating
'Αμφιθαλών , κάνε τη σωσέμπορος ίχνεσίν έμ Cofteri,ipſiuſque comes veftigia preſſit.
βάς .
Τις Μολίναν κε δίαιτο Συαρίσιoντί καθ' & Cαν Quis digno Molinámque Suarefiúmque diferium
Είπίμων αινσάι και τις έμφρονα Βάζκιον έργων Extulerit cantu ? quis Važ qui fortiafalta
"Αξια μυθήσαίο , Βαλλιάδω τε πρόφαντος : Laudibus ornarit meritis clarúmque Valentem ?
Ναι μάι Σερβιάδαο πιφάσκο λουκάδα χάντω , lam mihi Seruiada canos circumſpice crines,
Χρισιδίω τε γέροντα , νέων κοσμήτορε διασώ , Chriſtiademg ſenem : iuuenum queis tradita cura est,
Τών ο μεν Αυδομάρας , και 3 πόλιν αγλαόθοκον Quorum hic Audom aros, ſublimis at ille Duaci
Διακίάω κόσμησε σενγλώσοισι ρείθροις , Mania facunda decoromit flumine lingua,
Aμφαδίοις αγοράισιν αμαρτάδο άνδρας ελέ Deteftanda palampe quepiacula damnans.
γχών.
Τω και μοχθίζοντι βοηθός ώρεγε χαράς Aſtitit hinc opifer, ſociámque laboris amico
' Ανδρί φίλο Δαι χαφ , ο και Μάσησι μεμηλώς, Porrexit dextram ,Muſarum maxima cura
ελάδα Αυσονίης τε σωκορα δόγμάλα βάζα . Dauſqueius, Latia doctor Graiæque camana.
" Ος 7 € Σέλακάσιο κατωγάζων Βασιλάς Splendida qui monumenta Seleucenſis Baſilij
Μνήματα σιγαλόφωτά σοφα μετεφράαατο δέλτα , Doctis explicuit chartis: quæ protinusalmam
“Εξείης ά , τε δτον ασ' αχλύς ες φάG άξι . Proferet in lucem cecis exemia latebris.
" Ως άρα Κασαλίοιο κυβερνκτήρα χαλινόν Sic & Caſtalia moderantem legibus aquis
ΔώματG- 1θωοντι, παρ Αυδομάρ8 τεμύεσιν , Frana domus,apud Audomari memorabile fanum ,
Χρισιάδη παρέμενε φέρων Βερβάκις άλκας Chriftiadem levat auxilio Veruecius aftans.
α
Οι θέσαι
“ Ον θέσαν αρχηγοί φιλοπονθές κρανου Κως, Rectores duc ilii greent prefecere iuuenie ,
dotil
Ης άτε δή κτίλΘ- ήίθέων , προκέλουθG- οδεύς , Cui preit, ut verwex quucnum fextarises, quam
Αν σοφίης επί νάμα , και ές νομών καιδιώ έλαός . Ad Sophia fontes,o dulcia paſina ducit.
Μυροι άλλοι έασιν όλες οι σειραση γάνης, Sunt alij innumerivariis in fimbusorbis,
( Ευμνέες τελίθοιεν έμή ξύμπανlες αοιδH ) ( Adfint ô facilésque mea placidiſ,cameinice )
ΤαξιGάγλαϊκσιν άρισευονες εταιροί. Ordinis eximia clari virtute ſodales ;
| Ημεις οι' ανδρομέρισι νοήμασι μία φέρων: At nos humanis certum finémquemodikjue
Τόσδε 8 θενέοι κεν ανήρ σάφα τεκμήρας Mentibus addamus: nec.. hos comprahendere poſſint
Orlos Sày . ỞAiyº 3 vòG AfgTtai kgì kAxí. Mortales,quibus exigua eft folertia mentis.
Δέλβις καρτερόθυμε, συ δ ' άγρια δώριν και φίλων Tu vero impauido conftantique impere, Delri,
Θηρσιν αίδροδίκκσιν, οδημάντω φρωος ορμή , Acriabella gerens faud cum genteferarum ,
Θαμβαλέοις έργοισιν αrήραον εύραο κυδG . Mirificis aufis decesimmortale tulisti.
'Αλλα μόθον σαράνε , φέρων διαλθέ’ αγωγών Perge modo infignibellumfinire triumpho:
'Ατρεκλίκ πολεμιζομενη , και νητρικές άλκας Affer opem vero, bellóque tuereperitum ,
eidókey si Meli tano pinw ( Tepeerxía víxl . Dum palma laudem referat : fáltacia contra
Η δι' εσάτκ κακοποιός , αερτάζεσά τεχάρας Subdola, damnoſis infestansartibus orbem ,
|Victori det vita manis palmámquerelinquat
'Αμφοτέρας , και νίκG απαυδήσασα, λιγτχθη. , .
Δά τό τε Βελγικόν άδας αληθές κε τεθήλου Belgica tumi tellus vero florebit do equo,
και σε διίωοκκέέσιν έφυμνάσιον αοιδάς.. Ei se perpernüne cantu celebrabit in anum .

Τ Ε'Λ Ο Σ. FINIS.

IN E VNDE M.

TRI ME T R I.

Audebat ORCVS arte demonas ſua ,


Magicisque monſtris vertere ORBEM cardine:
G
Gemebat ORBIS Tartari victus dolo ,

Malisque tabeſcebat æger cantibus.


Quid hoc ? gemit nunc ORCVS , e versâ vice
Letatur ORBIS fraudibus liger Styge.
Eriámne SORT / tertio in regno locus?
Non . Ifta virtus eſt viri. cuius viri ?
DELRIO. notum BELGICIS nomen ſcholis,
Notúmque I BERIS. plura vis ? librum lege.

IOANNES GA V D A. S. I.

APPROBATIO SVPERIORV M.

Go Oliuerius Manareus Societatis 1 E sv per Belgicam Viceprouincialis ; pro conceſſa mihi à Re


,
do P. Martino Delrio Societ . noftræ Præsbytero facultatem , cdendi in vulgus : Sex libros Magica 1
rum Diſquiſitionum : grauium & doctorum Theologorum iudicio approbatos: in cuius permillionis
fidem , nomenmcum huic breuiculo ſubſcripfi. Datum Leodij, vi,menl. Iulij, Anni cl ), 15. xcvin .
Oliverius Manarcus.

APPROBATIO CENSOR IS .

vos iftos priores Magicarum Diſquiſitionum libros à R. P. Martino Delrio Societatis IESV
Theologó conſcriptos, quod multiplici variágue fint eruditione referti , nihilque contineant quod Catholica
fidei aduerfetur, dignos iudiconuipralo mandentur. Datum Louanij.8. Febr. Ann. Dom . 1599 .

Guilielmus Fabricius Nouioma


gus Apoftolic. ac Regius li
brorum Cenfor.

PRIVI
PRIVILEGIVM IMPERATORIS .

V DOLPHVS ſecundus diuina fauente clementia Electus

Romanorum Imperator ſemper Auguſtus ac Germaniæ, Hun


gariæ , Bohemiæ, Dalmaciæ , Croatiæ, Sclauoniæ , &c . Rex , Ar
chidux Auſtriæ , Dux Burgundiæ, Stiriæ , Carinthiæ, Carniolæ ,
& Vviertembergæ , & c.Comes Tirolis, & c. Norum facimuste
nore præſentium vniuerſis , Expoſitum nobis Honorabilem ,
deuotum , nobis dilectum Martinum Del Rio S. S. Theologiæ

. Doctorem & LL . Licentiatum Societatis Iesv Preſbyterum ,


R
inulta à multis annis, & olim cùm in Belgio Sereniſſimo Hiſpa
niarum Regi Catholico Philippo fecundo à Conſiliis fuit, & poftea cum Societati I es v
aggregatus ,variis in Academiis vtilitati publicæ pro virili cõcionādo,docēdo,cõponen
do incubuit ,in humanioribus artibus, Juriſprudentia & Theologia laboraſſe, quæ par
tim edita , partim vt edantur , vel confecta vel affecta habeat, aut ſecundis curis recudi
deſiderer. Vereri auté ne quod iam non ſine aliquo nominis ſui & lectorum diſpendio
expertus à quibus minimè expediat, ea Typographis ſibi ſuíſque in fraudé exprimārur,
ac proinde humiliter rogare ve Priuilegio le noſtro aduerſus eivſmodi iniuriâ ac fraudē

muniamus Nos itaque benignè cõſiderantes,quá vtile Honorabilis , deuotus , nobis dile
ctus Martinus Del Rio qui nobis ab inſigni pietate acdoctrina prædicatur, rei litterariæ
publicè operam nauet , quod in iis quæ iam anteab ipſo edita funt, liqueat, omnibus &
ſingulis Typographis,Bibliopolis ac aliis quacunque librariam negociationé exercenti
bus,feriò fimitérq; vetamus & inhibemus ,ne quiſquã prænarrata cpera per viginti an
norūſpaciū à prima editionis die cõputandú intra Sacri Romani Imperij Regnorumq;
& Dominiorum noſtrorū hæreditariorum fines, ſimili vel alio charactere aur forma ſiue
in toto ſiue in parte recudere, vel aliò recudenda mittere , aut alıbi etiam impreſſa ad
ducere, vendere , & diſtrahereclam feu palam contra voluntatem & conſenſum ſupra
dieti Martini Del Rio præſumar. Si quis verò ſecus faciendo Priuilegium hoc noſtrum
Cæfareum negligere vel tranſgredi conatus fuerit , eum non folum prænarratis libris
perperam quippe recuſis & adductis ( quos prænominatus Del Rio eiúſve Mandatarij

vbicumque deprehenſos, vel propria authoritate vel Magiſtratus illius ope & auxilio fi
bi vendicare poterunt) de facto priuandum , fed & decem Marcharum auri puri fiſco
noftro Cæſareo fraudis vindici, & fæpefato Del Rio eiúſve Mandatariorum vfibusex
æquo pendenda decernimus irremiſlibiliter puniendum . Mandamus ergo omnibus ac
ſingulis noſtris & Sacri Romani Imperij Regnorúmqueac Ditionum noſtrarum hære
ditariarum fubditis, cuiuſcumque ſtatus, gradus,conditionis ,aut dignitatis exiſtant tam
Eccleſiaſticis quàm Sæcularibus,præfertim verò iis qui in Magiſtratu conſtituti vel pro
prio vel ſuperiorum nomine & loco Ius ac Iuſtitiæ adminiſtrationem exercent,ne quen
quam hoc Priuilegium noſtrum Cæfareum temerè & impunè tranfgredi aut violare
patiantur, quin potius contumaces , ſi quos fortè compererint, præſcripia pæna puniri
aliíſque modis idoneis coërceri curent , quatenus& ipliin eandem mulctam incurrere
noluerint , harũ teſtimonio litterarũ manu noſtra propria ſubſcriptarum & figilli noſtri
Cæfarei impreſſione munitarum.Datum in Arce noftra Regia Pragę , die decimaquinta
Menſ.Iunij, Anno Domini milleſimo ſexcenteſimo ſecundo,Regnorum noſtrorum Ro
mani vigeſimoſeptimo, Hungarici trigeſimo, & Bohemici itidem vigeſimoſeptimo.
Subfignatum ,
RVDOLPHYS .
Al mandatum Sacre Caf. Maiestatis proprium
Ryd. CORADYCIVS .
Io.B ARV I TIVS,

Go MARTINVS DEL R10 , Societatis IES v Presbyter, ſacre Theologiæ Doctor,ey


LL.Licentiatus,conceßâ mihi à Ceſareâ Majestate facultate eligendi Typographum, cui mea cum
XXri. annorum priuilegiocudenda traderem :tibi Horati Cardone,confiſus de fide, pietate,& industria
tuâ, facio potestatem excudendi à me compoſitas Diſquiſitiones Magicas, & pænam Ceſaream exi
gendi à Typographis contra Cæſaris edictum illud prelo fubdentibus,vel vendentibus,& c.iuxta præfati
diplomatis tenorem . Datum Valliſoleti in Castelli,quarta Augusti anno millefimo fexcenteſimo ſexto.

MARTINUS DEL Rio Soc . Iesv Preſbyter,


S. Theol . Doctor, & LL.Licenciatus .

it
SVMMA PRIVILEGII A CHRISTIA

niſſimo Galliarum Rege obtenti .

ENRICI IIII . Galliæ , & Nauarræ Regis Diplomate cautum eſt,ne quis

HE SAMO
in ſuo regno , aliíſve locis ditioni ſuæ ſubiectis, intra proximos annos de

cem ,à die impreſſionis prima inchoandos, excudat , vendat,excudendum ,ven

dendúmque quouis modo , ac ratione conetur librum qui inſcribitur Diſquiſitio


nes Magica MARTINI Del Rio Societatis Iesv,præter Horatium Cardon ,

Bibliopolam Lugdunenſem , aut illosquibus ipfe concefferit: ſub pænis Origi


.
nali Diplomate contra delinquentes expreſſis. Datum Pariſiis 30. Maij an 1
1
no 1607 .

Signatum , De mandato Regis ,


.
BERNARD

Facultas R.P. Prouincialis Societatis leſu in Prouincia Lugdunenfi.


1

Vdovicvs RICHEoMvs Prouincialis Collegiorum Societatis Iesv ,in


LP
Prouincia Lugdunenfi, iuxta priuilegium eidem Societati à Regibus Chri
ſtianiſſimis Henrico III. 10.Maij is83 . & Henrico IIII. nunc regnante 20. De

cembris 1606. conceſſum , quo Bibliopolis omnibus prohibetur, ne libros ab


eiuſdem Societatis hominibus compoſitos,abſque Superiorum permiſſione im

primant : permittit Horatio Cardon Lugdunenſi Bibliopolæ ,vt librum qui in

fcribitur, Diſquiſitiones Magica MARTINI DEL R10, Societatis Iesv, ad

ſex proximos annos imprimere, ac liberè diuendere poſſit. Datum Lugduni 30 .


Maij. 1607 ;

RICHEOM V S.

Continentur libris ſingg. Seqq.

L 1 B.I. De Magiâ generatim , & de Naturali,Artificiali,& Præftigiatrice.


Lib.II.DeMagia Dæmoniacâ & eius efficacitate.
Lib.III. De Maleficio & vanâ obferuatione.

Lib. IV . De Prophetia, Diuinatione, & Coniectatione.


LIB. V. De ludicis officio & ordine iudiciario in hoc crimine.

LIB.VI.De officio Confeffarij ,ac remediis licitis & illicitis.

SVMMARIA
S V M M A RIA BREVIA

L I B R I. I.

PROLOQVIV M. ‫חותמס מכעימים בשוק נחש קסם עניין חכר לחש‬


Locus Exod. 22.v.18.quid , ibi malefici: alius 4 .
AEmonum fuperbia , o Reg . 1. v.22. Teſabel malefica , Samaritis hoc
dium ,ea doli. A malum affricuit. Samaritanus pro incantato
Scriptionis occaſio @ dif re dici folitum . Locus Ioann . 8.1.48.0 49 .
ficultas. B
Ququeanor's quid fignificet LXX.interpp.Gre
Auctoris conſilium @ in cori nomin.15έπαοιδός,μάντις,φαρμάκος,γόης.Ε
ſtitutum . С Latinorum ; Magi, venefici,Theſſali,Chaldei
w Operis neceßitas. D Augures, Arioli, Aruſpices, Genethliaci, l.a
Locus ad Ephef.6.verf.12.explicatus. mix, Striges, Maſce ,Veratrices, Sortilegi,sor
Heretici Hiſpani duo Magi. tiary .

Pſeudochristi, & Pſeudoiohannes plures. Cap . III . De Magia naturali , ſeu phyſicâ.
1
Hodie tot malefici propter defect. fidei . E
Perſarum Magia duplex,naturalis & ſuper-- A
Virginalis liber damnatus. ſtitioſa.Quod initium ſeu origo vrriuſque ? B
Heretici plerumque fimul malefici. F Sanhedrit e quales Magi fuerint. Magie na
Hæreſis cur in maleficia ſoleat definere. G turalis definitio o exempla. Qualis Magia,
Geneuenſes Striges. Salomonis, Trium Regum , o Apollonij. Ma
Precario Scriptoris. gie naturalis diuifio.
LIB . 1. DE MAGIA . (Guilh . Pari. Bo Robertus
Cap . I. De ſuperſtitione & Triezius,Picatrix , Agrippa,
eius ſpeciebus. Anſelm . Parmenfis ,
Petrus
Pietatis cultores aliorum ab his futuri ex sibyl. de Abono.CichusEſculanus,
libris. Alchindus , Geber , Roger.

Etymologia ſuperstitionis,fecundum Iſidorum , A Iudicium de ſcrip- Bacon . Raimun . Lullus, Ar


ea locus eius explicatus. pris quæ in hoc ge- nol, Villanouan. Poncetus ca
Superstitio Christianis in malam partem ſumi- B nere edita , queli- Ardoinus.
tur.Locus A & t.17.v.22.explicat.
cita , quæ illicita, Cardanus de ſubtilit . &
c. Variet.Ioan.Bapt.Portege
Superstitio & religio differunt contra Epicureos.
LocusCiceron.emendat. Alius Nonij. C Anton.Mizardi Magia na
Lactanti dictum difcufJum. Religio quid fit, turalis.Alb .Magnilibri qui
qua vitia illi contraria , quomodo fit exceſſus dam . Pomponat.de incanta
in religione ? Superstitio falſi cultus, idem D tion . Eſculanus in Spheram

quod idololatria, que duplex tacita , & ex de Sacroboſco. Ioã.Fran.Pici


preſſa.Superstitio indebiti cultus.Locus1. Pan Magica. Ioann. Bodini libri.
ral.16.0.26.explicat. 4248 . Quæſt .I.Quid coeli aſpectus & influxus
Cap . 11. De magiæ definitione,diuiſione, ad Magicos effectus conferat?
& Magorum variis appellationibus. Fundamentum magorum ab astrologiâ mutua- A
Magia in corpore quid. Dupliciter diuiditur A tum, de imaginibus cælestibus & earum fym
ab efficiente causâ,& à finali.ab illa in Na- B pathia cum inferioribus refutatum , reſpon
turalem , Artificiofam ,& Demoniacam ; ab ſum argumentis eorum . Nugacitas detečła B
hac in bonam & malam . mala definitio , ea ex ipſorummet poſitionibus.Calum & astra C
quatuor ſpecies.Magia ſpecialis. Diuinatio. C anime expertia ſunt, Regula ad intelligenda
Maleficium.Vana obſeruantia ,qaid.Ma- D varia ss. loca , que videntur iis animam tri
gorum varia ex ſac. ſcript. nomina , quid ob, buere. Influentie an vlle , e quales. - D
Aowoth, Iddeghoni,MYT n1318,318 ventri Quid celi @ astra in hæc inferiora poßint .
loquus, oripuuaks. De diebus Criticis. E

it 2 Arriculus
SV M M A R I A

F Elizabetha an hec donum habeat. Topkeri li


Arriculus de hac re Pariſ. confirmatus.
Q. II. An huiuſmodieffectus magici mi ber diſcuſſus : huc pertinentfilij Paraſceues in
raculis fimiles oriri poſſint ex ho Belgio. De regibus Franc. Angl.de Pyr
sho rege. Quidam aliquando contactu fa- F
minis naturali complexione?
An anima humane res materiales omnes obe narunt.De Jalutatoribus Hiſpan.diſputatum .
A Nauarri locus explic.Veracruzy fundamenta
diant ? quod non ,cont. Auicen.eg Pompo
narium . Neque hoc prouenire ex tempera- B diſcuſſa.Mendacia ſalutatorum & ſuper- G
mento equalitatis, contra quoſdam medicos. ſtitiones. De Pici herba & fimilibus.Fun - H
Nullos naſci medicos velfaſcinatores. damentum Pomponaty euertitur. De gentili
Q. III. Quanta qualiſque ſit vis imagi. bus.S.Pauli.cu curatioremilitarifalsò aſcri
nationis,quo ad huiuſmodi effe & us? pra D. Anſel. De duobus pueris Alb. Magni .
Plurimum poteft in corpus proprium . Nocłam . De Pfilles& Marſis. Alchimi locus.
buli,& horum cauſa.Exemplum mirabile. A Cap.IIII . De Magiâ artificiali.
Que ad hoc concurrere debeant. Aliquid B Magia hec quedam diuinatoria , quedam, A
aliquando in corpus proxim.e diſpoſitum ; C operatrix Operatrix quedam Mathema
In corpus distans aut diſpoſitum , nihil poteft tica,quedam Præſtigiatrix , Mathematica
omninò contra multos.Imaginatio nöpoteftD exempla varia auctores. Os aëneum Aib .
alium loco mouere , fanare, vel faſcinare, nec Magni locutum non fuit , contra Guilh . Pa
poteft tempestates vel pluuias ciere . Calpurný rif. alios. Prestigiatricis exempla pluri- B
locus explicatus. Genef.30.Locus.De varieta ma.Virgo Colonienſis , Triſcilinus. Sadectias
te partûspropter imaginationem vel ante con Tudeus , Ennus, Liodorus Cæſary Malteſius,
ceptum vel poft.Varia exempla:Etan ſufficiat Quando illicite operatrix , e naturalis:
alterius parentis imaginatio.Pauones albi quo frauſeus. С

Q.I. An vis charact.annulorum , figillo . &


pacto fiant. D. Augustini locus.
Q. ILLÍ . An ſolo contactu , afflatu , viſu , imagin.fit ,qualem magi contendunt ?
voce,oſculo ,vel nudi lintei applicatio Opiniones varie.Imaginum triplex genus, & A
ne vulnera , vel morbi fanari, & alia de fingu.vi. De figillis @ characteribus. B

huiuſmodi inira perfici poflint naru Nullam his omnibus vim ineſſe.Sigilla Her- C
raliter metis, eg Lud. Dulcis liber notatus.Caiet. D
Fundamentum eorum ,quiaffirmant.Sedcötrà. A & Pomp. fundamenta ſubruuntur. Figure an

Non eſſe hoc tribuendum voci ſoli. De tauro vis fitilla formaliter,fiue, quà figura.

cadente eg erecto. De parentum exefacra Q. II . An numeris magicis vis vlla ?


tione exempl. V veſtfale mulieris filium voce Quomodo Patres de numeris Philoſophati. A
reddentis immobilem . Nec etiam aſpectus, B Pars abnutina defenditur. De anno climacte
ne cum imaginatione quidem , id potest. Viſio rico partu octimestri. De herbas Penta- B
fit recipiendo non emittendo. Amor quomodo phylli , de granis heliotropy , de ligaturis, de
nafcatur aſpectu. item lippitudo. infectioſie pilulis inæquali numero datis de numeris mu
culorum per aſpectum menstruate, aſpectus ſic. Quo ſenſumagi loquantur de numero . C
vetular.quomodo noceat pueris.Galgalus quo Pet. Gregor. reprehenſus, a Patres defenſi.

modo ſanet i& tericum . Quo pacto lupi inge Fabij Paullini liber , de numero ſeptenario.
rant raucedinem . Strutiocamelus eu testudo De vi muſices Orphei fuſißimè diſputatū, &
an viſu oua excludant. Leotur metuit galli Platonica deliria refutatd, Macrobij locus.
naceum.De Hiſpanic Zahuriz, ſeulynceis.C Magnes:Pandaura, Androdamas. Automata

Nec etiam contatus ſolus ad hoc ( ufficit. Ferd . 1 1. Archiducis. Speculorum infectio .
D
Echo.selenites ,Theriaca.Marſili Ficini regu
ſtorpedine icta.hyene vmbrâ,Serpen
Explicano te querno folio , vel ibrdispenna. le notate , Tarantula morſus curatio.
tur varie |viperà, faginâ virgulâ. veſperti Q. III. An verbis & incantationibus
vis inſit morbos ſanandi, aut alia
experien- lione ea folies platani. Caprice.
ļie , de ringio, aquile pennis. lepore marino. mirifica perficiendi?

ilmpinis agninisſa fidibus. Vary errores , ea corum fundamenta. A


De Echineide ſeu remora. vna fides alterius ci Vera fententia ; explicatur & probatur. B
thare tinnitum prouocat.De magnete @ fer De poculo Zelotypie .Naturalisoperatio quot
70 , tauro ad ficum alligato. Depuella napello modis ſumatur , fusè explicatum ea clarè.
Ordo rerum naturalis ,miraculofus, e pre
enutrita.De cadauere ſanguinante in preſen
tia occiſoris. Locus Lucret.explica.fundamen ternaturalis , ſeu ſuperstitiofus, quomod dif
tum Pomponatij. E Donum ſanitatum eft do ferant ; item artificialis ordo quod quid , a
num Dei & gratia gratis data, de ſeptima quantum poßit.Spondani error.C Pomponaty
prole maſcula , De Anglic Regum chariſmate. furilia fundamenta. Ferrerị, Pici e Petri

Gregorij
1
1

LIBRI PR I MI .

Gregorijeg Thuani dictadiſcuſſa. Stulta D matallo ,quàm in terre renis gignator meral
magorum fundamenta , Ananiasincautè que lum . Auricaufa efficiens.De Jandaracha,ori
dam de hac re . Nulla celestibus rebus cum
chalco,ftomomate .De metallorü præcipue D
verbis ſympathia. Nulla certis verbis vel no auri materiâ. Duplex materia remota & pro
am aliis .
minibus,quà talia ſunt, vis maior qu xima. Aristoteleorum doctrina deferfa ,dere.
Nomina non ſunt vite participia ,nec rady motâ Chemyc. ſententia explicat. & defenſa,
rerum quas ſignificant. Quomodo Deus no- É conciliaráque , nempe de proximâ , quomodo
mina rebus vocat Pfalm . 146.V.4 . Quomo reſolutio fiat in hec princip. proxima. E
do quorundam nomina ſcripta in celis , Luc. De artis ea nature potestate ac vi. An me- F

10. V.19. Nomina non ſignificant per influ talli vnica fit ſpecies, aurum ? Definitiome
xum cælestem . Complexe orationis non F talli.Diuerſitas ſpecifica , non benè probatur
vis maior quàm i ncomplexeſoluuntur argu per definit. generis. Poffunt imperfecta a
etiam monstra de inferioribus fuis predicuri.
menta Agrippe. Circumstantie, quas addunt
varie & vane . G Poteft inanimatorum ſpecie differentium m
Quæſt.IV.Deamuleris & periapris. teria proxima eſſe eâdem , aliter atque aliter
Romanorum amuleta , preficiſcini. Græcorum A diſpofita. Cur citiùs aurum fiar per artem, G
quoque & Iudeorum Phylacteria. Christia quàm per naturam . An gemmas fic poßit H
nis que licita,e que non.Ciruelus notatus.B veras producere. Agens principale hic eft i
Que vis horum . De Hiſpanico Gagate pue ſemen auri.
ris appendi ſolito. D. Bafi. Incertus , Chry Sect. III. De eâdem efficacitate. Probabile A
ſostom.Hieron.explicati. Alex.Magni nu . eft fic aurums produci poſſe. Calor ignis ad
miſmat a ſuperstitioſa. Exempla S.Simeonis C Daria efficax , vtegnatiuus. Variarum B
Sali, & D. Antonini. Explicantur cap.1.0 4 . transformationum expirentiæ. Ex cadauere
20.9.7. D. Leoni falsò in fcripta oratio. He veſpe dg crabrones. Ex fimo ſcarabæi. Ex
retici vſi his falfis periammatis. Falſa in qui baſilico ſcorpi.Ex auripigmento aurum . Cayri
bus vana angelor. nomina , que ſcriptura non fornacibus educuntur ex ouis pulli. Galena
nouit :: 0 de his decretum Concilij Rom.ſub plumbi vena.Vermiculi mutantur in muſcas .
Zacharia contra Adelbert.heret. * D Sal; bitumen , attramentum artificio fiunt, non

Cap. V. Ars aurifactoria , quàm Alchi minùs quàm natura. Triticum & filigo mu
miam vocant , ad quam Magiæ fpe tattur in insicem . Lolium commutanm in
ciem fit referenda ? triticum . Calchitis migrat in Misyj. Ligna
Quæſt. I. An hac arte verani au per aquam lapideſcunt. Fructus arborum , a
rum conficiatur ? frustra nauium fiunt anates in Scotia. De
Sect. I. Quid fit , & quando hec ars inuenta ? A mones ſaltem norunt inudos tranſmötandi C
Alchimia nec Grecum , nec Arabicum , fed metalla .
Hebreum vocabulum . Aegyptus non vocata Sect. I V. Aliqui verum aurum fecere.
Chemia, ſed Cham , fiue chammia ,contra Plu Gallus quidam . Arnold.Villanouan.Ber.Treui- A
tarchum . Alchimie deſcriptio,cur Spagirica B fan . Raim .Lulus. Anton . Taruiſin, De Gre
dieta. Manili locus explicatus. Chymices C culo tempore anastasij. Reſpondetur exem- B
laudes ,explicata inſcriptio vetus . Chryſo - D pla impugnantibas.explicatum.cap.ſpondent.
poeia que origo @gu antiquitas , refutantur fa de crimin.falfi , in extrau . Testimonia paupe
bule multe ſemiblaſpheme. De Adamo, de rum , vel ſociorum aut familiarium que ad

Noë , de Mole e ſorore eius Maria , de sa mittenda . Nemo ultimum artis vllius apicem
lomone.De Pandore poculo ,de vellere Colchi conſequitur.
co,de femore aureo Pythagore,de Crateue fa Quæſt.II.An Chryſopæia habenda in nu
cro terre opere. Locus Efdr. 4.cap.8.v.2. E mero artium ingenuarum ,an me
chanicis annumeranda ?
fuit hæc ars ſub Caligula, & Diocletiano. Gre
ci de ea ſcriptores
zozimus & Nicepherus Secundùm fe eſt ingenua pars phyſices,per A
Blemmidas. Precipuus, non primus Gebrus accidens Mechanica. Qui Chymici fint me
Arabs.
chanici. Qui fint philoſophi.
Sect. I I. De efficacitate artis in auri produ- A Quæſt.111.Álchimia ad quam Magiæ
étione. Argumenta putantium non poſſe au fpeciem pertineat?
Pertinere ad omnes ostenditur. A
rum verum ,ostenditur ea non probare. De no
minibus lapidis philoſophici , e de eiuſdem ( Naturalis,
materia o modo conficiendi. De naturâ me B
I Artificiofa,
tallorum . Ea eſſe inanimata , nec viuere. B Exempla Demoniace

De metall.generatione.Paracelfistarum locu Et Deluforie.


tiones improprie. Aurum faciliùs gigni ex C Quæſt. I V.Licita an illicita ſit alchimia.

+ + 3 Inre
SVMMARIA LIBRI PRIMI.

[ure communi non eft prohibita , explicantur, tenebatur.

cap. Epiſcopi 20.queſt. s . cap.ſpondent, de Quomodo peccetur ratione perſone,quia nõF


crim . falſiin extrauag.com . A ſatis diues , parui iudicy , aut ingenij. Gau

In foro conſcientia paucißimis eſt permiſſa dentes decipere , ſeu verſipelles. Incontinen
propter circumstantias varias. B tes , vt luxuriofi e iracundi. Variabiles,
Quomodo peccatur defectu finis , per auari inconstantes , imparientes, indocti & philo
tiam.Auro alchimico quo pacto liceat vti . C Sophie imperiti , fuperbi , curioſi, impų, iniu
Non ad commercia,nec medicinas: quando ad ſti ,non timentes Deum ,nec proximum aman
ornatum & viérfilia. Nunquam admiſcen tes , vel impuri.
dum moneta . Stultum , hinc lucrum petere. Quomodo quiſque ſeipsi debet examinare . G
Peccatur etiam per curioſitatem , , quàm hoc Quomodo cõfeſſarius ſe debeat gerere cum H

fit periculofum . alchimico penitente. De opinione putantium


Quomodo peccetur ratione modorum , fiue D poſſe hominem hac arte verum gigni .
mediorum , ſiex ſuperstitione vel pacto cum Lex Angliæ deberet vbique promulgari & I
demone. Archimiste multi , Magi vel ſal ſeruari,vt non niſi Principis permiſſu hæc ars
tem ſuſpecti. Preſumptio Magia eſt contra exerceatur à fubditis.
alchimistas ou de facto fit adhibitis ſupersti Ars ista faciliùs licita ,imò ferè peculiaris K
tiofis, vergunt in maleficium philerorum vel Principibus , aut valdè opulentis. Opinio illa
venenorum.Peccatur etiam quando facræ fcri communis Turistarum non excufat à peccato

pture verbis vel facris pičturis abutuntur. in hac re , & quare. L

Quomodo peccetur ratione tëporis,malè im - E Quam vim vbique debeat obtinere dict. cap..
penſi, aut omißis aliis oportunis , ad que quis ſpondent.

1 B
B
O
J
OB
00
5

PROLO
P.ROLOQVI V M

DE DIFFICULTATE

ET NECESSITATE HV

IVS TRACTATIONIS .

Rdior arma , quibus , cæli ſuper aurea templa,

Molitur ſolium ſupremo aquilone locare


Praua Dei ſoboles, patrio conſidere regno
Que vetita : atque , imis Erebi detrufa fub antris,
Gliſcit atrox odiis , animiſque furentibus iras
Nutrit, nec damnis hominum exfaturata quieſcit.

А Rorsvs ita eſt.nullæ ſunt induciæ ,paxnulla;vbinec odij , nec


inuidiæ modus aut finis vllus.hoſtium Dei ſuperbia aſcendit ſemper, a Plal. 73 .
in fin .
a augetur malitia, crudelitas inualefcit.amat libi tribula merere,
dū nobis ſpinas ſerat: gaudet ſuas agere prenas & ſupplicia pro

pria exacerbare,dummodò in cruciatusæterni partē quamplu


rimos homines afciſcat , & diuinæ huic illudens imagini,pretioſo

Christi ſanguine dealbată decoloret,affertamq; in libertatem ,


priſtinæ mancipet ſeruituti, & Cadmeia planè victoria perdar
pereundo , perá; latus hoſtilein ſuamet ferrī viſcera conuertar .
Nihil finit inaulum ,nihil intentatum relinquit. Videtanimú imbecillem ,pauidumą;? cir
cuit veleo , ac vim intentat . nouit imperterritum, conſtantemg;?vulpem induit , exuuium 5 Pfal.6 1 .
in fin .
ponit leoninū .Heu ,qua multi o partes vulpium ſunt & fuere : quoc luctator dolofus pellaciis
& technis irretitos ſupplantauit? Mille nocendiartes habet, innumeris vtitur telis.præci
puum omni ætate deeadépharetra fuitillicium ,quàm curiofarum , cam ſuperſtitioſarum

B artium ;quã multa,tam ſtulta demonum commenta mortalium animos dementancia,quç


cuncta Magi.e nomen ambitu ſuo cöprehendit.De qua,diſceptare, futurũ neſcio difficul
tatis fit maioris , an neceſſitatis. Etenim vbiq; locorum graſſante præcantricum & malefi
corum colluuie diriſſima,medicinã facere neceſſariū ; ſed eandé facere inueterato & re

crudeſcēti ſempermalo ,difficile imprimis & laborioſum . Nam etfi fuere conati quã plu
res,quide Magicis ſcripſere:quæ tamēilli hac de refcriptismandarunt, vel quod fidei& c Cornelii
moribus noxia, vetitæq;lectionis,repellendasvel quòd perpauca & exilia , muliplicãda & Agrippæ ,
augenda,vel quòd obſcurè,finemethodo ,& parū firmè tradita ,luculentiùs & ordinaciùs euide
bono,Pica
proponenda,rationibuſá;& auctoritate teſtiū meliùs ſtabilienda fuêre.Sanè, qui fibraso tricisHiſp.
mnes arciū ſuperſtitioſarum vnus ſit ſcrutatus & eruerit ,neminē me legere memini. Scri- Anſelmi
,
pſere Philoſophi,luriſconſulti, Theologi ; ſed ſuo quiſque duntaxat inſtituto ,vtcùm fuæ 1ā.Bodi:
Icholæ ſectæq; vtcung; ſatisfecerit,ceteris certè minùs profuiſſe ,minùs conſuluiſſe videa- ni,loann.

cur.Equidem debitorê me omnibus agnoſco, & in his tribus facultatibus longo tempore org:Godei
verſatum , ſi dicám ;nec mentiar,quia verum dicam , nec gloriabor, quia profectum mihi manni&
с.
non arrogo.cultúram profiteor & operam ,de fructu iudicium aliis permitto.Conatus a- Trithemii
liquo progredi , & hoc opere comune tribus ſcientiis ſtadium ingredi : quòd viderē trium Stegano
communě,non vnius peculiarem hunc fundum atq ; hereditaté.Quare( quod neglectum , cuceri,E
vel minùs ab aliis animaduerſum )ſuperſtitioſarum artium fundaméta diligenter inueſti- |rafti,Da
Tin & c.
gaui,& ex ſcitis humanæ diuinæq; fapientiæ neruofius quàm prolixiùs ſubruenda fufcepi :
gnarus eſſe Chriſtiani hominis fallacias has non ignorarc,& fpiritalia nequitie (vraitTertul
Jian. )non quidem focia confcientia ,fed inimica ſcientia noſJe,nec inuitatoria operatione,fed expugnatoria
dominatione tractare multiformemluem mentis humane totius erroris artificem ,falutis pariter animaque
tt 4 vaſtare
PROLOQ VI V M.

vaſtatorem :Nec in ſpeciem adfinxi quidquam ,quod refellerem , fed ex ipſorum vanitatis ac
perfidiæ magiſtrorú arcanis & inyſteriis,ipfa ab incunabulis crepundia deliriorū,delibris
obſcuriſſimis deprõpta ,in lucē extuli : deinde in re, vtdiffuſiſſima,ita & minutiſſima,ad ar
tērationemq; reuocanda,non minimum laboris poſui,& ,nifi fallor ,non incommoda me
thodo digeſlî,vt huc illuc lacera & diſiectamembra, in vnū quaficorpus coaleſcerent:de
niq , ve à quouisfacilè intelligantur,plano & dilucido, quali vrimur in ſcholis,ftylo,in lucē
publicam typis mandaui.Quod vt facerē, licet benè multoruin ,qui flagitabant, deſideria D
nonnihil excitarint,longè tamen fortiùsimpulit lues quàm obſcæna,tam prolerpens, ve
neficorum & incantatorum :quæ hocnouiffimo feculo ſe per omnem in dies Europă lon
giùs ac latiùsdiffundit. Vtiure quãoptimo liceat ingerereauribus mentibuſq;illud ſono .
Petr S. noræ & inuictæ Eccleſiæ petræ . a Sobrý eftote & vigilate ,quia aduerſariusvefter diabolus, ianquã
ad Eph. leo rugiens,circuit,quarens què deuoret:Necnõ eandé in ſententia alia Gentiñ Apoítoli; Induite
V. I2 .
vos armatură Dei,vt poßitis ftare aduerſus inſidias diaboli:quoniã non( tantū) eftnobis colluctatio aduer
ſus carněOfanguinë(aduerſushomines,qui carne conſtant & fanguine,ac proinde fragiles
ac caduci,facilè laſſantur ac vincútur)ſed (precipuè) aduerſusprincipes empoteſtates(videlicet)
aduerſus mundi rectores tenebrarü harū,contra ſpiritualia nequitie in coeleftibus:hoc eſt contra natu
raspon corporeas,ſed ſpirituales ,longè vt potentiores,ſic & vafriones hominibus ,& qua
rum habitatio nonin luteis hiſce domibus,ſed in ſublimi,& aërisregionibus.Reuera non
cum anilibus deliramentis,aut idiotarum inſomniis,quod quidã dictitant,depugrandum ,

3 ſed cum ipſis dæmonibus,quorú ope,confilio magi vtuntur,quod ratio & experientia do
cer, nobis nuncmanus conferendæ. Hi,vt auctores, & fatores, fic etiã fautores propagato

reſą; ſuperſtitionis omnis funt habendi.Hi ſe de tot animarī,quas ſubiecerunt, pofleflio


ne deturbari, & ab illaqueandis aliis, quas fpe deuorauerunt,ratione & iure,velut armata
manu, depelli, tulerunt ſemper iniquo animo,nunc eò ferunt moleſtiùs, quòd ,cú inſtante
vltima die Lucifer foluendus, multò fitiunt auidiùs ſuam explere in genus humanūcru

delitatem.Si quis ſuperioris æui Annales non indiligéter euoluat,ſtatim comperiet , nun
quá tot,vbiq ;prouinciarum ,examinamaleficorum deprehenſa,quotfe hodierna die iu- E ,
dicibus, vel leué aliquam quærendi curam adhibentibus,offerunt, & à non quærentibus
etiam reperiuntur . Quid mirum ,exūdare perfidiam ,vera fideexareſcente :Sunt quidem
alia quoq; peccata mortalium ,diuini huius flagelli cauſſæ :ſed peſtilitatis partem maximă
fibi vendicat,languor quidam & contemptus Catholicæ fidei.Fides enim vna maximè eſt
virtus : qua
qua cuncta diaboli conſilia,ſtudia,conatus,vireſq ;omnes refringuntur. hanc hor
ret,hanc refugit, cum hac metuit compulſare.Sapienter ideo B.Petrus eam rugienti,ve
pr.c.5. lut panopliam ,vt obiiciamus,admonet:cui' refſtire ( inquiens fortes in fide.Conſentit inuictus
athleta Paulus collegæ fuo,quando ſponder nos in omnibus (hoc eſtinprimis & ſuper om
cap.6 . nia )Scuto fidei omnia tela nequiſimi ignea exſtincturos. d Confirmat experientia ,fiue præteriti,
1.15 .
fiue præſentis temporis , ſemper acriùs & petulantiùs Tartareas acies hominibus ipſul
taſſe,quotieſcumq;fidei deminutio vel'deprauatio aliqua viguit.Ante falutarem Chri
sti Domini aduentum ,idololatria totum penè orbem occupabat:none dæmonum vbiq ;
tum multitudo maxima paſſim in fimulacris loquebatur , & cætus hominum frequen
ter inuiſebat, & in virorum fæminarúmque fpecie conſpiciendam ſeſe præbebat? Nato
tandem Iesv , quibus locis fides nondum annunciata :peſtis eadem idololatriam comita
tur , & veneficis referta ſcatent omnia , ve locupletes ſunt teſtes noftrorum fociorum de
rebus Indicis epiſtolæ , & hiſtoriæ :quibus verò regionibus ſemel recepta Euangelij præ
dicatio refrixit,vel variis errorum maculis obſoleuit ,vel ab hæreſibus oppreſſa penitùs e
languit,vt in Africa & Afra inter Mahumetanos : in Germania , Gallia & Britannia inter
hæreticos ,in Italia & aliis locis , inter Catholicos planè languidos, quos Politicos vocant;
emens iiſdem quoque in locis Magica ſuperſtitio nimis inualuit.Sic agros olim tritici mirè fera
.re- ces,cicuita ,& aconitum , & alia venenateterrima contaminarunt.Hærefibus profecto, vt F
nie,
en.l.1 . vmbram corpori,ſic Magicam fpurcitiem ancillari , adeò manifeſtum eſt, vt proteruiæ ſit
.24. negare.Præcipui olim hæretici eriam Magi fuere. ab his artibus Princeps hæreticorum
b . l.2 . cognomen adeptus fuit,Samaritanus ille Simon Magus.e De Carpocrate, Menandro,
han. Marco , Euphratc, Ophitis ,Seuophianis eorúmq; diagramate de f Priſcilliano, 8 & Beren
27. gario h fide faciunt grauiſſimi&
veraciſſimi ſcriptores. Vt enim , quç de Simone Clemens
it.in fuſiſſimè prodidit,prætermittam ; quæ de hoc & ſucceſſore ſimul,Iuſtinus Martyr eorum
hift.
concerraneus tradidit ,adfcribam ;is in hanc ſententiam : Simonë, inquit quendam Samaritam
angia . Ortum de Gitta oppido, qui ſub Claudio Caſare ſubnixasope demonum , frecusMagicis artibus , in hac
. vrbe Regia, Deuseſt habitus,& quafi Deus honoratus,ſtatua pofita in Tiberi inter duosponteseft , cum
Chron
olo.2 .
ho
PROLOQ VI V M.

hoc Latino titulo, SIMONIDEOS ANCTO , & c . Deinde : Menardrum etiam aque
Samariram huius Simonis diſcipulum , inftrućtum viribus demoniacis, & profectum Antiocham , multos
arte Magica decepiſſe cognouimus. D.autem Ireneus a de Marco lic breuiter : Marcus Maa a d.l.2.c.8.
gice impoſtare pertißimus,perquam @gu viros multos, & non paucas fæminas ſeducens, ad ſe conuertit,
& c. Mox, Anaxilai enim ludicra,cum nequitia eorum qui dicuntur Magi,commiſcens, per hæc virtu
tes perficere putatur apud eos,quiſenſum non habent , erà mente ſua exceſſerunt.]quibus ſubiungit
Irenæus nonnullas hæretici huiuspræſtigias, vinum albumin rubrū mutare ; non ipſum modo,
fed

& alios peripſum ,Paredri demonis opera vaticinari


, & huiufmodi alia. De diſcipulis Carpocia
cianis ſic Epiphanius: Magia apud ipſos (air)excogitata eſt, incantionéfquediuerfas ad omnem machi
nationem inuenerunt,ad amorem & ad illectamenta Quin
. & Paredros demones ſibiipſis attrahunt , ad
hoc , vt per multas preſtigias in magna poteſtate, omnibus dominentur quibus velint, vt vnuſquiſque
quamcumque aétionem aggrediaudeat. Nimirum ſeipſos decipientes ad perfectionem occscate mentis
ipforum .
] Priſcillianum , quiGnoſticorum væſaniam in Hiſpanias intulit , Marci Ægyptij
diſciplinis ( quiMagus fuit ) imbutum, Seuerus ſcribit gemino iudicio auditum conuictumque
maleficij, necdiffidentem obſcenis ſe ſtuduiſſedoctrinis. ] D. Hieronymus, b Priſcillianm ( ait ) Żo- b Epift.ad
Coelipho
roaſtris Magiſtudiofißimum & ex Mago Epifcopum. ] idem Seuerus Sulpitius , in vita S. Martini, tein con
talem quendam memorat Anatolium . narrat etiam eodem tempore in Hiſpaniis quen- tra Pelag

dam fuiſſe iuuenem , qui falfis fretusmiraculis ſe primò Eliam , poftea Christ v meſſe
ſit profeſſus , in quo eciam Rufo Epiſcopo ſic illuferit , vt quali Dominum adoraret : eo
demt
tempore,in oriente quendam exſtitiſſe, quiſe loannem eſſe iactarer. Magi & hi hæ
retici . Machometus hæreticus fuit, ſed & Magus teſte Zonora tom.3 . & Paulo Diacono lib .18 .
hiſt.Gallorum Hiſtorici tres nobis Pſeudo - Chriſtos hæreticos depingunt , & magicis prę

ſtigiis excelluiſſe addunt : nec mirum Ancechriſtianteambulones miracula ſimulaffe. V.


nus Bituricenſis fuit, alter Burdegalenſis ,de vtroque legendus Gregor.Turonenf.de priore
lib.12.hiſt.de poſteriore lib.g. Tertius Eun vocabatur,natione Britannus , de quo mirifica re
ferunt Robertus, in Chronico & Guilhel . Neubrigienſis lib.i.rerun Britann.cap. 19. Nec diffi
milis in Hiſpaniæ diceceſi Conchenſifuit quidam Gondiſlaluus tempore Innocentij VI.
qui dæmone viſibiliter apparence & docentelibrum dictauit , quem vocabat VIRGINA
LE M ; in quo fe Dei filium ,ab æterno genitum ,immortalem ,mundi conuerſorem , & da
mnatorum omnium Saluatorem profitebatur : qui Nicol . Eymerico Barchinonæ vna
cum diſcipulo & ſcriptore libri Nicol.Calabro publicè panas perfidiæ dedit. vide Ber
nard. Luxemburg. in Catal . litt . G. & litt . N. In Aſia verò Sergius ille doctor hæreſis Ar
menicæ , & inſtitutor ieiunij Artziburczi, de quo ex Damaſceno.Euthymius p.2.Panopliæ
tit.20.huic Paredrius erat dæmon caninus comes , vt Agrippæ . Ad Berengarium quod

attinet,Sacramentariorum Principem , Nangiaci hiſtoriam ,qui volet,legat , liber ad ma


num mihi non eſt, ve verba repræſentem . Etquid opus ? magna ſemper hæreticis cum
magis commercia , vt notauit Tertullian . Præſcriptione adu. hæret. c & lib . de anima CC.43.cí

prioreloco hæc habet:Notata ſunt etiam commercia hereticorum cum Magis quamplurimis, că cir- d cap.7.
culatoribus, cum Aſtrologis,cum Philoſophis,curioſitati ſcilicet deditis. Querite,& inuenietis,vbique me
minerunt.) poſteriore verò Magiam vocat hereticarum opinionum auctricem .]Meritò.non enim

confirmat modò hæreticorum deliria , fed & veteribus adiungit noua , nouáſque ſcholas
aperit curioſitatis.Legimus,poſt Sarracenicam per Hiſpaniasilluuionem ,tantùm inua
luiſſe Magicam ,vt cùm litterarum bonarum omnium , ſumma ibi eſſet inopia & ignora
tio , folæ fermè dæmoniacæ artes palàm Toleti,Hiſpali, & Salmaticæ docerentur. In hac
quidem ciuitate,bonarum nunc artium matre,cùm illic degerem , oſtenſa mihi fuit cry
pta profundiſſima gymnaſij nefandi veſtigium , quă virilis animi mulier Iſabella Regina,
Ferdinandi Catholici vxor,vix ante annos centum ,cæmentis ſaxiſque iuſſerat obturari
.
Inuaſerunt prius Bohemiam Huſſitæ , poſtea Germaniam Lutherani: illos,quanta malefi
corum vis fuerit ſubſecuta,Sprengerus & Niderius , hæréticæ prauitatis quæſitores , do- in Mala
cuerunt:hi.vero , quos Sagarum correntes in Aquilonarem tra & um infuderint norunt & in For-
qui ; hoc frigore Arctoo quaſi gelati, meru torpuerunt. vix enim illis in locis quidquam micario.
innocuum vel immune ab his ſub bumana ſpecie feris, dicam neſcio, an dæmonibus.
Plerique qui ætate prouectiores non in eculeo modò,ſed poſt queſtiones quoque, Trcui
renli in ditione, confitebanrur iudicibus, fe hac labe primùm imbutos , quo tempore te

trum illud & Tartareum Lutheraniſmi fulcrum ,ipfe quoque Magicæ nomine famoſus ,
Albertus Brandeburgicus , prouinciam illam flamma ferróque prædabundus vaſtabat.
Quotquor Inalpinas regiones vicinas Heluetiis incolūt , raras illic foeminas maleficij ex
pertes ,pleraſá; crimine
vno nobiles norunt : nec alia veriorautpromptior occurrit cauſa ,

quan

1
PROLOQVI V M.

quam quòd, in hanc vſque horam , V Valdenſium reliquiæ nefariæ, illic, vt in ſpelæis , oc
cultatæ hæferunt.Nihil per Angliam , Scotiam ,Franciam ,Belgium ,hanc pellem celeriùs
& vberiùs propagauit, quàm dira Caluiniſmi lues . Antea paucis in locis, de non multis &
vilibus tantùm , incertusrumor ſpargebatur; nunc cum ipſa hæreſi , vt cum febri furor,
plurimos paſlım & palàm nobilitate,eruditione,diuitiis & dignitate claros inualit.Sic Be
Tabular hemoth inſaturabilis epoto iam pelago ſperat , quòd Iordanis influet in os eius , a electóque paftus

aC.1.0.16 cibo ipſam Domini ſortem deuaftabit. Quid ?quod Danæus Caluinianus miniſter ftri

gum conuentum Geneuæ ordinarium eſſe propèſummam ædem , & in ea vrbe ſpacio
trium menfium pluſquam quingentas perſonas iudicum ſententia morte punitas narrat?
lege Creſpetum de odio ſataneli. 1 .diſcurſu.is.Cauſas autem mihi perquirenti ,cur hærelim co
F
mitetur affiduè Magica , commodum occurrere, quas meus quondam Doctor lo . Maldo
natus Societatis IE sv Presbyter, vir doctus iuxta & ſanctus, diſertiſſimè prodidit, cùm
de dæmonibus publicè Lutetiæ Pariſiorum profiteretur : ille cauſas commemorabat
quinque, his verbis :
Prima cauſa eſt, quòd dæmones in hæreticis , vt olim in idolis , habeant domicilium .
Rectè enim ſolet Hieronymusdicere,diabolum cùm idola ,in quibus habitabat antè , dif
iecta vidiſſet, peiora idola in hæreticorum animis ex ipſis diuinis litteris fabricaſſe. Caf
ſianus grauis & antiquus auctor, Collat.7.ca.32.affirmat le dæmonē audiuiſſe confitentem ,
ſe per Arium & Eunomium impietatem ſacrilegi dogmatis edidiſſe.Quare neceſſe eſt,
vt; quemadmodum finito bello milites per omnes partes diffuſiprædonesfiunt, omnéſ.
que vias obſident; ita dæmones, inclinatis aut abolitis hærefibus, quæ ante vigebant,qua
li euerſis templis in quibus colebantur, nouas in aliis hominibus ſedes quærant . Solence
nim dæmones,cùm ex homine in quo erant egredicoguntur,facere: quod ij faciunt , qui
obſidione fatigati,coguntur arcem tradere , quam tenebant.Petunt enim conditionis lo
co , vt ſibi liceat ſe in alium locum recipere : quod exemplo illius legionis intelligimus, 6
quæ à Christo peciuit, vt ſineret ſe porcos occupare.
Secunda cauſa eſt ,quòd omnis hæreſis intiò violenta eſt prorsùs & vehemens: ſed ſtare
in eodem gradu non poteft.quia ,præterquam quòd id diuina prouidentia non patitur,
natura quoque ipſa ita fe habet,vtnon poſſit error diu veritatem imitari .Quare omnem
hæreſim necefle eft,niſi ad eam religionem , vnde egreſſa eſt , maturè reuertatur, aut in
magicas artes , aut in extremam atheiſmi impietatē degenerare. Cùm enim duæ ſint po

tiſlimùm caufæ, quibus hæretici homines efficiantur:altera fuperbia laſciuientis ingenij,


nihilque credentis,niſi quod oculis cernat: altera curioſitas quædam intemperans & ftu
dium nouitatis: fit omninò neceſſariò ,vt qui ſuperbia hæretici facti ſunt, cùm iam , quam

primæ inuentionis ardore in ea fecta, quam nimis ſubitoamplexilucem eſſe iudicabant;


eodem ardore frigeſcente, tenebras eſſe comperiant , deſperatione alibi inueniendæ ve
ritatis prorsùs nihil credant : & quos in hæreſim curioſitas impulerat; cùm ea , quæ prin
cipio noua eſſe videbantur , paululū inueterauerint , eadem curioſitate, & ad ineundam
cum dæmonibus familiarité, & ad diſcendas exercendáſque dæmonū artes impellantur .
Tertia cauſa, quòd ita videatur eſſe natura comparatum , vt quemadmodum famem
peſtilentia ſequitur, ita hæreſim varia curioſarum artium genera ſequantur. Nam & hæ
reſis fames quædam eſſe verbi Dei . Amos 8. Etenim vt in annonæ caritate homines co
guntur cibis vti non falutaribus, vnde fit, vt corruptis humoribus gigniturpeſtis: ita hæ
refi vigente ,dum homines corruptis ſcripturæ ſenſibus vtuntur,ad Magicas tandem artes
deueniunt, quæ quaſi animi morbi ſunt.
Quart a cauſa ,quòd ſoleant dæmones hæreticis vti ad fallendos homines, quaſi for
moſis meretricibus . Nam hæreſim in ſcriptura meretricem appellari manifeſtum eft.Ifa.
1. Quomodo facta eſt meretrix , ciuitas fidelis? Quare quemadmodum lenones , quando ſcorci
forma defloruit, ex fcorto lenam faciunt : ita dæmones , cùm primă hæreſis ſpecies ita
periit , vt minùs homines in errorem pelliciantur: ex hæreticis , Magos faciunt.
Quinta caufa eft,vt opinor, negligentia eorum qui regunt Ecclefiam . Nam quem
admodum in incultis agris locuftæ gigniſolent: ita,ex inopia verbi Dei , gignuntur præ
ſtigiofæ artes . Nam & locuſtæ in ſcriptura dæmones ſignificant Apoca.9.Iráquevidetur
etiam in hoc tempus conuenire , quod ait Ioel c.1.Reſiduum eruce comedit locuſta , reſiduum
comedat locuſta comedit bruchus. Nam quod hæretici reliquum fecerant, malefici dæmonum
arte populantur , & quod malefici relinquunt athei perdunt.] Hæc non minùs acutè ,
quàm vere Pater Maldonatus.

Atque
PROLO QVI V M.

Atque yrinam non in oculos ea nobis incurrerent . Vidimus olim florentes Belgæ ,
Geufios Caluiniſmo,Lutheraniſmo,& Anabaptiſmo erucarum inſtar cuncta depafcentes.
Vidimus hos tres immundos ſpiritus,de draconis ore ,& de øre beſtie, & de ore Pſeudoprophete exeun

res. Videmus illis iam marceſcentibus, & ipfa temporis diuturnitate fermè exſpiranti- a.Apoc.16.
V.Iz.
bus, varia locuſtarum ſortiariarū examina totum Septentrionem depopulantia.Videmus
parte alia fic creſcerenumerum atheorum ſiue politicorum : vt, cùm tam pauci ſuperſing
feruentes & veri Catholici, ipfa paucitate planè nulli queant videri.Hæreticis illis,de So
CIETATE noſtra multi ſe ſtrenuè oppoſuerunt, & corum rabiein præclarèſcriptis libris in
fregerunt.b Atheos quoque Theologi,& Philoſophi noftri,non femel, hydræ lerneæ in- / b Turria

ſtar repullulantibus capitibus, ignito veritatisgladio reſecantes profligarunt. Locultas bus,Bellar


haſce ,quas illi prætermiſere ,vel obiter & leuiter tantùm velitati cũ illis fuere, nunc mihi zeus,Cani

ex profeſſo,diſputationis ventilabro diſpellendas, & veritatiscaritatísque,velut chalybeo rus, Tyts


ſpeculo,vſtulendas delegi , non virium vlla mearum fiducia, ſed ſupremi Numinis auxilio reus, Va
præſumpto.Illud enim ,pro cuius honore & gloria hoc certamen ſuſcepi,ſuum vti ſpero Molina
,
G pugilem non deſeret.Age ,ô vera & æternaSAPIENTIA ,cuius nomen perfidi Magi ab . Zuares,
Fonſeca ,
negarunt :iuua & cuere . Tu ,ô VIRGO SACRATISSI
M A ,quam præ cælitibus cunctis Pererius
depreciant & deſpuunt: clientem tuũ protege,& faue pugnanti. Tu,ô ſancte MICHA ,
EL Vafquius,
cum æthereis quibus præes legionibus, qui Lucifer Serarius,
um cum ſociis rebellionis , cælo de Poſleui
turbafti , & in abyſli profundu compuliſti, auxiliare in arenam deſcende
m nti. Vóſque Dus , Mal
donatus,
Superi omnes , Beatæ animæ ,hanc infernorum ſpirituum tyrannidem reprimite, & à fra
Gretſerus,
trum veftrorum mentibus diriſfimam peſtem auertite , & fæpè triumphatas furuorum ac alii.
tetrorum cacodæmonum acies, vti ſoletis: cædite , ſternite,profligate.Veſtris fretus ſug

geſtionibus atque fuppetiis,quódque mihilećtoribúſque vertat benè;ſ priusde ſuperſti


tione ipſa nonnulla ad ſequentium intelligentiam clariorem neceſſaria delibaro , rem
aggredior.

0
8
0
P
D

HIC
Hic fructus curioſarum artium eſt,hæc emolumenta ,ſuperstitionis, cuius Etymol.

Verè piorum hominum ftudia deſcribens; quiſquis ille vel illa , cuius ſunt
Sibyllina oracula , libr
. 3. oſtendit ,quàm ab his vanitatibus alieni futuriſint,

quibus, quod omnium ferè ſuperſtitionum genera complexus , viſum mihi


ordiri. ita canit .

Ε'ξ ών ο γένος επί δικαιοτάτων ανθρώπων, Ex quibus eft hominum proles iustiſſima femper,
οίσιν αι βαλί τ ' αγαθή , κάλά τ' έργα μέμηλωμ . Queis bona mens cordi eft , rerum cura probarum .
Ούτε γάρ κελί8 κυκλιομ σιρόμου , ότι σελώης, Nam neque decurfum folis ,lunave rotatum ,
ούτε σελώρια έργα μεριμνώσει καλά γαίης, Nec curant ea que per terras magna feruntur,
Ούτε βάθος χαρόποιο θαλάσης Ωκεανοίο, Nec vasti oceani rimando quarere fundum ,
ου αθαρμών σημά , οιωνοπόλων τεπελενά , Non ſternutantum , non praperis omina penna,
ου μάνας , ου φαρμακες , ου μίμ επαοιδες. Non vates,non veneficos, non incantatores,
Ου μύθου μωρών απάτας έγγαςριμύθων , Non imposturas faluorum ventriloquorun ,
Nec Chaldæorum pradictiones astrologicas,
Ουδε χαλδαίων τα τρομάνια αφρολογεσιν,
Ουδε μεν άφρονομάσι. τα γάρ πλάνα σα7α σέφυκiν. Ne astronomicas quidé.Nam funt hæc omnia falfa,
οασα κεν άφρονες άνδρες έρευνώσιν καλα μαρ , Dimentes homines que perſcrutantur ir hora ,
Ψυχάς γυμνάζοντες και οδν χρήσιμων έργου , In re exercentes animas, que non iuuat hilum ,
Και τα σλάνοις εδίδαξαν αρκελίους ανθρώπες , Quin miferos homines errores edocuerunt ,
Ε'ξ ών Λύ κακά πολλά βροτοίς τέλεται κατά γάιαν, Ex quo mortales agitant mala multa per orbem ,
τα πεπλανήθη οδόςτ'αγαθάς , και έργα δίκαια . Ivireaiſque viis & iustis rebus aberrent .
ΑΟΟ
S

MARTINI
I

MARTINI DELRIO

P R E S BY T. SO CI E

TATIS IESV ,

LIBER P R I M V S.

De Magia in genere,& de Natvraliac ARTIFICIOS A in ſpecie. .

CAPVT I.

De Superſtitione ( eius fpeciebus.

TYMOLOGIAMIA falle denotatione. Quoniam inter Religionem . &


a lib.8 , O nimis curiosè Dili Superstitionem mulcunt intereit. Synælius rcctè
dorus * icrutatur his Secondarycriav ait vitium elle virtutis siosſeías per
rig.cap. 3 :
verbis : fuperfinio di fona circumdatum , ep.67. Non enim philofophi fo
flib. 1.dc
Eta eo quod fit fuper lum (ait Cicero', verum etiam maiores noftri Religio nat . Dcor
fiua, aut fuperštału .A nem à ſuperfiilione ſeparauerunt, nam quitolos dies
abſeruatio. Ali din precabantur et immolabant, 2t fui fibuliberi ſuperfi
cunt , à fenibus, quia tes eſſent, Superstitioſa juntappellati,quod nomen pa
multis annis (mperjis tuit pojtea litas. Qui autem ornnia, quæ ad culium
tes , per ætatem deli Dei pertinerent, diligenter retractarent, & tanquam
rani, á errant ſuper relegerent, ſunt diile religioſi ex relegendo, vt elegan
fütione guadam ,nefcientes que vetera colunt , aut quæ res ex eligendo,tanquam à diligendo diligentes , ex'in
veterum ignari afsifiunt. Lucretius autem fuperftitio telligendo intelligentes.' His enim verbis omnibusineſt
nem dicia ſuperftentium rerum , id eft cælestium feu vis legeniseadem , que inreligiofo. Ita factum est in
diuinarum que ſuper nos stanı: fed malè dicir. ] non B ſupertuofo religioſo , a!terum vitijnimen, alterum
malè fi analogiam ,fed fi mentem ſpectes. Nam E landus.] Adſcripſi verba vt legéda célco ex Lactá
gli.4.c.2 &
picureus poëta nullam Deo rerum humanarum tio :& ex quo & D. Auguſtino - corrigendus Non. i 11.14.de
curam efle cenſebat , & idcò fupremi numinis ti Marcellus eadem aliter referens . Nonius etiam ciuit. Dei.
morem ſuperſtirionem vocabat,co quòd ,qualihor vult Superftitiofos dici,quod precultura deorum cæte 0.30.
ubili aſpectu , timor iſte mortalibus ſuperſter & ra ſuperſedeant, id eſt negligant: itidem & Religio.
impendeat,alludit enim ad verſus illos Lucretii,bi fos quafi relinguoſos( lic membrana) quod cæteris re
b lib.i. Humana ante oculos fædècùm vila iaceret lictis folis factificiis deferuiant , ridiculum commen
In terris,oppreſſa graui ſub relligione: cum , & Nonio dignum . Lactantius eruditè, quâ
Que caput à cæli regionibus oftendebat, ſolet argumentorum vi & copiâ Ciceronis diſcri
Horribili fuperaſpečiu mortalibusinstans. men refellit, & concludit, Religio veri cultus eft, Su
Nam Lucretio, ve & aliis gentilibus,relligio po perstitio falfi. ] hoc præclarè : non ita quod ſubdit :
nitur pro ſuperſtitione . Etymologia autem illa Omnino guid colas iniereft, non quemadmodum colas,
cin Vul. criam Seruio placuit : cui , o fuperftitio eſt, ſuperstan aut quid precere. ) parùm id conſideratè dictum .
Aeneid. divinarum qua fuper nam ſuperſtitio quoque naſcitur , ſi quod oportet
lism rerum ( id eft cæleftium
nos ſiant) inanis e ſuperfluus timor. De ſenibus coli , Deum Optimum Maximum , non vt oportet
quod addit Antiſtes Hiſpalenſis,non eft eius com colas aut precere.Religioniduntaxat locus: fi qui
d in 'Terē.
inentum :fic enim Donatus,vel quiſquis ille : d fu vni ac vero Deo fupplicant,ita quemadmodum o
Andr.
perſlitesfuntfenesvel anus , quia ataremultisſuperfis portet idefaciant. Optimè enim Theologi noftring
les iam delirant. Vnde ſuperſtitiofi , qui Deos is Religionem definiunt virtutem , quâ Deo vero cul
meninimis,quod fignum est deliramenii. ] Chriſtia tum verum ac debitum exhibemus ,ideoque dicti
nis ſcriptoribus nomen ſuperſtitionis in malum tant , duo illi vitia extrema repugnáre : Vnum in
CAR. 17. fumi folet ,ctiam in illo D.Pauli:Viri Alhenienfes defectu pofitum ,quod cum debito honori detra
V.21 . per omnia quaſi ſuperftitiofos vos effe video. Syriacè hat,Irreligiofitas vocatur : alterum in exceſlu , quod
eſt , nimios in cultu dæmonum ; Græcè d.o.daipong non quidein verum culrum æquo maiorem exhi
çépous æquo fuperftitiofiores: cò fcilicet,quòd va bet:( quis enim,quantum par eft,queat'exhibere il
no dæmoniorum timorc,lapides, ligna, ſpiritus, i li infinitæ bonitati , immenſæque maieſtati ?) ſed
gnota quoque & ambiguanumina,colerent .Quo ideò nimium : quia nec verum ,nec bonum ,fed lu
fenfu gentilium errorem Patres Superſtitionem perfluâ quadam circumſtancia vitiatum :quæ ,quòd
nuncupant , non Religionem : niſi additâ vanæ vel perperàm & in Dei potiùs iniuriam , quàm hono
A
2 DISQUISITIONVM MAGICARVM

rem ,materiæ debitę adiicitur:ideo in exceſſu pori- A Dci ſunt opus : quocirca malui mira , quàm mira i
li videGre tum vịcium yocant, i Cùm enim bonum idem fit cula dicere.Comunis denique capills & Pensûs men
gor. Valen
quod perfectum , omnemque defectum fiue vitiú tioncm inferui , quia multorum magicorum effe
ciam 22 .
diſpu, 6.9. repellat: nihil etiam verum dici mereatur , nifi ctuum cauſa loli fapientiores, qui omni ætate pau
10. punct, quod idem lit bonum :perſpicuè intelligitur, ſi ma ci , conſequuntur, Tam latè ſumptæ Magicæ ;diui
primo. li quidpiam in cultu diuino reperiatur , verum lio , petenda ex cauſis finali & efficiente. Ab effi
cultum eum non effe , quare nec Religionem dici ciente ducitur diuifio in Naturalem , Artificioſam
poſſe.Deinde cùm Superſtitio omnis , nomine ſuo of Diabolicam ;quia cuncti effectus eius adícriben
viţiuin in cultu ineſſe indicet, conſequitur nullum di ſunt , vel infitæ rebus naturæ , velhumanæ in
cultum , qui ſuperſtitiofus fit, verum cultum vo duſtriæ , vel cacodæmonis malitiæ , A finalicansa,
candum; atque adeò ſuperſticionem omnem falli rectè diſpartitas; primò in bonam , ſi bona intentio
cultûs efle , vi Lactantius dixerat. Sed falGtas iſta ne & licitis mediis vtaçur ; ( quod tantum coin .
non vno tantùm ex fonte ; vt putabat: ſed ex duo petit artificiofæ ac naturali ) & in malam , cuiiis
bus oritur. Capitalis omninò eft, quem ille non i nempe finis vel media , quibus vtitur , praua ſunt;
colatur,
Deo colatur
gnorauit : fi videlicet id pro Deo quod | B hæc peculiaris eſt Magiæ prohibitx ;quam idolo
, quod
Deus non eft :hunc noftri nominát, Superftitionem latriam tacitam & ſuperſticionis fpeciem eſſe di
falfi cultus. alter minùs eſt deleteșius , fæpe tamen ximus . Hæc prohibita Magia fic deſcribi poteſt,
lethalis , ſemper noxius , quem Firmianus perperā Faculias ſeu ars , qua , vipačti cum damonibus insti,
videtur à ſuperſtiţione excludere , fi cui qui debe mira quadam , communem hominum captum ſupe
tur cultus , non quo debeturmodo ,cxhibcatur: rantia , efficiuntur. Dixi vi paéti, quoniam omnis
hunc vocanțTheologi, indebiti cultus ſuperſtitio Magiæ huius vis , pacto tacito vel expreffo nititur,
nem,eo quod non , qualis debetur. Prior generali yt ſuo loco docebo. Tacitam vocant idololatriam
nomine folet Idololatria vocari,quia quicquid, cùın Theologi,quia non tam ( vtplurimum certè ) in
k Paral.16 non ſit Deus, vti Deus adoratur, idolum nomina fenduntMagi cultum illum cxhibere creaturæ ,
ver.26. tur,iuxta illud : « Omnes Dý populorum , idola , hoc yt Deo ; quàm tanquam benefactori cuidain &
eſt vanitas & inania , nihilque minùs quàm quod munifico , à quo aliquid conſequantur. Quæ
vis ifta eft vocis Hebreå intentio , ratione multiplicis fui obiecti, qua
‫ אליל‬yolunt haberi, Nam
ELIL . Poſterior nomen ſuum reținet , nec pro tuor quali ſpecies huius tacitæ idololatrix , ſeu
1lib.2 .de prium , quod ſciam , aliud habet :nec impoſuit D. prohibitæ Magix gignit. Fiç enim aliquando , vt
doct
ſti Chri Auguſtinus, contenrus deſcripfiffe ,cùm de ima
a.C..23 dumtaxat extraordinarij & miri effectus cognitio
.
ginariis indebiti cultus ſignis ageret,his verbis :que vel operatio quæratur ; & tunc ſibi nomen Ma
ad remediorum , aliarumque obſerwa!ionum curam gia ſpecialis, ac ſtrictè fumptæ , vindicat : aliquan
pertinent : quæ non ſuni diuinitùs ad dile &tionem Dei do fit , vt quis nitatur cognofcere res fururas, vel
tanquam publice constituta:fed per priua
et proximi etiam præteritas aut pralentes , ſed arcanas & oc
tas appellationes rerum temporalium , corda diſſipant cultas ; conatus iſte Druinario nominatur:aliquan
miſerorum .] De hoc indebito cultu nulla nunca do dcfiderar inſtrui & iuuari , non vt profit , ſed
nobis diſputatio inſtituitur : de falſi tantùm cultus yt noceat aliis , velvltionem fumat , huic ſceleri
ſuperſtitionediſſerendum ;cúmque ca duas ſpecies Maleficium eſt nomen . Denique ſunt aliquando :
complectatur.Expreffam Idololatriam ,quando cul quibus decretúelt, ſine noxâ cæterorú, libivel a
tus Deo debitus clarè & dilerte transfertur in liis hoc opere prodeſſe vtilitate vel voluptate , &
creaturam : cum ludæi situlum , Ægyptij Anubim , tunc Theologi nuncupant Nugatoriam lex vanam
Romani Quirinum coluere ; & tacitam , fiue vt alij obſeruaniiam , Sic Magia reproba , in Magiam fpe
vocant implicitam : illam quoque priorem nunc D cialem , Dorinationem , Maleficium , & Vanam ob
milfam facimus, contéti quæ ad polteriorem per ſeruantiam diuiditur , de quibus fingulis ordine ‫אוגכרת‬
tinent, & ſunt obſcuriora: pro modulo noſtro elu diſputabimus.
‫ידעני‬
cidare, Tacita idololatria eſt omnis magia prohi Ab hac fpecierum Magiæ diuerfitate , mira no
bita ,vt fuo loco oftendemus, minun varietas apud Hebræos , Græcos , Latinos b Leui.19.
manauit, ad eos fignificandum , qui ſtygiis hiſce ver.31. &
CAPVT 11. myfteriis foreot initiati. Proſcquamur præcipuas Deut. 19.
appellationes. ver . II.4
De Magia ,eiúfque diuifione, & Magorum 'Quædam Hebræorum , ad folam diuinationem Reg - 23.v.
variis nominibus,
videntur pertinere , vtduo illa coniungi lolita, 24 Efai.8.ver.
Agiam vniuerfim fumpta definio terminis Ao yoi & ID DEG HONI ; quorum ni 19. & .19.
fi fallor pofterius latiùs paulo patet , ideóque verfic.z.
Supernaturali,quadāmira e inſolita efficiens; quorum in lacris litteris illi ſolet poſtponi , locis pal- se. Reg
28. v.7 . &
ratio fenfum & cõmune homină captum ſuperar. Vſus ſiin obuiis , Aonoh , à radice 378 of, quod vox 9 .
fum terminis latiſſimis , quia video viros magnos, e reddatur obſcurior & quafi ex vtre ſtridens .nam Vt docui
a relea.de Fr.Victoriam ſecutos, dum pomeria circundant o v primò ſignificat ipſum dæmonem reſponden- pluribus
Magia,nu. ſtrictiora ,artificiofam & naturalem exclufifle . Ar tem , fecundò fignificat Magum qui reſponſum comment.
in Ifa. c.8 .
in foribus rem dixi , ſeu Facultater , pro quauis cognitione & elicit : ficut & Python , & ventriloquus, vocatur,
ad 2. d. 7. operațione ,apodicticâ, topicâ, ſcientiam gignen vel iple dæmon in habitans, & ex imo hominis e Suid. & 1
& alios.
te, vel non gignente ,mechanica vel liberali,arti reſpondens : vel ipſe homo , cui damon inhabi- Hefych.in
ficiofà vel artis experte , verâ vel circulatoriâ , ſu tat . Græcis etiam iu puxañsvtrumque ſignificat, à voce
perſtitiofà ;vel vicij experte. Efficiendi vocabulum quodam Eurycle, qui Pythonem habebat, & pri- iupuxañs 1

pro omnis mentis , animi , ſenſus , aut membro mus yétriloquus Athenis fuit ,vnde & alij tupuxasīs de defectu
rum funcțione pofui. Vim intelligo, fiue rei adhi dicti . quod docent Suidas & Heſychius,& Scho oraculor.
bitæ , fiue perfonæ adhibentis , hominis nempe, liaſtes Āriſtophanis & ex Ariftophane , Plutar. Ariſtophá.
vel dæmonis . Creatam & non ſupernaturalem no choque pofletprobari. ID D E G HON I non ſpe in Velpis,
minaui, vt excluderem vera miracula; quæ folius & ibis
tat ad Chyromanticos & ſimiles; vt quidain cen
Schol.
fet :fed
LIBRI I. CAP . I 1. 3

fet; fed ad oracula dæmonum ,fiue per AovoTH , A Benè eſt, quod duo tantùm loca adduxit. Vnuin 2.verfic.z.
fiue ex viſceribus telluris, fiue per vmbrarum euo de dd Iezabele : quaſi verò lezabel clanculum ve- Mich.s.
carionem , vt colligitur comparatione locorum nenis , & non ferro palàm , atque cædibus ,in pro- verf. 12.
Flup.lit.B. ss. vbi hoc nomen vſurpatum f ; ſiue ad genus phetas graflari fueritfolita . Quátò verifimilius eſt Nahum 3 .
quoddam diuinationis , de quo libro tertio. fæminam inſano dæmonum cultu furentem , in- verfic.4.
Malach.3.
Alia nomina nõ ram quid dæmó efficiat, quàm cantationibus quoque , & rhombis ,aliisque phil- verfic.s.
quid Magus conetur, reſpiciunt, patentque latiùs. tris Achabum , & alios demeuralle ? vt ibidem be- cc 4. Reg.
Ad omnes enim diuinationes pertinét,NACH A S. ne , poſteriore loco , cenſuit Thoſtacus . Sanè ante 9.verfi.22.
4.
Kisem ,ĝHONEń , ad omnes verò incantationes, Iezabelem Magiæ fufpecta non fuit Samaria:po dd Reg .
9.7.22 .
CHABAR ; & LACHAR ;ad omnem denique ſteà , per hanc fortè excetram , peltis hæc immil
Magicam in genere , CHARTVMMIM , & ME ſa , haſic adeò pertinaciter, ve Samaritani nomen ee loan.8 .
CHASSE P HIM ,de quibus nunc agendum . pro incantatore vſurparetur. Vnde & I sv Do- verf.48. &
Nacuas ſignificat augures , & omnes alios con mino obiectum , Samaritanuses, demonium ha- 9.
hGen . 14 . iectores vanos : qui ex fortuitis quibuſdam futura bes “ , quaſi genei proprium eilęt, cum dæmane
v.s. & is . Colent diuinare; qnalem fe , prudenti vocis æqui commercium habere . Quare & Dominus conui
iLeuit.19 .uocatione, ad tempus Ioſephus finxit 5.hæc diui- B cium illud vnicâ negatione refutauit,egodemoniū nõ
v.26.0.23. natio prohibita multis locis i . habeo:quaſi dicat ,cú dæmonio paredro, veleurycli
V.2 3 . fæderato , nulla mihi familiaritas intercedit,qua
KAŠAM ſignificat vniuerſim diuinare , vnde
& 24. v.1 .
Deut.18. Kisem diuinansſeu ariolus , & Kesem diuinatio . propter nec Samaritanus ſum : & poft Chriftú Do
V.10.2 . ſumitur etiam in malam partem de quacunque,re minum ,ſollēnes Samariæ Magi principes,eorúm
Par.33.V.6 rum quoque non fortuicarum , prohibitâ conie . quc ſcholæ ,Simonianorum ſcilicet &Menandria
‫כסמ‬ ctatione. paſſim in SS . eius mentio obuia eſtk. norum . Secundum adfert locum ex d.c.2 2.Exod .
k.vt d. v.
Ghonem quibuslibet auguribus & cóiectori eò quod Lxx. verterint ouguanoùs; quod ipſe con
23. & d. v.
10,1. Reg. bus accómodatur etiá Onirocriticism.quare per tendit folos venenarios ſignificare ; tam bonus cer
28.v.8. peràin Rabbini recentiores reſtringunt, ad eos , tè Græcus , quàm bonus Chriſtianus:refellitur ipfà
Reg.v. qui ſuperſtitiosè dies & tépora obſeruant faultâne conſuetudine Lxx . Interpretum , quos conſtat eâ
17.Ifa.3.v.
2.lere . 27 . lint an infaufta.fed hoc genusad omnia pertinet. voce latiùs vti. Primò,quia Exod.7. v.11 . ctiam
1.9. Ezec. CHA BARN & LACHAS° quomodo diſcre vertunt Deplienoùs, vbiconftar agi de præftigiato
12.V.24. & pentnondum inueni ; quarc ( ni fallor )idem ſigni ribus : nam & incantationem ſeu præſtigias ibi vo
21.11.2. & hcant, népe 'endorfór incantatorem ,ſeu ( ve Gen- c cant depuarias ; & quos antè apuarous,dixerat ii
2.2.1.28. tiles vocabant )exorciſtam ,qui profanis ſeu malis dem ab illisvocantur in dudai,Deinde æquè dif
verbis aut muffirationibus mira patraret . fusè fumpferunt in Paralipomenis, epapp.cxorie to.
Id.loco.
Icr.& Mi De Chart V MM Im falli puro Abenezram .. Tertiò quoniam in Ieremiæ verbis , nomine papa
ch.5.v.12 . Ben- Natam & alios Rabbinos , qui ad naturalem Maxéwy , complexi ſunt diuinatores. Quartò quia ,
mvt Deu . ſeu bonam Magiam videntur referre. Quæſo, ſi inter fomniorum interpretes,apud Danielem ,re
in S S. prohibere cenfent depuaroùs. Tam cigo låtè ſumunt hoc vo
& 2. Para . hanc ſignificaret ,cur tam ſeriò
tur ?Equidem puto hoc nomen complecti Mago cabulum ſeniores ifti Hebræorum doctiſſimi:
33.V.6.
‫חבר‬ rum genus omne ;qui , cum dæmone fæderati, di quod verò pericè id faciant; ſiputarem operæ pre
n lob.40. uinant P vel præſtigiofa miracula operantur 9:im & antè non alij id feciffent;probarem Hip
v . 5.& mò & quoſcumque in cantatores & veneficos co pocratis , Platonis , Ariſtotelis, Theocriti & aho
Pisz: 1.6. prehendere probatur. quia L.xx. modo vertunt rum veterum teftimoniis. Ioſephus vt non ſuffra
2.V.6.Ec expoſitores, ifngutes":modò qapuano'sveneficoss; gatur aduerfariis, ſic nec nobis refragatur.Pro no
cl.10.v.11. modò étarodows incantatores . Vulgatus quo bis ſtát Philo.lib, de ſpecialibus legibus circa me
Dipnin que nofter aliquando vertit coniectores";aliquan- D dium , & Catholici Patresff plerique; qui legem ron.inte
P vt Gen. do verò ariolos * , aliquádo maleficosy ,vtiſtorúau illam Mofis ad omnesMagorum ſpecies retule rem. & Da
41.verf. 8. ctoritate vocabulú intelligamus adeò diffusú cſſe . runt :Hæc de Hebraicis. niel.D. Au
& 24 . Deniq ;MECHASSEPHIM yox ,eſtorta ex radi Græcis ſua quoque ſunt nomina; quæ , ſtrictè fu- guft.li. 21.
9.vt Exod . dc ciuit.
ce Chas APH , ſignificans quemuis maleficum mendo , differunt : nam irágdG incantatorem ,
7.1.11 . & Dei , c.6 .
22. & 8.v.præftigiis, vel aliis quibuſuis malis artibus Magi Macy'tis ariolum ſeu diuinum , papuentùsvenenariú, ifych.libr.
7.ac 18. c. cis , vientem . Ideo noſter tam latè interpretatur, zoris præſtigiatorem propriè ſignificat. Sed fre- 6.1n Leuit.
9.VII . maleficos, 2 maleficas àrtos " ,maleficia , aut ve quenter primum , tertium & quartum,ad omnem c.19 . & 20
r.ye in Ge
nel ſupra. neficia. “ Non defuit tamen quidam vehemen Magicam porriguntur.goris etiam quemcumque Raban. &
(ve inExo. ter huius criminis ſuſpectus , & ex profeffo ſaga denotat impoſtorem . Videas illa cria Homonymūs 22. Exodi.
fupra. rum patronus ,qui lectoribus conaretur perſuade coniungi à Platone,Synefio ,Herodoto C , hryfo
t in Exod. ftonio, & Heſychio. Adde quæ habes inferiùs lıb .
rc hoc vocabulum , faltem in lege Exodixx11 .ca.
u in Gen.
* Daniel.reſtringendum ad ſolos venenarios , cuius error s.ſect. 16.litt.yy:
L.verfi.20. facilè refellitur. Primò quia radix nominis,Cha Sic Latinis alia cſt propria ſignificatio , alia per
& 2.ver- SAP # , non ſignificat toxico perimere( vt ipfe extenſionem accommodata; Magorum nomen à
1y.In Exod. putat ) ſed quando folitariè ponitur, nec fententia Barbaris ad Græcos, Latinosque traductum ,initio

ſupr. narrationisreſtrictionem poſtulat , tunc Magico Perſis & Chaldæis in honore fuit, gg vt proprium gg Hiero.
D'Owna rum ludibriorum genus omne continet, vt apud Sacrorú antiſtitibus , Regum moderatoribus,phi- in cap. 2 .
Daniel. A
z Exod.7. Malachiam , & Nahum , & in libris derelictorum : lofophis atque Theologis; in infamiam cæpit ver puleius 2.
V.11.& 22. Si quando autem reſtringatur , id contingit , rei, gere, & cunctis malis artibus attribui . Venefici dia Apolog .
V.18 .
aa 2.Par. quæ defcribitur , conditione hoc poftulante. Sic cebantur antè ,ſoli qui malis pharmacis lædebant, Helych. &
33.ver.6. Exod. 7. reſtringitur ad præſtigiatores propriè di & venenary vocantur ; poſtea de incantatori- Suidas.
bbllai.47. Ctos , de quibus tantùm agebatur: fic apud lere bus hoc nomen vſurpatum , & cunctis Theffalis
verfic.9. & miam ponitur pro Diuinatoribus ; apud Danielé, accommodatum yani (apud Capitolinum .) Arioli,
12. lerein . pro fomniorum interpretibus. Det aduerfarius lo Augures, Aruſpices,Chaldai,Theffali , Genethliaci,
27.verf . 9
Daniel. 2 . cum vllum , vbi pro ſolis Venenariis vſurpetur. líæpè confunduntur,Lamia diétæ,quod pueris ne
A 2 cem
4 DISQUISITIONVM MAGICARVM

cem adferant, deſumpto nomine, vel à famosâ A vnus , led multi fuere(nam Goropius nugatur qui
illâ & crudeli Regina Lamiâ ,de qua Anton . Libe nullum putar fu:ile) Primus iſte Chaldæus Magiz
ralis , Diodorus & alij , vel à ſuccubis dæmonibus , inuentor : filluntur Sixtus Senenfis & alij,quibo
de quibus Philoſtratus;vel à ferisLibycis,de quibus nam illicantùm tribuunt.Secundus fortè Bactria
hh Vide
Dion Sophiſta, hh Striges , ab infauftâ & noctur nus;qui cum Nino bellum geſſerit, de quo Plinius,
Ad agium
Lamię tur nâ aue , quæ creditur exitium infantulis adferre'i. luſtinus & * Arnobius ; Tertius qui & Erus dictus,
res,& Có- Veteribus etiam Romanis caput Apuleium dictæ fiue Armenij filius, iuxta Clementem Alexandri
men . no- hæ mulieres ſunt,Veratrices;quod díuinandi ſcien num ; fiue Oromazi , iuxta Platonem :ncc enim ar
ftrum in
tiam profiteantur, vt ſolent illæ feces , quæ ſe ia bitror hos Eros fuiffe diuerlos,vecenſuit Fran.Pa
Senecę
Traged. Etant Ægyptias ,colluuies omuium populorum a tricius. Suidas videtur primum cum ſecundo con
ii vide co nationum : vereres enim verare dicebane Ennius, fundere, no quartum aliquem ſuggerit. Arnobius
mēt.in Me Sarin' vates verant atate in agunda fortaſſis & vera quatuor commemorat :prunum illum Chaldæum ;
deá v: 73 ?. cula ,vt coniicit vir doctus apud Suetonium in vi fecundum Bactriangın , rertiú Pamphiliuni gene
re , qui & Erus dictus; quartum Armcnium gene
gius lib .1. tellio ;Nullisinfenfior quam veračulis & Matheme B
dæmono- ticis. Idem cenler zb hoſtili maleficio ,de quo libro re , non Armenij filium ,de quo Clemens ; led a
lat.c.18. tertio agendum ,dictas olim Simulatrices , à Feſto; luım Hoſthanis nepotein : Quinti fortè meminit
1 extra tir. & fietrices à Tertulliano. Longobardi ſuis legibus Suidas cū Zoroaſtris Aſtronomi meminit, & Per
de ' Sorti
Mafcas nominant;cò fortè, quòd in conuenticulis ſomedum dicit fuiſſe. Sexti Proconneſ mentio
leg.
mm c. vlt. fuis, laruis ſe tegant; kk vel quod deformi ſpecie nem faciç Plinius , omnes hi Magi fiiere. Sic etiam
33.9.1 . oris , vt ſunt pleræque ,laruis feu maſcaris , quàm de dæmonibus agés Lactantius “ Magorum quoque dli.2.
C.14.
feminis fimiliores. Sorrilegosveteres nominabant, arso mnis , & potencia horum adſpiration busconſtar. idemattina
qui quarúlıbei fortium ſuperſtitioſo iactu aliquid &c. Idem afferit & D. Cyprianus & addic Ho- mat ca. 16.
diuinare nicebantur " : Sed. Theologi& Iuriſperiti fthanem Magorum præcipuum fuiffe,huic famo e li.de Ido .
poſteriores cum nefando ſtrigum crimine confu los alios addit Tertullianus ': his verbis;Hollhanes, vanitate,c.
derunt. Sortiarios eoſdem , &fortiarias,vocatos co Typhon , & Dardanus, ó Damigeron , & Nektabis, flib. de a
perio iam inde ab Hincmari Remenſis Archiepi Berenice ,publica iam litteratura eft,qua , c. his nima,
(copiæuo - Hivenefici ſimul & Dæmonis vaſal cófentiunt Arnobius ,fi rectè verba diſpungas , & c.penult.
li Ligij ſunt, quare poflunt etiam dici Satanici Ve- C cum Eufebio , D. Auguſtin . ac Marcellinus Zo- gli.i.con
nenary.Horum crimen vetus, & arte CHRISTI romazdıs meminit Suidas, Azonacis Plinius , eum- heuteb. i.
Domini aduentum . Tales enim Canidia Horarij , que facit præceptorem Zoroaftris. Cotrupit vo- 10.de præ
& Erilichto Lucani , Marcina Taciti, & Theflalæ cem Noachi:ab hoc enim Chain & filij cius Chus parat.
Luciani, & Apuleij. Nomen ſortiariorum recen Magiã bonam edocti. Scripfere etiá Magica,Iulia- Auguft.lib.
tius cſt. nusChaldęus philofophus libris4.de demonibus: Dei Mar
III . & Theurgicorú auctor illius filius , Iulianus ideò cellinus hi
CAPVT
Theurgusvocatus,de quibus , Suidas & Proclus ſtoriar.lib .
De Magia naturali feu Phyſica . coluledi.Porphyțius citat quedá Palladé, & Sym - 1 23 .
bulū , & alios,nempe Adelphiū, A { ylinú , Alexádrú
Vi Cupramortalesomnes Magicis dediti fue Lybicum ,Philocomum , Demoftratum Lydum ,
re, Perſæ ; à quibus'id Marcion & Manes Zoftrianum , Nicotheum , Allogenem , Melum ,
mutuati; duos credidere Deos auctores, & rerum quorum impiis fcriptis vtebantur Gnoſtici. Picus
aPlutarch.Dominos ; alterum bonum Oromazum vel Oro- D teſtaturetiam legilie ſe libros Chaldaicèfcriptos
lib.de llide magdam ; quem Solcm cenſebant ; & malum al Efre & Melchiar magorum . Ex his hodiè tantùm
& Ofyride. cerum Arimanem , fiue Plutonemes : deinde ab his exftant, Zoroaftri χαλδαικά feu μαγικά λόγια , qua
Laertius
initio fuæ numinibus duplicem Magicam deduxcrunt;vnam ex Platonicorum ſcriptis laboriosè collegit Fran .
hriftoriæ . quæ , ſuperſtitiola tota , cultum falſorum Deorum Patricius,obſcuritatismaioris , quàm vtilitatis in
Agathias tradebat , & huiuſmodiplura ; alteram , quæ naru quæ exſtant comment. Græca Plethonis & Prelli.
& alij.. ras intimas rerum callebat,quam Perfis veramque Naturalem verò legitiinámque Magicen cum cę .
b Apolo.1. Apuleius adſcribit. Fallax prior & nociua , fatis teris ſcientiis Adamo Deus largitus ; à quo poſte
diabolum indicat auctorcm , quiante diluuiú eam ritas docta ,per manus & orbem eam propaganit:
docuit malos illos gigantes , à quibus câ Chamus de hac arbitror intelligendum, quod ex Thalmu
imbutus; ab hoc , eius pofteri Ægyptij , Chaldæi , dicis Quinquarboreus in c.; . Threnor.tradit Sa
Ec lib.4 .re- Perlæ :fic enim interpretor D.Clementisverba de he dritas ludæorum Magiæ peritos eſſe debuiſſe.
cogn .
Angelis peccatoribus; docuerunt ( ait) homines quod Ea ( vt Pſellus i & Proclusaduertêre , nihil eft Pellus li :
de dæmo
demones artibus quibujdam obedire mortalibus, id eſt aliud quàm ex actior quædam arcanorum naturæ nib, Procl.
magicis inuocationibus,peſsēt;ac velurex fornace qua cognitio , qua cælorum ac liderum curſu & influ- lib. de Ma
dam officina malitia torum mundum jubtractopie xu, & ſympathiis atque antipathiis rerum ſingu- gia.
tatis lumine , impietatis fumo repleuerunr. Pro biso E larum obferuatis, ſuo tempore,loco , ac modo,res
aliis nonnullis cauſis diluuium müdo introductum eft, rebus applicantur, & mirifica quædam hoc pacto kTobia .
og omnes qui erant fuper terras deleti funt , excepia perficiuntur ; quæ cauſarum ignaris præftigioſa, 1Galē.li.10
Noë familia , qui cum tribus filiis eorúmque vxoribus vel miraculofa videntur.Velut:cùm Tobias pater- fimplic.me
dicam.Pli
Superfuit: ex quibus unus Cham nomine,cuidam ex fi nam cæcitatem felle piſcis dicuſſit , quam viin
lois ſuis ,qui Mezraim appellabatur , à quo Ægy Callionymo piſci tribuunt cum Galeno " plerique: nus,&Aclia
nius, alij.
priorum & Babyloniorum of Perfarum ducitur de item, cùm tympani ex lupinâ pelle fonus ,aliud tym m Oppia
nus, malé compertam Magicam tradidie diſciplinam , panum ,ex agninâ tenſum , diſrumpit : * cum ve- nus li.3.Cy
hunc gentes quatunc erantZoroaſtrem appellauerāt, netiis Turca quidam liquato plumbo manus la- nege.
n Carda
admirantes primum magica artis auétorem , cuius no uit in noxius" ,illuſtria quoqueilla quę narrat Bea nus li.6. de
mine etjam libri plurimifuper hoc habentur, & c.[ad tus Auguſtinus libr. de ciuitat. Dei capit. 4. fubtilitat.
dit hunc poftea ictum fulmine , Zoroaſtretn ; quaſi 5. & fexco de pauonis carné neſciâ putreſce Boilteau.
viués aſtrú dictú , & pro Dco habitú .Zoroaſter nó re ; de paleis frigore ſuo niues conſeruantibus , & Hift. Pro
digio.c.8.
calore
LIBRI I. CAP. 111 . f
calore fructusmaturantibus, vi contrariâ: de cal- , A tiolis. ideò vetitæ lectionis etiá hos putarim. Ray
ce quæ , cùm ignitam in ſe vim habeat , aquis ac inundus Lullus , & Arnoldus Villanovañus , funt
aa Vide
cenditur , & olco infuſo non accenditur , de Agri ipli quoque in nonnullis hæreſeos riotariaa:quare Directo
gentino fale , qui liquatur igne, aqua verò indu libros corum nullus deberec legere ,qus Theologi. rum in
ratur & crepitar : de magnete', de Epyri fon corum dogmarum non fit probè peritus. In eandé quiltorú
• Terrul- te & fimilibus. his addunt alijpatres , o de dicta claffem referendus Thomę Bungey li.de magia xa Eimerici,
& Marian
Jianus lib. mo , quo ceruus fagittas expellit , & chelidonia, surali, & eodem titulo lib .Georgii Riplay ,quipoft 11.14.dere
. qua hirundines cæcos oculant pullos. Confirmat morté necromanticus fuiflc iudicatus. Ponceti & bus Hiſpa
tia.cap.vle
Pacianus Plinius p de Pryllis & Marſis odore ſerpétes ſopo Ardoini libri devenenis, legédi non videntur,niſi à c.9. & l.is
lib.de pe-rantibus, & impunè laceſſentibus, de Piciq Martij medicis conſcientiæ timoratæ ac piæ : ceteris ea cap.4 .
nitent. & herba cuneos adactos expellente: vnde communis lectio intura . In Cardani de Subtilitate de Va
D.Hiero.
in Eccle fabula increbuit cam ſeras aperire. Confirmat rietate libris paffim latet anguis in herba , & indi
ſiaſt . Alex. ab Alexandro , de veneno Tarantulæ ſeu gent expurgatione Ecclefiafticæ lima. loannes
plib.7.c.2. Phalangij Calabri ; à quo morſis non aliud vitæ & Baptiſta à Porta, fpeciolo Magie naturalistitulo,
q. .lib.10.c. remedij præſidium , quàm fi certo muſicæ ſono
IO ſuperſtitioſa multa & illicitæ Magicæ velare niti
r lib , 2 ,Ge laltitare ad numerum compellantur, donec conci- B cur , verbi gratia de conficiendo lagarum voguen
nial.dier. dant fatigati. Præterco innumera, quæ congeſsere to , & his fimilia . De Antonij Mizaldı Narurilis
s.partis 2. Ariſtoteles ( li auctor'ipſe lib . de admirandis audi Magia libro, non habeo quod dicam , quia nondú
principal . tionibus ) & Guilhelm . Aluernus operepererudi legi: ſuſpicor , quod facit in Ceniuriis memorabi
p2.3.0.23.
i cap.4. to ; dc Vniuerſo s . , & ex Belgis Robert, Triczius Lorem , ſuperſtitiola illuin à Naturalibus non ſecre
auctor libri,te demonum deceptionibust ; apud quos uiffe. Alberto Magno tributus liber de Mirabilibus
tamen duos quedam narrantur , meritò Satanici vavicare & ſuperſtitione refertus eſt ; ſed magno
pacti ſuſpecta , ve quod Guilhelm . narrat Helio Doctori partus ſuppoſititius. Cicchi de Eſculo
tropia facere homines inuiſibiles ,& argento vivo Cornment. in ſpheran Sacrobuſti inter ſuperſtitioſa
inter duas cannas pofito incantationes impediri. ſcripta collocandus.Pomponatij de Incantationibus
Vt, quod Robertus docet , rutam furto ſublatam , opuſculum , certè miratus fui tamdiu tolerari ab
& ocimum cum conditiis plantarum vberiùs pro Eccleſia, nunc recens , & meritò, in Romano In
uenire : item feptem certæ herbulæ gramina, iacta dice damnatur : veriflimum enim ; quod ab Anto
bb lib.6.do
nio Mirandulano bb ſcriprum , hoc opere Pompo, lingulari
in lympolio,conuiuas omnes ad rixas & Lapicha
rú certamina prouocare . Nec minùs friuola ſunt natium , ſc nec Philoſophum bonum , nec ,quod certamine
quæ Ludouic. Dulcis memorat de vi gemmarum , fædius, Chriſtianum bonum exhibuiffe, cùm effe
per eas efficipoffe , quicquid homo queat înagi Etus omnes mirificos cælorum influxionibus ad
nari ,lib.de gemmisca. 1. ô vanam auxelim ! an gem fcribit, adcò vt velit & religiones & leges, earúm
mæ omnipotentes?Solidiora longè & tutiora peci que latores ab iis dependere.Quod prorlus impiú .
u Siré.libr. pofluntexempla,ex Sirenio , Fracaſtorio , & Lan Edidere quidam , nomine Franciſci Pici Comitis
9.de fato , gio . u Naturalis huius Magicæ peritiſſimum fuiſſe Mirádulani, poſitiones Magicas,in quibus certè ſunt
c.6 .Fraca. Salomonem Regem minimè dubitandú . Quæ ta quæ meritò,etiam Bodinus, vt noxiæ ſuperſtitio .
ftor.lib.de men de morbis ab eodem Rege curatis incanta nis , reprehendit. Quid ipſe cenſor ille ? Demono
Sympat. & tione, Flauius loſephus retulit,xea vel falla funt,vel ananiam ſuam multis erroribus referſit,nec qui po
loan.Lan- in illud referenda cempus , quo ſe idololatriæ & itea edidêre,vt emendatam ,Antuerpienſes: vti par
gio epi.33. omni ſuperſtitioni immerſerat. Tres magos Euan esat expurgarunt.Manent multa noxia , & quç am
libro 8. gelicos hac Naturali Magica imbutos voluntnon biguam auctoris fidem fatis conteſtantur, noceré
Antiqu.
nulli , & crediderim . Sed an hac lolâ & non dæ que legentibus poſſint. Vnde & ab inquifitoribus
moniaca quoque ? poſt Chriſtum Dominum ado Romanis , iure optimo , liber ille inter vetitos re
ratum , certo certius, à criminehoc alienos ; quid fertur. De theatro vniuerſa nature, eiuſdé Bodini , ſi
yin Matt. antè fuerint, parùm refert. Sanè Theophilactus y D Deus vitam dederit,oftendam aliàs,plus in eo cor
29.24.ad cenſuit etiam verita imbutos . De Apollonio Tya pore Rabbinicorum eſſe deliriorum ; quàm ſolidę
Orthodo . næo?videtur Iuſtinus z Martyr eum Phyſicis ma philofophiæ , multa quoque cum Theologicis pla
gis annumerare:ſed, vt frequentiùs credam dæmo citis adcò pugnantia , vt qui leniùs de illis loqui
nis vſum opera , faciunt quæ perdoctè ſcripſit Eu velit,erronca & prorsùs temeraria cogatur voca
ſebius contra Hieroclem . re de quo aliàs . Adeò lubricum & periculoſum
Naturalis Magia diuiditur in operatricem o di de his diſſerere, nifi Deum ſemper , & Catholicam
ninatricem . hæc in abditis & futuris coniectandis fidem , Eccleſiæque Romanæ cenſuram , tanquam
verſatur,de qua libro ſequenti differendum nobis Cynoſuram ſequaris. Quæ quidem breuiter à me
copiosè: illa miros effectus producit, de qua nunc commemorata ſunt,vtiuuenibus conſultum ; non
agimus. Multi de ea libros ediderunt, quorum qui ve viros doctos irem ſugillatum . Nunc quædá di
* Mich : catologum nudum proponunt * fine antidoco , ſcutiamus dubia, vnde fequentiú deciſio depéder .
Medina li, videndum ne venenam aureo Babylonis calice
2. de recta QVÆSTIO I.
in Deum propinent incautis. Imprimis ab hoc numero re
E Quid cæli adſpectus á influxus ad Magicos
fide cap:7. moueo , vt dæmoniacos Magos, Robertum Per
effectus conferat.
cx Agrip. Scrutatorem , cuius Magiam cæremonialem ,á libr.de
pę libris. myſteriis fecretorum Agrippa legerat, & ex iis de Mnium ſuperſtitionum caput præcipuum
ſumpſitnon pauca ; Picatricem Hiſpanum , Anſel O ,
mum Parmenfem , Cicchum Elculanum , Petrum de quibus ita Pſellus cùm exponit hógia zasoá
de Abono, & Cornel.Agrippam , & Paracelſum , & sex . Magicas verò rationes conſtiruunt , a fummis po
auctorem peſtilencis libri Gany378 , innomina teſtatibus, à terrenis matcriebus. Compati aiunt
cum ; ſed mirum hypocritam ; homines partim ſupera inferis, & præfertim ſublunaria. ] Hos ſecuri
achcos, partim hæreticos. Alchindus , Rogerius recentiores, quæcunque per characteres,figuras ac
Bachonus, & Geber Arabs multis {catent ſuperſti numeros ipfiperficiút,ea produci volunt à virtute

A 3 iis
6 DISQUISITIONVM " MAGICARVM

iis figuris communicatâ ab aliis figuris fublimio- | A | Nituntur hac ratione ,qına cæleſtibus corporibus
tibus, ex ſympathiâ quadam naturali rerum inter non Hebræi modò & Græci gentiles , ſed ex Ca
ſc limilium ,quatenus hæ figuræ ad amuſlim inai ( hol'cis etiam olun quidam Paires & recentiores
cem coaptantur. Quod confirmant fimilitudine philolophiltali anima intelligentem inbucrunt. c Archan
non vnâ. Primò , ficut Echo ex oppofito pariete Sed hæc omnia vt ſtolidą,lia f Ila & periculofa. gelusMer
caufatur : fecundò , ficut in concauo fpeculo col Imprimis dicere calum aut aftra teníu vel intelli- cenarius ,
Balduin
lecti radij oppofitum corpus repercuſſa inflam gente animâ prædita ,dánatum olim fuit Conſtan- de Middle
mant : tertiò , ficut cithara eodem modo, quo alia , cinopolitana fynodo, & auriculis Pariſienſibus: aurco, *.
tenſis fidibus , fi ferias , alteram tinnitu ſuo cogit eftque erroris & fcandali plena opinio, propter numiza
concinere : ſic iſtas imaginum , numerorum , cha ſuperſtitionem & idololatriam annexam , vt cum d Eckius
racterúmque fimilitudines efficientiam miram alij , cum copioſiſſimè Eckius & Elpencæus d do- lib.de pra
contendunt habere . Sed iſta prorsùs friuola eſſe cuerunt.Patres autem qui videntur hoc afferuifle, definatio
conuincitur . illi decęli animâ figuratè & allegoricè ſunt locuti , ne. Eſpen
ceus lib .
Primò quia ſimiles illæ , quas in cælo cónini vt & ipla S.S.cui? omnia loca quibus id innuitur, deAnima
ſcuntur imagines,prorſus ſunt fictitiæ , & quædam vno ex quinque modis ,accipienda docuit me loa . tione ce
( vt philoſophi vocant )entia rationis,quatenus fi- B Maldonar. noſter. Primoper Proſopopæiam ,qualorum ..!!
ein 1.fent.
gura quadam fimilitudo & imago picturæ illis quæ animatorum ſunc, inanimis tribuuntur , vt f Pfal. 113
alcribitur , nomináque ad placitú impofita,ſtellas mari videre & fugere ,coelis & terræ audire ac pla- v.3 .
ab inuicem diſtinguendi causâ , vt benè Bartho cere , & c.f Secundo per Metonymiam , continens Leuit 26 .
z Peregri- lom.Sibyllanus a advertit: & patet ex imaginibus ponitur pro contento , vt cùm terra dicitur corru - 134.
har 99 picturisque Aſtronomorú.quis enim neſcie nullas pta , vel à Deo iudicanda, aut vrbi alicui remiſliùs Deut. 32,
tionum V.I.
in cælo elle veras vrſas, angues, lcones , crateres, futurum . 8 Tertiò per Hyperbolen, ve quando lapi- g Gencl.6 .
3.9 . quælt, naues, Pegalos ; ſed hæc, dicis causâ tantùm , nos des dicuntur clamaturi, terra dicitur aſpectu Dei V.11.
princip.s. imaginari? Fictitiæ verò figuræ nulla porelt elle tremere,vel reſponſura interroganti." Quartò per : Paralip.
47.1.& 2. efficientia, quâ talis eſt, nec cum vcrâ figura lym Analogiã & Metaphoram ,vtcùm lol dicitur preef- Matth.li.
pathia,vel amor naturalis : id enim quod non eſt, ſe diei, luna nocti , Luna vocatur regina cæli, v.22.
quem effe & um , in eo quod eſt,queat producere? ftellis tribuitur immunditia , aſtra dicuntur lau- .h Luc . 19 .
Deinde cóparationes illæ nihil prorsùs ad rein dare Deum , item nominantur virtutes cælorum . 1.40.
Pfal.103.
faciunt . In Echo cuneta funt realia entia , homo Quintò non ex veritate , fed ex hominum opinione,vs. V.
Cс 7.
loqués,vox repercuſla ,paries repercutiens:nec ta cùm k legimus militiam cæli de aſtris & ftellis. i Genef.i.
men vlla pariecis cum homine limilitudo, vt illa Quâ regulâ aptè accommodatâ foluuntur omnia v.16 .
rum ipli dicunt elle imaginum . In fpeculis quo Pauli Ritij, & limilium impiorum de animatione 'Icrem.7.v.
18. & 44 .
que illis incédiariis, omnia ponuntur reipsâ con cæli argumenta ex facris literis petica. V.17.Iob .
liſtentia , nihil confingitur: nec vlla quoque for Deinde cælorum & aftrorum putida illa ana- 15.v.15 . &
mr fimilitudo inter terminos excremos , folem logia ad fingulas ætates,& corporis partes,& ani- 138.v.7.
vrentem & lignum quod vritur.In citharis autein , mi quoque affe &tiones, bonne nugatoriacít : fanè Pfalz2.v.
6.Daniel.
euidens requiritur à parte rei conuenientia , in qui rectè philoſophantur , illi vel nullos præter
4 V.32 .
cenfionis modus idem , fidium concinnitas , citha lucem & motum influxus in hæc inferiora cælis & k Sophòn.
ra um debita propinquitas, ſimilis aëris criſpatio, aſtris concedunt ; ' vel potiùs influentias quidem 1.v. s.cum
quæ fonitum quali ple &tro eliciat , agnoſcút à motu & lumine realiter diſtinctas: per 1 Viticus
Denique quis figurarum huiuſmodi , characte quas,non calorem ( hunc enim 'motu & luce pro- lib.z.con
rúinque vires,atque fimilitudines vnquá nugoni ducunt ) fed alias clementorum qualitates etiam tra. Aftro
bus illis reuelauit:quod reuelationis teſtimonium D gignunt, quarum in corporearum rerum tempera- log:Medi
na lib.2.de
proferunt? li Chaldæos, Ægyprios , & Platonicos mentum , vis eft aliqua. Sed.addunthanc poteſta recta fide
tem certis cancellis circumfcribé ! am . Primò polo: C.1.Búcca
laudent, quæram rurſus, à quibus iſti acceperint,
quod fanè mortalium nullus folo ſtudio vel ex fe cælos per ſe res inanimas , mixca & elementas ferreus in
perimento , intelligent â quiuitconfequi. producere. Secundò cælos viuentia imperfecta, 2.de cælo.
Præterea facentur magi, quafdam imagines non quando naſcuntur ex putredine, gignere , per ac
ad fimilitudinem cæleftium illarum , quas dixi cidens tamen : ſcilicet quando particulares cauſa
mus, ſed ad fimilitudinem rei quam operans ani materiam ſic diſpoſuerunt, vt fit ſemen aptum
ino concepit conficiendas, verbi gratiâ : li magus viucntis, tunc enim huic temperamento cæli luo
opter duos committere , duorum inter ſe pugnan in Auxu maiorem calorem largiuntur,& illud per
cium : fin verò amorein conciliare velit ,duorum ſe fectius reddunt. Tertiò conſentiunt , quoad per- m Contra
cóplectentium effigies leulpédas : ſi ſecúdi aliquid fecta viuentia , ad eorum generationem non poffe Auicenná,
And . Cæ
petitur , in rectâ iconis ſuperficie : fi verò infau cæleftia corpora aliterconcurrere, quàm coadiu
lalpinum ,
ſtum quid , in dorſo leu auersâ parte inferiben yando particularem cauſam eiuſdem fpeciei cum & alios.
dum , quod velis eucnire . Harum imaginum Ne- e re genitâ.quo ſenſu ſol & homo dicuntur hominé n'Ant.Mi
ctanabum tradunt inuentorem , & Albertum in gignere:quæ cun & ta in Scholis Peripateticis cótra randul,lib.
Speculo,approbatorem :quæ omnia leipſa vånita quoſdam m ſuntreceptiora. Quartò quoad animi 22. fingul.
infra ca.
tis arguunt& poftea reuellentur b . Ex his tamen affectiones facilè concefferim : quoniam hæ ſequi org.Vene
.q.1.
deliriis pergunt maiora ſerere deliramenta. ſolent corporis difpofitionem :criam aſtra influxucus Cant.
Primo li cui morbum vel fanitatem velis adfer ſuo , mediante corporis temperie,hominem non 1.libr.z.
Harmoc.
re, principiò id attendenduin ,vt ærari eius conue nihil inclinare : femper tamen arbitrij libertas in- mundi à c.
niens planeta deligatur , verbi gratiâ, ſeni Satur tegra manet homini. Fuſiùs aſta differunt& pro- 7. Veracru
nus, puero Mercurius, viro lupirer, deinde etiam bant multi a ſcriptores huius æoi pereruditi : coscius in lib .
planeta conueniens affectioni'ſeu qualitati indu cenſeo conſulendos iis, quibus ifta non ſufficiunc. 1.Mercor.
& Valeſius
cendæ , vt odio Mars , amori Venus : denique ſi Atramé his nihil cófirmatur figmentú illud aftro- de Sacra
gnum quod parti corporis, quam velis iuuare vel logorum : quia cælum & altra caufæ funt commu- philoſop.
ladire , prælir, ve li capiti arjes, fi pedibus pifces. nes tātùm & vniuerſales,quatenus cóſeruant infe- Icap . 31 .
riora
LIBRI I CAP. 11. Q : I.

riora ne à contrariis luns diffoluantur:atque ita in- / A operatius vildein perſeuerantibus , qua priùs fue
directè tantùm & mediatè particularibusagenti rant , arte tantùm noua figura excrinevus aduenit,
bus ad agendum fuppetias ferunt: fed cum ufdem ad quam nihil ſidera pertinent, & quæ n hil pozit
caullis particularibus immediatè ad agendu con in ca,in quæ prius non potuerat:niſi for è ceram
currere nequaquam poffunt.Vndc & illud conſes vel aliam materiam molloin ſigillare,quod men
quitur,quod ,cùm influunt,in folam vnam corpo facit, non quatenus fic vel fic ett figurara,lod qua
ris partem nequcant influéte , quin fimul in alias ter'danoreſt, & angulos aſperos haber.Viderút
influant. hoc multi , qui ſobrij ,etiam non Chriſtiani.Nam
Quarc meritò tales aſtrologomagoruin obſer Rabbi Molės Maymon , s Taranus, & alii poltea sc.72.Da
utiones àredicis peritis reiiciuntur, vc inter ce- citandi,fatis clarè hoc profiten :ur. ldem allerunt etoris du
teros à Bapt.Condroncho de morbis veneficis, lib.z. Iurifconfult: quidam , & pluies cum D.Thoma bitanı.
Martinus
6.6 . & iam olim fucre decretis Eccleſia damnaræ , Theologi . Mula de his maginibus lectu grata de Arles
to Fr.Picus vt fuit oftenfum à Pico & Bened . Pererio. Meri haber Laurentius Ananias Lib.4.de N a..damon ,a ibr.de fu
d. opere. LÓD .Balilius fcripfit, Pridiculum elle aſtrologis fol.168 perftit . D.
Diuira.A- contradiccre , cùm corum dicta fint omnia igno Thomas
QV ÆSTIO 11. 2.2.qu.96
L. vroeg rantie & impietaris plena : Ec D. Bonauentura B ar.z lib.4
5. p In Hex . 4 obfervationem hanc efle à Deo malcdictam , & An effectu Magic.buiufmodi,miraculisfimiles,oriri cõrr gét.c
91.p.Cen ab Eccleſiâ interdictam : & , quæ per altra procu poffint ex natural hominis cumplexione. 104 &105
Herl.de
loquij.
ido rantur ,dæmonum illuſiones atque decephonem & ibi Feri
V í hoc arbitrari , nec olim defuere,nec de- Siluef ver
las.ante eflt: Hæccauſa fuit, cur Tertulianus altrologia Q (unt hodie .Auicenna quidem id homini tri- fuperftu
medium . inter Magix ſpecies recenſuerit : multis etiam buit ,ratione animæ . nam cenſet intellectui bene q.10 . Vai
3. Glycas :P.1. Histor: in Mathematicoshuiuſinodı rus libr. 2
diſpoſito & fupra materiani eleuato ,res cunctas, de Falcinc
inuehatur
P . quæ mates iâ conftant, cæleſtes, & terrenas , fim- ca.14. Per
Obiiciunt ;de diebus Criticis,quos medici in lan
plices ac m xtas , obedire. Quod fi de morali di- ' le Loyher
. guine minuendo, & potionibus prębendis,ſeruát, libr.i. da
ctum obedientiâjınlanumeft : quia hæc folis ratio ſpectris.
co quòd talibus diebus Planetæ certi ægrisodini
ne prædicis competit : ſi de naturali obedienciâ di
illi propellendæ idonei dominantur . Verùm hæc
& um , parum id philoſophicè. N.m creaturæ (pi
caula quam adferunt , nec vera eſt ,nec propolito ritualis & corporalis , vnius quoque fpeciei ad
ſubferuit . Agite enim, certum aliquem planetan aliam fpeciem ,nulla nunc eſt naturalis fubiectio,
rominate : qui dominetur primo die critico v.g. nili ratione actionis & pallionis , propter quam ,
dies fit craftinus,cuiLuna præfit:fint ergo feptem c quod imbecillius eft,id cedit fortiori
. Sed illa,
ægrotantes,qui fingulis feptem diebus continuis
quan: Arabs videtur inſinuare obediétia , Vniuer
in morbum inciderint: profectò tunc fururi ſunt
lalis , ſoli Deo ratione omnipotentiæ debetur , &
fuprem dies critici cótinui.nam primus erit lepri
à creaturis exhibetur . Meritò igitur hoc delirium
inus dies criticus prini, ſecundus fecundi, atque refellunt Theologi. " Anania
deinceps ica ſinguli ſeptem aliorum ordine fuo:
Alij hanc virtutem largiuntur fpeciali cuidam d.libr 4.8
ſeprem etiam continuis lùna diebus praerit . quo
temperamento corporis. Confingunt enim tem- S.byllan .
vihil abſurdius.Cauſa igicur verior petéda,ex ip peramentum quoddam æqualitatis ex humorum Decade z
sâ humoris in corporc tunc fæuientis proprietate . peregrina
& qualitatum actiuarum ad pondus æquâ mixtio quxit.q .
Nam quidam humores adeò celeres & acres funt, ne reſulcare. b quo qui fit præditus , afferunt te- cap.8 .
vt vnoquoque die ſubiectum inuadant:alij ſecun
merarij , poſle miracula eum.perficere : & , vt vi- b sic Ful
do dic : Tunt qui ieriio ; & qui quarto( vnde Febriū deas non conſiſtere vno in gradu impietatem , ginas, top
d fferentiæ manant ) quidam tardiores feptimo 1101, Gar
adiiciunt blafphemiam , huius temperamenti vi, bus, & al
tantùm vel octauo die rccurrunt. Harum accel
CHRIST VM Dominum tot miraculis.co- medici .
fionum dies medicis coniecturam præbent , quid
c Agripp
{ uſcalle. fic impij non tantùm Magi,c ſed & Ful- Paracell
n (perandum ſit de ægri valetudine . Vnde & decre D ginas M dicus . ,
& Cocilia
Forij feu critici dies vocantur.Nihil ergo hoc cæ
Verùm hoc torum prorsùs ridiculum , oftendit for Diffe
lic lis iſtis ſuffragatur. Condronchus medicus , lib.2.de morbis venef.ca.4 . Ix qui ta
Conclufio fit,ex articulo Pariſienſi xxi . Quod & impium elle,tam accuratè docuit Mich .Medi- méco no
imagines ex metallo vel cerâ ,vel alia materia,ad cer
na d , vt malım eò vos remittere, quàm nihilad- mioc Ful
las constellationes fabrical&, vel certo charactere, aut ginatere
dendo mutandove aliena ſcrinia compilare. Mihi prchende
figura effor male, aut etiam bapuiſata , exorcifatæ , aui
lemper viſum parùm philoſophicè, calem từ xpx- rac.
confecrate , aut potiùs execrate, fecundùm pradictas d d.li ...t
arre',et fub ceriis diebus, babeant virtutes mirabiles, slær, leu ( vt ipli vocant) iuſtitiale temperamen 7.à fol.6
tum humanæ complexionis , excogitari: quod fi
qua in libris huiuſmodi fuperfturiofis recitantur : error
non impoſſibile,piorsùs tamen eſt ſuperuacuum .
eft in fide, os philofophia naturali, aflronomia vera .
Ex hoc conſequitur neminein naturâ nalci vel
i Probatur conc'ulio, Fidei hoc repugnat,quia pec
medicum vel falcinatorem aliorum . Nam fi fpe
b. caiú elt idololatriæ , effectus qui à folo Deo pro
ciei catione hoc competeret , omnes tales ellent:
ul. cedunt,exſpectare à dæmonc, vel conſtellationib. )
blaſphemú quoque& facrilegam eſt,ritusfacra- ſpeciei ratione non competit,cedo( ſodes) quæ
fint illæ conditiones indiuiduæ , quæ hoc narura
mentorum & rerum ſacrarum talibus ſuperſtitio litcr tribuant ſuppoſito ?ſed vide de hac re Leo
nibus iniquinare . Phylicæ & aſtronomiæ iſta rc nard . Vairum. c e libr.3.2
pugnant , quia nec iſta tales liderum influxus a Faſcino
QVÆSTI O III . ca p. 6 .
gnofcit:nec illa naturalibus caufis tales effeat ' at
iribuit. Nam hæ figuræ neque vim habent quid
Quanla qualiſque ſit vis imaginationis,quoad
quam ex aftris elicicndi: neque in ſubiectum no effeElus hoſce miros?
uani aliquam qual catum mixturam inducunt,aut
vlam ellenialem formam imprimút:ſed manen E vi imaginationis multi mulra ſcripsere ,vt
ribo eâdem formâ & materiâ , qualitatibus etiam lo Picus Mirandulanus lib.de imaginat.Marlil.
A * Ficinus
DISQ VISITIONVM MAGICARVM
8

Ficinus libr.13.de Theolog . Platonicâ, & in Pri- | Ave quæ imaginantur aliquando lenſu aliquo per
ſciani Lydi commentar.dephantaſiâ & intellectu, ceperint,vel corú illud quod imaginantur coniun.
Anton . Mirandulanus libr.29.de fingular.cerram . &im, vel partes eius feorfim ,vtcùın quis Chimç
Toſtatus in Gen.cap.30 .Michael Medina lib.z.de ram vel Tragelaphum aut fimil :a voluit imagi
recta in Deum fide c.7 .Vairus lib.z.de faſcino ca. nacione . Nec enim necellariugi arbitror, ve limul,
3.ValeGusde facra philoſoph.ca.ir. Pererius in d . ( enlu percipiat: neque vt paulò aviè perceperit:
C1p.30 . Gen. & Conimbricenſes noſtri.in 7. phy neque vt ad cum inodum , quem imaginatio re
licor.cap.2.q.1. & alij mox cicandi. præſentat;perceperit ſenſu.Narrabo quod geſtum
In co conueniunt omnes , imaginationis vim Legione , in quodam Religioſorum collegio an
elle maximam : & quia vis hæc conſiderari poteſt, te annos vix viginti: noui perſonas , quibus acci
vel quoad corpus ipſius imaginantis , vel quoad dit.Erar laicus vnus, Colicus interdiu pucros rudi.
corpus alterius : ideò de vtroque feorfim dilqui mentis Catechiſmi imbuere,cogitationes exdem
rendum . Conueniunt omnes , quoad corpus pro dormienti recurrebant, ita vt in fomnis & præci
1
prium imaginantis plurimùm in illud pole.docco B neret, & doceret, & hortaretur, & increparet pue
tur id rationc & experientiâ , ratione, quia imagi ros æquè clanosè & feruenter , ac folebat inter
natio ,dum retractat rerum obiectaruin ſenſu per diu ; ſic turbabat vicinoruin ſomnum , itaque qui
ceptarum ſimulacra ,excitat potentia appetitiuam propinquior illi habebat alius laicus, & læpè mo.
ad timorem , vel ad pudorem , vel ad iram , vel nuerat, quodam die illi per iocumminatur, per
ad triſtiriam : hæ verò affectioneshominem ficaf. gat hos clamores edere , ſurrecturum fe noctu , &
ficiunt, vt calore vel frigore alteretur,vt palleſcat ad thalamum eius iturum , & flagcllo ex funiculis
vel rubeſcat , vt quaſi exiliat ſeu efferatur ,vel tor intemperies hafce abacturum .Quid Gundiſaluus ?
peſcat ſeu deiiciatur. Et idcò D.Thomas optimè lic enim vocabatur , ſurgit circa noctis medium
tradidit , imaginationem poſſe in corpus imagi dormiens, & egreſſus , vt decubuerat , in indulio
nantis omnia,quz naturalem coordinationem ha cubiculum fratris collegæ ingreditur, manu forfi
bent cum imaginarione: vt ſunt motus localis in ces ferens & prætentans , & re &tâ ad le &tulum al
dormientibus : & alterationes per frigus & calo terius , qui fuerat interminatus ,cótendir.Vide Dei
rem , & quæ hanc alterationem conſequuntur, n
с prouidentiai . Luna lucebat, & nox innubis crat ,
nullam verò vim obtinere ad alias proprij corpo & frater iſte vigilabat : videt accedentein ,& ccle
ris diſpoſitiones , quæ naturalem cum imaginatio riter le de lecto deiicit ,quâ paries erat nónihil re
ne coordinationem non habent , vt puta ad figu mo : ior . Noctábulus lectulo proximus forficibus
cam manus vel pedis : vel ,vt quis adiiciat ſtaturæ culcicam ter q a :érve petir, & confeſtim redic yn
ſuæ palmum vnum, & quæ ſunt fimilia. Pide D. de venerat . Manè facto interrogatus ,negat lemc
Thom . 3. part. quaft.13.art.3. in ad 3. libr.z.conra miniſſe , neque id facere vnquam in animum , vel
gent.cap . 103. Experientia quotidiana cernitur in leuiter , induxiſſe : tantùm cogitatie , fi alitercum
Noctambulis illis , qui in ſomnis mira faciunt, in fiagello ad ſe accederet , illum intentatis forficibus
quibus conſtat hæc per imaginationem fieri ſenſi perterrefacere , & abigere . Non ergo neceſſe eſt:
bus ſopitis ,de quibus cxſtat Andree Libauij liber. tùm , um imaginatio operatur ,immediatè pręcel
Breuius autem rem expedit altermedic ' Andreas Gtle rei externæ fenfum : licet neceffe fit, vt earum
Laurentius libr.4.hiftor . Anuon.q.12.his verbis, rerum fic naturæ ſenſus aliquis , & carum ſenſu
Dicamus moueri durmientes , quia.cxigwa vis in mu quis à natiuitate deftitutus non fuerit : ideò enim,
D
nec cæcus à natiuitate colores, nec furdus à na
fculis laiens à forii imaginatione excitatur : propter
cà non muentur fomniantes , niſi valida imperan tiuitate ſonos imaginaripoterit a :nam imaginatio a Arifto.3 .
16 imaginatione , brutorum imaginationi ſimilima. motus eſt à ſenſu actu factus , auctore Ariſtotele de anima .
Eft auiem dormientium imaginaršo brutorum imagi 2. de anima . Suffi.it etiam vt rerum quas imagi
nationi ſimilis ,quia rationem repugnantem non habet . namur fimilitudines aliquas ſenſu aliquando per
Vnde fic, vt illi multa moliantur ,que vigilā es non au ceperimus : ſic enim velilludidem , vel fimile ali
derent. tectum ſublime conſcendunt per trabes , de la quid poterimus imaginari , & læpè ab externis,
cunaria oberrant, omnia denique andene inirepide, quæ remotiſlima à nobis vel tépore vel loco ,ima
quia imaginatio vaparum caligine conſopita , pericula ginationem inoueri & præſagire nobis , quæ certò
non agnofcit. Non feruiunt amiem dormienies, quia poftmodum eueniunt, Ariſtoteles fatetur,in lib.de
obie &tum fenfus non adeft , al motus obiectum habet Diuinatione.Nec abſurdum mihi videtur, res futu .
proprium , appetitum ſcilicet,qui fpectra imaginationi ras aliquando,priuſquam contingant , ſignificatio
repræſeniat . Cum ergo per fomnum ferientur carcra nes quaſdam aduentus ſui præmittere, quæ aërem
E
facultates animales, ſõla imaginario ita plerunque ope ambientem nosmoueant,quo moto ,ſenſus noſter
ratur,vt vim motricem , ceteras inferiores,ceu man mouetur, & fic ſensûs motio præparatio quædam
cipia quedam moueat, quod cum fit, fperitusanimales eſt iplius imaginationis : & ad præparationé ima
motui inferuientes ad ſua organa ire coguntur. Exci ginationis neceſſaria eſt ſensûs motio , ad ipſam
tantur autem pradicti motus,ex rerum ad id cogētium verò imaginationem , nullo alio ſensûs motu præ
Seruatis intrò ſpeciebus.Huic porrò affittui ſuntobno terca ind gemus , hæc haud dubiè eft fententia D.
xy , qui fanguineſpuman !e eg multo feruidoque ſpiri Ifidori, & D. Hieronymi , & Thomæ Mori , mox
tu abundant . ] Hæc ille, & trium exempla adiicit. citandorum,nec ampliùs probant arguméta And .
Galeni, qui ſe lomno opprellum integrú ferè ſta Cęſalpini,lib.s.Peripateticar.guaft.cap.vli.vbicon
dium confecille narrat , nec à fomno excitatum tendit imaginationein à rebus externis moueri
priuſquam in lapidem impegiller.Theonem Scoi . poſſe , nonmoto ſenſu .
cum dormientem in fomnis ambulare , Periclis Quoad corpus alienum,nonnulli cenſent ima
ſeruum in ſummo tecto ſpaciari ſolitum.Putarim ginationis vim ſe longiſſimè porrigere , adcò vt
verò hoc contingere potiſfimùın in his , quorum pollit eciam remotiores faſcinare,vel ſanaré, & res
imaginatio vehementior eſt, & acriùs perturbari, loco mouere , & fulgura, & pluuias cælo deduce
ac renaciùs apprehendere ſunt folici ; & fufficere re: vt Auicēna lib.de animalect.4.6.4 . & alij , qui ca
inen
LIBRI I. CAP. III . 9

men in modo efficiendi explicando diflentiunt . A difp.18 Metaphyſ.ſect.8.v.28. & Conimbricélium


quidam hoc illam poſle volunt, per certos , quos i in 7. Phyſic. c.2.9.1.2.7. Valenciæ 2.2. difp.6.queft.
pliſomniant, radios ( Alkinduslib .de imaginibus) 13.pun & ta 2.Vairi m aliorum . alteram ablolutè id
alij per ſpiritus ex corpore vi imaginationis expul affirmantium ,vt Michaël Medinæ lib. 2.de raftâ fi
ſos;Paracelſuslib.deimaginib. Pomponatius lib.de de c.7.Marſilij Ficinilib.13.de Theolog. Platonicâ . &
incantament.c.3,6 4. And.Catanaus lib .de mirabil, Bened.Pererij ſupr. ſolent ad hoc probandum ad
effe &tuum caaſis. Sibyllan.d.cap. 8.9.3 . Cæteri cum ducere mirifica exempla diuerfitatis liberorum à
Auicenna & Fulginare , ſolo animæ præſtantioris parentibus, vt artificium ruſticum , de quo Colu
imperio : imaginationis virtuti hoc tribuit Auge mella li.8 . & ad quod allulum à Calpurnio Eglo.2.
tius Ferrer.li.2.methodic.11.nó indicat vtrú animæ Me docet ipfé Pales cultum gregis:vi niger albe
imperio , an fluore ſpirituum mediante: ſed puto Tergamarieus onis nafcentimuiet in agna;
eum in Auicenna ſententiam conſpirare. Que neque diuerſiſpeciem feruare parentis
Sed nihilominùs ſit concl.calıs ; in corpus alienum Pofſit,et ambiguo reſterur virumquecolore.
difiunétum & feparatam ab imaginanie , anima bu quod primùm factiraile Iacobum Patriarcham le
mana neque per imaginationem ,neque per aliam po- B gimus Genef.xxx . & licet D. Chryfoft. com. 57a in
tentiam ,mediantibusullis radiis,ſpiritibus, velfpecie. Genef.cenſuerit hoc naturæ modum tranfcendiſſe,
bus,ulla mirifica huiuſmodi potestefficere. & Ifidorus lib.12.Origin.c.7. contra naturam fuiffe
Hæc concluſio elt communis Theologorum, ſignificet; id tamen non ita capiendum , quafi ne
D.Thom.Ferrarienſ. Medina ,Pici,Vairicitatoru , gent naturali rationi confentaneam hanc coloru
& medicorum Valeſij, Condronchi, Bokelij , & in fætu varietatem ;ſed tantùm præter ordinarium
Cæſalpini, & aliorum . naturx curſum : nam ſolent parentibus colore fi
Probatur, quoniam imaginatio eft actio imma- . miles agni gigni:hîc autem induſtria Iacobi, quam
nens : & ideò anima imaginans nullam realem qua ab Angelo tamen edoctus erat , tefte Theodoreto
litatem poteſt imprimere rei difiundæ , quod vt in 9.88.in Gineſ. contra accidit. Nec enim naturali
eam agat foret neceſſarium . Conf. quia radij tales, rationi conſentaneum id fuiſſe,ignorauit Iſidorus,
nulli ſunt:fpirituum tanta vis eſſe non poteſt: ſpe qui rationem mox fubiunxit , & exemplis confir
cies dumtaxat habent vim repræſentandı: anima mauit ; vt & D. Hieronym. & D. Auguſtinus , &
denique vnius ad alterius animam vel corpus nul Galenus , & Plinius, quorum omnium verba habes
la eſt naturalis coordinatio. Et ideò præſtigiator Capud Pererium noftrum ; & quædam apud Alfon.
ille Mirabiliarius Cæſarius Malteſe , qui Antuer Mendozam in Quodlibet. q.9 . Politiua. & Andr.
piæ anno 1599. ſortilegas quaſdam diuinationes Laurentium hiſtor. Anatom . lib.8.cap.20 . Addit
fic palliabat; quaſi, ſpiritûs lui efficaciâ prædomi Pererius ſimilc exemplum deprolealbâ, ex vtroq;
nantis ſpiritui alterius,alter ad eligendum quod i parente Æthiope, ex Heliodori Æthiapicæ Hiſt.
pſe volebat cogeretur ;præclarè'meatiebatur. lib. 1.Et tale, quod Buſcoducis perſonatus dæmon
Pomponatius contendit, has ſpecies ſpirituales cum vxore concubuit, afferens, vt ſunt petulantes
poſſe gignere aliquid reale , nempe id cuius funt, ebriofi, ſe dæmonem gignere velle ; natus ex eo
Ipecies ; ficut faciunt ideæ in mente diuinâ . Ve concubitu infans dæmoni facie fimilis , qui fimul
rùm hoc imperitè dicitur . Nam ideæ'in mente ac natus laſciuire & ſaltitare cæpit , narratur ab
diuinâ ſunt fubſtantiæ , non accidentia : ſunt etiam Hier.Torquemada in Horto Florum . Sed hoc exem
altioris ordinis , quàm hi fpiritus ; nec illæ quic plo & ſimilibus conclufio non fatis probatur.
quam in Deo innouant aut immutant. In creatu Nam hæc tribui poflunt imaginationi matris, vt
ris verò nunquam viſum fuit, vt imaginaria ſpecies tribuit D. Ifidorus his verbis ;hancenim fæminari
fibi fimile producat. v.g.ſpecies equigignat equú; D dicunt effe naturam , vt qualesperſpexerint,fouemenie
ſpecies caloris ,quam ego imaginor , nudum & al cogitauerint , in extremo voluptatis afu , dum conci
gentem alium à meremotum calefaciat. Si quid piunt, ialem ſobolem procreeni. Etenim anima in vſu
tale valeret vis imaginatrix , iampridem alchimici venereo formas extrinſecas ineus tranfmittit,eorúmque
aureos montes eſſent adepti. Denique ſpiritus hos fatiata rypis, rapie ſpecies corum in propriam qualita
neceſſe eſt,ſi ſunt ,ré eſſe planè dubilem : quæ , cùm tem .] quod apertè à D. Hieronymo Tradition. in
extra imaginantem ,velut extra matris vterum foe Genef.cap. 30.accepit; quimatriquoque totam vim
tus,effula, ſtatim ab aëre circumſtáte corrumpere tribuit;vt & D. Auguſtin.de Apiboue agens lib.18.
tur.Cæterùm quæ aduerſarii obiiciunt, ea vel falla de ciuit. Dei, cap. s. ſed & Thom , Morus Marcyr
funt, vel in iis ad imaginationem actio per conta carmine lepido , quod etli torum Pererius refert,
ctum acceffit, quare pertinent ad ſequentem con ego partem deceipam ,quæ nobis vlui;
cluf ione m o
. Hinc porr elici untur ò
tria , prim non Atqui graues tradunt ſophi:
e
poſſ aucu pé lolo viſu & imag inat ione auescælo Quodcumque matres interim
detr aher e ,quod ramé aſſer uit Mich aël Mont anus , Imaginantur fortiter
li.i.des Eſſais ,c. 2. Secundò non poſſe quenquá ſo -1E Dum liberis dant operam ;
lâ imaginatione alterius faſcinari, vtaccuratè ofte Eiw latenier, notas
dit Valeſius lib.facra philofophia,c.68 Tertiò multo ( ertas, indelebiles,
minùs fic aliud lanari poffe : vtrectè Ariſtoteles in Modógue inexplicabili,
problem . & Gratarolusapud Pomponat.cap.6 . In femen ipfum congeri:
Secunda concl . ſatis veriſimile eft, per accidens Qaibus receptis iniime
poffe aliquid imaginationem in corpus vicinum , areta Simúlque concrefcentibus;
quapiam coniunctione, & contaétu es copulatum ,fiia A mente matris infiam ,
men & imaginatio fit valdè intenſa , e vicinum cor Natus refert imaginem .
pus ad eam affectionem valdè difpofiium . & ita vult factum , vtquæ marito quatuor dillimi
Sic puro conciliari pofſe ſententias contrarias, les proles legitimas pepererat, quia fecura de ab
vnam abſolutè negantium imaginatricem vim ex lente non cogitabat; vnum ex adulterio conce
terna corpora immutare poffe, quç eſt Frá . Soarez ptum curucæ huic ſimillimum ediderit ; cò quod
concipiens
19 DISQ VISITIONVM MAGICARVM

conçipiensmetuerit, ne velut lupus in fabulā ma- 1 A , Senatu ;yxor grauida,cùm in domum irrumpentes
ritus interueniret. Diffimilitudinis tamen illius ſeditioſorum duces vidiſlet,exrerrita;poft peperit ,
cauſa eſſe potuit: quòd dum illos conciperet,inen quem de fonte luftrali ſuſcepi: is infans femper o
te & imaginatione aliis mæcha intenderet. Puta culis externatis maternum pauorem ; iam adole
rim itaquefieripoffe,vt propter folam fæminæ i ſcens emotæ mentis perſilțit.Fugio domeſtica ma
maginationem id contingat , licet farear vt pluri la . Scribit Ferneliuslib . de hominis procreat, pauo
mùm concurrere imaginationem vtriuſque ;vt do nein ,fi dum ouis incubat , linteis albis circumfega
cet Fran.Valefius d.lib.de Sacrâphiloſophia , cap. 11. tur, albos omnino pullos , non variantis coloris e
Neuter tamen tunc agit peţ imaginationé in cor dere,Quæſo,num oua non ſunt corpus feiunctum ?
pus alterius . Ná imaginatio operatur dumtaxat in Vides tamen imaginationis efficacitatem in illud .
femen prolificum , quod pars imaginanţis fuit, & Prætereà, cùm imaginatio accenderit calcrem in
ideo ſeminjanima imagináris non quidem actu ta corpore imaginantis;cur contiguum ei corpus ne
Hlem forma imprimit (v.g.coloré cutis vel criſpitu queat etiam calefieri? Non tango illam quæſtio
dịnem capillorum) cuius actu ſemen capax no eſt; nem aņ ſolius imaginationis tanta vis lit in lac li
ſed virtutem quandá & ex generante deferendi & B militudinis efficacitate , vt plerique à Fernelio lib.
conferendi infætum que format, ea quæ generati 7. phyfiolog.opinantur,an verò partem ſibi morus
fecundú animam inſuit,vt in corpore generato in ſeminis & vis formatrix vindicent, vt docet Andr.
cipiat eſſe corporaliter, quod in animă generantis Laurétius li.8.hiſt. Anato.9.20.eú legere poteſtis.
erat ſpiritualiter.lege cundem Valefium ,cuiusfenten Ego manum rollo de tabula:moneo tanţum ,ve!
tiam cõiunxicum explicatione Thoſtatig.10.in d.c.3o . moueo potiùs dubium .
Gen.Sed an ſufficiat ad hoc imaginatio folius ma B.Auguſtinus narrat quendam , quandocunque es
ris ? videtur velle Plinius lib.7.c. 12.dum vtriusli placebat,ad imitatasquafilamēiantis cuiuflibet homs
bet cogitationem memorat , & fortè Marſilius Fi nis voces ,ita fe auferre àfenfibus, & iacere folitū mor
cinus lupra , dum promiſcuè parentum meminit, tuo fimillimum , vt non folum vellicăres algue purgen
& Calpurnius verlibus ante laudaris ? putarim ta tes non ſentiret;ſed aliquando etiam igne vreretur ad
men eos id noluiſſe , ſed requirere vtriuſque con moto ,fine vllo doloris fenfu nifi poftea ex vulnerc. Húc
curſum ;non maris dumtaxat; qui an ſolus ſufficiat, porro non obnitendo,fed non ſentiendonon unowiſe cor
problematicum ,quia incertum eſt quid , & quantú pus ſuum probat;quod tanquam in defuncto,nullus in
conferat ſemé yirile aut fæmineum ad fætus ma Keniebatur anhelstus: hominum tamen voces,ſi clarius
С
teriam atque conformaţionem . Si fæmina ſemen loquerentur,tanquamde longinguo inaudiffe poftea
non emittit , vt voluit Ariſtoteles in lib . 1. 2. de referebat,lib.14.de Ciuit.Dei, ca. 2 3. Hocvir eru
general.enimal.aur ſi formam viuenti tribuit ſolus ditus factum vult, quia per vehementem imagina
pater , vt nonnullis viſum ; aut fi ad generationem tionem ille ſeipſum abftraxerit à ſenſu rerum præ
vtriuſque femen pro materia & fòrma ſimulac ſentium.Cogica(lector)an nó fit veriſimiliùs hunc
currat ,quod medicorum præcipuis placuit:proba magú fuille ; & ope dæmonis ex pacto in exſtaſım
bile eſt,patris imaginationem fufficere: liverò pa ſic abripi cófueuille. Nam huiuſmodi effectus o
ter ſoluin ad formam conferat , inater ad formam mné imaginationis vim clarè ſuperat, cùm exſtaſis
conferat æquè , & ſolamateriam ſuppeditet; pro à voluntate humana non dependeat, ve ſuo loco
babilius foret , non fufficere, Quicquid eſt , illud oſtendetur.Pergamus ad aliain quæſtionem .
conftat ex imaginatione tempore conceptus , non
faris efficacem elle concluſionis noftræ probatio QV Æ STIO I V..
nem . Magis yrger imaginatio , quæ poſt conce An ſolocontactu, viſu , voce, affiatu ,ofculo,vel nudi
prionem Tuccedit. Nam videmus prolem etiam
D -lintei applicatione vulnera de mor bi ſanari,
iam forinaram in vtero maternæ imaginationis
alia mira huiuſmodi perfici natura
diſpendia ſentire, vt in prægnantibus accidit quo liter poffint ?
N. Com tidie . Legi V Vitebergæ ciuem cadauerola facie
mét. in ca. natum : co quòd imater vterum ferens obuio ca Votquot aſſeruere, commune hoc ponunt
Gen.392 dauere ſubitò fuiffet pauefacta : Iſenaci, pudicam
: per
& formoſam matronam : ſcribunt peperiſſe gli arteriam ex corde proinanare, & per vilum aſpi..
rem ; quia ex vicinis aleguis gliri nolam appenderat, cientis , vel per os loquentis, ve per poros tágentis
ad cuius conitum reliqui fugarentur: is occurrit mulie. erumpere; & ,viſi,audientis,vel tacti learteriis infi

rigrauida , qua ignara rei, ſubito occurfus, & afpectu nuare,indéque cor petere , & eò efficacius penetra
glaris ita eft conterruta , vt fætus in vtero degeneraret re;quo fpiritus vehementiori voluntate videntis ,
in formama beſtiola.Nicolao 3.PomificeRomęquo loquentis,aut tangentis fuerint emiſli,
dam in palatio mulier infantem vrlo ſimilem pe Prima concluſio , vis ifta voci non eft tribuenda.
quod (medici iudicarunt) ibidem variis in
perit,eo probatur,quia vox in audiencé nihil poteſt operari
locis vrſi depicti cernebantur. Paderbornæ'mulier niſi per accidés,ratione ſoni vel ſignificationis ver
hæreçica ante annos ſexdecim plus minùs (res ibi Eborum , alterans audienté, câ quam adfert lætitiâ,
tum nota ) peperit filium modo Eccleſiaſticorum timore,mærore,& c,vt optimè Vairus docuit ". a d.lib.2.c.
palliatum & pileatum ; quæ ex vehementi odio in Non obſtat quod adferunt, mirabiles effectus 11. Item
is Condron
Papiſtas,vtvocant,obuiis ſemper maledicebat.Sed malis carininibus Magos operari, v . g. inſulurrat
chus lib.2 .
học fortè diuinæ vltionis fuit. Quid aliunde exem quibuſdam verbis in avrem tauri , bellua proſterni de morb.
pla peto?maternú ,paternúmq; genus ſuggerit.Fuit vt mortuam ;rurſus aliis ,eam in pedes erigi.Paren- venefi.c.s.
in materno genere Antuerpiæ ,quæ vterum geſtas, tum quoque execrationes vix vnquam irritas
ſiniam in deliciis habebat;vnica ei nata filia, inulta cadere: Non inquam hæc obftant , quia illa de
ſimiorum retinuit,nam & puelluila latitare; & ge cauro ac ſimilia fiuntà dæmone , vi pacti. Exe
ſticulari, & fimilia no pauca.Ex paterno ,Lud.Del crationum verò effectus ; ſi repentiņus; oriri pe
rio ,Vir honoribus clarus, ob fidelem Regi nauata ceſt ex yehementi alteracione verecundiæ,timoris,
operam , à perduellibus Bruxellæ captus in pleno triſtitiæ : feverò lentus ſit & cardus, non id pulan
dum ſo
LIBRI I. CAP. III . Q. IV . II

dum ſono verborum perfici, ſed Deum punire iu- | A retulerim ad occultam aliquam finilitudineni ac acl
ſto iudicio liberorum nequitiam , & impietatem ſympathiam morbi & auiculæ , non ad eius vilio
Hûc ego retulerim illud VVeſtphalæ mulieris,quç nem ,hæc tantùm occalio eft alterationis, quæ rem
diris & deuotionibus filium reddidit immobilem ; perficit.
b Ananias
libr.4 . de quod ad dæmonis operationem alij retulere. Merim lupi , quia priores viderant , vocis ei fa
Nat.dæm . Secunda conclufio,nec etiam vifio fela , vel cum cultatem eripuerunt ? Miſlas fạc, bone vir, nugas
imaginatione nudâ ,ad hocfaris efficax eft. poëtarum de Maëri. quin potiùs D. Ambrolium
Hoc de faſcinationeprobát Vairus l.2.c.9.Ana laudas , ita ſcribentem ; Lupi fi quem priores homi
nias d.1.4.Codronchus d.l.2.c.2.Bokelius li.de philtris nem viderint : vocem ei quadam natura vi videntur
Ç.1.Andr.Laurent.lib.1o. hift anatom.g.2.fed de fa cripere: fi autem cos homopriusviderit, exagitari me
nitate & fimilibus effectibus par ratio eſt. morantur. lib . 7. in Luc.c. 10. hoc ridiculup di
Supponunt contrariæ ſeritentiæ auctores , ocu cit Andr.Lauret.de lupo, & loa.Brodaus li.7.mi
lum aliquid emittendo cernere , cum Platoni ſcel.c.7.fcribit eos,qui rationem huius rei quærút,
cis. Sed quomodo iampridem exhauſti non ſunt planè delipere:ſed ipſe non fatis fapiebat, confun
viſiui radij iſti,aut quæ hæc vis fuppeditatrix nouç dit enim lupum viſum cum vidence. Lupo viſo in
ſemper materiæ ? verior longè ac receptior eſt ſen terdum homo obmuteſcit , ſed viſo qui priùs ho
centia Peripateticorum & Theologorum ,de qua miné viderat:hoc tátùın vult Theocritus.Cur por
lege Laurent. d.q.2 .vifionem fieri introfuſceptio ro lupus visú præueniensvidendo raucedine adfe
ne ſpeciei obiectum repræſentantis : potoftatem rat, núc causa cape.The.Catiprar-fis, hocvult fe
que videndi,potentiam effe paſſiuam ,quæ alterari, ri,quia lupus radiis oculorú luorú immiflis homi
non alterare queat. Viſio quoque actio immanens ni , eiusſpiritus viſiuos in inſtanti deſiccer:iis are
eſt ; quâ finitâ nihil in obiecto fupereft, vtpote cui factis arteriæ deſiccentur , & fic inſtrumento vo
nihil acceflit : vel in illud tranfiuit. Sunthæcve cis obligatiùs impedito hominem raụceſcere lib.2.
riffima ,mulca tamen primâ ſpecie videntur repu de apib. ap.57.p.39 ..Verùm hoc de radiis non ad
gnare. Amor ex mutuo aſpectu,lippitudo,anicula mitto . Ideò 'malın cum aliis dicere , id accidiſſe,
rum faſcinatio ,ſpeculorum vitiatio, galgali, lupi, quod qui in feram improuisa incidunt , ob mican
ſtruthiocameli, gallinacet, & reguli per viſum cffi tes eius oculos & aſpectú formidabilem , inetuunt
cacia; quæ nunc breuiter remouenda. с vehementius: timorrepentinus ſanguinem ad cor
Viſus, amoris initij & incrementi , dumtaxat fugat , & frigus cęterismembris inducit, & ſubitá
eſt occafio quædam : nam principio vifę formæ { i totius corporis alterationé: hinc raucedo & vocis
mulachrum viſus offert imaginationi : quod fimu mpedimentú. Nec vana videtur ratio venatorú né.
lacrum phantafia voluens ac reuoluens , caufa eft, pelupum ; ſi prior nominem videat , fe ad vindicta
cur homo iſtud obiectú iudicet dignius eſſe, quod recolligere , & fic noxiú quenda illi,nec clamare
ametur & expetatur , rebus cæteris. Sic incipit queat , vaporem qualı inſufflare;qui cùm venena
quis amare : moxamor præfentiâ rei amacæ foue tus fit poreſt raucedinem adferre : cùm verò ſe ab ,
tur & gliſcit:nóquòd obiectúexternis oculisvideat: homine iam deprehenſum videt , ac viſum fuiffe,
( nam & abſentes magis amore cruciantur ) ſed metuere & fugă meditátem de hoc vapore emic
quod aſſiduè deillo cogitet , illudque plus quàm tédo non cogitare . lul. Schaliger hocde lupo to
pareſt æſtimet , & fibimer imaginando fomenta cum fillum contendit,
& faces præbeat ardori. Erenim ſi non intrinſe Nec ſtruthiocamelus,nec tardigrada & domi
cum malum foret, & ab externâ penderet viſione; porta teſtudo aſpectu pullos ouis excludunt : in a
cur , cùm plures fimul eandem videant; & ab eâ renis enim ea relinquunt, & afpiciunt,ſolùm vt ar
dé videantur,vnus iſte deperit,contemnunt cæteri ? ceant nocitura:poftea benigna mater tellus ea ca
Lippitudo , & àmenſtruatæ viſu ſpeculis inu lore maturat ; ficut & lacertis accidit.
dAnanias
ftæ maculæ ; non ab ipsâ vifione & oculi organo Ferarum rex Gallinacei metuit aſpectum re ve d.lib.4.
manant ; fed vel ab halitu infecto per os ac nares. D. râ , nec fucuseſt dæmonum (vt quidam fcripfitd ):
erumpente ,velexconcauitatibus oculo vicinis, & ſed metyit ex quadam arcanâ antipathia.Sic enim
fuffulioni mixtis ſpiçitibus contagioſis.Ad oculum videas buffone hiante , quaſi coactam , iniro cum
enim eſt foramen ', cui indita pupilla , ex qua per ciulatu muftelam fe ori deuorandam inferere .
neruum opticum viſio procedit , actio fanè inno De reguli ſeu baſiliſci intuitu notior narracio
xia. Eſt etiam foramen cerebri aliud , vnde neruus eſt quàm verior . Si reperitur hoc animal, volunt
motiuus ,de ſecundo neruorum coniugio natus, Nicand.in Theriac.Dioſcorid.lib.6. Plinius lib.8. So
prodit,per hoc foramé cerebrum fundit lacrymas, lin.c.30. Schalig.exerc.24. Mercurial.lib.1.de venenis
lippitudinem , & alios prauos humores ac ſpiritus, cap.21.violento halitu ac virulento vicinum inficit
& inde per exteriores oculi partes, & orbis ipſius aëré,iſte necat accedentes.fic Andr.Lauten.d.q.11.
circumferentiam ,inter palpebras & tunicam can Quod addunt ſi ſe in aquâ pura & limpidâ con
didam ,huiuſmodifluores Itillant. {piciat, ipſummet emori:dicam verbulo,non cre:
Trux aſpectus vetularum ,deformi luo ſquallo do. Nam li ſpiritus iſti ex eius oculis exirent , ipfi
re ac tetritudine, poteft infantulos perterrefacere. videnti forent connaturales, quare nec interime
timor poftea concitás humores façit,vtcitiùs mor- E rent : ſin connaturales non fint priùs in oculis in
bi erumpant , ad quos tenellum corpuſculum iam cluſi, debuerant nocuiffe:ab aquâ verò cos infici
crat diſpoſitum ac præparatum . Sic Tiberius non & venenari ridiculum .
oculorum radiis ,fed alpectu horrido militem ter Adiiciáhis Vairi argumentis, vnú quod mihi vi.
rore quafi attonitum reddidit, detur difficilias. Norunt Hiſpaniæ genus hominú,
Galgalum , ſeu rupiculam ,ſeu hianticillam , a quod vocát Z AHV Ris,nos Lyncos poſſumus nú
uem fcribunt.Plutarcbuslib . 5. Sympoſiac 6.7 . á cupare ,cùm Madriti Anno cl5.15.Lxxv.verſarer,
Heliodoras li,3.Hift.Æthiop. Si oculos in ictericum talisibi puer vilcbatur.Ferút hoſce videre,quę ad
defigat, fibi morbum , ægro ſanitatem adferre. dita in penitisçerræ vifceribus,venas aquarú & mc
quod ſi verum , de quo meritò Vairus dubitat; callorú theſauros& ſub ſarcophagis fita cadauera,
res rece
12 DISQUISITIONVM MAGICARVM

res receptiſſima & celeberrima eft: & fieripodle ce 4 tiùs illa ſiftendi conficta fuit ; led qwa,DD.Bali
fuerút, nó Pindarus, Tzetzes & alij poëta modò ; 1 lius & Ambrolin Hexam.meminere : porcs confir
cCl Rho cd 8 philoophi*: quorm nónulli vim hạc humori gere ad occultam aliquam qualitatem huius be
dig.lib.16 . melancholico , & natorum inde fpirituum vehe ſtiolæ , quæ vim habeat fiftendi mctûs. Lege ſi lu
antiq.lect.
6.2 .& Vai- mentiæ afcribant : Melior hçc ratio foret, fi tantùm bet Conimbricenfes noftros in libr.7. Phyfic.2,
rus d. lib . putarent ſe videre non vila : nunc cum vifis veritas 9: I.'4.6 .
2.6.4. reſpódeat,inanis eſt.quid ſentirem , aliàs explicui ', Tertiò iſta fides aliam vniſonam cogit tinnire ,
f Coment .
in Medex nee muto ſententiam :venas aquæ nouerunt,ex va Reſp. cùm æqualiter veraque lit extenla , necad
V.231 . poribus manè & veſperi locis illis expiraris. Venas modùm procul ab inuicem remotæ ſinr, recipiunt
metallorum cognoſcunt, ex herbæ quodam gene eandem aëris criſpati reuerberationem .
re illic nafci folito. Thefàuros & cadauera ( dicunt Quartò Magneti ferrum affricarum , poteft a
enim ,quæ & qualia putarim à dæmonibus oſten liud förrum attrahere Taurum fucentem fi ficui
di & indicari.Poreft acies oculorum , quando nul aliges,ftatim manfuefcet. Refp.vtrumque fieri pof
lum denſum corpus interiicitur, diffuſiſſima ſpacia le occultâ quadam ſympathiâ atque contentu
tranlmittere : fed medium iſtud ſarcophagorum qualitatum.De magnete multis poitri Conimbric.
aut telluris , tam denſum , ſolidum , & opacum ; B d.q.1.2.3.eos adi.De tauro non ego credulus , nec
id vel omnino expers, vel parùm capax eſt illumi qui velim periculum facere, lcio tamen ad caufam
nationis & pelluciditatis ; quæ ad videndum ne phyficam referrià Glycâ;quod ficus inter arbores
ceſſaria .Accedit, quòd hanc iſtifacultatem viden lucci pieniſſima ſit: quamobrem halitum ex fe ca
di folent ad certos dies reſtringere, feriam tertiam lidum ,aërem fecantem , penetrabilémque emitte
& fextam , quod lacentis pacti indicium . Quin re;qui tauri alligati ferociam domet , & appenía
etiam rubedo oculorum , quæ in Zahuris maxima rum carnes auium mollefaciat..
confpicitur ,plus noceat quam iuuet acumen ocu Quintò. Cùm puellâ napello educatâ , fi Ale
Jorum . xander Maccdo conſueflet; lethalis ei , iudice Ari.
Concluſio tertia , Negue contactus folus per ſe ad ſtotele ,contactus fuflet. Refp. non contactu folo,
gd. c. bec eft idoneus ſaris.]Defaſcinatione probant : ai
2. c.
10.d.l1..2. fed fudoris & halitùs commixti contagione , hanc
rus & Condronchus,ſed argumenta id æquè con eum peſtem fuifle haufurum . Sed contagio nihil
3.
uincunt de cæterismirandis effectibus. habet mirum ,neque infolitum .
Sextò . Cadauer coram occiſore , propter præ
* Primò , Tactus, quatenus tactus , homini darus
fuit ad propriæ vitæ conferuationem ,nec vim ha cedentem contactum ', fanguinem folet fundere.
bet aliam ,niſi tangendi.Si verò vim aliquam habet C Refp. Varias reddi cauſas. quidam miraculo tri
huiufmodi mira perpetrandı ,vis illa fit oportet 12 burnt;quidain cafui , quo factum fit aliquando ,vt
lutaris naturâ fua, vel noxia . Si ſalutaris ; ſuo priùs cadauer tum cruorem misteret , cum præfenserat
corpori ſalutem adferret: fi noxia ,priùs necaret cú reus homicidij.recenſui alio loco multas hac de re h Comen.
cui ineſt : horum tamen nihil cernimus continge fententias, & auctores laudam : neque adhuc in Octa
re. Deinde in omnes aqualiter ageret : quos tan dum video ,quid folidius adferarur illâ antipathiâ, uiam Se
ex vchementi odio occiſi in occiforem ;quod qua necæ ver.
geret : fanarétque vel læderet etiam quos nollet .
litatem latentem , & arcanam imprefferitcorpori, I 27
Nullis deniquc foret opus aliis obſeruationibus ac
ritibus.quæ cuncta videmus aliter fe habere. cum cadauere permanentem : & huc referendum
Scio fartagines multiplices experimentorum illud Lucietij.
contra fententiam noftram adferri : lcd parui funt idyue petit corpus mens unde est faucia amore.
momenti. Namque homines plerunque caduni in vulnus, &
illam
Primò tradunt torpedinem fariſsâ ictá tenentis,
manum corpúlque totun torpefacere : hyenæ vm : Ericat in partem fanguis,unde icimur itu .
brâ canes obmutefcere: ſerpentem quernis conta- D Et fi comsnès ejt,hollem ruber occupar-horror.
Etam frondibus emori : eandem ibidos penna liſti: Vtlit vjui amantis , & mortui hoftis compara
tio . Sic Lemnius lib. 2. de occul. narur.mirar.cap. 7 .
viperam arundinis vel faginæ virgulæ percuſſione
obftupefcere: veſpertiliones foliis plataniabigi , e Langives epill.40. Piétorius Dialogo9. Gemma lib.i.
ryngiul capræ lumtum ore , greges totos fitere: de characteri;m.cap.6.
cæteras pennas aquilæ pennis mixtas, contactu ab Septimò obiiciuntur varia curationum genera
ſumi : lepore marino vilo vel tacto , necari nonnul mire frequentia. Inprimis praxis quotidiana inili
los : lupinas fides fiiungas agninis , iſtas diffilire. tum , qui folo afHatu,olculo a utnudi linthei appo
Reſpondeo hæc cuncta ratione antipathiæ naturalis fitione fanant : etiam atrociſſima vulnera ; quam
euenire , & occultarum qualitarum diffuſione no vocant artem S. Anſelmi. item genus illud Saluta
xiâ his aliis.nec valet confequentia , fi inde ad ho terum ,ve vocant in Hifpaniâ , vel Gentilium S. Ca.
minis contactum quo tangit alium hominem ar zharina ,aut S.Pauli , vt nuncupant in Italiâ , vel fe
gumenteris. nain homo homini ſpecie limilis eſt, ria v s.parafceues filiorum vt nominant Belgæ , qui
nec naturalis antipathia in eâdem fpecie locum omnes donó ſanitatis in variis morbis ſe præditos
habet :in illa ſpecie differuntab iis , quibus nocent.! E gloriantur.luuat eos auctoritas Pomponatij lib.de
Secundò illud Lucani de Echineide ſeu rcma . Incantationib.c.3.qui relpódet , ficut in herbis, lapi
râ ,vrgent: dibus & animantibus inueniuntur hæ virtutes ſa
Puppimretinens auro tendente rudentes nandi:lac nihil repugnare , quin & in totâ humana
In medys echineis aquis.--- ( pecie ſimiles vires inueniantur , vt in vno ho
Refpondeo, id cùm femel aur bis tantùm accide mine ſit virtus talis lapidis, in alio talis plantæ.
rit ,ſi accidir, caſu ex aliâ quapiam causâ accidiſſe. Quod ergo planta hæc vel lapis ille poffit, idem
Ecquid poſt tot centurias annorum ,tam frequenti hominem etiam hunc & illum naturæ vieffectu
nauigatione , caufæ ,vt nihil huiufinodi audiatur ? rum .] Implicatior hæc res eſt,quàm vt vna propo
certènon mortua ipecies; Vidi vnam apud lacob. ſitione queat enodari.Quare dico primò , Donum
Plateau Tornacenfem ,habent & alii alias. vis po conferenda ſanitatis ſiue curationis, eſſe donum ſuper
naturale
LIBRI I. CAP. III. Q. IV. 13

k 1.Cor.1 . naturale,do gratiam gratisà Deo daram . ) hoc cerra A Loctauum , ſed nondum ſchiſmaticum ,nondum hæ-,
ver.g. fide tenendum , ex D. Paulli verbis k ; alij quidem reticum :nam Hiſtoriam ante ſcripſerat .Quid fi Po
per Spiritum datur fermo fapientia ; alij autem fermo lydoro dicam , me credere, fi ipli Henricus 8. pro
ſcientia ,fecundum cundem ſpiricum ; alteri fides in co mendaciſſimo ſcriptore eum non habuit ; fi non
dem fpiritu ;alygratia ſanitarumin uno ſpiritu ;alijo idem Cambdenius ,& quotquot rerum Angelica
peratio virtutü ,alijprophetia ; aly diſcretio fpirituā.] rum beneperiti,iudicant ? Res tanta vnico teſte no
Tale curationis donum ; ſed à febribus tantùm fa poteſt probari. Tookerus autem idem donum'có
nandi,habere putantur in Flandria, quotquot nari cendit non fimpliciter concellum Elizabethæ , ſed
funt ipfo die Paraſceues &
; quotquot nullo fæmi multò excellentiùs , quia fan & tior Eduardo. Non
neo fætu intercedente feptimi mafculi legitimo mirere :nam & Apoftolis, & Sanctis omnibus, &
thoro funç nati : quod ncquit ad naturalem cau ipli Sancto Sanctorum præferç eo libello in Præ
reduci. quare prodigioſaeft curatio , & , fini
ſam far. & c. 3.4. non femel.Demum quo pacto probat
hil ſuperſtitionis accedat, reducenda ad hanc pri hoc Reginale miraculum ? Primum pag.go.per fi
mam conclufionem .nó enim abfimile vero eft,ob. B titium quoddam ſuum colloquium cũ Pontificus
diei honorem & myfterij ſanctitatem , & bonorem quibuſdam , quorum nec nomina,pec colloquii lo
coniugij , hoc Deum concefliffe. Nec etiam potuit "cum aut tempus addit; ne deprchcndatur.cur non
niſi virrure diuina fieri, quod refertur Reges An finxiſti, Sanderum , Campianum ,Alanum , Staple
gliæ olim quoſdam annulos benedixiſſe vuiles ner tonum gloriosède his triumphares. Nunc refpon
uorum contra & tioni & ſpaſimo ac morbo comitia deo efle quendam , qui de quodam , cuidam nihil
li:eoſdem etiam contactu ſtrumoſos fanare folitos, credit . vis ſcire ? ego, tibi, de toto hoc colloquio ,
& vtrumque conceſſum D. Eduardi Regis meri Summa colloquii,le illos cóuiciſle , bullas excom
tis , fcribit Polydorus Virgilius lib. 8. Hiftor. Angl. municationis in Henricum VIII. à Clemente VII .
fol.1 40. Neſcio an eodem referendum illud Petri & à Paullo 3. & in Elizabetham à Pio V. latæ, im
Blefenfis Archidiaconi Bathonienfis ; cuius opera pias fuifle ; quiaReginæ Elizabethæ chariſma fa
ftudio Ioannis Buſæi noſtri partim de nouo , par nationis integrum remanſiſſe polic oſtendere.quo
" tim correctiùs edita anno fuperiore; ſcribit Blef. audito, illos quali animis conlternatos ſubitò con
Fateor quidem ( ait ) quod fanciam eft Domino Regi ticuiſſe , opinor impudentiam tantam'admirantes;
asſistere : fan &tus enim & Chriftus Domini eft,nec in c velmetu delatioris negare non audentes. Sed quo
vacuum accepit 'unctionis regia facramentum ; cuius pacto probat ? primum ſe à teſte fidedigno inaudi
wille quendam Romanenfium fidei, in via ſibi oc
efficacia ſi neſcitur,aut in dubium venir; fidem eiusple
niffimam faciet defe &tus inguinaria peſtis ,of curario currille probè Londinum qui fateretur, ſe ſtruma
Scrophularum . ) tantùm ille epift.110.ad clericos aula Reginæ contactu liberatum . Quali verò ille vni
Regia. Prodiit ante annos duos liber benè proli cus teftis , nec nominatus , nec iuratus ,ncc tempo
xus cuiufdam Guilh. Tookeri , cui titulus Charif ris , nec circumſtantiarum cæterarum memor luf
ma fine donum fanationis , quo conatur docere hoc ficiat ad conuincendum . His addit poftea teſtes x'
chariſmate fanandæ ſtrumæ præditam , quæ hodie . lios alto curatos tempore quos nominat omnino
regnat in Anglia Elizabocham ; accepi librum dono quatuor , duos maſculos & fæmellas totidem : vt
'Illuftris ViciMarcitdferi Patricij & Conſularis ſint duo paria. Et hi ſunt multa millia , quos ait ſa
Auguſtani, qui quâ eft eruditione & humanitate, naffe, et velle ac poffe infinitiorem numerum . Probat
noluit me bencficentiæ fuæ expertem effe. Eo in li etiam à cæremoniarum ſanctitate ; quæ mihi ſul
bro mihi multum adulationis , & fuci,parum fince - D pectæ , quia video medicos priùs emplaftra appli,
ritatis & veritatis viſum ineffe ; nec fidem mereri. care; & eas longè diuerfas efle, ab iis quibus vlum
In primis vult hoc donum Regibus Anglię ab ipfo fuiffe , D.Eduardum , ex Eilrhedo Tookerus non
vſque Lucio competiffe: nec quidquã affert ad id ignorat. Tertia probatio deducitur, ex eo quòd
probandum : nec fieri id poteſt. Nam poft Lucium Regina nec omnibus ,nec ſemper , ſed aliquibus
multi Reges non Chriſtianifuêre; quos ille vnctos aliquando hanc gratiam , & grauatè ſolet imperti
non dicet opinor. deſiit ergo penes illos chariſma ri ( pag.cos.co 106. ) item quòd pars magna homi
& interruptum fuit. Et cur meritis D. Eduardi de puṁ curata iſtius gratiæ beneficio ,quali relabitur
mit , quòd tribuunt cætetizan ve Franciæ Regibus in poiſtinú morbi ftatum (d.p.106.) quod potiùs eft
antiquioris priuilegij fplendorem eripiat?an yt do indicio ,non effe hoc chariſma à Deo ; cuius perfe
ceat(quod impudenter afferit pag.84 .) Reges Fran cta ſunt opera & fanationes; cótra, quæ ope malo
ciæ per quandam propaginem ab Angliæ Regibus rum fpirituum fiunt , nec planè ſanant, nec per
accepiffer & vide,vt probet.quia Francorú ferè to pecuò liberant. Nec ad rem facit, quod ex Chry
tæ prouinciæ iuriſdictioni Regú Angliæ ſubiicie foſtomo fubdit : nam id ad principium ſana
bantur.bella rationé & digná à Francis elucidari, cionis pertinet , non ad recidiuam morbi : de
quod nó diffido facturos:nifi inepto huic ardelioni qua nunc loquimur. Probat etiam quia qui
reſpondere dedignentur. Nec illud quidem pro- E dam ludocus Hundius eam curationem pictam
bat ,vt nec Polydorus, licet aſſerat idem fucceflon in lucem dedit. cur non -addidit epigramma a
bus Eduardi collatú , quòd Eduardo :de quo quis liquod ? Nam pictoribus atque poeris, quidlibet au
nó immeritò dubitet.ná nec in ballâ canonizatio dendi femper fuit equa poteftas. Nec plura ha
nis D.Eduardi , nec in vita eius cófcripta ab Eilrhe bet probandi genera : poftea cap. 9. folucre co- .
do Rbiualléfi amplius habetur, quàm D.Eduardú natur obiectiones aduerfariorum ; quas ita pro
quádámulieré ſtrumoſam perſanaſſe; nec vnúver- ponit , vt appareataeum Puritanos.& cæterosme
bú additú de ſucceſſorú chariſmate ,vt nec à Taga rè Caluiniſtas planè habere diſſentientes, & in
tio,qué ipfe etiã adducit , & vtriúſq; verba adſcri ficiantes ac daminantes totam hanc ſcrophulanam
bit; 've inmanifeſto mendacio deprehendatur.So ſtropham . fi nec fratres eius Euangelici cre
lùm ergo illi de Eduardo probarunt.Addo ex Ble dunt : fruſtrà perat , me Catholicum fibi cre
fenfi Héricú 11.de quo loquebatur: Polydorus ad dere ; qui ipfum & fraterculos illos omnes pro
dit fui temporis Henricum VII. & Henricum fortè bæreticis habeo : & ex ipfiusmet opere poffum
B eftica
DISQUISITIONVM - MAGICARV.M

efficaciter Catholicis ( ná Caluinjanos aut Calui- 1A | Franciæ Reges in hoc genere ad fider Apoltoli
nopapiſtas nihil moror)perſuadere,nó temerè cre cm Romanæ confirmatione operarétur?fi fas cre:
dendum libro Tookeriano. Argumenta hæc funt. dete , ergoriam concedis in probationem falfir fi
Miracula propria funt Ecclefiæ Catholicæ , & nul dei fic enim profiçeris ) vera miracula patrari pof
li dantur qui lit extra Eccleſiam Catholicam ( hoc Hle, quod negáſti , & eit falliffimam.Siverò dicis id
probat.c.5. ) Sed Elizabetha eft extra Eccleliam tibifasnon etic ; ncc nobis Catbulicis fas erit cres
Catholicam . ergo Elizabethæ non danturmira dere, quæ facie Elizabetha'ad contimationem fi
cula. Minorem probo.quia Ecclefia Romana , fola dei ſuæ , Dei ope hieri, aut vera eile miracula : fed
elt Catholica . Elizabetha, yr fchifmatica, eſt extra ea coginiurdiccre,vel fictitia, fi non verè ægris vel
Ecclefiam Romanam..ergo Elizabetha eſt exirá fieri phyfici aliqua vi emplaítrorum , aut aliorum
Ecclcſiam Catholicam . Maior probatur , quia Eco adhibitorum ; vel ex pacto taciro, vel expreſſo cum
clelia Catholica eadem eft,quæ vniuerſalis.Roma dæmone ; à quo hec hæreticorum genius, nec aliæ
na ſola eft vniuerfalis. ergo ſola eſt Catholica . ſo quædam circumſtantiæ mulium abludunt. Tu
lam efle vniuerfalem ; docent omnia Hiſtoriarum Tookere videris , quid me horum omnium ma

monumenta :certè veſtra Anglicana,cuiuscaputeft B iis credere:nam tibicredere,m iis quæ afferis,non
Elizabetha.mediam infulam non egreditur . Secun dum decretuin inihi neque conftitutum . Neque
do,Non poffunt miracula ficri,ad confirmationem cu cures fuadeo , quid ego dehac re credam :per
fallxfidei:( non fennel boc dicis, da verè dicis. ) Sed ge potiùsDominam ruam palpare, & fcribere,vn
fides quam profiterur Elizabetha elt falla fides:er de caput vnctius queas referre. De Franciæ re
go ad confirmationem fidei, quam profitetur Eli gibus ; quorum adhucnullus apertè hærelim pro .
zabetha, non poflunt fieri miracula Mincrem uc feflus fuit ; res non Annalium inodò,fcd & medi
gabis; probabo , quando articulos fidei Elizabethis corum publicis libris, vt Guidonis in Chirurg . ma
næ mihi propofueris.interea quia Catholicos allo gna tra£ ta . 2. doétri. 2.0.5 . & loan . Tagantiqlıb.
quor, quibus certum eft Elizabetham etle Sacra 1. inftitution, chirurgicar. & quotidiana certaque
mentariam , & proinde hæreticam, argumentú cft experientia eft conteſtara ; hoc illis beneficium
prorsùs apodicticum . Nec potes retorquere,dicé quondam concellum fiille ,vt contactu ſtrumas
do non faceret miracula , nili vera cius fides foret; feu ſcrofulas fanarent. Si vis ea naturalis fuillet,
fed facit , ergo vera eſt eius fides.nan allymis pro non per traducem hæreditariamregni tranfiuif

explorato , id de quo diſceptamus:ego verò præ- C ter in Regem folum , exclufis cæteris fratribus;
inillis nitor,quæ Catholicis funt fidei,hoc eſt cer quorum fæpè temperies, & complexio patri fi
tiſſimæ. Tertiò in Eccleſia Catholicâ lemper efful milior, quam Regis ipfius. Conditio quoque fce
Gflechariſma fanitatis , probas rotò ca. 4ex D.Ire ptri (eu corone, cui comes alla facultas media, ni
nxo , D. Auguſtino,D.N.yſſeno, D.Gregorio Mi hil tale poterat naturalicer largiri . Quod verò Hie
gno, & aliis, de reliquiis D. Stephanis de Gregorio ron . Cardanus lib.contradiction. medicar.fcripfit
Thaumaturgo, Hilarione, & aliis Sanctis,vſque ad Reges Francorum ex longo elu aromatú hác vim
noſtra ferme tempora.Vode argumentor :Horum babere , ridiculum , vanum , & dignum eft fcutica
fait vera Ecclcfia :nosPap:ltæ lumus in eadem in loan.Brodæj lib . 8.mitiellan.cap .io. De Pyrrhi
qua ipſifuêre.ergo nos lumus in verâ Ecclétia : vos Regis digito ,contactu morbos lanante; iurc opti
in alia eitis , quàm nos : ergo vos non eſtis in vera mo Anton Mirandulanus cenfuit hoc mendaciis
Eccleſia: Vnde ſequitur verum & inuictum elle incredibilibus adnumerandum ;vel,ve puto ,dæmo
primum arguinentum noftrum . Illorum Patrúve nicis potiùs.Nihilominùs,
ram E cleliafuiffe ,cu ipfe fiteris ; quia fateris, per Diço 2. negandum non eſt aliquando nonnullos in
hæc iuracula illorum probari miraculorun côt - D uentos á inueniri, qui folo contaćtu ſanant.hac con
nuam efficientiam . Negais non in eadem cum illis clufio.probatur legédis lanctorum páſſim , & quo
Ecclefia ete ? probo.illiRomanum Pontifice,pro tidiana experiétia.Ethæ fanitates conferuntur in
capite Ecclefia viſibili agnouerunt, vt & nosili terdum , dumtaxat ad certům tempus , vtlegimus
crediderüt,quicquid nos credinus purgatorium , de S.Beniamin apud Sozomen. lib.6 . & Niccphor.
leprem Sacramenta , præ fentiam corporis Domi lib . 1 } . & fcimus B.Petronillain à S.Petro,ſpiritua
nici in Euchariſtia,orandium pro defunctis; & c.quç li eius parente , ad breue tempus lanatam fuiſſe;
vos negatis, nos profitemur :ncc nos quicquã cre & quod narrat Mich. Medir.ade pu ero qu
puero odam id.li.2.c.7.
quodam
dimus , quod illi non crediderunt: vos autem nec Salmanticenfi , interdum ad torain vitam non re
vnum illorum , quos nominatı, miraculorum ve deunte morbo. Ad tempus quidem id contingit ,
rorum parratorem , laudare poreſtis , quo cum in quando fanans id à Deo impetrauit certam ob
fidei catholicæ articulis per omnia conueniatis , aut caufam , maiúſque bonum fanati,v.g. ne lanitate
à quo nos in vllo diflentiamus. Ergo non vos , fed is abutatur , aut ad maius meritum patientiæ ; a
nos, in ipforum Ecclefia,hoc eft vera ,ſuinus. Ergo lioqui ordinariè curationes miraculofæ perfectæ
præterea fatearis oporter,vel illorum miracula no E effe conſueuerunt. Sanatio verò naturalis fit ad
fuille vera miracula,vel Reginæ veftrxe; quæ alte tempus,quando , fubfecuta in melius immutatio ,
rius fidei eſt; quàm illi fuêre ; vera miracula non proficiſcitur ex fola vi imaginatrice ægri,vt de pue
elle. ro illo cenfuit idem Medina. Eſt in Hiſpania ge
Denique fi quæram à te ; cur in fanitatibus à nus hominum , quod Saludadores yocant: vel En
Veſpaliano , Pyrrho & aliisGentilibus,vel hære falmadores , co diſcrimine ,quod iſti dicant ſe fa
ticis collatis ,non recognofcas manum Dei , fed nare vi orationum , quas conceptis verbis dicunt:
Diaboli ? reſpondes c. s. quia infidelium opera illi, vi laliuæ & halitus , queni ægra infpicant. m Vicor.
huiulinodi actu & facťu impurorum fpirituum de his dico 3. Salutatores ; Enfalmatores , nec frele&t. de
fiunt, & laudas D. Auguftinum huius fententiæ poffunt difirictè & in vniuerfum damnari, nec etiam Magia.Ve
verillimx auctorem . Refponde igitur , cùm hanc * vniuerfum approbari. ) etenim poteft fierivta- sacru . lib.
b . 10. de 2. deanima
iuita .Dei. fententiain veram eſſe credas ; an fas tibi fit , cres liquando nonnulli habcant donum ſanitatis : ſic ( peculat...
IMI
dere miraculis , quæ CHRISTIANISS Victoria & Veracrucius. " : & fic admittenda quæ
Nauarrus
1.
LIBRI I. CA P. Q III. IS
7 a Manual. Nauarrus " ſcripſit his verbis ; Porro illigusvulgo, A lit frigidis,non proderit calidis.Item ſolent panem
C. II. num . Saluratores vocantur ( quantumcunque aliàsfini per-, à ſe admorſum porrigere morſis à cane rabido, vel
36. infectis toxico : cuipani neutra cauſarú Veracru
diriflimi komines ) licitè poffunt( uo munere perfungi:
guoniamgratia illa gratis data buiuſmodi hominibus cili ſuffragatur. Tertiò dicuntin præfentiâ alterius
à folo Deo ,cöceditur in vtilitatem aliorum , & allegal, Calutatoris vim maiorem ſalutandi habentis , leſa.
Margaritam confeffer .] Sed hoc nimis generaliter nare nequire. quod eft abfurdú. deberet enim po
dictum : rarò enim ficuti vtuntur , licitè vtuntur: tiùs vis illa, ſi naturalis eflct ,magis intendi . Quartò
nec credendum tot hominibuspeſſimis hoc donú mentiuntur , cùm dicunt naturaliter vnum faluta
à Deo attriburum. Quamobrem conſulo Vicariis corem ab aliis ſalutatoribus cognoſci,licet eú priùs
& Officialibus Epiſcoporum , cæterífque ordina nunquam viderint : quod fignum alicuius nora il
riis , vt priuſquàm permittant eos , hoc curationis lis à dæmone impreſſæ. Sanè pleriſque rotæ veſti
munus obire; diligétec examinent,an naturalibus gium ineſt,vt dictitant ipfi , s . Catharinæ vel Qui
vtantur remediis , an verò per gratiam gratis da teriæ . Quintò falluntur ,dum putant hanc vim có
tam , an per pactum cum dæmone operentur:quæ petere ſeptimocuique filio , li maſculinum ordine
ſunt ex circumſtátiis cognoſcenda. Quod vniuer foemineus partus non interruperit. quod eſt ridi
fim'non ſine reiiciendi,contra quam infinuat Cir- Bculum naturæ afcribere, & nó miraculo. Sextò lä
uelus 3. p. de ſuperſturion.c 3. a 7. probatur: quia pe iactitant ſibireuelari, quæ procul in corum ab
nunquam abbreuiatur manus Domini, ne hanc lentiâ geſta fuere, vt ille qui Torquemadæ patrem
gratiam quibus vult iar giatur : certum tamen pu à morlu canis rabidi ſananit, narrat Hiſtoriam ipſi
to , hanc nunquam largiri nili Catholicis: hacte Torquemada . P. Septimò gloriantur line nocu
nus enim nulla hæretici miracula fecerunt : & pru P Honi
mento ſe tractare poſle carbones & ardentem cli Florú col
dentiſfimè fummus Frácię Senatus deciſione qua banum ſubire; quz naturaliter fierinequeunt;nifi loq.3.
dam vni , ex hoc genere empirico, anno 1577.ve ſe præmuniant lotione & inunctione rerum frigi
nuit donec ab ordine & collegio medicorum ap diſfimarum ,quæ tamen non poffunt , niſi ad modi
probatus eſſet,ægrotis politiones vllas imperare , cum tempus,igais actiuitati reliſtere.Vnde & Vai
aut medicamenta prabere vel morborum curam rus narrat, ex hoc grege quendam ,cùm ingrefTus , lib. 2. de
publicè profiteri,lcge Annæ. Robertum rerum iu furnuin fuiffet , & alius, eo ignaro ianuam occlulil- Faſcino c.
II .
dicatar.lib. 1.cap . s.doctiffimè diſſerentem . ſet ,ibi flaminis abfumptum .
* Dico 4.folo contacts ,aut fibilo,authalitu , aut ofcu Venio ad Pomponacij fundamentum , & refpó
lo; naturaliter quemquam altersgrauem verum au deo ; lapides, herbas & animalia,quæ vim aliquam
ferre morbum , vel vulnera fanare,vel ferrum extra- c beneficam huiuſmodi à naturâ acceperunt, că ob
here poſſe, non credo , hæc conclufio tota eſt contra tinere ex téperaméto certo & definito totius fpe
Pomponatium ; quod ad contactum , etiam repu ciei . fit enim inde , vt omnis magnes ferrum attra
gnat Veracrucio , illius fundamentum iam po hat ,omne rhubarbaru bilé expurget,omnis rupica
lui , huius autem hoc eſt: naturali complectionc morbum ictericum faner.Oporteret ergo, ſi ſaluta
vel conſtellatione quidam ſunt nociui , quod in toribus vis ea naturalis ineſſet; ratione fpeciei hu
falcinatione pacet ex ſolo aſpectu , ergo ex iif manæ eain accepiſſent, & fic omnes homines eâ vi
dem cauſis , quidam naturali complexione vel pollerent. Si ratione indiuidui & fingularis cóple
conſtellatione erunt falutares & medici . Sed tam xionis hoc vni tribuis , quod alteri adimis :cur no in
paucis verbis multa lupponit , non concedenda. magnete quoque & rupicâ hæc diuerſitas , ratione
primò quod de conitellationibus, Albertum ſecu indiuidui,reperitur,vevnus magnes nequeat, quod
tus , ait, verum non eſt. Si loquitur de conſtellatio poteſt alter ? Neutrâ ergò ex parte ſimilitudo locú
ne , quando iſte naſcebatur : omnes eam vim ha habet. Item quod rhubarbarum bilem temperet,id
bituri, qui tum nati . quod quis credat ? ſi de con facit ratione peculiaris fui temperamenti. cuncta
ſtellatione ſub tempus contactùs ; poterunt ſana- Denim ſpeciei illius indiuidua & nulla alcerius, eodé
re omnes ;quotquot tunc tangent:ſi de vtraque fi planè modo morbis medentur. Sed in hominibus
mul ; annusille magnus interceſſerit oportet , qui non poteft effe hæc fimilitudo & paritas tempera
eandem ſtellarum pofituram & influxus reduxe menti :quia hominis forma diuerfillima eft ,à forma
ric quando tangit ;qui erant , quando natus , at rhubarbari; quare & temperamentú corporis dif
vel vixit tempore ? Alioquin non
quis tanto'viuit crepat àtemperaméto rhubarbari.nam alias longè
poterit hocaliâ die præſtare ,quàm quando pofitu requirit difpofitiones materiæ forma hominis,
ræ æqualitas iſta , quam oportet, acciderit. quàm quàm forma plantæ ,ſucciúe. Quo ergo pacto vis
igitur incerta futura hæc curatio ? Secundò quod eadem naturalis ratione temperamenti competat
vulgarem illam de faſcinatione opinionem admit homini; quæ rupicæ,vel rhubarbaro ?
tit , hoc pofteà docebo prorſus à verâ Philofo Quoad illos autem , qui genus & cognationem
phiâ alienum . Tertiò peccat illatione. nec enim B.Paulli tumidis buccis crepant , feq; angues fine
ſequitur , nociua eſt qualıtas hominis in homi læſione contrectare poſſe; iam plerisở;impoſtura
nem ; ergo & qualitas hominis in hominem fa cognita eſt , folere priùs contra morſum ſele anti
tenda eſt elle fanatiua. nam auctore Ariſtotele ! Edotis præmunire.
o Problem plura neceſſaria ad fanitatem , quàm ad ægritu De militari illa vulnerum curatione ; audacter
fcct.7 .
dinem.malum enim ex quouis defectu, bonum ex dico, niti dæmonico pacto ;& ex genere fuo, id le.
integrâ cauísâ . Deinde contagio ſolo hauritur af thalecrimen loquor de illa, quęfolú obligat linteo :
Aatu . Verum in hac curatione ſedulò obferuant
nam quæ oleo , & vino vtitur : fi congruo temporis
modøs tangendi certos , numerum & alias cere interuallo lanet , nec mala murinura his addat aut
monias . Accedunt multa ſuſpicione plena & pe alias ſuperſtitiones phyſicis licitis remedijs annu
riculo. Primò quod falutatores illi dicunt , ad meranda. Blafphemum quoque eſt vocare arté D.
virtutem hanc.exercendam multo vini potu opus Anſelmi , quæ fuit Magi illius Anfelmi Parmenſis
fe habere:fieri autem non poteſt. vt vini potus pro cómentú. Accedit quod fic à vulneribus aut mor
fit ad contrariorum morborum curationem . fi pro bis fanati,poſtea in dolores grauiflimos & ſępè mog

B 2 bos
16 DISQUISITIONVM MAGICARVM

1 Ananias bos læuiores reincidant,r & vt plurimùm vitæ e- A ! piis geometricis , arithmeticis , vel altronomicis , .
libr.4.
nat. dæm de xitú pellimuin ſortiantur ; quod pofſem mihi no huius exempla lunt Sphera illa Archimedis , fecun
torum multorum exemplis aſtruere.Sed parco no dum Claudianum vitrea,de quâ M.Tullius & in a 1.Tuſcu'
fex lib. 3. minibus mortuorum , Siracufarum obſidione nauium per fpecula com & 2 , de na .
de motu Deor .
Reſtat quiddam Alberti Magni,' quircfert duos buſtiones b :Archytæ colúba lignea volans': L co- b Plutarc 1
animaliú
ſe vidiſſe pueros, quorum vnuscum ferretur iuxta nis Imp . auiculæ aurex cantillantes : ' & Boëti æ- in Marcel.
oſtia claufa ,omnia ,quæ ad dexterum eius latus fira, volantes & cantillantes , ferpentes ex eodem Zonaras
aperiebantur : ab altero verò idem ip ſiniſtris oftiis metallo fibilantes , & fimilia multis narraca Hæc tom . 2.
præſtabatur. cur non ergo ferrum ex vulnere ad Magia vocatur ab Heronc& Pappo lavatoup7IxN . lib.1o.No. H
loluin contactum vel præfentiam alicuius excidar? Supponendú auté nihil hâc efficerepolle quod re- jd Glycas
Nonne fcribit Matthiolus , in Italiæ montibus her rum naturę repugnet :quin imò indigere.caufarum & Manal
les in An
bam ſe nouifl'e, qua ab equiş calcata continuò fer naturalium ope certo motu & dimenſionibus ap nal.
rei calcei foluuntur. Pici herbâ cuneum adactum plicatarum ; vt in fpeculis illis Archimedis , & hy
e Callio .
tis patet. Quare ii quis dor.l. va
extrahi, teſtibus Democrito & Theophraſto. Æ B draulicis noftris & automa
thiopide herbâ certo ritu incantatâ ,feras omnes fi cffectus proponatur , caufarum naturalium efti- ria.epiſt.
admoueatur aperiri; & fuo tempore Venetiis fu cacitate ſuperans,ille ad prodigioſos referridebet pen . & Po
litian , in
rem ſuſpendio damnatum , cui fic fores omnes pa etiamli humana induſtria ad inftrumenti confe
Panepiste
tefiebant . ] ſic ille epiſt. Nuncupatoria in Dioſcori ctionem motumue concurrerit.Idcirco diflentio à nione .
dem . Refp. In vltimis duobus apertam incanta Guilhel.Parifiéſ , Medinâ & aliis ; qui caput aëneú
tionem acceffiffe ; in prioribus duabus herbis,oc Alberti Magni( quod narrant)humano credunt ar
cultam attrahendi & difiriendi vim à naturâ in tificio articulatè locutum :nec enim humana indu
Gitam : quæ vis naturaliter hominibus ineffe ne ftria huc vſque pertingit : ncc naturalis ratio pati
quit . Nec ratione ſpecificâ , quia non omnes ha tur, vt res inanimata ,vocem humanam ,ad lubitum
bent; ncc indiuidual ; quia conditiones indivi interrogárium reſpondendo ,emittar,nam hæc vi
duantes non producunt talem effectum .Quare nec tam, & reſpirationem in loquente , & perfectıſlımā
Ariſtoteles, nec quiſquam rectè philoſophantium , vitalium organorum cooperationem , & diſcurſum
hoc elt crediturus. mirandúmque vehementer vnum quendam loquentis ,requirunt. Quæ cùm huic ca
Albertum , plura narrare !o'um ,fe huiuſmodi crediiu C piti defuerint omnia ; lì loquebatur , ille in capi
difficilsa vidofſe , quam ad illum vſque ( vt ait An te loquebatur , qui in ſtatuis idolorum oracula
ton . Mirandulanus ) cereri qui exſtant ſcriptores tot fundebat; qui ſolus cacodæmon fuit.Notụm enim
ſaculorum fimul omnes . ] Sitamen hoc accidit, dæ ſimulacra vocis propriæ expertia fuitle.Simulacra,
monis præftigiis adfcribendum . Cuius etiarn pa enim Gentium argenium & aurum : os habent non
cto & incãtationibus fictos fuiffc Pſyllos & Mar loquentur.nequeenim eft fpirinusin ore ipſorum . Fuit Plal. 134.
fos, ſatis colligitur ; ex Plutarcho , Plinioque, cla illa ſententia Guilhelmi , & olim Herineris , ſed v.15 .
riùs criam Alchimus Auitus lib.z. his verſibus; à Theologis confutata iampridem f. Huc perti
lam Magicam dignè valeat quis dicere fraudem ; net globus ille artificioſus, leu ahenea ſtatua, fic fD. Tho.
Occulias tacite rentaniem pectore vires? confecta , vt ex occulto loco , funiculo , qui inten- lib.3.con
Legifer vt quondam vates, fub rege ſuperbo, ſus erat remiſlo , ſagittasin ſpectantem eiaculare- tra gent:c.
Dum'noua monftraret iuſss miracula figni, tur : quo pacto Kennethum Ill. Scotorum Recia 2.2.dil.
* Commouit leroremagas, vitalia tenieni, gem ,à Fenellâ interemptum , in Maioris & Boëthi 12.p.2 .
Accumulénique ſuas zelo feruente ruinas: D Scolia . Annalibuslegitur . Eodem reducenda quo
Queis forfan ſi fuppereret non vana poteſtas, ruudam mirifica ſolertia , vt artificis illius quiRo
Demere, non etiam properarent addere monſtra, mano Imperatori, vitrum flexile , & nó fragile ob
Amula ſed fignistantum , non viribus æqua. tulit,dequo poft veteres guido Aretinus epiſt.ad.
Quod rem were n : quit , duplicatâ fuſtinei irâ. Michaëlem Monachum ferentium immania pon
Hinc eft laudato quod poffunt carmine Marſi, dera fronie , & fanábulorum globis inſiſtentium
Camiacita fiuos producantarte diacones ( vt vidi ) & qui membra , quali lutea confractaue,
Ahſentes , et lepé rubint confi gere fecum . vti luber , Acêtunt , de quibus egit D. Chryfofto .
Tunic vt quiſque grauem bello per lenjerit hydrum , bom 19.circa fin. ad Pop. Anthiochen . ad quæ folet
Aſpidis aut dolre claujas cognouerit iras, plurimum iuuare corporca diſpoſitio , & naturalis
!
Conculit inierius ſecreticarminis arma; agilitas ,vt plurimis exéplis docet Andr . Libauius 1
Prouinus & laxis verbolaftent : venenis, p.2.Mlirabilium traita.de Nołtabulisin fine operis.
Mor impunè many coluber traltaiør inermi, Altera fpecies ludicra & deceptoria,vocaripo
Et morſus tantum ,non virus in angue timetur: teſtprestigiarrix :(à qua factuin ve mira Magorum
Interdum perit incantans , ſi callıda furdus à Græcis Daly via & xv6sia ; à latinis; ludi , & ludi
Circe, qua Adsuratoris contempfit murmura ſerpens. cra, & ludibria vocata ſint (, vide Heraldú in li.r.
Anguitia. Hoc quoniam de marre trahun e origine prima, E Arnobij pay . 3 r.)cuius effectus nó ſunt quales ,aut
Anguinee fraudis quod fic,linguegue perir. qui videntur : ad eam pertinent pleraque quæ ab
In ſpeciem redduni commercia murua fundi. agyrtis , circulatoribus & funambulis creduntur
patrari incantationibus, cùm agilitate pedum vel
CAPVT I V .. manuum fiant , vtquæ de Reatino quodam nar
rat Pomponatius : interdum fiunt etiam per a g Defcri
De Magia artificiali. nimalia bruta longo vſu edocta , vt quæ loan- prio. Afri
nes Leo narrat , de afino & camelog : interdum cæ lib . & 1

Æcmira quçdá perficit per humanam indu per merá impoftură, & meatus occultos aliquibus hDaniel .
HA ſtriá ; tátùm enim núc loquor de operatrice ; lubingrellis, vtfaciebát ſacerdotes Beli qui à Dra 14.
diuinatoriæ luú locum referuo. Magica operatrix conecibosdeuorari fingebant:hvt fiebat celebri in iD.Hiero.
Partificialis & ipſa duplex eſt, Mathematica ' Pre illa ſolis mensâ i, quam vulgus peregrinorú puta- adepist
. 10.3 .
Paulin
Hligiatoria. Mathematicam yoco,quæ nititur princi bat ſponte ſuâ cibos fugger ere,reuerâ tamen cibi à
vicinx
· LIBRI I. CAP . VI. Q: I. 17

kHeroda. vicinæ vibis incolis ſuggerebantur k. Er etiam ac- A piebat adyolantes , ve vidcbacur : nihilominus
lib.z. cidebat, in fictitiis illis idoloruin amoribus ac ftu mox torquis integer , & illæ ſus rcpcrtus fuir. Hic
I loſeph.
lib. 18.ant. pris,de quibus Ioſephus, & Rufinus'.Item quanp conuictus multorum , quæ nec arte ,nec actu huma
C.4. Rufin. do Barchochabas,pſeudomelliasIudæorum , ſtup no, nec naturâ fieri porcrant; faffus eſt ope dia
lib ... hift. pulam in ore fuccenfain anhatiru ventilans, flam . boli cunéta ſe perfecille , quod antè obſtinatus
Eccl.c. 25. mas vomere videbatur , tefte D. Hierony . Apo negaverat. loanncs Trithemius, ex antiquiori
log.aduerſus Rufinum : limile putarim , quod de bus-refert , anno 876. tempore Ludouici Imp .
Caco latrone narrat in Alcide poëra. Talia quç Sedechian quendam religione ludæum , profil
vocat Irenæus lib . 1. aduer , hærel.cap.4. Anaxilai fione medicum , ſtupenda quædam coramPan
ludicra,v.g.facere vtconuiuæ videátur habere Æ cipibus viris fecille ", videbatur hominibus de
thiopicú nigrorem ,vel defunctorum pallorem ,ali uorare hoploinachum equitem ; currum quoque
nina aut equina capita. commentnm vetus Plinio onuftum fæno cum cquis& auriga z ar putare ça
lib.28 . & 35. & fexco Empirico notum lib . 1.Pyr pita , manus & pedes ; qux pclui coram impofita
rhoviar.vt docetMarfilius Cagnatus lib.z.varior, ſanguine ſtillantia cunctis fpectanda præbebat, &
cap.ro. ea ftatim hominibus illæfis fuo quoquc loco refti
Thaumaturgica ,vt & Magia naturalis, per fe bona B tuebat : venationes,decurfiones , & haftiludia , &
eft , & licira,vr omnes artesper ſe ſunt bonç.Per ac quę homines in terris agitant,ca in aëre audiri fa
cidens vtráque fit illicita,primòquando in malum ciebat:media brumâ hortú amd'niflimu , in Cæla .
finem referunt. ſecundo quando ſcandalum ori, ris palatio ,arboribus,herbis ,foribus ,cantillatione
tur , cò quòd putentur hæc fieridæmonum opcrâ : auicularum ,fubitò natis & auditis producebat: Si
quare non deberét huiuſinodi permitti,niſi circu quis pedem attraheret alterius,pes ſubſequebatur,
latores publicum & idoneum à Catholicis habe & homo innoxius perfiftebat.In Sicilia Eupů pro
rent artis ſur teſtimonium . Tertiò fi quod inde ponút ,fed cius facinus illud quo inter verba Hami
ſpirituale vel temporale damnum corporis aut ani man ore videbatur vomere, artificio quoque non
mæ immineat ipli circulatori, vel ipectatoribus .. præftigiis planè tribuendam : nam in ore abditamı
Ex hoc enim capite damnárur,qui fine neceffitate nucem luphure & igne plenaın habebat, qua leni
velcaufà iuſta , le mortis periculo per luſum expo ter exſpiratione inotâ,fundebar flammam , vt fcri
m Silu .& nunt . bit Thomas Fazellus de ead . 2.rerum Sicularum li.
Fumus in
Ceterum Naturalis & Arificioſe Magiæ , duo 5.6.2.idem c.1 , lib.3.deta...mira refert de quodam
verb . ars ,
Nauar. ca. ſunt velamina;quibus fcocculcre ſolet Magia Dia- c Diodoro, quem vulgus Liodorú vocat: hunc mia
15.num.8. bolica. femper enim vel naturæ vim mentirur, vt in gicâ arte imbutum ,mirandâ præftigiorú machina
iis quæ de aftrorum influxu , & temperie hominis tione Catanæ floruiffe.Is nãque potenti carmini fuo
ſuperiore capite diſſervimus:vel méritur artificiú ; ră vo homines in bruia animantia conuertere,omnium
yt in characteribus,imaginibus & hujulinodi , de gue fermè rerü formas in nouas metamorphoſes tranf
quibus diſputanduin q. fequ . fundere longißimiſque à fe fjaliis difsitos , repentead
Nuoc de præftigiatrice quadam ,ad alia quæ po ſe trahere poſſe videbutur. Caiarenſes praterea adeo
ſtea diſſerentur lib.2.9.8.Sapienter ab Vlrico Mo crebris laceffe bar iniuriis, et cotumelus dehoneſtabal,
litore lib.de Phytonicis mulierb.animaducrfum fuit ut vaniſsima credulitatis laqueis circumuenii , ad cul
à Diabolo ſic medium difponi pofle ,vevna res alia tûs eipendendiftudium concitarentur. Qui cum capi .
videatur : & talia experimenta plurima fieri à 10 uis reus crucs tradēdus eller ,elicioră carmină prafeniſ
cularótibus : cùm autem ſatanasfıt magifter ( ait )io fima arte è Catana Byzantiñ ,casus imperia eo tempore
culorü ;nemini dubium elle, quin ſubtiliùshæc Dia Sicilia agnofcebat, i rurſus è Byzātio Catanā eliłtorā
bolus operaripoſsit.hic , nunquam diſcipulus eſt manibus dilapfu ,paruo tépori inter frio ,per sërē de
doctior præceptore.Talis illa ,de qua Nidecius , in D uebs fe iuflu :Quibusveneficiis adeopopulo fačtuseft,ad
Formicario,cap.de maleficis eorum deceptionibus; mirabilis , u'in ipfo quādă numinis potenciā elevati,
Colonia , inquir,citabatur virgo quadam gia mira in errore facrilego cultū facrisdebuiñ ei exhiberēt. Sed ta
confpectu nobilium feciſſet,que arlemagica videbatur dē à Leone Catanēji Epifcopo,diuina virtute ex impro .
fieri.mappam enim quandam dicebatur laceraff , uifo capius , frequents in medsavrbe populo, in fornacē.
ſubito in oculis omnium redintegraſſe:vitrum quoddā igrea inrectuszignis incendio confumptuseft. ]Sic di
ad parietem à fe safarum & confraétum , in momento uina iuſtitia præualuit, & qui fe iudicibus fortè mi
reparaſſe & fimilia. Manus inquifitoriseuafit ex nùs iuſto zelo morus eripuerat ,è lancti viri mani,
communicata. Bodinus norat , cos folere decem bus elabi non potuit. His fimilia præftigia narrabo
magicis præftigiis vnuin ſubtilitatis feu agilitatis {cqu.lib.6. in prin . & quædã Cratiſthenicuidá tri
artificiofæ actum miſcere. vt perſuadeant, quæcú buit Creſpetus ex Athenço, & aliis quibuſdá eſt An
que ab ipſis gerruntur, citra præſtigium ,folâ dex tonij Gucuare Epiſcopi Modonedēſis lib.z.horolo
teritate & arte fieri, procurant, vt qurcquid lor sy principā c.43.46 44. & meritò ſubdit,quod iam
tilegij admiſcent ,id lubtilitatis & agilitatis effe vi monui, iſtos ioculatores ,quárúuis artificiofis ope
dentur. Amat latan hominesad riſum prouocare, Ę rá dæmonú adhibere ; ideò legibus latis Franciæ
ye læti ac hilares imbibant impietatem , hic prælți Reges S.Ludouicus,Philippus Auguftus,& Hen
giatoresiſti agyrtę,iocularij,miriones,circulatores, ricus 3.regno exultare tales fanciuerút. Crefpet. de
ipfos iudices ſæpe ad ineptam quádam letitiam & odio Sarane diſcur 12.lib.1.Noſtris téporibusCala
admirationem pertractos faſcinant, vr cuncta ipfis riú malteſu Pariſiis captüfuiffe,fed altu carceribus
iocatoria tantum, nec punienda videátur.frequens elapſum ferebant;idque eiBaxius inquiſitor inter
talium ſemper vbiquo prouentus fuit, & leges ctia cçtera in iudicio obiiciebat; ſed cùm vrgeretur &
Bodin. in hodie in aulis quorundam Principum , allio & ci dănationé metueret ;a gubernatore,quitu erat,'u
dæmonan. curâ nocentior. In Francia Triſcalinus coram Ca. dicibus Eccleſiaſticis fulpendere iullis,creptus , in

rolo IX . aliâ laudatoRege ; ex cuiuſdam nobilis, aulam irrepfit ; & ibi multa de nouo cæpit edcre
TO. ab co remoti,
23 , etis fpectantibus pelliciebat , cosque manu reci- I Haditans, ficmutabat,vebis terquealia in'cis figura
lin.
B 3 appa
18 DISQ VISITIONVM MAGICARVM

appareret : in altera menſx parte pofita vafa ad fe ; A ca acceperunt:quæ per fe yana & inania elle , deli
alliciebar moto vitri tantum fruſtulo:cogitationes ciis & laminis agens,docuit D.Hieron .. Farentur e in vita
nónunquam diuinabat alienas ,vt cú ſparla faccari etiá ipfinet Albertus Magnus, & Rogerius Baco- S.Hilaçio
nis circa
granorum minutorum in mélam magnâ multitu nus.Èftetiam in fide error , quod vnus dæmonlit
med .
dine , quod quis fibi granum mente delegiſſet in Rex Orientis , Alius Occidentis, & præfertim fuo
dicabat; etiam fi quis ,in deligendâ re propoſitâ, merito ?, fArti. Pa
dubitaffet ,addebat heſitationem , & refolutiodem . Tertiam ſpeciem genuit axioma quoddam Pro 25:
iactabat quod alter effet electarus ,id ſe diu ante lomæi , vultusinferiores calo ſubie &tos vultibus celc
prænouiffe , & alia multa :propter quæ tertiò in ius ftrbus; & hinc intulere ſcorpios omnes terreſtres
ab illuftriſſimo Archiepiſcopo Mechlinienli, D. regi à fcorpio cælefti , piſciculos omnes fluuiatiles
Houio anno 1600, vocatus; cùm littere le pollici à cæleftibus piſcibus, hoc nugamétum defendunt
tus eſſet , aufugit ad afylum omnium Antichriſti cum Prolomço permultis.Sed luperius iam ex par g Tertul
præcurforum.Princeps illezqui præſtigiatorem iu te hoc confutatum fuit, nunc addoli ram potens lią. Alber
dició, auctoritate ,non iure eripuerat ;vix biennium illa correſpondentia imaginariæ figuræ fuperioris tus , Ba
fuperuixit , & florente ætate interiit ;nec quicquam in hanc veram figuram -inferiorem ; cur adiungunt Gldus.
ilipoſtquam mala cauſa defenfionem fufceperat , Bricus quofdam fuperftitiofos :v.ge vr li talem ex- h lup.c. 3 .
poftea feliciteſ in gubernatione ceſſic. Non impu pectas effectum , in tergo figuræ eum debeas in- 9.1 .
nitos vnquam Deus Principes finit, hoftium de ſcribere ; fi contrarium , in fronte, idquefaciendú
fenſores : quia nominatim vetuit, ne præſtigiatri aliquando manu dextrâ, aliquando læuâ : tigillum
cem quisviuere patiatur,Exod .22 V.18. hoc eft , vt modò fodiendum capite deorſum , inodò capite
Philo interpretatur , noluit differri fupplicium :fed furſam , & cętera de hoc genere. Vnde nihil ve
ipſo quo coniuncta foret die interficimandauit. teor concludere , cum Gerſone , & VVimpina ,
hanc etiam vltimain ſpecicm fuperftitiofam dam
QV Æ STIO I. natam efle. Fundantur cnim hæc omnia in aphori
-lmo Magico libri impijiquiinſeribitur ARBAG W
An vir charakterumannulorum, figillorum ,aui
THEL Sany278 in Septepâ 2.vbitraditur ,quod
imagixum fit,qualem Magi contendunt.
quando Deus nomina rebus yel perſonis impoluit,
Vm Magis lențiunt Prolomeus,Aphrodiſçus, limul cum nominibus vires & officia quadam il
Porphyrius & alij Platonici, & ftultiffimi Ar lis diſtribuit: & ita caracteres ac nomina conſtella
tephius ac Thebith zex recentioribus Pompona ta (sh. Imaginesfub ceriâ conſtellatione formala de
tius , Ficinus, Dulcis, & Anton . Mizaldus in Cen- c nominata ) habent vim non ratione figuræ vel pro
tur: Memorabil,fed fuperftitiosè. nunciationis , fed ratione virtutis leu officij illius,
Verè & prudenter negarunt Hippocrates , Ga quod Deus ad tale nomen vel characterem ordi
lenus & quos citabimus infer. q.3. omnes. Sanè nauit. Hoc totum eft mendacium confictum ad
rem aeu tetigit Tatianus Affyrius; cenlens, fi quid ſtabiliendam hanc fuperftitionem. Nomina quidé
his efficiatur , id ex conſtituto fieri,dumtaxat quia Deus in ſcripturis iinpoſuit ianctis quibufdā ,my
dæmones hæc fibi figna conſtituerunt,& quaſdam ſterij fignificandi cauflà, & officio eorum ,quoitti
quafi teſferas militares, aut pactaconuenta,vt ho functuri, conuenientia : fcd ipfi nomini Deus vim
mines folent verborum certas formulas: Moſes effectiuam nullam indidir . Animantibus verò cun
a Doctor,
Maymon pronunciat ', mendaces & ftultos eſſe, etis Adam nomina indidir,non Deus .
dubicant.
0.72 qui Toli figuræ, ſoli fcripturæ,ſolis denique linca Par ratio eft de annullis & figillis Magicis, quá
mentis,aut vocibus aëce fracto natis,tantam mira tumuis prçferant fpeciofiſima nomina Raphaëlis
,
BD. Tho. bilium poteſtatem adſcribunt,conſentiunt Medici, Machabæoruny, Salomonis, Elizei,Zacharix ,Có
22.9.96.a. Theologi, & Iuriſperiinoſtri". ftantini, & quorumdam ſanctorum :quibus nomi
2. & 4.
Notandum ex Conrado VVimpinâ , ' Magos D nibus etiam interuenit blafphemia,dam holce ſan
cótra gết,triplex genus imaginuin feu figurarum habere. ctos fingunt nefariè Magicis initiatos,item quia fi
105.& ibi Qubuſdam adhibendas docent luffumigationes gnum crucis , quo in figno vicit ille Magnus Imp.
Ferrar, & incantationes, & per quinquaginta quatuor an annumerant ligillis ſuis dæmoniacis.
Silu . verb. gelorum nomina exorciſationes, & alia, quæ per Denique certò tenendum quando effectus ali
fupereft.q. Ifida funt & manifeffam continet idololatriam.pri quis fequitur vſum characterum ; annulorum , ſi
10. Cirue
lus de fu- mò quia hæc nomina nó nifà dæmonibus pocue gillorum velimaginum : quod fieri interdum con
perſtic.pa. runt accepifle ( quod Cardanus fatetur" . ) Secun tendunt :id totum à dæmone fieri, qui conſtituta- iPlato 2 .
3. Marti- dò,quia dicere quòd tales fumigaciones honorent rum à fe nugarum credulitatem conatur ,vel de de Repub.
Trallia
nus de Ar. Deú, aur Deo placeant,eft error in fide:dicere auté nouo mentibus inferere , vel infertam profundiùs nuslib.10
fuperftitio quod talibus vti, non fit dæmones facrificio ho & ſtabiliùs infigere. C.1.Philo
nib. Con- norare,& ideò damnabiliter idomos tpeverv ,etiá eſt Porro ve nugacitas Hermetis & fimilium dc- ftrat.lįb.3
dronchus crror. Vtrumque definiuit Facultas Theologica prehendatur , vel ab indoctis,decerpam nonnulla , vite Apol
lib.3. de Lucetiana. Artic.zo.o 11 .
ex Italico lib . Ludouici Dulcis : qui non vtiliexé- phụs lib.8.
morb . ve
ncfic.ca ... Alterum genus imaginum ,caracteribus & ſcul Eplo fiétitij Salomonis & Hermitis hgilla in lucem antiq.c.za
Bokelius pturis innititur , barbaris & peregrinis; in quibus edidit , deceret potiùs in -Eccleſiâ Catholicâ talia
libr, de funt nouem caldarix , & nomina quatuor princi obrui filentij cinere ,quàm typis tá ſplendidè enul
philtris c.1
Vairus, pum huius mundi cardinum , & terſeptem nomina gari.Aiuntergo nugones: Quigemmá poffideat,
Anan . & ex Mahumeticis deliris Arabum decerpta : quas il cui inſculptus aries , leo , vel fagittarius, cunctis
alij . li figuras auctoribus tribuunt Germoni Babyloni eum gratum & gratioſum fore: cui virgo , taurus :
clib. de ſu co ,Hermeti Ægyptio, & Thori Græcostales etiam capricornus,huncreligionis amplectendæ auidum
perftit ca numerant quatuor Salomonis annulos. talia cun effici; cui gemini, libra ,aquarius,hos amicos fidos,
pen.&. vlt.
d li.z6 . de eta patet annumeranda primo generi ſuperſtitio legum renaces, & concordiæ ſtudioſos fore ; con
varietat . Corum & execrabilium ;nec vim vlla habere poſſe, tra cui cancer,ſcorpius,piſces,iis inſerendum amo
nifi à dæmone;quo Doctore & Dedicatore miſeri ' rem ,iniquitatis ,leuitatis mendacij.cui Saturnicha
racter
-LIBRI I. CA P. II.
19
raéter,is gliſcens robore; cuilouis,amabilis,fortu-,A ,ſanctus doctor. d.cap. 104. concefferit, images
natus,ad luminoshonores prouehendus, cui Mar hafce virtutem aliquam de cælo habere, quatenus
cis,inuictus ; cui Solis, opulentus;cui Veneris ,im ſunt imagines , & rem conſtituunt in ſpecie artiti
merfabilis , & omnium compos votorum : idem , ciali.Refpondeo D.Thomam cùm eo capite has ſu
cui Lunæ . Quid multa?nulla eſt imago ftellæ , cui perſtitiones impugnet,hoc tantum ex perſonâ ad
non peculiaris efficacitas inhærcat. Mitro ſtellas, uerfariorum dixifle , quaſi dicatzlicèr tibi de imagi
draconis figura ,lætum facit , & diuiten ; aſtrolabij, nibus id concederem , de characteribus tamen hoc
fatidicum ;idem (ride jaſini, ſichryſolitho inſculpta: falſum foret.

ranæ inimicos ad pacem , amicos ad odium impel Quartò ſubdit, videri durum & difficile cos o
lit;cameli ,dæmones cogit , & c. hac ille lib.3.de gem mnes damnare , qui talibus vtuntut imaginibus.
mis à c.6 . vfque ad c.vlt. Sinugabatur , certè crafle Refpondeo,ftultorum effe numerum infinitum ;ideò
rider Prælatum illum , vnum ex Ecclefiæ cardini fafficere quod re verâ res. ficmala, & fuperftitiofa.
bus,cui opus inſcribit:fi feriò ,non habco quî excu Hactenus fufficiant dicta : plura fuppeditant, qui
ſein ,cùm ea quæ folius Dei funt ; infundere, pro ex profeffo de hac re ! | Langi
d.epist .;
pheriam , & religionis acfidei amorem , tenacita B Medina
témque & fimilia, tribuit alinorum & fiderum fi QV Æ STIO II. cap.7.fc
guris :Nonne hoc eft fuadere, vt relictis bonis årti . 72. Ana
An numeris arithmeticis aue muſicis magica vis nias d. lil
bus, & ſtudiis Ethicis,demergat fe humana curio
vlla infit? 4. Carda
ſitas in barathrum ſuperſtitionum , & facere , vt nus li. I
cuique ſit Deus annulus ſculptus qué dextra gerit? Atres Orthodoxi' paſſim de numerorumcon- de varie
Sed aliâ ex parte negotium faceffunt Pompo Patr ia ne multa philofophantur :idem tamen & li.18.c
nexio
pat . & Caietanus.Ille , cùm obiicimus , pentagonos duntaxat , in hac proportione & connexione nu . Ciru ſubtilit
elusat
circulos , & alia huiufmodi figna,aur characteres , merali, diuina quædain myſteria contemplaban- fup.& Ba
duintaxat elfe , qualitates quaſdam quantitatis :itur, nec vllam vim naturalem ,vel Magicam , nume- Şegnus
plam verò quantitatem , non efle principium ope risipfis, quâ tales,tribuebant. Pythagoræi verò & de vero
ftudio :
ratiuum : Refpondet,non efle figuram principium o Platonici,putidè fuperftitiofi in hac re fuerunt. Sit
Chriftia
perationis , ſed tamen ad operationem plurimum Concluſio , Numerus , quâ numerus eft , rollam no c.
7.
conferre : fic eniin deforiem materiæ figuram , neque naturalem , neque fupernataralom vim operandi
hominis animo triſtitiam , fpeciofam verò eidem С continet .] Hanc qui neget , philofophum negat
gaudium adferre. quod ſine ratione ab eo dicitur, Andr.Laurentius lib.8.hiſt.Anatom.q.10. & pro
quia Magici characteres “, nihil neque pulchritudi bat optimè Leonard . Vairus lib. 2. de faſcino cap .
nis, neque deformitatis notatu dignæ ,aut idonex 11. & Catholicicæteri,ad vnum, concedunt:præ
ad has paſſiones gignendas , habent. Quod cùm ſertim ,quotquot numerum , nihil reale cfle à rebus
ipfemet videret Pomponat, tandem confugit ad numeratis diſtinctum contendunt . quid enim o
eredulitatem iis vtentium . Verum credulitatis non
peretur , quod ipſum folummodò imaginarium
maior vis eft,quàm imaginationis ; de qua vide di eft: fed & ab illis concedenda conclufio ; qui vo
Čta præcedenti capite. lunt effe aliquid reale rebus numeratis fuperaddi
Caietan.vt erat acuto ingenio & peracri , vltrò tum. Facentur enim , numerum eſſe quantitatem :
k 2.2.q. ctiam communem fententiam nonnullis laceflit k . quantitas verò per ſe non eſt operatiua, nili fortè
96.a.2. Primò ſic ratiocinatur. figura ,licet nó fitipfum motus localis, de quo nunc non agitur. Denique
principium operationis ,eft tamen comprincipium . quæcumque de figurâ diximus, eadem in numeris
ergo,vteſt'higura,habet peculiarem effectum.An locum obtinent.Numerus enim ,eſt quantitas diſ
tecedens probat,tum quia,vd in artificum inftrumen
fic operentur :nam Deifita;cuius,quàm continuæ ,non potefteffe maior
tisefficit figura,vtillafic
quia ferrum latum fuper aquas fertur , quod fi in Cur igitur ( dicat aliquis ) annus climactericus
formam aliam contrahas, demergetur . Refpondeo, homini folet eſſe lethalis , & octimeftris partus
figuram eſſe comprincipium in moru locali , & 0 minimè vitalis : fi non aliquid momenti numerus
peration ibus quæ per hunc motum fiunt; vt ſunt habet ? Quoad partum octiineſtrem ,id contingit:
variæ diuiſiones continui per dolabram ; per mal quia femen humanum multiplex eſt. quoddam
leum ,per alciam ;per ferram :non verò in operatio perficit fætum ſeptimo menſë, & tunc fætus poſt
nibus ,quæ fiunt per alterationem : neque id pro fextum menſem conatur exire: quod ſi non reperit
bant eius confirmationes : quarum etiam vltima magnam reſiſtentiam , tunc validus exit & robu
fortaffis falla eft ,vix enim ferrum in tantam latitu ſtus;li verò repetir ,continua illa menſis pugna de
dinem queat extenuari ; vt porofum fiat , & aquis bilitatur , & octauo menſe debilis atqueinualidus
inmerſabile. Sed eſto fiat, erit non ratione figuræ , admodùm prodit in lucem . Aliud femen perficit
fed ratione quantitatis ,quæ rå non differt ab ipsâ factum nono tantum menfe , & tunc fætus ante
fubftantiâ ,( ecundùm multos. quæro enim , quâ fic hunc menfem non conatur exire , folérque adeò
gurâ velit eſſe ferrum ,circulari, quadrâgan penta-| E robuſtus elle ,vt impedimenta cuncta contraria,
gona:fi dicat,hæc vel illâ : inferam idem fore fi aliâ vel einon reliftant , vel per reſiſtentiam , quando
fit formata lamina;æquè tenui & latâ figurâ : quod mater vterum fert diutiùs , non admodum debili
indicium eſt nihiloperari figuram.ſidicat qualibec tetur. Vide Hippocratem lib. de O & imeftri partu,
in figurâ fufficere iſlam extenſionem & diductio quem tutiùs hac in reſequeris , quàin Academicos
nem ferri; certè fateatur neceſſe eſt, à figurâ hoc ad numerorum vim ſuperſtitiosè confugientes;
non pendere , non minus enim differunt extenſio
quorum dicta inuenies in opere erudito Fabij
quantitatis, & figura quantitati extenfæ imprella, Paullini lib. 6 , Hebdomad , c.4 .Hippocratem ſecu
quàm albedo à ſuperficie parietis dealbari. cus idem refpondit Andr.Laurentius lib.8 . hiſt. A
Secundò adfert fundamentum illud tertiæ fpe narom.cap.9. & q . 30. Annorum climacterico
ciei imaginum.quod iam exploſum eſt. rum ratio , vt & Criticorum dierum , potiffimum
Tertiò prætendit auctoritatem D.Thom . quaſi pendet ab humorum & complexionis , quæ in ho
B 4 minibus
20 : DISQUISITIONVM MAGICAR V M

minibus funt,ratione ac periodo quadam naturali : | Aj iuuari , de qubus egerat. Laurentius s . libro 3 .
Nam ad muſicorum numerorum vim confugien cap.7 . & 8.
res Pythagoræos, & ad Arithmeticos calculos re Cur denique quilibet ſeprenarius fuum habcat
ducentes alios , aut aſtrologorum planerarias nu indicem ,nempe quaternarium , caulam elle com
gas prouocantes Aſtrologos accuratè refutat And . mune phyſicis & arithmeticis axioma , partes de
Laurentius lib.3.de criſibus, vſque ad cap. 8. Fra ſuis proximis tocis iudicare : vt cum architectus ex
caftorium , qui lib.de caufis criticorum dierum o fundamento parieres, ex paricribus tectum furu
mnia recalit ad motum humoris melancholici , re rum ,totámque domum colligit. Septenarij partes
fellịt idem cap.9. & .10. & poftea tandem cap.13 . in quas proximè reſoluitur duas elle : quatuor ſci
ſuam ſontentiam proponit ,caulas effe duas , mate licet, & tria : Sed propinquior eft quaternarius yin
rialem & efficientem , Materialem efle quemlibet dicabit ergo quartus leptimum : & vndecimus, qui
humorem noxium quantitate vel qualitate pecca fecundæ leptimanæ quartus eſt , decimumquar
tem , Efficientem effe duplicem , vniuerfalem & tum ; & decimusfeptimus, qui tertiæ leptimana
particularem . Vniuerfalem & remotam effe cælu , quartus cſt, vigefimum . Quinctiain quartus dies
cuius vires ferè omnes Luna excipiat, & nobis co- |Bleptimanæ inedius eft,paríque cum extremis iun
municer . Particularem & propinquam eſſe ipfam gitur focietate,vnde fit , vt fi primus dies morbum
naturam , quam Hippocrates vocat calorem infi diſcutere aggrediatur, er finem quartus imponat :
tum ,Galenusfacultatem corpus diſpenſantem , alij . Si primus nihil tentet, ſed quartus morbum iudi
temperiem fiue fpiritum vocant:quæ fic motiones care aggrediatur,feptimas finem imponat. ] Hacte
ſuas ſtatis circuitibus perficit, quafi ratione vtere nus ille Regis Chriftianiſſimi medicus ,
tyr : quod fi aliquando errat , id à materiæ vitio Ex dictis fequitur,fi quos Pentaphylli herba ef
procedit, eam contumacia ſua vincentis. fectus habeat,non ipfi quinario,fed fubftantiæ fo
Itaque quod tardior vel celerior fit criſis, id liorum , tribuendos. Superftitiofum autem elle ,
partim materiali, partim efficienți caufæ tribuen- quod vnum eius folium ephimeram , tria tertia
dum. Si enim humor fis temperamento calidus, namn ,quatuor quartanam ſanerit,item quod helio
ſubſtantiâ tenuis, & qualitate benignus, facilius à tropii grana tria tertianæ , quatuor quartanæ pro
naturâ domari , celeriùs coqui, & excerni ; Sicral fint; item alia , huiufmodi in medicinis per liga
ſus, frigidus & contumax ' , difficiliùs. item à vali menta feruari malo exemplo folitis. tale quoque
diore paturâ,citiùs;à debiliore,tardiùs coqui.." C fuerit arbitrari pilulas ſeu catapotia impari nu
Quod autem nunc pari,nunc impari die contin mero plus prodeffe quàm pari,licet æquali præ
gat criſis,id à fola materiali cauſa prouenire , nem bcantur quantitate. Muliui numeri vi magna pol
pe peculiarihumoris cuiuſque motu ; bilem tertio lent,non vt numeri . ſed vitonorum varietate , &
quoque die moueri,pituitam quotidic ,melancho ſoni modulamine fuauiter animú afficientes : qua
licum humorem quarto die. Ergo biliofos mor de re mox plura. Sequitur etiam ex dictis vanos
bos omnes imparibus iudicari diebus , cæteros efle ac fuperftitiofos , qui vim aliquam inefle vor
quotidie ex paribus : quia iiſdem diebus morbi ill lunt certis pfàlmis :eo quòd certo numero fint.col
dicandi,quibusmouentur. Huius quotidiani,ter locati , & cos credunt efficaces , vt profperè cæpta
tiani, & quartani motus caulam non minus occul legenti ſuccedant, vel vt grauibus periculis libe
tam effe quàm magnetis aut catharticorum ſunt rentur,vt Pfal . 1. Beatus vir : quia vnitas eſt quid
proprietates. . perfectum , quaſi verò ſeprenariis & ſenariis , &
Quod denique feptenariis tantum perfectæ & quinariis , & ternariis ſua quoque non fit perfe
ſalutares criſes perficiantur , id totuin efficienti étio.Dicunt etiam Plal.10 .In Domino confido, feli.
caufæ tribuendum . Natura ,(inquit)definitum fibi D cem efle,quia denarius numerus eſt bonus: & quia
elegit tempus,quo motusſuose criſes perficit. Tempus centenarius ex decies decé confatur , ideò adhuc
sllad fola experientia ( quam ſolam Hippocrateste feliciorem efle centefimum Plalmum , Miſericor,
cutus,vt docuit idem cap . 11.) Septimodie , decimo diam & iudicium , Refelluntur, quia denarius, aut
quarso,vigeſimo,perfe &tasó ſalutares criſes fæpè con centenarius,quatenus numeri funt , bonitatem reas
tingere: Sunt igitur præfixiilli dies , & à naixra ordi lem nullain habent. Nam nec phyſicam ,nec ethi
nati.Cur autem feplenarium potius , quam alium nu cain bonitatem habent , led artificiofam tantum
merum , fibi pro delitys elegerit narura : Farétur id ab imaginatione numerantis procedentem , quæ
altioris elle contemplationis, & Theologicam rcd non obtinet vllam in corpora , ſeu res quæ nume
dit rationem . Hoc ideo factum , quia rerum omniuni rantur, efficacitatem . Deinde in Hebræo fonte a
Parens et Creator Deus eam Naiure legem impo lius eſt ordo Pſalmorum , quám in verſione Lati
fuit.Names dici feptimo benedixit Deus , eum fa na:ergo qui pfalmus felix eftfecundùm verfionem
lys Ifrael ,tanquam celebratifſimum commendauit,co Latinam , infelix erit fecīdùm fontem Hebræum ,
Seprimo die poft abſolwiam vniuerfi istius, quod oculis quod eft dictu abſurdiſſimam : vel , dicenti He
cernimus, creationem , quieuit ab operibus ſuis. Natu- Ebraicè.vnus erit felix, & dicenti Latinè alius: quod
ram ergo cuiuſque particularem criſes ſeptimo æquè ridiculum . Meritò igitur hos numerarios
quoquedie perfectas moliri,nec eas alio vnquam plálmiſticos damnat Ciruelus Darocenfis p.z. de
aggredi die ,nifi aur impedira aur laceſſita fuerit; & fine.
fuperftitionib.c.6.in
ideo propter huiuſmodi impedimenta , nonnun Ceterùm fraus & dolus Magorum numerario
quam intercedentibus diebus feu intercalaribus rum ex eo quoque deprehenditur , quòd Archi
criſes fiunt ( de quo idem egir lib . 2.à cap. 13. & magus ex Proclo tradidit : non agere ipſos de nu
hoc lib.iz.cap.15 .Particularem denique hanc cau mero lenſili & materiali , fed de formali ( vt vo
fam ab illa vniuerſali efficiente , nempe cæli motu , cant) & rationali . Eteniin ratio formalis numeri
juuari ; vt fi aliquando accidat lunæ feptimanas cú nihil eft aliud quàm illud ipſum , quo plura indiui
ſeptenariis morbis concurrere, criſisinde meritò dua ,plura funt & ab vnitate recedunt, quod ſiue
fęlicior faciliórque fperetur. & hactenus tantùm à fit pura negatio , fiue quid pofitiuum , certè nihil
Galeno in libb . dediebus decreroriis Aſtrologos ad operandum efficax indiuiduis adiungit. Nimi
rum

1
2 LIBRI 1. CAP. IV . 21
rum nebulones,fub hac voce formalis numeri, ali- A conirahi Mufaruin cantu , etiam in nocturna qusete .
quid occulunt , quod ad ipſam dæmonis ex pacto lib.28.c.22.Cuius rei,quamuis noiter amicus , de
b lib. " operationem pertineat. Confirmatur hæc conie relitterariâ , vt qui optimè meritus ,credat rationem
cTcrtul.de cura vchementer, quia priſcihæretici, qui nuine non quærendam , led efle anilem quandam vete
praſcript. ris multum tribuerunt. DeMagiâ iidem conuicti rum opinionem : tamen , quia de Serpentum incan
cap. 46.- non ſemel fuerūt. De Bafilidianis id Irenæus pro tatione nonnulla in S.S. mentio cſt,vioftendam lib.
piphá. hæ- dit poftquem ceteri'.idem de Marco conſtů ve Seg.videtur ratio diligenter inueftiganda.
rel. 24. & cultiſlimo illo hçretico, & de Gnofticis omnibus '. Inprimis arbitror,diftinguendum inter modos
alii.
d Irenæus Caurè igitur legenda, quæ , de cfficacia imparis muſicos, & fufurros magicos,feu mala carnsina :hus
lib . 1.0.12 numeri, inaiore, quàm paris , congerit,nec fatis di nullam vim inefle naturalem ,led dæmonem ex pa
Irenæus gerit,Petrus Gregorius in Syntaxi artis mirabilisk: cto ferpentės foporare , vrnas diffongere, & quæ ia
flib .15.c. qui, quod eam fententiam tribuit orthodoxis pa lia facere : illis vim phyſicam inefle.Veverò intel
10 . tribus D.Hieronymo, & Cypriano, magnam illis ligamus, quæ & quanta infit,rurfus diftinguendum
iniuriam facit. cúinque loca eorum nulla cirer , inter ea,quæ fenlu prædita, & quæ fenfüs expertia.
B
meritò vanitaris in ea re arguitur, dum ,quod pa nă nihil dubito aniinalia fenfuauditùs prçdita,mu
tres de imparis numeri myſteriis , ( quòd vnitas, & ſicis modis capipollc,& catenusadmiferim quç de
Trinitas in ſacroſanctâ cernantur Trinitate ) & mirismulices effectibus adfcrunt pradlieti poeta',
præftantiâ differunt: hoc ille , ad neſcio quam vim &, vt ipfe ait, fenilem recitans fabulam Martianus
phylicam ,cum Agrippa Mago & hæretico, quem Capellalib.de Muſica.Nam quod FabiusPaullinus
patribus teftem adiungit, nequid dicam grauiùs, ea vult vlteriùs obtinere ,non credo:Sed in iis,quæ
inconſideratè retulit: Vide D.Hieron.apolog.pro ad animantia aurita pertinent,verifimilia fateor; vt
libris contra louinianum ſub finein , & deprehen & in Euſcbii verbis de laudibus Conſtantini;quæ ve
des mericò hæc à medicis, & ab Hieronymo, Ori rò ad infenfibilia , reiicula & redicula puto , vr de
genem ,Tertullianum ,Cyprianúmque citari , qui laxis & filuis , & c . Erideò argumento Plutarchi
bus hoc Perrus Gregor. impegit. videndum etiam in Symoſi & Solinic. 7.Polskujt. quoab Arionis
ne quid vanæ ſuperititionis haurias ex libro Fabij delphine,ad Mcgarenſes vel Thebanos muros ar
Paulini; Denumero Septenario: nam quæ ille,non gumentantur, non allentior.capi carmine fera po
tam ex fuâ, quàm Platonicorum ſententiâ, pluri tuit , faxa non potuere. Ninilominus cenfet vir ille
ma retulit , ca Catholicæ Theologiæ parum funt C doctus , diſputandi faltem ( vt ait ) gratia oſtendi
De vi mu conſentanea , vt quod illi muſicis numeris Magi potle, hanc attractionem filuarum & faxorum ve
lices. cam vim fatis apertè tribucrunt. Nam quæ de vi ram fuiffe : Scd poſtea fol . 184. prorritarar, le quæ
muſices commenti poetx , illa Platonici in Nume ad probandum affert omnia ex Platonicorum lo
rorum , quà numeri, virtutem tranſtulerunt, Scri lummodò inente allerere; nec allentiri, nifi quaić
pferant de Orphei inuſica ; illam dæmonibus, ani nus cum facroſanctar Ecclcfiæ fanctionibus cófen
mantibus brutis, laxis, arboribus imperalle. Sice tiunt.Prudenter hoc & cautè , fibi: inelius etiam aliis
nim Ouidius,de arboribus; cauiflet,fi poftquam poëtarum illa & Platonico
gua poftquam parte reſedit rum deliria, tam diligenter & calidè aliquot capiti
Dis genius vates,& filafonantia mouit : bus propoſuerat; cenfuram ſingulis ſeu antidorú ex
Pmbra loco venit: non Chaonis abfait arbor, Catholicæ Theologiæ apothecâ appofuiffet , ne
Nonnemus Eliadum ,non frondibus eſculus altis, phaleratis illis dictis
minus eruditi decipiantûr.Nó
Nec rilia molles,nec fagus ó innuba laurus. fecit : quare nonnullum precium operæ futurum,
Vos quoque flexibiles hedera veniſtis, e una ſi coner præſtare,quod ab inſtituto noſtro minimé
Pampinee vites, els amicte vilibus vlmi, & c . D alienum arbitror : ftrictim tamen & indicando ,
Metamorph. lib . 1o . & Seneca Herc.Fur.addit de quid in eius argumentis lectori cauendum .
dæmonibus,feris, & faxis, & fuuiis. Primùm c.s.citat poëras , & quos citaui fcripto
Qua filuas,em aguas,faxaquetraxerat res Ethnicos ; quibus quatenus credendum , non
Ars ,que prabuerar fluminibusmoras: repeto.Ncc Nicolai Vicentini muſiciverba perti
Ad cuius fonitum conftırcrant fere , nent ad fabulola illa de Amphione & Orpheo; fed
Mulcet non foluis vocibus inferos. ad veroseffectus , quos veteres memorarunt : nec
Ventos addit Horatius . Steuchus Eugubinus in Pfal . 67. initiò aliud ad
Vnde vocalem temere infecute fert , quam nudam fabulæ T hreiciæ commemora
Orphea filua: tionem . Hæ quod ad auctoritates ab co citatas
Arte maternâ rapidos morantem ſufficient.
Fluminum lapfus,celeréſque ventos, Cap. 6.6 7. modos proponit omnino ſeptem ,
de manibus , & dæmonibus idem tradidere Virgi quibus hæc mira Orpheus facere potuerit ; quos
lius 4. Gcorg . & 6.Æneid. Ouid.Seneča,Horatius, i priuſquàm diſcutiamus, illud mihilpero neminem
Propertius, & hæc breuiter complexus Manilius , Efore qui non concedat:non qui probat fieri potuif
adfinxit de lideribus . ſe,eum continuò id factum euincere. quid; qui le
Allyradidactispercælum cornibus inter dernonftraturum id pollicitus,ne probabiliter qui
Sidera confpicirur , qua quondam ceperat Orpheus dem ( aut fallor magnoperè)id fieripofle probauit,
Omne quod attigerat cantu; Manesque per ipfos nifi vlcimâ rationc,quę ad muſices vim nibilomni
Fecit iter domuirque infernas carmine leges. no facit.Et principio fundamentum locat omnium
Huic fimilis honos, fimilisque potentia caufa: modorum ,quod eſt huiuſmodi.mouetur cælum bar .
Tuncfiluas , & ſaxa trahens,nunc
ſidera ducit, moniâ,& poriffimum ipfi planete.quid ſi cum Ariſto
Et rapit immenfum mandi reuolubilis orbem . rele id negem ? nonne delebitur tota ædificii deli
Ecce vt vim mulici numeri porrigant in aquam , neatio? agam benignius.eſto. quid cum ? hæc Har
aërem ,terram ,cælum , lidera, & inferos. Sed & il monia , ipſo Proclo & Platonicis aliis teſtantibus ,
lud inuenio apud Plinium de cantu ; Figlinarum o non eſt ſenſu corporco perceptibilis , ſed animo
pera multi rumpicredunt tali modo ; & de ferpentibus tantú ac mente'; cuius qui laxa & arbores expertos
stie
CYBHAILIO
NTTO ETA NAZ
ROMA
RIOE
MAN
UEL
E
22 DISQVISITIONVM MAGICARVM

cile neger , cautes ipſe ſit profectò & caudex ., A , mero ,pondere, & menſura diſpoſuit. Quod vlte
rius Anton . Mizaldus terenderit lib.de harmonia
Deinde,ait, inferiora omnia fübiecta effe planetis,
à Stellis vim accipere. quod , quia nimis indefinitè, cæli & terra, fa & um ab eo ,nec piè, nec philoſophi
& vniuerſim dictum ,certè negamus.probat expe cè.Quod Macrobius aſſerit,Muficâ capi omne quod
rimento forum & herbarum ; quæ ad lunæ incre viuit : id fi de muficâ ſoni corporei & veri loqui
menta & folis conuerfiones mutantur , mouen mur; non niſi de illis creaturis verum oft,quæ ſenſu
tur,creſcunt,marceſcunt ;animalium quoque qux auditûs verè prædita ſunt: ſi de muſicâ capias meta
ſideruin naturas ſequuntur ; & lapidum , quorum phoricâ vel imaginariâ alit ſpeculatiuâ illâ,quæ in
eadem lex eſt , ve Heliotropij qui folem imitatur, nudâ quadam proportione quantitatiuâ pofita eſt;
Sclenicis qui lunam , Helioſelini qui vtrúmque ſi nihil ad Dionyſium , quod aiunt . nam faxa, &
dus , magnetis qui cynoſuræ . Quæ tamen omnia liluas talis mulica , non niſi imaginarie & meta
diciinus ad occultas quaſdam qualitates , iis rebus phoricè duxerit. Mundi anima quadam , animari o
inſitas , referenda.nam fi non pendet hoc à pecu viuere quacumque in mundo funt,eft merum figmen
liari naturâ lapidum ,animalium ,fruticuin horum ; tum gentilium philoſophoruin ,in Theologorum
li hoc totum oritur à ſubiectione illâ ipfuriorum ſcholis iampridem damnatum :cùm nulla ſitmun
B
corporum ad ftellas ; cur non cæteræ herbæ , ani di anima ſegregata à formis ſubſtantialibusrerum
malia , lapides idem perpetiuntur : ſed pergit , & ſingularum.Si laxa viua funt,vt voluere poft Tha
admirandos ſympathiæ & antipathiæ memorat letem & Timæú Philoponus lib. 1.de anima & a
effectus , & contendic eos inde naſci, quòd omnes lij , & multisPaulinus c.6.nititur probare; viuunt
res naturales à ſtellarum radiis illis dicatis,peculia animâ propriâ , non communi; & propriâ ,quali vi
ri charactere virtutis earum participe inlignian uæ funt arbores ,vegccante dumtaxat , nó fenfitiuâ.
tur ; & fuperiora corpora in hæc inferiora vires nec aliud vel Hippocratis libr.de natura pueri, vel
ſuas infundant : cogor repetere nonnulla 'ex cap.3 . Plotini 4.Ennead. 4. argumentis probatur. Quale
9.1 . & leuiter iterum delibare, fateor cælorum or verò illud , & an Eccleliæ tolerandum : tellas viju
bes & aftra nonnihil influere virium in res infe Tatione præditas ,quod dicitur fol.198.cuius dogma
riores ; ſed non quiduis promiſcuè cuiuis , verùm ris fallitas erronea doctiſſimè ab Eſpencæo lib.de
pro naturâ fubftantiæ fiue eſſentiæ cuiúfque rei , Animatione cælorum antè multos annos fuit demon.
aprè & diuerfimodè, & præterea pro diſpoſitione ſtrata. At lapides vary varie à Stellarum radiis mo
sentur:vt felenites, quinon ſolum figurâ & colorib .
quoque qualitatum , & conditione fingulorum in C
diuiduorum . Sic enim , non adamas , fed magnes lunam imitatur, ſed etiam motu: illam enim vſque
conuertitur ;non ad Orientis viciniora figna , fed ſubſequitur , vel potius cum illa circumfertur : vt
ad Arcton . Si cynoſura influit in magnetem quin magnes, quivim quoque motum aliis tradendi , &
inferior;cur non in ferrum , plumbum,aut alios la in alios transferendi accepit ; vt pantaura ,lapis ab
pides ? Deinde multò præitantioris eft efficacia , Apollonio inuentus , qui cçteros iple lapides tra
vim attrahendi tribucre alteri : quin ipſum illud hit ;vt androdamas ,qui argentum , æs, & ferrum ; vt
attrahere ad ſe.verbi gratia,efficaciore infiuxu in lapis ille Cyzici fugitiuus , quem Argonautæ pro
digeret cynolura,ad dandum magneti vim ferrum anchorâ vſi ibi reliquerant, & Cyzicæni è Prita
alliciendi, quàm ad attrahendum ipfum magne nxo fæpè profugum plumbo fixerunt: vt automata
tem . Nec fequitur,magnes attrahit ferruin , & ma varia Boetij & aliorum ,quæ motum hunc accepe
gnes attrahitur à cynoturâ; ergo magnes vim fer re à radiis ſiderum , leſe in loca & corpora iſta in
rum attrahendi accepit influxu cynoſuræ. Quæ feriora penetrantium , & in ea agentium : ſicut et
poteft eflc tanta vis efficaciæ fiderum , vt in res iam obiectâ imago in ſpeculare vitrum , & paries in
adeò differentes fpecie ac genere ; ventos , Alunios, vocem reflectendam , & ignis in ſulphur atque ef
D
: 0

montes,filuas, laxa,dæmones ;muſicum fonum fa cam.Hæc ille : quæ meà tententia nequeunt dimo
.

ciant efficaciter bæc omnia imperio quodam ope uere . Nam fine neceſſitate vlla hi radij conftituun
rantem ? quo pacto idem fonus vnius cithara tam tur , quos aliàs refutauimus. Automata illa, cùm fint
diuerfa potuit attrahere: fruftrà confugias ad fym artificiofà, ab artificio humano per certa quædam
pathias & antipathias : nam hæ non defluunt ex fi inſtrumenta mathematicis fulta proportionibus,
deribus , non depluuntur ab orbibus cæleftibus, tendiculis ,rotulis, & c. vim acceperunt ,non à ſtel
ſed ipfas rerum differentias & fpecificas formas lis, & ab intrinſeco , non extrinfecùs patiebantur,
conſequuntur.At quæ de peculiari illo charactere & mouebantur : vt cernere eft in illo B. Franciſco ,
aſtrorum Platonici iactitant;ca Thcologi( hoc eft & aliis nonnullis, quæ ſereniſſimus Archidux Au
Philofophi Chriſtiani ) vr commentitia ,& de Tu ſtrix , dux Styriæ, Carinthiæ, & c . Ferdinandus Ca
perſtitione vehementer fufpecta, iampridem'ex roli F.Ferdinandi N. maioribus ſuis religionis ze.
ploſerunt. Nos ergo iubeamus illa valere , quia lo , & virtute digniſſimus,poſſidet.Ignis agit in ſul
Catholici ſumus, quia ſuperſtitionem dereftamur. phur & in efcam ,nó in alia, quia alia carent diſpo
Quæ addit,maioris momenti non funt. Nec enim litionibus ad lubitam inflammationem requiſ
na:uralis Magia, cum vult fummis infima ineffe, Etis.Specula reddunt imagines ſola ſuperficiei poli
}
in imis latere ſumma ; tam confulum chaos voluit tura diaphana , & fplendida æqualitate , per con
inducere , vt cunctis irnis omnia fumma , & cuncta gruam incruſtationem terminata . Echo fola vo
ima ſuinmis omnibus velit ineſſe;fed quędam qui cis repercuſſione reſultat: & hæc omnia promi
buſdam : nempe iis,quorum formæ ſpecificæ ido ſcuè obtinent , quouis planeta, aut fidere domi
neæ ſunt , ad fummorum influxus recipiendos:quæ pante . Quod & in magnete androdamante,pantau
conditio infenſilibus iftis deeft. Vnus eſt ac folus ra,& aliis lapidibusdeprehendas. Vnde patet non
Deus,in quo vno cætera omnia excellenti quadam à cæleſti corpore, ſed à propria ( quod cogor ſæ
eminentique ſuntdignitate : iple ſolus eſt harmo pius repetere ,quia aduerfarii eadem ſæpius incul
nia ſui, & vniuerfi : & hoc fenfu folummodò ve cant)forma & lpecie hanc vim hiſce gemmis indi
ruin eft , αρμονίαν συνέχεστό τσάν, harmoniam γη tam ,cælo nihil largiente,præter communem ſuum
luerſa continere : quia videlicet Deus omnia in nu & ordinarium influxum : atque ita ſelenices pro

pter
LIBRI I. CAP. IV . Q. 11 . 23
pter occulram aliquam qualitatem , à ſpecificâ dif- . A renda;reijcere oportere quæ auferant, & ea muli
ferentiâ eius manantem , admirandas illa's muta cum dereftari,probare verò quæ ferant . Secunda
ciones colorum & motus edit ; eò quòd qualitas eſt,confiderare quæ ftella ,cui loco , vel rei, vel ho
illa lunaribus qualitatibus amicâ quadam naturæ mini maximè dominetut '; & obferuare qualibus
fimilitudine, & (vt fic loquar) amoris phyſici yin paflim ſonis atque cantibus illi homines vtantur,
culo ,colligetur. Necmirum nos has qualitates ex & ex quo genere harmonia quęlibet ex narurâ res
plicare non poſſe ; quia ipſi fontes earum , nempe - fit conſtituta "(id eft qua proportione , & quomo
differentiæ fpecificæ ,nos latent. Ponendas tamen do .) ve iple fimiles quafdam muticus adhibeat ,vna
differentia ſpecifica conuincit. Nam diuerſa fpe cum fignificationibus ,qux fideribus ifdem ftudet
cies diuerfas diſpoſitiones naturales requirit : & exponere.
medicis experimento compertum eſt, quædam ſe Tertia eſt regula, animaduertere firus afpectul
totis , hoc eſt differentiç lpecificæ ſeu formæ ra que ftellarum quotidianos, & tub his explotare
tione ; quædam ,non niſi vna aliqua qualitate ad ad quales potiffimùm fermentes, 'cantus ,motus,
certos effectus idonea reperiri: & quæ talia , illa faltus , mores , actus incitari homines , & ros tie
quouis tempore vim illam apta nata lunc exercere, gulæ ad quos effectus foleant : ve fiilia pro virili
nec opus eſt expectare dum iſtud vel illud aſtrum in cantibus adhibcat , & imitetur cælo fimili
B
dominetur. placitoris , fimilémque fufcepturis influxum .
Vanitas' commenti huius Platonici adhuc cla Hactenus illi: quæ omnia nos , vt futilia & magic
riùs eluceſcit, fimodum ipſum , quem ex refutatis vecicæ quadam tegmina & muolucra', reticimus,
hiſce argumentis eliciunt,preſſiùsconfideres:hunc capite 3.qua, 1.1.6 capite 4.quæft.1 . & quoad verba
ita expreffum habes fol. centefimo nonagefimo fepti illa ſignificantia , reireemusmox (éq. quæſtione.
mo . Quemadmodum ex certa berbarum o vaporu Primna regula illis'fillis fundamentis innitirur , &
commiſtione del compofitione', per arteri medicam a obferuationem exigit, cui adipifcender nullius ho
stronomicamque'confectâ,conflaturcommunis quadam minis vita,fed neccornicis fæcula , fufficiant ; qur
forma ; velui harmonia , fiderunimuneribusó quaſi etiam eft in fe incertiſſima.Secunda non eſt expers
dote ornata;vtin theriaca , quemirificam habere vim erroris & hærefis , cenfentium aftra hominibus
exiſtimatur, aduerfus adientántem ſenectutem atque dominari,de qua differenus ( Deo dante lıbroter.
venenum , tribus in ca pariterconfentientibus virturi dio diſputation una contra diuinationen affrologicam
bus,cælesti ſcilicet,per artificium oportuna admixtio Tertia ,quoad res feplus expertes, cantu aut voči
nis accerfita:alterâ item coleti,fed partibuseius nalu - c mouendas , vtdocui, ridicula & indigna philoſo
raliter inſia :tertia demumelementari.Sic ex lonis pri phis eſt cenſenda.
mò quidem ad fideruminormam delećtis, deinde ad eo Cùm ergo talia fint Platonicorum fundamen
rummet exemplar conuenientiam inter fe compifi ta ,non oblcarum eft aliquid videvtibus,quàm to .
ris ; communis quaſi quadam harmonie formacolligi lidè & prudenter arenæ inædificentur feptem illi
inr , & in ea cæleftis etiam vis ſuboritur : cælesti illa modi , quibus capite 7. afferit, Orpheum verè &
huic fimiliter temperate reſpondenti barmonia , qua reapſe laxa , & liluas , .trahere cum animantibus
virtus cæluus deuocala,pofſit animos flectere,delenire, ad cicharæ modulos potuiſſe:Sed quiifti modi?
ad iram impellere, cebiberéque.] In quibusverbis co Primus eſt id fieri potuiffe vi spla mufices cre
geriem quandam video falfarum ſuppoſitionum . lotum ,vtdixi,influxum elicienre,deducentejatira
1. Quod per aſtrologicas obſeruationes vult the hente .]. Hic modus nititur duabus falſis hypothe
riacam & cętera medicamenta componi & admi fibus: ſcilicet ,effequandam mundi animam , har
ſceri, quæro quo tempore pharmacopæo fit aftro monicis numeris compofitam ,res fingulas perua
rum iſte ſitus conſiderandus ? an herbarum legen dentem , quæ muſico concentu delectetur; itein
darum ,an mifcendarum , an vtroque? ſi vtroque, D. cælum & śdera elle animara animâ rationis com
annus Platonicus ille magnus eſt expectandus , & pote , & quæ -irâ conciterur , & voce fonora de
interea virtus herbarum emarceſcet. Si legenda mulceatur. Quæcuncta à Theologis improbari ,
rum, atqui quando miſcebuntur , fors erit in Auxus ipfemet Paullinus fatetur.
contrarius:fi mifcendaruin ; non vno die, ſed ſapè Secundus eſt,hac virtute præditum eſſe cantum ,
multis hæc commiſtio fit ,deinde quî fieri poteſt, non ſoni tantùm ratione , fed ex occulta quoque
vt cum tanta fit diuerfitas:immo & contrariæ quá vi verborum , qua cæleftem illam vim detrahide
doque qualitates herbarumınifcendarum ,vnus & fuperna ſede pofſe cenſent'; & confirmantprodi
idem ccl : influxus vno tempore,idem tribuat' fin gii plenis verborum aliis effectibus , quæ omnia
gulis quod fingula requirunt , & quod conueniar prudenter Paullinus'ex Theologorum præſcripto
vniuerfis: Item communis illa forma , eſt chymærá ad dæmonum fraudes referenda non diffitetur
tantum Platonica , & quoddam ens rationis , nul fol.204.6 206.
quam fubfiftens, vel exiſtens: vt etiam primailla Tertius eſt dependens ex illâ aſtrologicâ obfer.
viscæleit is dependens à cerra dierum , & men uatione ;cui Ptolemæus, & Albumazar , & fimiles
E
tiun , & annorum obferuatione fuperftitiofâ . plurimum tribuere : hunc quoque Paullinus fol.
Hanc denique viin , volunt commiſceri virtuti pri 207.Magicæ annumerar ; addere debuit,illicita &
mæ cælo deuocatx ( nonne videris, lector, tibiau dæmoniacæ ,ne quis de naturali accipiat.
dire ritus magicos Numæ de Ioue Elicio ; & fimi Quartus inde petitur , quòd proportionės nu
labus ? )ted pergunt; ad deuocandum autem , elle merorum vim habeant fimilem figuris: figura
nccelle cogoitionem conuenientiæ tonorum cum rum verò certis lineis & punctis conformatarum
regulis;ad hanc cognitioné,teſte Ficino, tres regu admiranda fit efficacia : & quia lyra Orphei, ad
las aſtronomos, præſcribere. .Prima eft indagare, cæleſtis lyrę figuram fuerit confornata. Sed hanc
quas in le vires habeat , & quos effectus ex fe pro rationem , & Platonicorum de figuratum virrute
ducar quæliber ſtella ;lidus, & aſpectus; & qux ho deliramentum , meritò Paullinas , cum Theolo
rum quodque ferat, & quæ auferat: & in fonis at gis, nugas & fomnia effe credit, & addit Conciliis
lene verborum ſignificationibus hæc cuncta inſe ac Pontificum decretis efle prohibitum huiuſmo
di ſtu
24 DISQVISITIONVM MAGICARVM

di ftudium.Ego refutauid.c.1.9.4 . A rationis , vt veriffimè iudicauit Pauſanias libro G.


Quinius modus, eſt pericus à viquadam exi Nam Orpheum magum inſignem fuule, memini
miâ naturæ ,qua id ſoli Orphco , vel cum paucis,e me apud Suidam legere.
fat conceffum ;per quandain ſympathiæ rationem Addamus mufices effectum alium mirabilem ,
illi cum rebus omnibus , per quaſdam indiyi Taramulam vocant,, inlectuni ab vrbe Taren
duas conditiones ad hoc aptas , indicam : vt vi to Apulæ , vbi frequens ; eius duo ſunt genera ,
demusrebus innumeris à naturâ quaſdam virtu quæ videntur Buſtamantius in libro de animantibus
tes mirificas infitas , quarum plurima exempla jacra fcriptura & alij , non latis dilccrnere. Vnum
idem accumular Paullinus à fol. 210. Led miſcet est ex genere lacertarum , quod itellio vocari po
vera falſis,comperta incompertis : iis quæ in S. S. teft , Sulmanqueſam vocant Hifpani,de quo non
legimus, quæ apud poëtas leguntur:& quæ diui loquimur modo : alterum eft ex genere aranco
rum , leụ phalangiorum , Hifpania (quod ſciam )
no factamiraculo,iis quæ naturali vi perficiuntur.
Quid cnim cum naturâ commune robori Sam ignorum ,huic peculiare eſt, quod ex Matthiolo in
ſonis:aut quæ virtus illa naturalis comæ vel capil Dioscoridem libro 2.capire 57. refcram . Vagatur a
lis infita ; nec vlla vi naturali Franciæ Reges B ſtate in campıs ,& proferpit ex terrę caucroulis , &
ftrumam ſanant contactu : nec alina Balaam lo icit meflores,quorumcura ocreis non munima , icti
quens,nec campana ViliMx, nec piſciculi cænobij alij perpetuò canunt, alii rident, alij plorant,ahj tal
Mauriciani , inter naturæ admiranda debuerunt cant,alij clamitant , alij dormiunt,alij vigiliis affi
numerari ; nec yeriſimile eſt Orphco vim illam ciuntur, alij vomitionibus laborant , alij ludant,
attractiuam lapidum ac filuarum à naturâ daram . alij tremebundi fiunt , alij pauoribus infeftantur;
Nam exemplorum , quæ phyſicâ ratione con alij alia patiuntur inconnoda, fiúntque phreneti
Itant , & ab eo referuntur , omnia fic vim exſe cis, lymphaticis, ac maniacis fimiles. Sed mirum
runt in vnius tantùm fpeciei materiam , ve in (addir Matthiolus)çeriè, quam facilè huiufce veneni
alterius nihil tale queant. Magnes ferrum attra vis monfacâ mulcealur, Quandoquidem , vi equidem
hit , non auri minorem molem . Tentiritas cro atteftari poffum ,anduis lyricis inſtrumeniis, vel tobia
codili fugiunt , non alpides aut hippopotami , lu rum fono,primoftatim accarſu à languoribus ceffans,
pini tergoristympanum in agninæ pellis tympa e in medium tripudiare e ſaltareincipsunt, lámque
num valet, non in vitulinæ. Galli cantum formi din rem profequuniny , acfiſani effeni , 6 nullo vn
dat leo , non vulpes , & ;fic de cæteris dicendum . C quam tenerentur dolore, quod fi cueniat, vt tibicine's
At Orpheum cenſent ifti vim habuiffe deducendi tantillum conquiefcant,ac interponant, non multo poft
cantu non tantùm quercus, ſed omncs omninò tempore in terram concidunt, & ad priſtinos redeunt
{pecies arboreas , nec arbores tancům. , fed & languores:nifiramdiu indeficiente ſoniru ſaliani,aique
qualiacunque laxa & marmora, rupes ipfas & va tripudiene,donec veneni virus parrim infenfibiliter per
ftos montes , Ollam , Rhodopen , & c. animalia cutio meatus , panim per ſudorem exeat e difestia
quoque, non docília modò , vt funt elephas , ac iur.Obid igirur tibicines ſlipendiocondacuntur,alter
delphin , & cerui:fed feras maximè efferas ac fto natimque mutantur,vtabſque ulla fonitusintermiſſio
lidas cuiuſque fpeciei. neytandıu tripudient demorſi,quouſque penitùs curati:
Sextus modus tradit admixtionem artificiolain cùm tamen dum hæc aguntur, fini,qui anridoris eoscor
& naturalem elementorum . Verùm hæc etſi mi roborchi,nimirum iheriaca ,mitbridatico ,ac aliis , qua
rifica quandoque, perficiat, in quæſtione tamen , venenoforum morfibus aduerfantur.] Hæc ille , qui
de qua nunc agimus , cftj ſuperflua. Nam hîc bus addendum videri mulicam iuuare , quia mc
nulla naturalis elementorum admixtio inter lancholicos & lymphaticos affcctus venenum il
uenit ; ſed nuda per fonuin citharæ aëris ver- lud inſerit , li ad hocaptum nacta humorem cor
becaţio , quæ res inanimas non poteſt attrahere, poris & ideò muſica: quod $. S. profitetur, læti
nec ſenſus aurium experția demulcere. Natura tiam in animo gignentc , pellitur noxa contraria.
lis elementorum in cantu admixtionis nihil repe Confirmatur': quia non quiuis moduli quibul
rio: ſed ſolam illam imaginofam triplicis generis nis admorſis , ſed certicertis proſunt. Vnde na
virium commixtionem , quain efle şullam o tum , vt quidam hoc non perpendentes ; qui in
ſtendi. cos inciderant , quibus congrua modulatio non
Septimus eſt vis attractiua quxdam faſcinatrix adhibebatur , hanc experientiam aufi fuerint pe
ſeumagica : quam cum Plotinus d. libro 4, fieri gare,lippis & tonforibus notiſſimam . Audiui , qui
velit , vel ex occultis quibuſdam qualitatibus re- 1 : adderent;fi quæ pupugerat tarantula, ctiam alio in
rum , vel figuris , vel cantu , vel deſiderio feu i loco, moreretur , confeſtim morbo liberari ictum
maginatione; fecundum & tertium modum iam ab ea.quod fiverum , admirandum ſanè eft huius
reiecimus : quartum quoque , qua tribuit ima- E venenimiraculum :decuius caufa mihi non liquet..
ginationi virtutem efficacemin longèab imagi quæ eniın dependentia veneni tam reinoti à ſua
nante diſtantia : fed & primum refutaui , o matrice leu fonte? aut quæ hæc operatio in tam
ftendens nullam dari poſle phyGcam qualitatem diſtans?
occultam , quæ in cam diuerfæ fpeciei , imo & a li. 1. & s .
generis res fimul eodem modo qucat operari, QV Æ STIO 111
. cótra Cel.
cùm id eam fit neceffe facere per modum caufæ , fum .
b Serenus
non primæ ſeu vniuerfalis, fed ſecundariæ & par An verbis , o incantationibus vis infit morbos lib. de re
ticularis. Nec enim vlla qualitas ineſt fingularis Sanandi, aus mirifica perficiende? med.
vlli rei ſingulari, qua fingularis eft , quin ad die Aerius li.8
ſpoſitiones indiuiduas pertincat,& abipfis dimai IDÉ I,V Ř Origenes non immunis ab hoc cs.riti
Ver roe t quem fecu ti quid am medi ci vald e supo O & as
net;& proinde non nili effectum particularein &
.
fibi proportionatum poteft producere. ſuperftitiofi . Q. Serenus, b & Aëtius , & alii, co- Marcel.&
Reftat ergo , illa qua de inanimatorum attractio natur Trallianus etiam Galeno aſcribere : con- Trallianus
ne feruntur , elle vel fabuloſa , vel damoniace ope fentiunt Arabes ferè omnes Cabbaliftæ & paſsim .
recen
LIBRI I. CAP. IV . Q. III. 25
recentiores ludæi ; Magi quoque omnes ; cum A ad quem ordinem pertinent quædam operatio
a lib. 28.c. Agrippa & Paracello: Plinius , & cum eo recen nes, quæ vires hominum & Angelorum omnium
2. tiores quidam " ,qui Platoni nimis addicti, liem exſuperant:quarum operationum principium non
b Picus in Cabaliſta quarti ordinis. Nam ve hocobicer di cſt rei lingularis natura , ſed ipfa illa Dei gratia,
Politione.
cam , tor eorum ſuncorđines. primus eorum qui voluntas abloluca , & omniporentia : hæ dicuntur
Magicis
Ficin.li.de fequuntur traditionein R Rambani ſuper Gene operationes gratia & fupernaturales frictè fumptâ
vita ftudio fim ,de quinquaginta porris intelligentiæ.Secun voce, item operationes miraculoſe . Altera eft, ordo
for. Pom - dus: qui fequuntur Abraham å veneris,qui inli prodigiofus, qui ordo reipsâ ron excedit terminos
pona. & c.
cx I.C.etiá bro fuo de creatione mundi ponit triginta duas naturalis ordinis , fed tantùm dicitur exccdere ra :
Grillad.de femiras fapientiæ ,quas amplexi R.Ifaac, & lacob tione modi, quem vel omnes homines , vel pleri
tortileg. 7. Cohen . In his duobusnihil deprebendomagi que ignorant : & ideo folemus cum quoque vo ..
8. & Pet. le cum ,fed folas nugas. Tertius ordo fuit ponétium care lupernaturalem ,largè accepto vocabulo,ela
Loyer.li.1 .
de ipect.c. decem enumerationes, Nezer Zephiroth ;vtloſeph riùs autem ac ſignificantiùs vocatur ordo frater
vlt. & li.4. Caſtilienfis in fua Magoge,Iofeph filius Carnicol naturalis:ad quem referuntur multæ mirificæ ope
C. 4. & Aug. in libro portarum juftitiæ , & Paulus Ritius in rationes factæ per bonos ; vel malos Angelos mo
Thuanus
in Paraba Porca lueis : hi incipiuntviam fternere ſuperſti cu locali, vel fubitâ naturalium agentium appli:
ta vindo. cioni. Quarti ordinis funt, qui conſtituunt plura cátione. Quoniam verò in his,effc &tus naturæ re
dicés,Ver- principia,nam quinquaginta porris addunt, litte cum ſecundùın effentiam non repugnat , necmo
bameden-ras 22 alphaberi,& fic faciuor numerū 72 quein dus operandi vires angelicas exſuperat : ided ta
cet morbis vocant SEMHAMAPHORES ,nomen expoſito les effectus potiùs funt naturales latè fumptâ vo . f 1.1. in
corporis,
& c. quod rium Dei,& dicunteſſe numerum xx11:Ange ce , quàm fupernaturalės aut miraculofi proprie princ.D.de
extraordi.
fanè erio- lorum præſidium orbis, & per quos inuocatos loquendo : & præternacurales ,quàm contrarij na
cognit .
neum eft: edantur miracula ab hominibus , henc docuere turæ aut violenti : quia tamen vulgò cenſenturor g Hippoc .
illos y mi loſeph Carnitof. & Recanath , & alij. Hec eft Ca dinem naturæ fuperare , idcò ſolent ſupernatura. i. deiacro
excuſarc . bala merè blafphema & magica. Verùm hi-om libus annumerari, fed propriè ac preſsè præterna- morb.Ga
dicédo, lo- mesdiuerfis fundamenris nituntur. Quidam im . eurales , aut miri, aut prodigiofi, debent vocari: len. li.6 . &
qui de ves piè negant,cgráduni, liſce rebusdæmonum ope Tres ergo Deus ordines (taruit, naturalem ,mira- medi.Fer
bis, vt ſunt
ra interueniat, nec ne ( vr Paracelſus )qui proin culoſyın ,& prodigiolum : feu ,li duosmalis,na! u- nelij de ab
pacto ni
xa: fed hoc de laris indicant ca naturaliter non pettici: & hoc ralem & fupernaturalem . His alium adiunxit or- dit.fer.cau
forct im- dicere hæreticum eft.Alij ( ve quos citaui medici, c dinein homo, nempeRerum artificialium : quando de cur:fup.
propriè & Plinius ) ſolis adhærent experiinenris, & quæ res naturales , fini à le intento accommodans, & nat. Beni
vim verbis
tribuere : fieri v dént , leuiter oimis illis iplis; quæ cernunt applicans,diuerſas rebus formas indidit:quasillis ucn. lib.de
abd.morb .
quæ nó ex adhiberi,mediis affcribunt,deiis quęnon vident natura non tribuiffet,nil induſtria humani incel
cauf. Ioan .
iis, ica ex nihil cogitantes. Plarenici quoque Phyfiologiæ lectus adlaboraffet. Numquam tamen poteſt hu- Lágij epil.
pacto con miriùs addidi,Magicis autem nugis nimis credu mana induſtria : quicquam efficere, quod rerum 33. Franc.
uento , &
li : täcilè pro naturalibus fuperftitiofa mulva rece baturę repugnet:quare naturali ordini accedit ifte Valefij de
quidé per
decmone. perunt, contra hos omnes hanc ftatuimus artificialis , non verò cum deltruit,& fubferuit lacra Phi
lofop.ca .3 .
niin Coclutionem ; Nulla vocabula vim habent na potiùs quàm tranſcendit: & naturale , in hac & Auger.Fer
‫קנאח‬ ruralem vulnera vel morbos ſanandi; vel noxas alias cæteris hoc tractatu quæſtionibus primo ratstùm rer. libr.2 .
Num.s. depellendi.) illo modo fumimus:vt tres illos alios ordines ex metho.ca .
cludamus : artificialem , prodigioſum , & mira- libr.Scalig.
16.00
Dixi,Nulla (negansde quouis verborum ge
nere lliue ore prolata , fiue fcripto comprehenſa: culoſum . ſubtil. cap.
que ſola & incomplexa ( vt vocant )liue comple . Notandum præterea naturalem effectum à na-1349. Con
xa , & in propofitionem vel orationem aliquam turâ non produci,nifi motu yelmutatione , fani- dronch. li.
verſu aur proså relara:Que fignificatiua; liuenihil itas autem mutatione fiat neceffe eft ,mutatio non vencfic.ca.
ſignificantia : liue Hebræa ,fue alterius linguæ : contingit, fiue qualitatum actiuarum virtute. s. Bokelij
fiue dicta cum fibito aut afflarü , liue alicer, quo actiuæ qualitates ad operandum exigunt fubie: li. de phil
modocumque, abfente, velpræſente ægto . & um aprum , & idonec ad agendum . præparatum . tris cap .1.
Dixi,Vim na'uralem , quia Zelotypiæ illa adiu Ex hoc fundamento contra cunctas aduerfa- libro 9.de
ratio & ler TORATH KINA , quicqutd habeat riorum machinas validè conſurgic conclulio , quæ Hift.plant.
efficacitátis, de ſurſum habebat : ferè licut hodie, fuit omnium Patrum : excepto fortaſsis Origene: Plutarchi
preces Ecclefiafticæ , forniulæ Sacramentorum & D. Thonia , Gerlonis, & Theologorum cuncto- in vita per
Sacramentalium , & exorciſmi, vim habent fuper rum ( quod ſciam ) : Vlpiani etiam'l.C.negantis Maymó li.
naturalem ex Dei inſtitutione , vel gtatiofo con incantationes medicinis annumerandas, fuit me - 1 - perplex ,
currendi modo : qua de re non eſt noſtri inſtituti dicorum & philoſophorum faniorum . 0.72.Lcon.
Våiri lib.2.
nunc differere . Nec enim ( quod pro torâ hac ma Vt auctoritate , ac & ratione præualemus. Ita de Falcino
enim ratiocinamur. Verba nullam vim neque ar- ca.11.Ant.
ieriâ notandum ) nunc agimus de operenaturali,
propponitur operi animali vel operi libero's vel tificialem , ncque naturalem , ncquc ſupernatura- Mirá.li,26.
ope: i violento , fed vt opponitur operi artificiali, lem habent , ad huiuſmodi effecius. de vi artit de hng.cer

vel etiam operi fuperpaturali.Deus ad huius vnic ciali,ņemo vmquam vel fufpicatus fuit.Superiia- uimi bar.com
verſi perfectionem primò ftatuit quendaın ordi turalis fi forer: gratiæ ,auc miraculi foret : hoc au- de venen .
nem naisie , dum rebus fingulis largitus eſt natu tem dicinequit.quia Deus nihil talepromifit ,nce
am fuam atquc eflentiam peculiarem ,& lingu Ecclefæ reuelauit, quale Magi iactant: nec iuuat
lis dedic. proprias huic paturæ congruentes ope Deus Magicas incantationes : nec in Bee zebub
jatiónes : quæ vocanrur operationes naturales ,quia Gc operatur,ne gloriam illi ſuam ea méturà com

naturæ ſuppofiti ſunt conucnicntes.Deinde Deus municet, qua folet Angelis & Beatis. Vnde appa - fi In Odyfi.

addidit alium ordinem fupernaiuralem ,qui poteft ret,quàm incautè nuperus ille Homeri interpres agés deLy
cudi in duas ſpecies, prima efi ordo gratiæ feu mia Spondanus Coleat repetere illud axioma: Dei bocanchro
pis . 1
raca oſus, & pro iiſdem enim hæc duo nunc fumo ) nuaris effe ,ad eiufque gloriam pertineroztam admiran
C das
M
IONV RVM
V ISIT ICA
26 DISQ MAG

dus effectiones creatura , nempe demoni ,conceffiffe:, A Pici tn conclufionibus Cabaliſticis ( quem oprio
Sed Caluinianus erat , cùm illa iuuenis ſcriberet: mè refellit Petrus Cirucles Datoceolis in q . de
maturior ætate , cùm relipuit, & ad Catholicos Cabala & Magia ludæorum , quæ'eſt yltima inter
rediic, qumquam hoc effpriiffer, Si ſupernaturalis eius Paradoxas quæftioncs barbara & nihil figni.
ifta vis non eft : non reſtat, vt dit prodigiofa , vel bcantia nomina plus habere efficacitatis; ea quo
naturalis. Si prodigioła: non fitminiſterio bono que quæ Gregorius Toloſanus.":tradidit : cùm dem libr.ig.
tum Angelorum : quia ( vt poftea docebo ) hi fe Hiltrionibus, & poëtis dicta , ad excantacores ac- Symax.
cap . 8.
non immiſcent Magicis operationibus : ergo tai coinmodat : quod eorum verba cùm demum lata
niſterio maloram Angelorum.quod negát aduer lint& efficacia, cùin animo incenro & obfirmato
Carij quidam , ſed vim argumenti: neqacantcua ca proferunt.non enim ifti perfuadendo & affe
dere: fatentur alij, & ideò coguntur ctiam faceri ationes concitando operantur , vt illi. : ,
vim vetbis nullam inefle. Videte nunc friuola & impia Magices patro
Denique nullam verba hæc vim habent natu cinia , & quibus fuperædificat , vana fundamen
talem.quia verba fi feripra: fune quid mortoum , ta : quæ Cabbaliſticæ tamen inſaniæ amatoribus
& omnis energiæ expers : quæ a quam vim ha mirificè placuerunt. Aſſerunt primo liueris &
bent, ab atramenti vel charcæ, cui infçripta ſunt, B lyllabis quandam eſſe cum cæleftibus corporibus
temperamento vim illam accipiant oportet. & & menribus ſympathiæ connexionem quod ta . .
proindè fua propriáque vi non operantur. Ore men non probane vlla ratione , ac ne traditione
verò prolata verba , vim tantùm habent contactu quidem :: nec poffer probari, nifiilloruin teſti
aërem fericndi, vt & animalium reliquorúmque monio , quibus id, à dæmonibus forer reuela
inanimorum foni. Sed fonus cactum non magis cum , dæmones aurem lunt mendaciffimi, num .
valet immucarc, quàm color auditum , vel dulce. quam fpontè verum dictuci , nec à magis , vt ve
do viſum , quia non ſunt ſenſuum iftorú obiecta. rum promane, compelli poffunt, id nunc ſuppo
Quare cùm ad fanationem corporis necefle fir, no , inferiùs probarurus.
ſentum tactùs immutari : farcantur oportet,lana Secundò dicuat verba illa maioris oatura ſua
tioni morborum folain verborum prolationem efficacia elle , quæ funt otta à lingua dignio
vel ſcriprionem'dihil conferre. re , & à fanctiore dignitate inftituta , & quæ res
$ ſanctiores fignificant : qua in re mirè nugarus
Refpondes, Pomponatias , verbis primò & per
ſe duntaxar auditum , affectionibus,deinde animi deprehenditur Lautent. " Ananias. Hoc diabo- n libr.3.dc
immutatis per accidens tactum quoque immu lus commentus , vr ſanctiffimis quibuſque re- mo natur.
n.f. dx
99.
tari. Sicut videmus/ait fieri ab uratoribus facultate bus faciliùs & libentiùs myftas faos faciat aburia
Rhetorica , el À peritis muſicis vi harmonie.] Scd Sed refellitur , quia nec rei fanctæ fignificatio,
contra : Oratores non verbis nudis , verùm pon nec linguæ dignitas, nec probitas hominis in
dere fententiaruin & rationum momencis per ftituentis , vllam qualitate in pbyficam opera
fuadent : & nada canrùm barbaráque & nihil fi tiuam poflunt vocabulis imprimere. Deus etiam
gnificantia, vel parum apta permoueadis animis, formulis Magoruin nihil gratiæ vel virtutis pro
aur vefana & ridicola, vt ſunt incantatorum ver miſit , nec elargitur , quomodo fit Deus fibi con.
ba, proponerent : numquam animosconcitarent. trarius ? quomodo approbet artes, quas iple ye.
In muſicis, ipla concentûs fuauitas & harmoni tuic ? denique calia allerere blaſphemum & erro
camodulario diftrahit animum à doloris cogita ncum eſſe Pariſienſis facultas Theologica iam
tione, & ad lætitiam prouocans lenit & contem pridem definivit artic.9 . & 10.de Magia.
perat humores: cui , quid fimile in borrificis ac Tertiò fomniant, nomina propria radios quol
Aridulis fibilis atque lulurris magorum ? dim effe rerum , quas fignificant, & in ipfis no
Vidir etiam Pomponatias hîc le operam lufil'p minibus , quafi yitam quandam laterc. , Qud
fe : quare ad facram confugit anchoram ;hæc con dignum Anricyris , fi non iſtud :Quicquid enim
ringere propter fidem vehementem incantatoris, Platonici dicant , nomina ſunt hominum arbi
& incantati. ,Hæc dicens caufam præuaricaris tratu indica . Nomina quoquc nec funt ſubſtan
( Pomponati ) & vim verbis oinnem detrabis, ſi tiæ corporeæ aut fpirituales , nec ſunt acciden
totum illud crcdulitas operatur ? quam cu fidem ria inhærentia fubiccto : quare vitam in fc ha
nuncupas ; quæro qualis ifta fides, non dices opi bere non poflunt : adueniunt quoque feu indun
nor fupernaturalem : fic eniin vocare ſuperſtitio tur rebus , quas fignificant atque denominant,
nem atque perfidiam , prorfus impium & perfi extrinfecùs planè : quare nec emanentes à rebus
dum . dices ergo naturalem , fiuc humanam . cuge, radij dicendi. Multa quoque funt nomina ni
K loco ci habes cuæ caulx faventem Ferrerium ; qui fidu hil lignificantia : multa quid aliud à rei natu
tato . ciam hanc etiam ab adftantibus.exigit. ridicule. ra Ggnificantia : quin & ipſa illa , quæ natu
quali poſlic imaginatio ,vel adftantium ,vel ipfius ram rei fignificant ( qualia putantur quæ crea
o Genef.z .
incantatoris , quicquam operari in ægroti imagi turis Adamus impoluit , ) hæc nullum po
9.20.
I Refutarū nationcm , corpus , velanimam ”, Iphus ægri cre. tuerunt ànatyris rerom influxom recipere : quia
efficere pof
id.fupr.ca. dulitas confidentis fe iuuari pofle ab ca te , qux Etes corporca naturaliter ,nihileft
proxim . nullam iquandi vim habet paturalem , tam vehe . funt in id quod corporis expers , vt funt no
mens eſſe poſſet; vt humorom inducat alteratio mina,
nem, vnde fanitas ſubſequererur , vt bene Gale . Obiiciunt nobis, Dcum ipſum rebus nomi
nus , fi tamen ipſe auctor libri de incantationi na indidiffe. Probant , quia fcriptum ſit , Omni
bus : ſed eo caſu faniias verbis dumtaxat adicri bus iis nomina voca ', & alibi 4: gaudere , quia no- pPfal.146
ver. 4 . .
benda vt occafioni cuidam ,non vt caufæ . Refpondeo Deum 9 Luc. 10.
mixa veftra ( cropia funt in cælis.]
Simili modo lioceræ & rectæ philoſophiæ re quidem nolie cúctarum recom, fingulorum criam ver.19.
pugnant, fententia Origenis libr.i.ds.cont. Cela Angelorum , & ftellarum ( de quibus co loco agit
fum , nomina in vna lingua producere effe & us, propbeta ) naturas proprias, & fic ea, cùm lubet,
quos nequeant in aliam tranflara : & ſententia propriis nominibus, hoc eft cóuenientibus earum
naturæ
LIBRI I. CAP . IV. Q. II I.
27
naturæ , vocare potle : fed ea nomina mortalibus , trograde prolatam aut fcriptam , intolitos effectus
incognita funt,nec magis reuelata.deinde præſens gignere. 3. debere ca quæ magus vult impetrare ,
pofitum pro futuro , vocabit; vt patet ex Hebræo inſcribi rei, quam ve inſtrumentum adhibet.exen .
vocabulo , quod futuri cft.temporis. Prior ergo pli gratia, li tabella, vel pergameno vel herbæ fo
locus nihil iuuat hos argutatores.multò minus po liis vtatur , debere inſcribere folio , membranæ
ſterior : nihil enim aliud eſt nomina difcipulorum vel tabellæ ; ad quem id effectum faciat. cur cedo ?
in cælo fcripta effe ; quàm eſſe in amicorum Dei an quod verba non fatis efficacia per ſe prolata ?
relata album , quod alibi dicitur infcripta effe libro an quod alioqui dæmon furdus, vt ea non au
vita ; quod liue accipias ſecundum æternam Dei diat ; vel quòd fcripta quàm audita meliùs intelli
prædeſtinationem , quæ mutari ncquit ; fiue fecun git ? an quòd ad memoriæ lapſum fulciendum o
dùm præſentem iuftitiam , quæ mutationi obno pus hacinduſtriâ ? nihil horum in cauta , fed vafer
xia ; certè id homines impii parùm reuerenter ad ille vanarum obſeruationum multiplicatione , ve
indititia nomina, quibus ab hominibus diſcipuli lut variis retium plagugis, fic pluribus peccatis,mi
compellabantur, audent transferre, quid magno ſeros amat illaquearc. Legi exempla qux Leo
perè gaudendum illis, ob communem fibi nomi nar. Vairus collegit , , fed in his omnibus
pa
nationcm cum cæteris hominibus,brutis etiam & B latum cum dæmone intercedens cauſa fuit ef- farcin.c.
vrticis : quorum nomen non minus Deo notú erat, fectionum . Vide inf. lib . 6. anacephalæoſi mo
s.
quinouit omnia ? nito . V.
Hinc camé illi inferunt,voces ſignificatiuas pri
mariò , per influxum cæleftem , ſignificare;ſecun QV Æ STIO
ev I V.
dariò tátùm per hominum impolitionem : & quia
in fignificatiuis nominibus vtrumque concurrit,in De amuletis & periaptis.
non ſignificatiuis alterum tantùm ; ideò plus viriú
habere nomina fignificatiua. Quod imprimis alui Ota Græcorum athletarum conſuetudo , ſed
pernegant, qui non ſignificatinis ampliùs deferunt. N paucis ; qui filacterijs vliad victoriam ,ne nice
Equidem luber ab his omnibus quærere:num ne terijs magicis ſuperaret aduerfarius . habes in anti
celle non ſit quemlibet influxum cæleftium orbiú quis glofiis luuenalis Sat.111.his verbis ; ruſtici dia
per traduces qualitates in ſubicctum tam remorú dicerunt luxuriam & palæſtris yei, & fracterijs
influere ; ipfis influentiis recipiendis aptum & ac corr . phila &terys ) vt athlecæ ad vincendum .
commodatum ?deinde,num res incorporeæ, vt ſunt znox : nam & niceteria fillatcria ( ité corr.phila teria )
nomina, kint ſubiectum idoneum recipiendis qua- c ſunt,quæ ob victoriam fiebant, & de collo penden
litacibus corporeis ? quorum vt prius nequit nega tia geſtabantur. ] Cunctis autem nota Romano
rizita poſterius nequit affirmari. Nihil ergo tribuit rum gentilium conſuetudo , qui ſoliti puerulis de
energiæ primus ille influxus cæleſtis. Impoſitio collo res turpiculas ſuſpendere, Prafiſcini, vt dice
quoque humana , cùm fit nuda & merè arbitraria
bant, nec faſcinarentur ( vnde & Faſcini nomen in
denominatio , quid qucat influere ; nec Argus vi ter obſcæna relacum ) alia quoque amoleta ſucci
deat,quem ferunt fuifle oculatiſſimum . ni aut alterius materiæ contra morbos geſtirabant
Quartum delirium eft , vim complexorum ver quxdicta amoleta,amolimenta, ſeruatoria,probra ,
borum , ( propoſitionum fcilicet & orationum ) quemadmodum & Græcis fua fuere repicet,
efficaciorem elle. Primò quia veritas(inquit archi σεριάμματα και αποτροπαΐα , ασάλευ7α , και φυλακλάρια
magus ) in ipfa propoſuione contenta hic accedit : cuius malorum ,vt putabant, auerruncatoria. Sic etiam
veritatis vismaxima eft , quando formula ſeu carmen prodeſſe libi putabant Iudæi ſua philacteria, séque
virtutis ar operationis aftri(eu numinis, quod compre per illa cuſtodiri ac præferuari à malis , perperam
caniur,continet commemorationem .jo Satan , Satan accipientes diuinum præceptum . Eundem erro
tib; quàm perpetuò fimilis es? pergis hoc telo di- D rem Catholicis , non hæreticus tantùm V Vier us ; a Exo .13.
uinos honores conſequi. Nonne latis hoc indi fed & quiCatholicus videtur cx ſcriptis, Remigius
1
cant,quz myſtes ille ruus, exempla petit, ex Hym Lotharingus , impingit ; hinc omnium periapto -l Deut.6.3.
nis Orphei & Apuleii fcriptis, idololatriæ plená? tú rum vſum temerè condeminantes ex Patribus non Matt.23.
quia auctoritates illæ poëtarum refertæ vanitatis : fatis intellectis. V. s . vbi
tam quia ſenſum ac intellectum carminis aftris af Dico primò , Amuleta huiufmodi , qua collo de- tamus plura noin
fcribit :tum quia per hoc numen , intelligit cacoda penden t , vim nallam obtinen t natura lem ratione ver. commé t.
mones ; quos altris & ſingularum rerum ſpecie borum, characterum, vel figure, vel conſtell ationis:fed blib.z de
bus Magica diſtribuit.Conatur etiam probare ,quia dütaxat rationemateria ſi quabuic antiparhia velSym c.3.
qui integram orationis texturam promit , magis a pathia visnaturalis infu . ]Hæc cóclufio eft Catholi
nimo dictisintendit , quàm qui verbum vnum at ocrú omniú , & etiam gentilium , quos præcedenti
que alterú:quare vis quoque vehemétior imagina quæſtione citauimus. probatur, quia phyficæ liga
tionis cócurrit, & fpiritus copiofior in ré incanta turæ facultas neceffe eft , vt à natura rei ipfius de
tam tranfit.Quæ vana ſunt,nec empſitanda titiuil pendeat , quæ non competit niſi rationemateriæ
licio. Nec enim imaginatio extra imaginantem in ieu ſubiecti. Quare fi quis effectus producatur,
res ſeiunctasvim haber vllam ; nec fpiritus vllus à cuius cauſa nequit eſſe vis naturalis fübiecti: cffc
loquente prodit , qui rem incantatam contingit: E ctus ille prodigiofus erit, & amuletum fuperftitio
præter affiarum : afflacus autem facultas ad ſanita fum ,, qualia multa congraffitCota Ben Lucas Tu
tem nulla eſt; ad morbum & noxam per cótagium dæus Luſitanus . Huc referendum , fi figuram
aliqua,vt docuimus, attendunt ; quod Hiſpanicis pueris ex Gagate adc li. de li
Ex his manifeſtuſit, falfa quoque eſſe, quæ ex tā collum deligant, manu in deriſum , incerto in - gaturis
.
bellisaxiomatibus inferunt corollaria.primò quod tra digicos primores pollice , conformatâ. Higan
afferunt oportere , vt fic fanantes affent agro , & vocant.
ei vocabula quaſi inhalent. 2. quamlibet huiuſmo Dico fecúdò, Quãdo in ipſis verbis modo fcriptionis,
di incantationem prærer ordinem ſolitum & re cruciuin numero, figura vel fimilibus fpes non poni

с 2 tur;
VM M
TION CARV
DISQ VISI MAGI
28
á ſanctum oft , reuerentiæ caufa Sancto- | A eius detorquens.Sed benè,quod ouilluin lanitium
[lur ; prum
rum reliquias, tarlas agri Dei effigies , Euangelium iam deponere Scaliger incæpit.
S. loannis. Pfalmum Dauidis, & fimilia S. ſcriptu Pofterior pars conclufionis probatur canovi
re teſtimonia ſecum geftare collo appenfa : ſed effe bus , qui anathema fulminant in eos,qui philacte
Etus qui inde oritur erit fupernaturalis, Dei beneficen riis ( noc eſt conſeruaroriis vtuntur ; & fi clerici
sa adſcribendus, Aliis autem ligaturus uri; quas vel ca faciant , iubent eos Eccleſiis eijci. Can.l.6 4 .
vſus Eccleſia Cathol.vel probrummedicorum ars non 26.9.5. qui canones quomodo fint intelligendi, &
de
commendat; omnino eft probicum .] quo genere philacteriorum loquantur , peren
Quod ad reliquias , videtur non ſatis caurèlo dum ex alio canone, nempe, vlt. eiuſdem quaſtionis,
vbi inter cætera in hunc modum fcribit B. Ifido
cutus,infignis Doctor Theologus Ciruelus Daro
cenfis lib.de fuperftit.c.4.p.3. quando leuiculis fultus rus : ad bac pertinent ligatura exſecrabilium reme
rationibus facrarum reliquiarum ad collum geſta diorum , quaarscommendat medicorum , feu in pra
tionein improbare non veretur. Diffenticille ab cătationibus, feu in characteribus fufpendendis atq; li
hæreticis . nam ipfe vult reliquias Sanctorum in gandis:in quibus omnibus ars damonum eft quadāpe
templis honorifice ſeruari , & adorari : ſed non B ſtiferâ focietate hominum t Angelorum malorum ,
vult eas è privatis collo appenſas geſtari ; temerè exoria, ] quæ ſumſit à D. Auguſtino ſib . 2. de do
reprehendens antiquam virorum valdè lancto & trina Chriſtiana.idem alibi confirmat D. Auguſt. tract.z.in
i
rum confuetudinem . Nonne B. Helena clauorum i his verbis : Finguni fpiritus maligni umbras qual loan .
CHRISTI vnum fræno equi , alium galeæ Con dam honoris fibimet ipſis , vt fic decipiant cos ,qui ſe
ftantini indidir ? Nonne B. Antonius palmatam il quuntur Chrifium . Vjque adeo, fratres mei, vrille iph
lam Anachoreta S.Pauli; & ipfius Antonii tritum qui ſeducuni per ligasuras,per pracantationes ,perma
cum melore pallium exultans Athanafius tulit.Si obinamenta inimici,mifceant pracantation bus ſuis no
milia de Theodori Martyris puluere Nyſſenus : de men Chrifti,qus iam non poffunt feducere Chriftianos,
catena B. Petri magnus Gregorius . Sed in re notâ vt dent venenum addunt mellis aliquantum . ) Chry
non eft immorandum . ſoftomus homil . 25.ad P. Antiochen . Quid vero ds
Concluſionis prior pars probatur, Ecclefiæ Ca cerci aliquis de his,qui carminibus, & ligaruris vinn
thol,inueterato & ſalutari more, nec non fententia tur: & de circūligantibus aurea Alexandri Macedo
d Tho. 2.
2.9.96.ar. D. Thomæ. Maldon . Nauarr. Silueftri & alior . His numiſmata capiti vel pedibus ? Dic mihi hene fort
4 ratio eſt, quia Sanctorum reliquias ita lemper ma- C spes nostra,vt poft crucem o mortem Domini , genti
Maldon. iores noftri funt venerati : Agni tili ad hoc à folo lisregis imagine (pem ſalurishabeamus ? &c. damna
in I.cap. Pontif. Maximo quotannis benedicuntur : facræ runehçcetiam tempore Caroli magni Patres con
loan .
ſcripturæ teſtimonia , vt licet ore proferre , li cilij Turonenſis cap . 42. & ipfe Carolus lib . 6. Ca
cet etiam deſcripta coilo deferre , & narratLeon pitulorum cap . 72. & prius Conſtantius Imp.apud
cius Epiſcopus ſanctum Simeonem Salum mulie Ammian.l.19 . & Antoninus Caracalla, apud Spar
ri magæ amuletum in tabeliâ conſcriplific; quo tianum in eius vità . Tales funt nefariæ illa forinu
laprecum ; quas contra vulnera , & pericula ignis,
geſtato illa non potuit amplius diuinaie,necma
gica amuleta facere. ( Sur. 1. Iul. ) nec vllus fan aquæ & alia , quidam per mendacium adfcribunt B.
ctorum patruin hoc vnquam improbauit. Nam 1 Leoni , & aliis ſanctis, & ( proh dolor)multi hodie
D. Baſilius • damnat nepiáj,LT characteribus geſtitant; quibus Diabolus ſemper tandem impo
C hom. in nit , & quando ſunt in ftatu peſſiino lethalis culpæ ,
( nempe magicis ) infignita. Incertus auctor in
Pl.45 .
f homil. Matth. qui exſtat inter Chryſoſtomi opera ' , in ſinit eos occidi & deferit quos antè aliquoties de
43.in uehitur in duo nequam genera hominum :primum , fenderat.Poſiem nominare mihi probè notum ; cui
Matth . qui ex huiuſmodi ad collum fufpenfis iph fan- P id accidit . Norunt Franci, cum fuperioribus annis,
ctiores volebant videri , vt Pharifæi olim : fccun cum Barone Danou , hæreticorum Germanorum
dum , qui ex câdem fuperbiâ , quæ ad collum alii cxamina in Franciam irrupiffent,& à Duce Guilo
fufpenderent, ipfide capillis, vel vellimentis fuis ſtrenue debellata fuiffent; huiuſmodi fchediaſma
in Matt. largiebantur. Ipſe D. Chryſoſtomus muliercủlas ta collo cæſorum ferè omnium appenfa ,fuifle re
hom.73 .
illas reprehendit , vel quod non recta , led Phari perta ab iis , qui cadauera ſpoliarunt. Hoc genus
(aicâ , id intentione ficerent; vel quod , per opi luperſtitionis ſubſannat Lucianus k , & Antonium k in Dia
nionis errorem , non à Dei gratiâ miraculofum Caracallam ſuppliciis cópeſcere conſtituiſle teſta . log. Phi
auxilium , fed ab ipfà materiâ ,vel formâ fcriptu tur Spartianus. EtTatianus Affyriusl hæc omnia lot .
1 Oracco
refert ad dæmonu dolos, & pacta per Magos cú il
ræ , id præftolarentur: vt faciunt hodiè ,qui dicunt tra gent.
debere eſſe ſcriptum Euangelium in membrana lis inita. Huc etiã refero quod , de vrfariis, fic refert
virgineâ , vel litteris vel lineis miniaris & cætera. Ballamó 'Cómé.Syn.6.in Trullo ; Vrſas trahere di
Sanè Chryſoſtomus eâdem id mente reprchen cătur ii, quo arctotrophi appellatur, qui guidē in capite
hind . c. dit, qua D. Hieronymus ; h qui ſatis indicat , pha e lotius animalis corpore tincturas appendentes, a ps
23.Matth. rifaicam illam ſuperſtitionem præfidium ab ipfis E los ex ipfotondentes eos unà cum tincturisdansperinde
pirtraciolis , non defuper à Cuſtode Iliacl , Deo ac remedia & amuleia ,tanquam contra morbos & faf
Sabaoth , exſpectantem , fe reprehendere : iteni " cinanies oculos conferre poflint. ] Huc pertinent e
quòd quæ extrinfecus gerebant, eorum cultum & tiam formulæ omnes,quibus ir.milcentur nomina
obfcruantiam intrinfecain , quæ pracipua , negli ignora Angelorum , hoc cft alia prater,Michael,
gebant.Denique in vita S. Antoninj infcitationem Gabriel,Raphael. hoc mirum fortaſſis alicui vide
quandam dæmonum , cùm preces quaſdam mem bitur; quia Trithemius,& Rabb . alia quoq; nomi
branulæ infcripfiffet, & in cubiculo ante Deiparæ na contingut eorum ,quos dicunt elle motores or
Virginis imaginem aftigiiuflifier , legiinus diípu bium cæleftium , item fata decernere, & fatales ca
liſte. ( Surius 10.3. Fol. 43.) Auctoritas D. Gregorij ſus adminiſtrare , & mirifica quædam homines ab
Papa idem probat epiſt. ad Theodelineam , quem his diſcere ; & fimiles impietates, quibus iHe liber
iure ſuo ,id eſt Caluinittico ,carpit lol.Scaliger in E hanyats ſcatet . In Sibyllis quoque oraculis lib.
2. hic verſus exftat , iuxta quoſdam codices,
lencho c.8. verba D. Hieronymi contra mentem
figovor
LIBRI I. CAP. V. Q. I.
Q. SECT. I. 29

1 % ξουσι μιχαίλτε Γαβριήλ,Ραφαήλτ' ουριάλτε ,Sedin - A bendine in numero artiuni liberaliuni 2tertio ad
lijs libris habes èfouina,špina,cavida;aluñate, in qui quam Magiæ (peciem pertineat? quartò licita fit,an
illicita?
bus primum illud eſt corruptum pro Ispe punaster
tium pro oa fixa,vr vocant eos Tritthenius & alii
qui cælorum motores eos faciunt. Sed nitor au QVy ÆSTIO 1.
e
ctoritate & ſanctione concilij Rornani , quod fuit An aurum bac arte verum conficiatur?
congregatum Romæ ſub Zacharia Pontifice , ad
damnandos errores Aldeberti & Clementis hære Vo quæftio hæc complectitur ; quid naturæ
ticorum Germaniam turbantium ; vbi inter cæte D ope' fieri queat. & quid fieri foleat ? quorum
ra,lecta vna oratio Ardeberti, in qua contineban non eadem ratio eft.priùs quă decidamus quaftio
tur hæc verba ; ſupplico dos AngelusVriel, Angelus né,quędă de nomine & origine ſunt præmittenda .
Raguel, Angelus Tubuel, Angelus Michael, Angelus
Adimis, AngelusTubuas, Angelus Sabaoth , Angelus SECTIO I.
Simihel.] Quibus lcctis, Zacharias Papa ,interroga
Quid fit Alchimia & girando inuenta?
uit Epifcopos, ſententiam de his ſuam proferrent:
illi damnandum Aldebertú pronunciarunt, vt hæ- B Omen Arabicum eſſe volunt, viri docti; & id a N.com
m
Noindicare ment, in
reticum : cayſa verò fubditur & ipfum Decretum nomini præfixum , Alive in Alma
Manil.
concilij his verbis ; oclo enim nomina Angelorum , nach, ú Almageſtü , & linilibus. , Mixobarbarum
que in ſua oratione Aldebertus inuocauit,non Ange ergo vocabulum fuerit, ex Arabico Al, & Græco ,
lorum ,prater Michaelis, fed magis damonum nomi Xów leu xúves, quod idem ac fundo, alii Græcam
na funt,quos ad præftandum fibi auxilium inuocauil . planè vocern cenlent,ex quibus eſt loannes Chry
b Dialogo
Nos antem ,via veſtrofancto Apoſtolatu edocemur, lipp.Fanianus.quideducit , magas tev XUusimy rond de Chry
diuina tradii auctoritas non plus quàm trium Angelo önce à ſale & fülione . Sed huic Græci fcripto- Copæia.
rum nomina agnoſcimus : id eſt, Michael, Gabriel, Ro les repugnant , qui plerumque fcribunt zniesicer; Cedre
phael. Zacharias Papadixit , optimèprouifum eft à “ non xoetav. Sed quid Xmjezia fignificat:quidam nus in An
veftrâ fanctirate ,vi conſcripta illius omnia igne concre ex Plutarchod tradunt Ægyptum lacrâ linguâ à fa mox citād :
mentur:fed oportunum eft, ut ad reprobationem eius in cerdotibus vocari Cherniam : & inde ſuſpicantur , d li.de O
ſcrinio noftro conferuentur ad perpetuam confuſionem . vocari Chemiam ,quaſi Ægypriam : videlicet quia fir. & Ifid .
Nunc verò , quia omnia peraéta ſunt, de virorumque primi mortalium Ægyptii illam à Mizraimo Cha
fententia ,quorum fuperiusmētio facta efi,aunt perira mı filio acceperint,ab Ægyptiis Arabes didice
Etaium eſt. Vniuerfum concilium dixit : Aldebertus, Crint , & articulum illum fuum Al , addiderint ; ab
cuius nobis ačtus ( nefaria commenta leEta funt; & Arabibus,Europai acceperint & nomen & artem ,
qui ſe Apostolum cenſuit neminari ; et qui capillos o vt & reliquam ferè medicinam & philoſophiam
vngulas ſuas populis pro fan &tirate tribuit , quique fub Græcanicam . Nimis iſtı benigni ſunt in Arabes.
obtentu Angelorum damones in fuum auxilium in Nomen cnim norum Romanis fuit antequam vlli
o
in vide' a- uocat:fit ab omni oficio ſacerdotali alienus,& c.] * igi noti philofophi vel docti inter Arabes, & qu A
pud Sur . tur ex concilii huius ſententia , damnanda cuncta rabia tempore adhuc Chriſtiana . Inuenias illud
1

'
mél.Iủnio periammata , periapra ligaturarum & fimilia , vbi apud Iulium Firmicum Latinum ſcriptorem , qui e lib . 3. in
in vita S. alia nomina leguntur , quàm trium , quos facra tempore vixit,Conſtantini Magni . Apud Ægy- cretis.
, fcriptura nominat, Angelorum . Nominatur qui prios quidem hæc ars in vſu eiiam Diocletianité- f in Dio
Bonifacii
fol. 494. dem Vriel . 4. Ezdr. 4.7. 1. Sed liber ille Canoni pcre videtur fuifle . li Suidæ credimus ', & ab iis clet .
cus non eſt , nec tantæ auctoritatis ; & in eodem . fortè Ronani acceperunt. Verum illud de Che
reperias leremiel, quem neino recipit : Aldeber mia merum eſt commentum : Ægyptus enim non
ti verò cætera nomina nonnihil ſunt deprauata ex Chemia , fed Chammia dicta à Chamo: ſic enim in
g Pfal. 78 .
iis , quæ in Necromanticorum libris habentur. D Píalmis legimus ; In tabernaculos Cham , g Ægyptio- $ 7.
Sed de Vriel accuratè ſcripſit Nicol. Serarius no rum & poftea ''; terra Cham ,vocatur ipía Ægyptus . h Pf. 105 .
ſter comment, in c . 12 , Tobiæ 9. 10.cum quatuor hoc ergo nomen facerdotes ,vt teftimonium anti- 23.
fequentibus. Illud quoque attendendum , ne ipſis quitatis ſuæ aiſeruarunt , vulgo Miſraim diceba
Angelorum nominibus veris Vrentes , ea malis tur Ægyptus : vnde & hodiè adhuc Turc.r & A
Angelis accommodarinț . cur non hoc auſint, qui rabes vocant , Mafra. Quare ſi Arabes voluiffent
auli licabuti nominibus Dej? audi Procopium in ab Ægypto hanc artem denominare ; & addere
Leuit.contra quoſdam curioſos hoc vtentes præ ſuum illud ; Al, vocaſſent Almaſram . Quid er
textu his verbis agentem . Attamen (obyciunt qui go : ſuſpicor , vt multa Arabum vocabula , cfle
dam ) inuocanı Zabaoth. Quid tum ? impie hocfaciūs. Hebræum illud , & quidem ſolidè, nec aliud fi
Nam illam appellationem non Deo , ſed dæmonibus gnificare quam artem fuſoriam fiue liquatoriam .
trebuunt, plerumque illi demoniaci vfurpant nomi Etenim Hebræis , Alichini , ſignificat itinera fi- 0'3407
E
na diuina,dum easmponunt demonibus, quorum am ue Auxus.ab Alich , quod ſignificat facere ambu- i lob.29.6.
bitioni feruiunt. hoc fit in precibus Magorum , qui lare ſeu Auere k . Vnde ars liquans ſeu fundens 7:777
bus inlerta magna ( fic vocant ) nomina. metalla : abiecta litterula , ab Alichim , fit Alchi- K Iob. 24.
10,
mia, facillima formatione. Quid enim eſt Alchi
CAP . V. mịa, quam pyrotechnica Sue igniaria ars,reſoluto
ria , & purificatoria metallorum ? quæ ve Chymia
Ars aurifactoria, quam Alchimiam nuncupant, ad ſpecies quædam eft : fic etiam aurifactoria , fiue
quam magiafpeciem fit raferenda? Chryſopæia ; ſpecies quædam eſt Alchimiæ , quæ
in extrahendo fiuc feparando , & in congregan
On poreſt fufficienter huic quçſtionireſpon do liue coagulando ex aliis metallis auro ; tota
occupatur : vnde non malè Spagiricam vocant
extendant. quare quatuor ſunt diſcutienda.primò, nonnulli , mapa to ozãy you azuigere , à ſegregan
an ars iſta' finem fuum conſequatur ? ſecundò ha do & congregando . Ad hanc quidam retu - l
C3 litsituin
30 DISQ VISITIONVM MAGICARVM

li.4.Aſtro . lit illuin Manilii verſuni l .


|A ius artis ? eruent opinor , quiPhaetontxo auſu cò
Materiamquc manu ceria duplicarier arte: detorſerunt ; quæ de Turri Babel, & quæ de terre
& quia de Alchimicis dictum , per errorem ,puta .promiſfionis ,SS.commemorauit & quæ Salomon
uit , ideo ( quæ eſt Critica audacia ) contra veterum in Ecclefiafte de meretrice , mores eius depingens,
codicum fidem , eum tollendum , ve ſpurium , iudi Spiritu ſancto affatus, fcripfit ; illi ad Chymices
cauit. vtrumque male . nam & Manilii verſiculus myfteria deflexerút :qui auti diuitias; quas, æcono
eſt, & non de Chryſopæis , ſed de bracteariis acci micæ prudentiæ ,& nauigationi in Ophir ,difertè ac
piendus , qui malleando aurum in bracteas feu ceptas refert Regum Hiſtoria; Salomonis alchimię
foliola tenuiſſima diducunt & dilatant, & fic lu adiudicarunt. In quos ( vt mitiſſimè agam ) nihil
perficiem adeò dilatatam quaſi duplicant. Alchi dicam aliud , quam quod fatuis folemus, ſanam
inice certè non tam duplicant manu, quàm igne. inentem iis optandam . Minore longè periculo pec
Non ſtatui de tota Chymicâ agere ; quam ego cant, Aimar.Ranccnetus & Cardanus ,qui Sibyllæ
artem ,qua medicinæ adminiculatur, fanè laudo , & vaticinium illud;
veneror ; vt phyſiologiæ fætum præſtantiſſimum ; B
inuentricem auripotabilis, rei non minùs vcilis ad έννεα γράμματ' έχω. τετρασύλλαβός .έμι. νοάμε . &c .
ſanandum ; quàm ad alendum , ac quoad fieri po
teſt , vitam prorogandam ; fpiritus enim ſubti ad Arfenicum , admirandi lapidis materiam tran
liſſimos ex metallis, gemmis , plantíſque educens ; ſtulerunt ; quaſi quatuor fyllabarum & nouem lit
quo ſubtiliora , hoc puriora ; & quo puriora , hoc terarum vox alia nella forer. Item qui Pandoræ
efficaciora remedia præber ; metalla depurat , le poculum hoc eſſe contendunt , ab Heliodo nora
gregat , perficit ; lapides conflat , aquam elicit, tum : ſed hi plures Epimetheos , folâ ſpe reliqua,
ignem vegetat , & in igne vegetato , ac qualipe quàm Prometheos , ex hoc grege fateantur opor- Syfiph .
rennato , ſpecimen edit artis & efficacitatis ſuæ , in tet.Nec minùs illi ſuaues, qui Silyphium laxum ex- quali
humanâ vitâ propagandâ . Mihi quidem dubium tollunt, & propter huiuslapidis inuentionem me- 16copos
non eſt liquorem illum Olibii Maximi , cuius ruifle nomen , quaſı diuinafapiétis autumant:pro
beneficio lucerna multis fæculis conſeruata fuitar pter promiſcuam in vulgus beneficij communica
dens , Chymicum fuiſſe ; de quo Bernardus Scar tionem , ad inferos detruſum ſemper reuolubilis
m in Hift. deonus m , ſcribit Patauii ante aliquot annos, vrnā C laxi lubucctione damnatum . homines præparcè
Patauina . fictilem effoffam his inſcriptamn verfibus . auari. Liberaliores alii , cum Suida Colchis au
PLOTON I facrum munus ne attingitefures, ratam pellem auertunt. illud enim dépas toxpusó
Ignorum eft vobis hoc quod in orbe later. Handoy lalonis ; libros fuifle in membranis arieti
Xamque elemenia graui clauſir digeſta labore nis deſcriptos , artis alchimicæ doctrinam aurifa
Vaſe ſub hoc modico Maximus Olibius. ctoriam continentes. Addunt alii , hoc illud au
Adfit fecundo cuftos fibicopia cornu , reum fuiſſe femur , xpuošv jugor , iuxta Laert. lib.
Ne precium tanii depereat laticus. 8. Aelian . var. hiſt. lib. 2. Lucian . & alios. ſive ( ve
Plutoni Deo diuitiarum dedicauit hoc ſuze artis corrigunt alii ) xpuošo povr, aureum flumen , à
fpecimen homo gentilis , diuitias illi acceptas fe Pythagora in Olympiis oitenſum , quod tamen O.
rens.Intra maiorem illam vrnam minor alia reper rigenes eburneum appellauit lib.6. contra Celſum .
ta ; in hac, duæ ampullæ adfabrè laboratx, argentea Hoc illud efle apud Hippocratem mirabile , & im
vna,aurea altera:puriſſiıno quodam ambæ liquore primis ſacrum terræ opus ; ex quo animantia , plá
plenæ ; quo luccrna multis iam ſæculis ardens con- D tæ , alimenta , pharmaca ,fortuna, & iple Plutus
feruata cenfebatur. o Hippo
profluant °. Hinc apparet quàm vetuſtam iſti o cra . in e
Deſolà Chryiopæiâ ſtatui dicere ; quæ vel ex ginem arti arceſſant. Equidem opinor vetuſtam : piſtol.de
adíperſis pauculi pulueris aurci ramentis , auruin ſed certa teſtimonia ante æuum Caligulæ non Crateia.
multiplicat s vel ex non auro verum aurum pro comperio. Nam quæ dicta , mera ſunt conie
ducit : nani quæ ex auro liquato tantumdem vel Etanea nec magis certum , quod quidam probant
minùs auri producit ſed purgatius ; ea noiten au ex Eſdr. lib . 4. ca. 8.v.2. Quomodo autem interro
rifactoriæ non mererur. Chryſopaiæ igitur gabis terram & dicet tibi : quoniam dabit terram
originem quidam nobis valdè ficiunt anti multam magis, vnde fiatfictile ,paruŭ autē puluerem
quam , qui pra claro Adami titulo libellum quen vnde aureum fit. ) Hoc enim perſpicuè non ad
dam inlignem obtrudunt:vt & alij Moyſis, & Ma artem faſoriam , ſed ad naturales metalli ex terræ
riæ ſororis eius , & Solomonis , & Hermetis Tril puluere productioncm poteſt referri. Si tamen
megiſti , & Ariftotelis , & Pythagoræorú quorum quis contenderet , ad materiam auri tranſmutato
dam libros vendicant : hæc enini omnia proimpo riam pertinere is ſciar, néqueinfallibili ſe teſtimo
ſturis habenda duxerim , & ocioforum hominum nio niti ', quia liber iſte apocryphus eſt ; neque
ſomniis. Quid: au ,quia ab Adamo prima ſcientia loco claro & aperto antiquitatem artis ſe pro
qL33 .hift
rum principia , idcirco & de hac ille arte ſcripſit, E bare. Cæpiſſe ſub Caligula docet Plinius , q ra C.4.
quem de nulla conſtat lcriplillc ?An ,quia Moyles in tionem ex auripigmento aurui liquandi , ſed mox
omniÆgyptiorum ſapientia excellens , idcirco & deſiiffe . Foditur hoc in Syria auri colore , fragili
ipfe, & foror eius(miror Aaronem non additum lapidum ſpecularium modo . Vim eius magnam
& Befeleel ) animum ad alchimiam excolendam Caligula , auri quàm fanguinis non minùs auidus
adiecere ? An , quia Cabbaliftæ nugantur Cha excoqui iuſſit. : & planè fluxit aurum excel
mum in arca Noacho patri ſuo libros de Magia lens , fed ita parui ponderis , vt detrimentum
.
naturals furatuin , quosMiſraimo filio fuo dona ſentiret , nec poſtea. tentatum ab vllo. Diutur
uerit ;idcirco inter illos etiam Chymici libri fuc num poſtea ſcriptoribus ſilentium fuit. Vſque
re ? Scd Chamum fcimus non philofophiæ natu ad Diocletianum filuere. Nam Suidas auctor.
fu.lib . 1. ralis , verùm Magiæ Dæmoniacæ fuitle propaga eft , cùm eo regnante AEgyptii res nouas moli
3. torem ". Hermenis Trilinegiſti non pauci ſuper rentur , cæde multorum illuſtrium virorum in
ſunt libri; quis quæſo vel color tenuis in illis bu ipſo exordio hoc incendium ſopitum fuiſſe : &
conquili
LIBRI I. CAP . V. Q. I. SECT. II. 31
conquitita tum ibi veterum de argenti & auri fu-, A , chimici auri dubitant; & ſuſpicantur, nunquam ab
fione ſcripta, omnia tyranni iullu Hammis tradita , vllo verum & perfectum aurum fuifle productum
r Suidas ne ex illâ arreditatiÆgyptii , pecuniis freti, Ro & Valencia quoque indicat ſtudio & arte humana
in Diocle - imanis in poſterum rebellarent , Aliquot annis po. vel non pofle, vel vix fieri pofle , Quid dicemus ?
ciano . ſtea Zozimus Græcus ſcriptor vixit, cuius de Ar amicus Plato , amicus Socrates , fed magis a :
re ſacrâ , & Chryſopæiâ libri M. Scripti afferuan mica veritas .
rur in Regis Chriſtianiſſimi Bibliothecâ Fontis Axio.1 . Nullis idoneis argumentis contraſentien
belli : vbi & Blemmidæ liber de eadem Chryſo les conuincunt aurum verum per alchimiam fie
ille ri non . Ad concluſio
qui füb Ducâ Imp.multa præclaraphi : nis
midas eft, fufficit onus probanditransferire in aduerra
nistutt aduerfà
lofophiæ monimenta edidit. Zozimo Græcum rium : quia eſt conclufio negatiua: & adfirmanti
antiquiorem , non noui : ille Arabes omnes, qui cir efle impoſſibile,incumbitonus oftendendi,curid
cumferuntur quo antecedit : fictitium Morienum tit impoſlibile ; cò quod is contendat ſe id ido
( Eremitam Romanum fingunt inepti Arabicè neis argumentis polle conuincere ; quod nos ne
fcribentem & verum Geber, liue Gebrum Ara gamus. Veruntamen fic poteſt conclufio probari;
B
bem : qui non inuentor artis ,vt putant Fallopius & neque ex parte marçriæ ieu ſubiecti; neque ex par
Eraftus: ſed cultor & ornator præcipuus. Hæc de te modi repugnat, naturæ talis metamorphoſis.
origine habui dicenda. Non ex parte materiæ.nam illa eſt alterari , & cor
rumpi apta, & perduci etiam apta ad formam præ
SECTIO 11 . (tantiorem , & eſt capax formæ introduced.x. Non
ex parte modı : quia modus eſt, per decoctionem
De artis alohimica in auro faciendo
naturalem ignis ; qui decoctionem naturalem calo
cfficacitate.
ris naturalis proximè imitatur. Quid ergo defic ?
Irvm quàm hîc in contrarium funis con aur ſi quid horum ,oftendatur.
tentioſus trahatur. cultores alchimiæ affii oftendere conantur fequentibus argumentis,
matiuam adeò tuentur.vt & perfectiu $ aurum fui quæ ſigillatim dilucmus adfula ſolutione. Primo
A furnaculis fuere , & educere , quàm natura fols argumentantur ab artis ipfius incertitudine &
ca,contendant:olores contrà Chymicorum , omnia dillenfione artificum , quia chymici inter ſe nec
huiufinodi,vt præftigias, ludibria, & meros iacta conueniunt in modo loquendi , nec in modo e

torú bombos opinantur. Equidem puto inter hæc perandi, nec de materiâ aut nomine ſui lapidis.
exir.ma , vt fit, mediâ viâ tuullimè incedı. Videam Conueniunt , beneficio lapidis hanc transfor
breuicer , quid pro vtraque parte diſputari queat. mationein tribuendain ; fed hunc ipſum lapi
Tres inuenio fententias. prima eſt , non poff dem , quo appellent nomine , non conueniunt.
aurum verum fic produci: ſecunda , polle aurun Longum fit omnia Merculini , Treuiſani , Faniani,
quidem quaſi verum , fed quod tamen pro vero Tallenfis , Rolarij & aliorum nomina congerere ,
nec liceatvendere æquali precio quo verum ven . quæ funt fignificationis planè diuerfæ , ex paucis
ditur : nec liceat illud in medicinis exhibere . ter cætera poflunt diiudicari. vocant Zguodo depude ,
tia , perfe & ius & purius aurum fic fieri polle, aquam viuam , aquam vitæ, aquam ficcam , lignum
quam quod in terræ vilceribus gignitur. Prima vitæ ,fanguinem humanú , lac virginis, Mercurium
fententia eſt Thoftari in Exod . cap.7 . quaft. 10 . philoſophorum , draconem , coruum , laton ,clixit,
Ægid . Ronani,quodlıb . 3.9.8. ( qui Auicennam medicinam morborum omnium ,id de quo qui bi
quoque pro fe citat, fed malè, nam Auicen . verè bit nonmoritur.,, & fimilia partim ridicula , par
cenfuit contrarium , & ex profeffo de hac arte pugnantia , partim irreligioſa. Modos ope
fcriplit)negarunt etiam Auerr. in lib.1.de Generar. D randi diuerfiſimos comminiſcuntur , & de co
Aponenſis , differ .209. Sed & iplemet Chymicus inter ſe digladiantur ; cum Brachelco certat Tau
Paracelſus lib.de philoſoph. & videtur id voluille ladanus , Villanouanuin impugnat Treuiſanus,
Bernardin . Gometius à Medis docto & ladite ope alij alios , & inuicem fatuos ignoranteſque nun
re de fale lib.2.a.nu. 2o .fecundæ editionis fol.168. cupant. Sed de lapidis materiâ fortè faltem con
Secunda fententia (vtopinor)verè fu't D. Tho ſentiunt ; nihil minus. ſunt qui fèrri ſcoriam ,
mx. nain licet ,vbi noluit quæſtionem decidere , i funt qui ſalem , alumen , magneſiam , cadmiam ,
a 22.9.77. bi ex hypotheſi tantùm locutus fuerit : tamen calcanthum , arſenicum expoſcant : ſunt qui
a.2.ad...
vbi abfolutè & deciſiuè locutus,ibiapertè & clarè obrrudant bufones , capillos , quorum putami
hanc fententiam tenuit : produci polle auruni,quo na , menſtruum Auotem , vel humanum fan
ad externas qualitates, ſed quod ad intrinfecam guinem . Refpondeo , tam diuerſis nominibus
b in 2.ſen. auri perfectionem non pertingat • : quod etiam eandem rem fignificari , fed his vlos ſcriptores
d 7.4.3 :
a.l. Caietano “ , & reliquis Thomiltis placuit poftea ſcientiæ occultandæ caufà , quam non volucre
cad d.a.2 . cicandis. paffim intelligi. licuit fanè Ægyptiis fymbola
Tertiafententia cft omnium Chymicorum , & E lua adhibere . licuit poëtis per metaphoras & fa
prztcrea limonis in lib. 3. Meteor.q.vlt. Antonij bulas fapientiæ principia occulere , licuit Ari
Mirandulani de furgula.ceriam.li, 10. Marcelli Pa ſtoreli ſe dictorum obſcuritate , vt fepius ſolet, a
hogeni Cardani,Lacinis,& aliorum , quàm accu tramento inualuere; ipfæ facræ litteræ in Parabo
rate tuetur And. Libuuius Syntaxi 2. lib.s. ſingu lis loquuntur. cur culpas, fi & hi diuerfis nomi
larium . nibus lusêre ? Si quid minùs aptè , & feliciter , &
Quartam his ſententiam poſſemus addere Pyr piè,ignoſce.rem vide,verba deſpice, nunquam rei
d diſpu.de rhoniat , & Academicam Dubitantium ; qui fa veritatem , aut artis efficacitatem , ineptia aut in
Magia .
e in l . 2 . tentur fibi non faris liguere:quam puro verè com fantia docentis potuit exſtinguere. Deinde quid
difp.6. 9. nuniorem efTe hominú huius ætatis.Ex noftris il mirum hanc quoque artem habere ſuas com
Į
13. punct lain difondêre Benedict . Pererius, & Gregorius pullationcs duidentium ; quibus nec philofophia
2.
à Valencia “ ; nam de bonitate & perfectione al pars vlla , ncc medicina , nec ur forudintia
l.cc
32 DISQVISITIONVM MAGICARVM

nec Scholaſtica Theologia noſcitur carere ? Dif-| A tem , per adiectionem materiæ ,decreſcere per ſub
fenfio illa de mareria , vel verborum eft & nomi tractionem eiuſdem : cùm verò Plinius & alii,
g Plin. lib .
num ,vel lanè fuit , cùm ars minùs culta , & magis dicunt ca concipi,parturire,viuere,ſeneſcere,mori, 36.ca. 18.
incognita:periti, in ſulphur & hydrargyrum con metaphoricè tantùm loquuntur. Sed de hoc plura & 19. Leo
ſentiunt. Scaliger , Fallopiúſque 5. Volo cum illis libera- Baptiſt.
Probant poſtea, naturam metallorum ab iis is literdepaciſci. Eſto ,non viuant metalla : quid in- li.z.de re
gnorari. primò quia cenſent illa viuere & nutriri; de facilior profectò inanimæ rei in aliam inani- ædifi.c. 9.
cum Cardano : vel ſuperioris ordinis animam ha mam , quàin animatæ in animatam erit tranth Scalig.
bere , verùm valdè reconditam , cum Fr. Georgio mutatio . Paracelfiítarum illas locutiones fanè exercit. 1.
Fallopi me
in Harmon . mundi . 2. quia lapides putant elle re non fatis rectas nec commodas ,ſed improprias & lin.de us
iectamenta ſiderum ( veParacelſus ) metalla verò translatitias,nihil moror : loquuntur illi inquina- tallis &
adipem & medullam lapidum ; & proinde metal tè ſentiunt perperàm . eos non defendo : de re foflil.
la , cæli effe præftantiora excrementa : 3. quia loquor , non vocabulis . Hoc vnum veriſſimum

vnicam volunt elle perfectam ſpeciem metalli, puto , ncque negari pofſe , plus humidi pioguis,
nempe aurum ;cæteras effe cantum rude & in- B & fi vis plusadipoli efle lucci in metallis, quam
choatum aurum , de quo mox plura. 4. non ha in lapid bus ac gemmis . hinc enim metalla ducti
bent perſpectam auri fui caufam efficientem. qui lia & dilatabulia funt , quod lapidibus ob aridi
ſoli calori efficientiam tribuunti quo tamen lolo tatem & ficcitatem denegatum . Vnicane Ipe
non poteſt auri lubftantia perfici. Oportet enim cies metalli ſit , mox videbimus. De auricfficien
vt fol aquæ ſubſtantiam primùm calore conco te cauſà , conſiderandum . puto longè plura requi .
quat & commutet : Frigus deinde & ficcitas ter ri , vt ex terrâ , atque vt ita dicam , clementis ferè
rena, faciant aquam concrefcere . 5. de auri mate nudis primum corpus mixtum exiſtat & coagu
riâ valdè diſcrepant. Gilgil vult elle cinerem ex letur: quam tequirantur , vt'ex mixto iam coa
terrâ genitum , & aquæ miftum : Braceſchus vi gularo & exiſtente aliud conficiatur mixtum ,
triolum ;plerique ſulphur, & argentum viuum ; nze dumtaxat differens perfectione. Auri ſubſtantia,
deeſt, qui arſenicon addat . qua in re indagandâ ex terræ puluere & aquæ liquore , in venis ca
videntur,vt vmbri ,indicium lagæ naris fecuti, cer vernarum lolo calore non poreít perfici, led frigi
tum fanè,vt ad ceruæ cunabula perducat: fallax in ditas quoque & ficcicas requiruntur : poftquam
reruin eflentiâ difcernenda . Præterea quomodo verò iam ſemel metallum coaluit in nictalli lub
poſſunt mixta reſolui in mixtum illud , ex quo ftantiam , iam ignis folus poterit luppiere , qua ad
proximè generata fuerunt ; nonne prius opor perficiendum commutandumquewlud in alterius
ter reſoluantur in corpora fimplicia ? igitur fi, metalli cualitates erunt necellaria . quia qualita
quod eoruin eſt fundamentum ; metalla in lul tes illæ accidentariæ funt & quæ actiuitatis igncæ
fur & hydrargyruin reſoluuntur ; certè hæc duo vim non exluperant. Quod exemplo poteſt de
nequeunt elle propria metallorum matçria. Hoc clarari.nain iandaracha naturalis non poteft gigni
argumentum multas inuoluit quaftiones , quas fi citra frigus illud : fed poftquam plumbum temel
velim exacte diſcutere >, non lectionis vnius, fed in terræ vifceribus genitum fuit , li illi miſceas
libriopus integri futurum . Vno fortallis verbo acetum , cerullam conficies i : vt verò ex cerutla
i Galen.li.
præftiterit abfoluere , vt hæc illis omnia largia prodeat landaracha nullâ iam opus refrigeratio- 9. de fim
mur,nihil aliud conlequi, quàm alchimicos fico ne, fed fuflicit fola aduſtio , vt landaracha ficti pric.medi
pinantes non elleveros philoſophos, neque cau tia feu fandyx Syricum naſcatur k . Orichalcum cam.facul.
Plin.li.34.
las operationis fuæ tenere , nec operari ſcientificè, quoque fine frigore ex are , vitri puluere , & ca- in fin. vi
ſed duntaxat elle nudos faturarios pyrotechni- D laminaris lapidis tincturâ fit ; lolaque decoctione truu.l.7.
cos ,mechanicos , & non philologus. nullo au & percolatione per igné indiget ' : cùm tamen fol- k Plin.lib.
tein pacto conlequitur , probandum quod erat, firium & naturale , li quod elt huiufmodi , etiam . cap:6.
auruin ab illis confici non pofle : non enim gla frigus illud poftularet . Quid , quod & " Plinius, 2.Amat.
dium non facit faber , quia quæ ferri natura, quæ cenfuit , ſolo igne lapides in æs fundi , & fer- in Diofco.
gladij ad pugnam rotatio vibratióque fit ac rum gigni ? Quid , quod & folâ decoctione fer- lib.s.enar.
63 .
commodata , nefcit :non-aquam rofaceam minus rum fit só comece Græcorum ſéu Chalamiſch He | Vide Pli .
perfecta Chymicus elicit , qui cetera adhibet arte bræorum : quod nos hodic chalybem vocamus fi- lib.33.c.4.
requiſita , etiamfi rotx ellentiam , & vim ignis , & uc aciariam , veteres Latini . ferri nucleum , quia & Vannoc
principia diſtillationis ignorct. Quid igitur,fi qui proprio nomine deſtitucbantur . nam chalybs ilhs cium li. 1.
naturam ignoret metalli, ſegregatione, conge idem , quod ferrum in genereº . Ncque in hisalio pyrotech
lationéque quæ requifita , cæteris quoque om frigore opus , quàm cum omnia peregit ignis , vt mlib.26.
nibus peritè vtatur , miruſne ad Matum compo- E 0.27 ,
tunc materia ſe ad naturale frigus recipere linatur:
ſitionéinque cius , quàın ad alterius , nihil ad n. Ariſtot.
vel aquæ iniecta citius refrigeretur , & induretur :
lib. 4. Me
operationem effectúmque ampliùs præter cau Porrò quam ſubdunt de auri materia ditlonan teor. Van
farum cognitionem adiicientis , vis excoctrix in tiam , obſtrepit illa , non obtundit. cedo', quam noccius
gnium eſt effectura ? Intelligentiæ igitur iam i illi eſſe volunt ? quamcumque dixerunt , ex hac d.li.1.c.7.
gnis particeps, qui vnum inter & alium nouit di etiam cætera metalla conſtare philoſophi chy- Alb. Mag.
li. 2.de la
fcrimen . Pone autem aliquem , quioptimème mici contendent : ſic facilem fore ad aurum tran
tallorum naturain nouerit : huic certènihil argu pidib.tra.3
ſitum.Sed doctiores.conueniunt in vnam fenten
vide
mentatio hæc oberit , quoad auri productionem : tiam : quam ego quoque fcqyor, & fic Ariſtotelem Hier.Ma
porerit ergo produci ab aliquo .ſufficerent iſta: di cum his auctoribus conciliari poſle puto.Non agi- gium li. 2.
cam tamen quid de ſingulis illis cenfeam . Viuere tur nunc de materiâ remotiſlima , quæ eft matc- milcell.c.8
& nutriti metalla , vt animain habentia vegetati ria prima,quam eandem cfle nemo addubitat : led
uam : id non admodùm abfurdum eft , fed fateor agitur , demateriâ fecundâ : quæ iam certis for
fli.z.mag verius
nor . mo , quod Ariſtoteles cenſuit',nec lapides , nec mis eit imbuta.hæc rurſus eft , quædam remo
foffilia huiufmodi viuere vel nutriri:excrefcere au tior ; & quædam propinquior . non enim ftatim
sal.
abyl
LIBRI I. CAP. V. Q. 1 .
33
ab ylimà ad primam hic immediatus eit tranfi- " A carncum fuille , aut quod fimilius, cùm falem vel
tus : capiamus ergo exempli gratia , aurum . hoc au ſaccarum in aliquod ferculum difloluis , ſapor in.
rum materiam remotiorem habebit,exhalationem dicat , fubftantiam illarum rerum condimenti hu
quandaın humectam vna ex parte ( quæ materia. ius materiem fuiſſe : & odor aquæ diſtillatæ , fatis
liquida à quibuſdam vocatur, vel aqua intrinſecus apertè docet , quæ herbæ diſtillatę fuerint. prçte
vnctuoſa ,ab aliis vnctuoſum aqueum incorpora rea non eſt neceſſe res omnes refolui in proxi
tum , vel humidum liquidum ) ex aliâ parte mam ſuam materiam : nec corpus refoluitur in
habebit terræ portionem craſſam & viſcolàm : ſemen : ſed ſufficit refolui in materiam remo
ſic huic terræ aqua illa pinguis & aërca commi siorem , ſiue elementarem . Ad vltimum itaque
ſta,corporatur in primam , & ( vt fic vocem ) ele argumenti membrum dicimus : metalla refolui
mentarem auri materiam . hæc materia non eſt immediatè in illa ſua principia , quando alterani
adhuc propria auri materia , ſed eſt materia com tur , & per alterationem definunt videri talia me
. munis omniuin metallorum , & etiam lapidum . talla, & fiunt quid liquidum , vel aridum , rctinens
etenim fi plus habeat ariditatis , deficiente hu principiorum illorum qualitates multas; & cùm
miditate, lit lapis : fi plus habeat pinguedinis hu hoc fic , tunc quodammodo reſoluuntur iterum
midæ ,exit in metallum : & propter copiam huius B in corpora fimplicia ſeu elementaria , nempein Il
humidi, nitidi , puri, ac ſolidi , lplendida adeò ac quidum ,humidum & terreum pingue: ficut etiam
nitida funt metalla . Et hæc eft fententia Plato . paulatim , per varias alterationes pyrotechnix ,
Plato in
" imxo, & nis & Ariſtorelis ac ſequacium . P Neque huic principalia illa proxima in iſtud vel illud metal
ibi Procl. fententiæ repugnat (mco iudicio) eorum Chemi lum coaluerunt.
& Calchi- corum , qui phyſica principia norunt & ample Tertiò argumentantur : fundamenta Chymi
dius.Arit. & untur, hoc eſt non empirici , ſed philologi dunt , corum , fi penitiùs inſpiciantur , vel falla elle, vel
lib r . in fi. ſententia. Tales eniin " facile aſlentiuntur luic
teo.3.Me prorſus dubia : & proponunt , ac impugnant fe
Theophr. remoto principio metallorum omnium . Equi quentia : quibus figillatim ac ordine folutiones
lib. de la- dem mihi videtur negari non poffe. Quæro e adiungam .
pid . Iani nim , num argentum viuum & fulphur fic im Primùm ergo adferuntillud Rogerii Baconist; \rli.de mi
Lacinij incdiatè ex materia prima fiot enata ? fi adfir licet natura potens fit , & mirabilis : tamen ars, vtens rabilib.po
Minoritæ , teftat.artis
lib.i.Che- mas, quæro qua diſpoſitione præcedente hæc naturâ pro inſtrumento , potentior eft virtute naitsra
& naturæ .
mica art. potiùs , quàm alia forma , fit introducta ? ſine li. Hoc ergo videtur cffe falſum.tum quia nihil
c. 13. Al
gas , immediatè prodiiffe : quæro quæ præccſlerit c poteſt ars humana , quod vires ſuperet naturæ
bert.lib.3 .
de reb . me non enim omni formâ potuit illa materia caruiflc. ( quæ nihil eft aliud , quàm ordinaria Dei in crea
tal.tr.1.c. Negandum itaque id non eſt : ſed vlteriùs pro turis diſpoſnio :) quare fi quis effectus produci
2. Conta- grediendum , & poft hanc materiam communem tur , qui naturam rerum fuperet: ille non huma
ren. lib. z . adcò remoram , quærenda quædam materia pro nus,fed vel diuinus , vel prodigiofus eft. tum quia
philoſoph. pinquior . De hac eſt omnis diſceptatio . Cen omnis ars mechanica naturæ , vr baſı , infiftit , &
c.6 .
Georg.A- fuerim itaque illam materiam remotam , non fu cam imitatur , nec fuis poteſt conatibus operum
gricol de bitò prætermiflis mediis ab extremo ad extre nåturæ perfectiones adæquare. Nam veriſlimè
re Metall. mum progredi , & , quod dici folet , per ſaltum Fabius, ita ſcripſit;imitatio,quaartis eft propria, nun
promoueri : ſed primò gigni imperfectiora quæ guam tam feliciter naturam exprimit: -guin inter hanc
dam , & fic naturam progredi ad perfectiora. Ex Gillam ſemper aliquid interfic, ipſáqueveritas pluri
illâ materiâ remotâ primum gigni ſulphur , & ar bus paraſangis ſua ſequentem veftigia hypocrsſin poft
s lib.3 . in
ſe relinguat.*) qui neget; iubendus agri lilia cum ftit,
genrum viuum fiue ispágzugor : iſtud potilli orat .
mùm coaleſcere ex hamido jíto pingui & aërco i m
veris,Dedal volatu cum alitibus com par are , &
(ideò adeo mobile eft); ex terræ verò pinguedine D cum Praxitelis aut Phidiæ caballo hoftiles manus
ſeu viſcoſitate potiffimum gigni ſulphur . Sulphur effugere. Refp . Comparationem naturæ & artis
illud poftea in metalli generatione fungi vicem inſtitui duobus modis poſſe:primò præciſè ac nu
9 Auicen . virii, üspápgupor vicem feminæ volunt 4 Chymi dè folam cum ſola conferendo vnumque alteri ,
epiſtol. ad
Hazon , ci : hoc parum refert, crediderim potius vtrum fiue vtriuſque potentiam ſeorſim inuicem & mu
Geber , que agere & pati in inuicem , reactione. Nec tuò componendo, hoc li Baconus voluit, vt inde
Lullus , & conuincit contrarium quorundam obiectio ; nec fornaculis ſuis ea tribuat , quæ naturæ denegata;
alij, vide in pleriſque fodinis ſulphuris, vel argenti viui, fateor omni illum reprehenſione digniffimum
Lacin . d.
inueniri aurum ; nec in auri pleriſque inueniri ſul fuide , & argumento contrarium ſolidè probari .
lib.r.
phur aut argentum viuum . ſufficit enim vt in Altero verò modo poſſunt iſta comparari, non
quibufdam veſtigia horum reperiri , vt pyrotech præſcindendo vnum ab altero, ſed extenfiuè ; v.g.
nici fæpè experti. Et , vt ex his gignuntur , tan artificium biumanum cum ipſa natura; qua in com
quam ex materia : fic in hæc rurfus meralla re paratione,artificium præſupponit naturæ vim.plus
ſolui volunt chymici , & hanc reſolucionem odo autem tum poffe artem naturâ fubnixain & adiu
re probant, & guſtu; ſe in materiâ reſolutả quali- E tam, quàm poſſit natura ſolaplurimis patet experi
tares ſulphuris & argenti viui dictitantes inueni entiis.lic enim naturalis operatio, iuuatur,accele
re . Quoniam verò hîc agimus de accidentariis ratur & perficitur per humanam induftriam & ar
dumtaxat differentiis , quibus hæcinanimata di tem : quod voluiffe dumtaxat Rogerium eius ver
gnofcuntur folis : fruſtrà obiicitur odora canum ba indicant,& yeriſſimum eſt.
vis. Non enim dicitur hæc reſolui in ſulphur & Secundò reprehendunt quod dicitur à Chy .
hydrargyrum formale atque perfe & um, ſed in micis,vnicú elle perfectum metallum , fiue vnicam
materiam quandam , quæ ſulphuris & hydrar metalli ſpeciem ( aurum ) cætera metalla dumtaxat
gyri qualitates pleraſque retinens , fatis indicat effe auri inchoationes : & idcò tam facilè metalla
formam præceliſe horum foſſilium : ficut homo reliqua ad aurum , naturalemn fuam perfectionem ,
occifus cum eft , & iam cadauer ferè diffolutum 1 reduci ; quàm homo ager ad fanitatem , & ouum
corruptione , indicium facit fætor , corpus illud ad pullum . Hoc illi triplici ariere fibi , non
tam
34 DISQ VISITIONVM MAGICARVM

tam quatere,quàın ſubruere videntur : & ita mihi , A , ſuis indiuiduis rectè prædicantur ; vt argentum
quoque aliquando viſum : nunc maturiùs re per de hoc vel illo . Refpondeo. Non aberrat à ſcopo
penla , video illa ipſa , quętum attuli argumenta; ſup natura , quia finis eius eft , rerum varierate
vt obteffi ſolent , faccis laneis, arietis impetum in hunc mundum ornare: & perfectiora vult eſle ra
fringere: poſle commoda explicatione exarmari, riora. fit autem hominum auaritiâ , qui metalla
& eneruari. Arictes iſti tres erant triplici teſtudine effodiunt priuſquam ad debitam perfectionem
contecti. Primus peritur à definitione metalli, perueniant; vt minus auri fit , quàm cæterorum
quam Geber, Petrus Bonus , & multi chymici ad metallorum . Sicuti quia vituli plerique occidun .
mittunt:metallum ,est corpus foſſile,durum ,& natu tur à lanionibus, idcirco pauciorcs boues exiſtunt:
ram ſuam feruans,à malleo dilatabile. Sed hæc tota fi hisparceretur , boues fiant; fi illis abſtineretur
definitio æquè conuenit argento , & plumbo, ac effodiendis , paulatim aureſcerent. Enunciandı
auro ,æquè ergo ſunt metalla , atque aurum . Refp. verò rutio , quædam eſt lpecierum , ſiue generica;
differentias rerum eſſentiales, præterquam homi quædam verò merè accidentaria. Monitrorum
nis , nobis eſſe ignotas:ideò nos cogi definitiones de inferioribus attributiua enunciatio accidenta
formare ab accidentariis differentiis , quæ poflunt ria, poteft æquè locum habere , ac argenti, auri,
B
& c. ficut enim dicas rcctè , hoc vas eſt argentum ,
fæpè communes effe pluribus ; quæ probabiliter
videntur fpecie differre. veluti fi definias canem , fic etiam rectè dicas,Gorgo, eſt monftrum ; ſphinx
certè dcfinias per proprietatem latrarus , hyæna eſt monſtrum : & ficut etiam dicas vaſis huius ef
tamen hunc imitatur , quæ canis non eft : & fic ſentia eſt ſtannea , vel materia eius eft ſtannum ;
torum iftud congeſtum , canis eſt animalirratio nihil prohibet quin verè dicas, pygmæus ifte eſt
nalc, quadrupes, velox , latrabile, conueniet ctiam monſtrofus, vel ſubſtantia huius pygmæi eſt mon
hyenx. nam & illa erit , animal irrationale , qua ſtrofa. Sed parùm hæc ad rem qux de prædicatio
drupes ,velox ,latrabile . Nemo tamen in ferar canis ne.Quia rcuera,non quicquid imperfectum adhuc
nomen hyenä сompetere , vel hyenam æquè ca eft,eo nomine monſtroſum eſt : maximè li aptum
nem effe:fed potius inferendum , quiddam in hye fit perfectionem ſuam recipere . pullus in ouo non
nâ reperiri , quod in cane fit perfectius. Sic dico eſt monſtroſus , vitulus non cft monſtrofus ,ir fans
definitionis huiuſmodi accidentariz conditiones non eſt monſtroſus , quia hic ad virum , ille ad bo
in ſingulis metallis inuétas,non conuincere fingu uem , ille ad gallinaceum tendit ; etiam funt pote
la hæc quibus cóueniunt metalli ſpecies effe. Nam С ſtate, quodactu futuri. idem de metallis aliis ab
hæc non eſt conuenientia generis in ſubſtantia, auro dicunt Chymici . Sterilitate damnata ſunt
ſed dumtaxat quafi generisin accidentibus. Spe tantùm monſtra perfectorum animantium : non
cificæ namque differentiæ ab eflentiâ rei funt infectorum , non inanimatorum . Atque ita ruit
deſumendæ . Quare vt aduerfarij probent à de hæc replicatoria machina .
finitione , identitatem genericam ; neceſſe eſt, Secundò contendunt aduerfarij proximam
priùs probeni , vel fimul , & conſequenter pro metallorum omnium materiam eandem efle non
bent , prætenſarum fpecierum differentiam ef poffe , fed vniuſcuiuſque ſpeciei debere efle ma
fentialem , vel quid ei quodammodo æquipol teriam proximam diuerſam ,quod etiam nonnulli
lens; v.g. Homo & equus ſpecies ſunt ſub anima Chymici fatentur , & probatur : quia diuerfæ t Richar
dus An
lis in genere , id probari nequit eo dumtaxat, fpecie forma eandem ípecie materiam nequeant
glic . ecto
informare : vt de animâ humanâ & equinâ pa- Corr in
quòd animalis definitio, quæ tamen eſſentialis eſt ,
conueniat vtrique ( fic enim conuenit Petro & tet , quarum neutra corpus alterius apta eſt in- rio,& loá.
Paulo , & tamen P. & P. fpecie non differunt) ſed formare. videre ur alioqui, vetus illud delirium Bracefcus
probari præterea debet; quia homo eſt rationis ſtabiliri poflc : omnia ex omnibus , fiue quodlibet lad
cótra
aníTau
m .
compos, cquus non eft. fic etiam quod aquila & D ex quolsbergigni: & fic , fi remotæ materiæ lufti
ico differant fpecie , non probandum tantum eo , cerer identitas , poſſer vnus Alchimicus alterum ,
quod rario gencrica illis competat ,fed etiam , qua in Apuleium illum , vel Luciangm auritum
vtriuſque eflentia,djuería elt ,cùm ynum ſit vola transformare. Respon, Animas animalium per
uile, alind beſtia feu gradiens. Sic igitur , non quia fectorum requirere corpora organica , certis per
hæc definitio cadem quæ auro , competit argento : fe &tè modis diſpoſita : animas animalium im
idcò hæc duo fpecic diftinguuntur : led lequitur perfectorum , iplas quoque ; quia ex materiâ edu
ſolummodò ambo hæc metalla eſſe : argentum cuntur , requirere luam & proprium minùs ta
quidem imperfectè , quia poteft perfici , aurum men perfectam , organorum corporis compoſitu
perfectiſfimè , quia nequit in metalli ratione perfi ram , quæ compolitura, ſiue (vc dicam ) organi
ci.Infanti iuxtà ac viro conuenit hominis defini zatio , de illius indiuiduieflentia eſt. Inanimas ve
tio ,vt & vitulo ac boui animalis: fed infans adhuc rò res dumtaxat cenſeo requirere , materiam il
pertici. & definitionis membra perfectiùs poteſt lam cominunem , & præcipuè conſtantem parti
participare : non tamen infans & vir ſunt hominis bus homogeneis eiſdem efic & perfectiùs diſpo
ipecies:idem de aliis metallis , & auro ftatuendum , Elitam ,ad plumbi , ſtanni, argenti vel aari formam :
nam alia illa natura ad hoc inſtituit , vt qucant ad quia formæ iftæ ,non ad compoſituræ vel organo
aurcam perfectionem progredi. brum fabricam , ſed ad qualitatum primarum ma
Veruin hic nouæ ſuboriuntur difficultates, no iorem minorémue participationem , conſequun
ui ſcopuli allurgunt.dicat enim aliquis,hinc feque tur. Si plus habeant terrenæ admixtionis , fient
retur. naturam fic fæpiùs à ſcopo ſuo aberrare, ferrum ,æs,plumbum ; fi plus acrei liquidi , fient
quàm firem ſuum conlequi. quod conuicium fer ſtannui ,argentum , aurum . Conatur quidem na
retur in Deum . Naturæ quoque aberrationes tura ſemper aurum producere;ſed,cùm nequit cò
de ſuis inferioribus, more fpecierum , non folent mineralis decoctio pertingere , contenta elt alio
prædicari , quia natura non multiplicat rerum im rum metallorum lgeneratione pro modo virtutis
perfectarum indiuidua. ve videmus monſtra fte & materiæ proximæ difpofitione. Si non fatis
'tilitaris damno multata. hæc aurem merallade multum adlie ſulphuris ſubtilis ac rubei , adfit
tamen

7
LIBRI 1. CAP. V. Q. II. SECT. III. 35
camen farìs hydrargyri ſubrilis. & albi ; fiee ar- | A , lapidum cx genere funt , etiam funt illiquabiles:
gentem : fi verò vis ſulphuris excedat , & vnctuo quia non habent humidum ynctuofum , vt me
lum illud liquidum oinni Gt ex parte probè de * fic 'Alb .
talla :fed aqueum ,quod igne difflatui 1,
fæcatum , producetur autum . : Vltimò obiiciunt, non dari cauſam ſufficien- Magn . in
Tercius illorum aries erat.Numquam conquic tem , quæ hoc operetur: cælos enim naturaliter S.Metaph.
ſcere naturam , ſponte fua : ſed moucri & moliri hæc metalla in venis producere per calorem , &
donec perfectionem fuam fit indepra : metalla frigus : non quâ calor ille vel frigus qualitas tan
verò hæc apparere omnibus ctiam preſente causâ cùm eft, que calor aut frigus : led quâ eſt orga
efficiente, in venis fuis conquiefcere, nihil ſolici num ac inſtrumentum cælorum , in cuius virtute
ta , vt in aurum transformentur. licet enim cea agit, hîc verò nec frigus adeffc in Chemica ope.
cum annis illic permancant non impedita , num rarionc : nec calorem operari ve initrumentum
quam tamen magis illa aureſcent, fed in fuo fta agentis principalis , quia hic non adeft agens
tu permanebunt, ferrum , plumbum ,argentum . principale. Refpondeo d
, e frigore iam diximus de
Si fic igitur quieta iacent , fuam nam nacta ſunt calore verò dico hunc agere vt inftrumentum
perfectionem . Reſpondent Chemici & benè re ignis ; & eflc eiufdem ſpecieicum calore cæleſti
Ipondent, nos hanc commucationem deprehen-).Bleu elemeptari. Agens autem principale eſt le
dere non poſſe : ſed cur nequcamus incredibilem men auri ipſis metallis infitum : quod femen cas
reddunt rationem : quòd ad alteriusmetalli in au lore fouçcur, & adoleſcit in aurum . Probatio ve
rum metamorpholin millenarium annorum tem rò huius , non incumbic alia , quàm ab experien
pusrcquiratur. Quis hoc illis definitum tempus ria, ad quam alchimici folent prouocare, Colemus
reuelauit quis credat cùm ad cæterorum metal cnim à pofteriore probare vim ſeminis alicui rci
lorum perfectionem , curſus viginti vel triginti infuiſle', cùm genitum ex eo aliquid & ex poten:
fufficiat annorum ? Maior ergo in agro forman riâ eius in actum deductum cernimus. Denique
do mora , fed non toc feculorum admitcenda. conclufio noftra dumtaxat exigebat, nos often :
Sicut aurem herbarum & arborum incremcara dere naturæ rerum hanc non eſſe contrariam
non cernimus dum creſcunt : ſed crcuifle depre Chryfopæiam ; neque id argumenta aduerſario
hendimus: ita latens elt alteratio bæc & commu rum conuincere.quod puro ſufficienter oftenlum
rario metalloroia ; que , non , dum fit , ſed dum à nobis. Hæc de primo axiqmare.
facta eſt , cerai poteft : quod verò illam non cer SE CTIO II I.
nimus , impatientia fecit & cupiditas ,dum ma.
lunt homines præſens lucrum minus capere , & C De câdem efficacitaie.
quale eft metallum effodere: quàm fpem precio IT 2. axioma , longe probabiliuseft, poſſe alchi
redimere , & illam iam longinquam opperiri trál. Shite
micam ariem finem fuum confequi, & alia in am
mutationem . Sed cur ad hanc, fornaculis & fol rum igne tranfmutare : quam non poffe.
libus ſuis ſe rricanio peruenire poſſe Fanianus & Dico elle probabilim ,quia reuera id non proba.
alij gloriantur , fi non nifiluftris aliquot exactis tur apodicticè, fed tantùm copicè, ſic tamen ,
id pocelt natura ? cauſam puto , quia in terræ ve moraliter fcrè conuincant raciones.

nis plus liquidi humidi affluir, & calor quoque Primum argumentum , quo concluso proba
agic leniter ac paulatiin : híc in chryſollo , nihil tur , pendet ex ſupradictis, quia contraria nega
adAwit liquidi ; quare quicquid refiftit , & reuo crua habet argumenta non concludentia , imò nec
cat curſum cfficientis caufæ , id faciliùs hîc ablu admodùm vrgentia.
micur : ignis quoque etcontingus , & non impc Secundum , quia multarum rerum caufæ natu
ditus, & quantum poteſt vrget. Præterea non cales nos latent , & poteſt hæceſſc de illarum nu
numquam aliquid auri maturi & perfecti artifi mero : multa quoque funt naturaliter, quæ quis ,
ces admifcent , ve ficars adiuuans naturam , cau propter caufarum ignorationem ,fi facta certò ne
la lir velociùs reliquum conuertendi , vt notar D ſciar : vel neget facta , vel non facta naturaliter,
Treuilanus , libr. de tranfmulal. metallor. ante me. contendat,
dium . Ex his apparet admodùm probabilem elſe Tertium , quia Magorum illa induſtria , qua
ſententiam Callifthenis, Alberi Magni, & Che mụcarunt angues in virgas, & è conuerlo : iuxta
p Alb.Ma- micorum ,vnicam eſſe perfe &tá metalli ſpeciem p. D. Auguftinum a naturalis mutatio fuit mirabi a libr.z.de
gni libr.z. Sed pergan elle liberalis ac comis: eſto : ſpecic lior camcn eſt hac,de qua nos agimus. Trinit
de metall.
tract.i.c.7: differant mccalla ,quid cum : (peciei ( inquiunt ) Quartum ,quia calor ignis vim habet transfor
Gebri,Ro- in ſpeciem quæ non fit alteri ſubordinata immu mádimetalla per varias alterationes,liquationem ,
farij.Van- tatio impofſibilis eft naturæ . Nos mox non eflc ſeparationem ,congregationem , & alias huiulino
noccij, Bi
impoffibilem oſtendemus. Nec ad rem facit illud . di: ficur & calor natiuus,cibom poteft yariè con .
ringuccij.
& alior, de ſubordinatione.Rcuerâ enim multorum com formare ,priufquam augeat & incrementum præ
mutatio oftenditur,quæ ſic ſubordinata non ſuar : bçat ipfi alito.occ minùs cſt micáda illa cibi,pura
& ſubordinatio iſta codem modo poteft in : elligi pomi,in carnem :quàm hydrargyri in aurum com
de plumbo & auro , ſtaano & argento : quo illi
de matario.Denique lingulas illas alteraiones con
his intelligunt,quæ in tertia lect.producemus. E lideresi quas "Chryſopæi requirunt, etiam qui
Quartum argumentum eft,ars ifta nequit ve plurimas: nullam inuenias , quæ vices ignis in
ras gemmas transformare in gemmas alias veras , materiam diſpoſitam agentis excedar, cedo cnim
crgo nec metalla,poreſt in alia, Respond.gemmas, quæ illarum : quod G lingulis par ,cur non ſuc
a quæ fint liquabiles , poffe ad maiorem fortallis ceffiuè omnibus , cùm eius vis non secundatur,
redigi perfectionem : non tamen in alias diuerfæ luggeſtis ſemper nouis fomentis?
Ifpecieimutari poll-,quia non poteft ignis quem Quintò , perſuadere id debent intellectuinon
liber inducere colorem : nec gemmæ ad gem malè diſpoſito,cùm variæ fimiles experićuix,tum
inam ca cognatio eft , quæ metalli ad metallum . plurimorum id ſe conſecutos afferentium affer
Gemmæ vero pleræque vel potiùs omnes , quia tio, hoc pofterius probabo ſectiooc ſequéti: prius

verò
M
ONV
IS ITI R
SQV ICA
36 DI MAG VM

verò probatur, iis quæ fusè retulerunt Scaliger | A fcuntur : multò igitur faciliùs poterit mctallum
b & Benedict.Peret primùm ars poteft gignere vnum , in aliud cadem applicatione commutati . hen Scoti,
b exercit .
velpas , ſcarabæos crabronéſque ex cadaueribus, quia longè minor eft merallorum differentia, Lycheri,&
23 .
c quæft.de & ex ſtercore animalium : immò & ſcorpiones,ex quàin inanimis & animhari: Sed Diabolusnullum communis
alchin.lib. herbâ Bafilico ritè pofitâ & collocatâ certis locis : huiufmodi effectum producere poteft; qui natu-' vel 8. &
de Magia. led viucntia hæc lunrexcellentiorametallis :po ræ vires ſupéret:vtcoltar :alioqui poſſet vera ede- probab. li.
terir igitur & ineralla. Dices in his hominem ar re miracula, ergo effectus huiuſmodi naturæ vi- feq.q.14.
te rantùm materiam materiæ apponere , cætera res non fuperat. Igitar poteft fieri vt vel docente
n'atüram per putrefactioné & calorem ſolis pro Diabolo ,vel indeftia & ftudio tandem homo ad
ducere: Verùm in noſtro quoque caſu manum hatic cognitiohom pertingat.
tantùm homo adhibet , cætera calor ignis in ma
tči'iâ efficit;& ,quæ in eius potentiâ latebant,edu SEC TIMO II 1.
cit. 2. aurum ex auripigmento produci'arte Pli
An aliqua narratione constet aurum hac
nius auctor eít vr diximus. li dicas auripigmen
arte factum ?
tum venam eſſe aurii ſterilem ac inopem : hoc eſt
B
d.cap.4 . aurum hoc vrdi Vllum aduerfarij ,
d libr.de re poteft.Nam quàm ab ,
metallica. plus videtur differre ab auro, quàm cuprum :nam nullus hactenus effectum conſecutus ? cur omnes
cuprum mccallis annumerandum , illud vero po oleú & operam perdidere ? nónne moraliter hinc
e Scal, 1 tiùs coloribus ac tincturis . 3. ex cuis calore for colligimus, id efle impoſſibilibus annumeran
nacis Cayri ſolent pulli educi ; non ſecus quàm dum ?2.quia, quæcuinque adferuntur experientiæ ,
fotu matris : cur non & hîc fornax ſuppleat vteri nituntur teſtimoniis ipſorum chymicorum , qui
terræ vicem : fi dicas , ouum natura ordinari ad busminimècredendum : tum quod in cauſa pro
pullum , & elle pullum potentiâ: contendunt al pria , tum quòd mendicitas & paupertas fidem
chimici idem efle plumbum auri refpectu , imò detrahat,tum quod fpe faſcinati & imaginationis
& argenti:ideóque folere hæc metalla iuxra ingi vchementi apprehenfione,purant efle autá, quod

fli. 3.2.6. cem reperiri. Sanè Plinius dicit'venam plumbi, non eſt svt ait pontifex loannes 22.* 3. quia pof
quæ vicina ſolet eſſe & contigua venæ argenti, funt efle operationes,vel fraudulenti & decepto la Extraua.
fpondent.;
vocari galenam . Sed & quum quoqucmagisdif riæ , vt fuit Bragadini Veneri Alchimia : qui io de crimin .
fere à pullo , quàm inter ſe mecalla.4. Naturaliter Bauaria fupplicio affe & us anno 1591.corá omni- falli.
videmus multos vermiculos mutari in volatilia, c bus iinpoſturam luam confeffus füit :ſe ex aurira- cap.13.
vtpote mulcas : & tamen reptile & volatile,pluſ inentis pulueribúlque quos mixtos carbonario
quàm fpecie diftant: 5. vt natura producir falem , pulueri habebat ,aurum ſuum liquaffe. Quáre ca
birumen , & acramentum : fic etiam illa nobis ar uenduni ne lectoremi decipiar decepius ipſe Vil
tificum exhibet induftria. Si dicas fpecic differte famontius,pertinaciter defendens,veram fuiffe &
hæc ab illis : contra vrgebo : cùm eaſdem habeant lincerain Anton . Bragadini Chryfopæiam : cum
qualitates ( quod docer experienria ) non magis enim illa fcribetet , nondum dies fraudem huius
differre , quàm pulli quos fornaces Cayw produ Cyprij plani aperuerat. Vide que de illo Villamon
xerunt, à pullis ad pecioratis à matre :6 ,Plinius au trus itinerary libr. 3. cap . 28.vel poſſunt efle prodi
stor eft triticum & fliginem in inuicem commi gióſæ, dæmone faciente.4.quia hanc'artem nemo
tara , dices , ſolis accidentibus ea differebant , ca vmquam calluit : quod pater , eò quod nemo ſe
g libr.z.ad demque fuiffe fpecie ? Galeni quidem ſententia vmquam dixit vltimum eius effectum confecu
Glaucum
videtur , fed multis id non probator , eſto tamen : tum :nemo etiam verbis vel ſcriptis camalios do
cap.7 .
hoc.fi verum ,quid ad 7.Nam Theophraſto lolium cere poruit. His illi pugnant.
quoque in tricicum fuit mutatum : loliúmne hoc Sic 'conclufio . De fatto aliquos hac arte verum
Aluette tricicum fuiſſe dicent:quo aurore !ſemus D aurum feciſſe,videtur efſe valdè credibile.
enim quid inter triticum & lolium interfit:8.cal: * Probo,quia tor ea dere narrationes funt diuer
chitim in milij mutart, facis notum eft, verifini forum ; ve videatur procacis animi & perfri &tæ
lius etiam ca ſpecie differre,quàm idem eſſe..la frontis , nulli credere. adferibam quæ nunc mihi
pideſcere ligna , ſi in fontes certos incidant :no:: ad magnum . CæliusRhodiginusauctor eft ", luob libro I 1.
1
runt Arduennr : & ligñom fircaudexque,qui ne tempore in Gallia quendam ex infima plebe ho- cap. 13.
gét. Beneeſtnon négant aduerſatij: Sed hanc di. mínem , mirè fagacem ,modum excogitaſſe, quo in additiú .
cent forre commutacionein in deterius, viuentis chryſulcæ aquæ vi, ex metallo quolibet aurum ad Specul.
nempe ligni, in lapidem vitæ experrem : mortem lecernerer: & addit tales artifices vocari Chryfo- titu.de cri
hanc efle quandam ligni. faciliùs res degenerare plyntas, officinam verò Chryſophyfium .De Arnol- min. falli.
Oldrad.
quàm meliorentur. Vrgeo , eriam nielibrari. nam do Villanouano referunt grauiffimi luriſconſulti cõli.74.de
in Scoria ex putridis nauium 'fragmentis , & ex ', eum virgulas aurcas chemica arte produxifle, fortií.Abb.
arborum fru & u in mare deciduo ( res'eſt vulgo quas omnium examini ſubiecerit in aula Ponti- in c. ex tua
nosiffima, & probabitur libro fequ .) gignuntur ficis , & ideò concludunt chemiam veram effe rú de for

anares. Si tam admirabilem effectum tranfmuta- e ſcientiam . Obiiciunt , Alnoldum fuiffe valdèſu- Bald.Ioan.
rionis aqua nobis exhibet : cur ignis efficacicati, fpectum familiaritatis cum dæmonibus ":& ideò Platean. in
cuius maior longèvís eſt'in agendo , malignè de vel dæmonem hoc verè feciffe, vel faltem verum 1.1.C. de ar
trahimus ? Herodorus etiam fcribic platanum in aurum ſuppoſuiſfe. Refp .has eſle malicioſas conic- gent, prec.
oleam vertitle : & alij cadauera , in ſtatuas falis , Auras: Si ſuſpectus Arnoldus , quomodo non in theſ.infer.
de quo plura dicam lib.2.9.18.in fine.- 16 Roinana curia; vbi affiduus erat , comprehenſus, libr.1o.
Id Penna
Denique notiffimùın eft polle falsem dæmo vt maleficus, & caftigatus mera aurem coniectu
mes producere , per applicationem naturalium raeft; dæmonum verum aurum fuppoluiffe
. Alij ad 2.p.Bi:
agentium , nommodores inanimas', Ted & anima dicunt examini ſubieciffe , hoc eft obruliffe : non re&t.Eyme

Jia imperf ta , quæcumque ex putrefa & tione na verò quemquam veritatis periculum feciſſe.pri. riciq. 11.
mum
LIBRI I. CAP . V. Q. II..
II SECT . I V. 37

inun explicario illa verbo non congruit, deinde , A apud Cedrenum ille frenum aurcum confecerac,
quis credat illo offerente aurum ad exainen , ne quod Anaitalio Imperátori obtulit : ſed' viderur
in nem Romæ periculum fecille ; ego verò, inde; ilte præftigiacor potiùs fuifle quàm Chymiſta,
quod non ſcribitur ab auctoribus illis falſum ad. poſt primam operis huius editionem incidi • in
cum deprehenfum ; probabiliùscrediderim expe librum And . Libauij medici, qui p.1.fingularium ,
rientiam Arnoldo fuffragatam . Sanè id confirmat Syrraxi n.de remetallica, plura teſtimonia retulit .
quod de ipfius cum Raymundo Lallo concerta Nunc ad obiectiones relpondeatnus. Ad pri
csol.20 . tione auctor Theatri humanæ vitçıradidit ;Ray mum ,multos ego commemoraui, quos non Che
lib: 3 mundú hunc Balearicuin ,hominem acutillimum , mici tantùm , fed & medici & IC.grauifffnyi ic

mulris rationibus demonſtraſſe Villanovano artis ftantur rem ipfam factam exhibuifle, Arnoldum ,
huius a ouveníay, tum Arnoldum diſputandi per Lullum , Taruifinum . Et hodie nominare poflem .
tælum,quin pocius, inquit, te fenfu craftinâ con quos noui viros graves , in dignitate politos, &
uincam die : quæ cum illuxiſſet, metamorphofim Deum timenttes ; quide feipfis idem profitentur
illi Oculatâ exhibuit fide : qua ille inorus,hanc ip Quos mentiri, vel impóſturis, aut præftigiis ,aut
ſe arcem amplexus, mulia de eâdem feripfit opu dæmoniacis artibus vti , numquam in animnm
ſcula,ante annos fermè iso. De hoc Lullo ſcribit B meum pollim inducere : & lint iniuriis viris ho
R. C. in quidam noltri temporis medicus : no alchimiſta ", neftiflimis , qui queant id fufpicari. Ad 2. dico ,
Nomécla
tore ini Hunc ego inquirendo comperio apud Anglos , re gui Pont. loquide gregalibus , fiue fece illa Cheni
gniú fcrip. dem vera prajtstiffe, quod fuis libris profitetur : in corum , qui lucrum captant , & auiditate pecunia:
Arce Londini,iuſſu Regis probatiſſimum aurum confe in præceps ruunt : non de iis qui honeftam inde
ciffe mihig,
: genus nummi oftenfum eff , quod adhuc rerum naturæ cognitionem dumtaxat petunt. Nec
appellät Nobile Raymundi,auri fcilicei pori o obry verum eft,nullos nih mendicos vel pauperes huic
zi , fummag, indicitura . ] Idem auctor Theſauri; Audio incumbcre; quod Principes viri multi non
hoc ctiá narrat de Bernardo Treuilano; eum cùm fugiant. nec etiam paupertas omnis à teſtimonio
initiò fruftrà magnas opes in hacChryſoplynticâ arcet : fed tantùm , quàm vilitas aut vitiofiras vi
prodegiffer; tandem accuratiore ftudio conſecu tæ dehoneſtar. Phocion pauper erat : plus illi ta
iom , ve biennio artem in opus , fpem in rem , men iniurato , quàm iurato Paridi credidillem
gopere de deducerer.Hieronym.Cardanus teftatur * , Anto Teſtimonium in propriâ causâ reiicitur , fed hic
rubcilitat.
lib.dcme nium pharinacopolam Taruilinum , coram And ; teftimonium dixere ( criptores, qui non erant Al
tallis , Grieco Duce , & præcipuis patriciis Veneris,ar C chimiſtæ acceperant illi quideni hoc ab alchimi
gentum viluni in aurum commutafle, & eius dis : fed alchimici dicta Ina , factis probarant.
operis quadam adhuc exftare veſtigia.HocIulius Nec fanè dorneſticum teftimonium , vt nec alia
Scaliger, in contradictoriâ exercitatione ,cludit, aliâs inidonca, reiiciuntur , quando aliunde teſti
porius , quàm diffoluir , dicens ; ſi hoc verum au monia habere non queunt h Er quæſo , vnde hîc h Pet.Gc
rum fuiller , Venetos eum fuille coacturos Rei initium hiſtoriæ haberi potuit , nifi ex ipforum 100.Hip.
publicæ opcram hanc nauare, vel artifieium indi artificum dictis & relationc ? Ad 3.pofle aliquan. pol. fing.
care. Quis enim Scaligero indicauit, Taruilinum doeffe tales , & fuiſſe: hinc tamcn non ſequi,nul- 71..
eis non indicafferlanè crediderim Venetos,vel in las non fuifle tales. Ad 4. multos hanc artem ver
cerci euentûs (pem contempliffe, vel præſtigiis bis ſcriptisque prodidille , & hodic eam renere &
' effectum adſcripliſſe:Tu,Lector,ne idem ſentias, alios docere , liqui contingant in praxi errores,ni
accipe teſtimoniųın aliud eiuſdem rei , vt in Car hil mirum ; quia facilè peccatur in iis , quæ ab
dani & Aragolij fide, hoc experimentum ſtet. ignis operatione dependent. Nec vllius artificis
Guilhelinus ifte Aragofius, vir philofophiæ & eft, in iis , quæ ab actiuitate extrinſeci agentis na
medicinæapprimè pericas; ſtadiorum causâ dege- D curalis pendent ,ſecurum ſemper effectuin ſpons
bat Patauij: ſemel , anno 1550.Venecias excurrit, dere. Nec vlla quoque arsalia,in qua quis mente
& honoris cauſa Hectorem Aufonium , matbelis ſanâ perfectionis vltimum apicem fe conſecutum
& medicinæ laude clarum , inuiſit : ibi cum intra affeucret.ſemper aliquid diſccndum lupereſt: ne
alia Alchimică aurifica mentio fieret , camque que hoc huic artipeculiare, quod opponitur.
Guilhelmus ſolidis, ve ipâ tum videbatur, argu
i mentis lubrueret : Aufonius in fequeniem diem con QVÆSTIO II .
neniam indixit, eóque tres parricios Venetos,è nobiliff
ma Corridliorum gente adductos:ex co auro,quod Taro An Chryſopæia habenda ex numero artium
wifinus fpe &tantibus paribus,hoc eft,celeriter,non mi. sngenuarum , an mechanicis .
gra interpofita mora ,momento feciffet , confe & tos an annumiranda?
nutos peitandos contreilandóſque exhibere curanit.
Ipfe deinceps Aropofius Taruifium excurrens, hiſto Acilis eſt deciso , nihil in ea mechanicum effe
nam fatti didicit.Narrabat illed Galloguodam , Aro prater ipſam operationem ,& igniariam illam ap
Facile
goſso facte ſimillimo,domi ſuæ per aliquotmenfes ha plicationem : Theoricam vero fiue ſpeculationem artis
ſpitaliter accepto ,cum ſe puluerem honorari loco asce- E ipfius phyſiologie in remotiſſimis latebris latentējaque
pelle , fed vt eo tamquam arcano vteretur. Si verò non ingenuam , aquè fcientificam efle naturaſua, guàm fit
tam prinari commodi, quam publicæ fidei erga Rem phyſica : cuiuseſt portio non ignobilis:aut medicina,
publicam Venetam ftudiojco inſcio,Venetias nauigafle; cui fubferuit & ancillatur : eóque nomine acroama
h Theſaur.rem patribus indicafTe:fpecimen artis exhibuiffe:prima ticis de epopricis difciplinis annumerandam . Si verò
vitæ hum . conſideres ipſos Alchimiſtas , quidam illorum
tim quogue in Corneliorum ,adibusnon ſemel. Interea
fu.Omitto
quod defe uero Gallum illum inlaturatis omnibus difceffiffe , ne ineri ſuntmechanici ,& Harurarij, ac ciniflones:
dimilia fer que ſe quidquam de co-ampliùsrefcire potuiffe." ] Vi quidam verò philoſophorum nomen honeftum
nelius, te- des cautam cur Veneti non vrlerint Taruilinum , in primis ac laudabile , iure fuo fibi vendicant .
Iterur libr.
& quàm inanis illamagoi-viri ; fed fæpè iniqui Etlrenim omnis Alchimiſta ingenio fimul acma
de abd.rer.
Cardanomaſtigis , ſalpicio. Focralis eâdem arte nu , yratur : tamen id omni mechanico artifici
cauf,
commu
VM
TION CARV
M
UISI
38 DISQ MAGI

commane eſt , & manus præcipuam operis par- | A lufos cacodæinone, Illi abacti à chryfollo , non
tem in illis veodicat: qui, principia cauſasque furore : rurfus magiſtellum adeunt, expoftulant
artis ignorantes, nec certum in rebus præparan primùm de iniuria :deinceps fupplices fiunt, & vt
dis vſum , iuxta præcepta congrua & ſcientifica nunc falcem , meliore fide, quid agendum docear,
adhibentes, tempus & carbones abfumunt; fuli pergunt obferuare, demum ille nihil aliud recutit
ginoſi itaque & merè mechanici dicendi funr. quàm , ftrenuèlaborate,
Sed qui in oleis , & aquis, & gummis , & auro ex Deceptorij effectus dux Hiſtoriæ occurrunt ,
trahendo,cauſas & præcepta artis norunt: quibus prior præſtigatorius Diabolicus: poſterior ad de
freri effectum fibi pollicentur : ij,etfi manum in ceptorios & emunctorios per humanam callidita
genio, & operationem ſpeculationi adiongant: tem pertinet,
non mechanici, ſed philolophi dicendi : operatio Priorem liç narrat Cedrenus : Quidam ex eo
enim illa , & manuum auxilium ,accidentaria ſunt rum numero,quichemicam artem profitentur,callidus
ſcientiæ : vt in medico , & chịrurgo fatis eſtma hominum oculos impostura prastringere , argentariis
nifeſtum , aliiſque obtulit masuspedéſqueftatuarum , á alea au
rea , dicens fe thefaurum reperiffe: multófque ita de
QVÆSTIO II 1.. B ceptos ad paupertatem redegi. Famå vulgarâ.capius,
per ad Anaftafium perductus, frenum equi ex folido
Ad quam magie ſpeciem pertineant
auro confiarum do margaritis conferrum obiulu . Sed
Què expeditum eſt reſpondere huic qua Imperator.freno accepro: Vrompes ,inquit ,fefelle.
non , ris ,me profectò non decipies :ftatimque hominem ,
quia falſum eſt aut apparens dumtaxat aurum : in caſtellum quoddam relegauit,in quo tandem perisr.]
pertinet ad magiam praftigiatricem , fi verus eft effe nimirum omnia hæc aurea,nihil erant niſi per ria
Etus, tunc aut fit ope damonis ,de perlinet ad Demon giam facta oculorum ludibria. Pofteriorem de
niacam : verum effectum voco,quando aurum ve Icribit leremias Medecus , in Acroamat . Chymi
rum quis conſequitur :hoc auremp poreſt fieri du ſtas duos ſocietatem initam pacto firmaſle,vral
pliciter, vel verâ tranſmutatione, vel fuppofirio . ter Chryſopæiæ certiffimam artem fe renere pro
ne : quando hoc facir dæmon, poteſt etiam reduci firererur , alter rhizotomum agerer , feu agyrtam
hoc factum , ad præftigiatricem : quando illud, empyricum , & inter cætera icobem auri atro infe
non niſi, vt dixi, ad dæmoniacam . Si verò verum & am colore, pro lunariæ puluere , venderet. Er .
aurum , fine ope demonis homo extrahit pyrotechnia neſtus Badenlis Marchio mirè deditus erat pyro
fur,tunc alchimia pertinet, fecundùm fe de propriè ,ad с rechniæ , hunc ergo prior ille adit , & circuniue
Magiam naturalem : per actidens atd artificiofam . nit,aureos montes pollicitus, & atria diuitis Cræ
a Arogo- Nam , qui ad ſupernaturalem referunt , propter li , parantur omnia, & iam ille , cætcra bele, in
fius & cælorum influxus: illi meo iudicio falluntur :nihil quit: vnum dumtaxat opus, Reſch vocant ("He
Svinger.
enim hîc cernitur,vt oftenſum ,quod naturæ vires bræa voce ) huius pulueres faciles inuentu , apud
excedat. Naturalis ergo alchimiæ exempla , iam quemuis pharmacopæum ,vel rhizoromum . Mare
b ſup.g.r. nonnulla propolui 6. Dæmoniacz refect vnum chio puerum mittit: commodùm in palarij aditu
ſect . vlt. auctordemonomaniæ c :ſe ex Guilhelmo Cóftan ille alter merces fuas expofuerat : & vt lolent hoc
clib.3.c.3. cino , famoſo alchimico , audiuiffe locios ipfius, genus , nihil fibi deeffe Stentorea vocc prædica
cùm perdiu flantibus, fpes ſpeciefue auri oſten bat , adit cum Principis pucr: Ille Reſchexpromit
deretur nulla , confilium à Diabolo petiiſſe, rité de pixidula fumola, & pro folido appendir, &
ne operarentur , & optatum finem contingerent: qua quid forer obuium ac conculcatum , addit (u
an in aliquo peccatum ab ipfis effet, quodmetal perpondium. Puer Domino refert.Impoſtor cum
lum arceret expetitum . Diabolum vi ſoler )late puluerem.infpergit hydrargyro , & aurum verum
brofum dedifle reſponſum : quàm breue,tam am producit, fed quod liquatum ex puluere , fit exa
biguum : Laborale,laborate.hoc illos pro ſecunda D men , verum aurum deprehenditur. Marchioni
pollicitatione arreptuinmisè animalſc : ergo per res mirè grata, & ipfe in magiftrum beneficus ac
rexiſle in Alando , & fornaculis contiouandis , id gratus probè donatum dimittit. Chryfopæiam
que adcò ftrenuè, ve in nihilum cuncta redege pergit vrgere : feliciter , quamdiu Refoh durauit:
rint: parati nihilominùs pergere, & ad imum cun vbi eius reliduum parùm fuit: vndique conquiri
ctam rem decoquere, & pro philoſophico lapide iuffit atriprolificã hanc materiam . Negabárom
bona cuncta dilapidare: nifi miſerrus dementiæ nes ſe, quis puluis, Reſch diceretur, audille'vel dia
Conſtárinus ſuggeffiffet,morem hunceſſe dæmo diciſſe vmquam , itaque Marchio quod fuperaret
nis, ve decipiat amphibologiâ fignificati: cùm la igne folum liquat, & auri ſcobem , impoſturám
borare iuflit , hoc voluille: defterent ab irrito que fimul deprchendit
. } æquè lepidum eſt quod
conatu, & ad honeftum opificium aliquod ſe trál narrar probe copertum Gomesà Medis lib . 2.de
ferrent, in quo certius operæ pretium cerneretur, ſale , his verbis : Siquidem fuperioribus annis dum
fie ille . Sed alij paulò aliter narrant , idque le ex agerem Lutetiæ , aderat unà etiam ſtudiofus quidam ,
ore Natalis , qui Conſtantini fucius fait," acce: quifquis illefuerit , fatis mihi notus , iámque conflan
piſſe,bona fide, ſcribunt:hos operariosauri aui- Eris alatishomo, arque in omnire ,
& fcientia doétiffi
dos familiarem paredrum ſub fpecie vnius nym mus,experientiffimusque, fed qui ingenio effet ad fin
phæ cxciuiſſe, & lacro carmine lapidis confcátio gendumacriore:ad perfundendum verò quamparfuit
nem ab eo poftulalle , dæmonem iufliffe , vti ex fubtiliore. Et quivariis, tamerſi negoriis implicirus
ſex metalli vt dicunt Janiſatis,hoc eft æquali pro Chymica tamen ante , quam occulis exercebat , mire
portione , & hydrargyri certâ mole mixtis ,ma dele&taretur. Is puero Franciſco Gallorum Regis fa
lagma componerent, cùm itaque hoc igni impo miliaris valde gratus atque iin oculis erat :ac , quo
( uiſſent,ecce tibi,fraudisminiſter, caius illeMer rempore diuturnum illud de exitiale bellum apud
curius , more grandinis cum tonitru mecalla huc Belgas, anno. 1542. ab condem Franciſco commotum ;
illud difiicit , & fpem fimul coram : cachinnaote à Carolo quinio Caſare confirmatus vigebat:è Gal
lia ille
LIBRI I. CAP.
. V: R. IV. 39
lia ille in Belgas profe&tus eſt, atque Hispanumfefor Adens , tandem annuit : atquefub crepuſculo vefperis
mulans idiomate confifus, Louanium primo, quo ipſe no ad ſe nummos , adduci iuſſie : fucréſque ad ipſum
paulo antea eiufdē cauſa belli è Lutetia pulſiis mere profefto qualluor aureorum millia allain : nam rešti
ceperam : deinde Antuerpiam fe contulit,vbi domun monio mihi funt, qui adnumerarunt. Quos ille ac
culam conduxit , in eaque fornacem cum reliquis in cipiens: atque ad preparandos eos integrum dari fir
ftrumentis Chymicis ſecreto construxit : iamque con bi diem pelens , mercatores dimifit : ftatimque fub ip
uocatis amicis , atque imprimis quatuor ditiſſimis fi ſo noctis conticinio admiſſis equis,quos præparari iuſſe
bi nosis Hiſpanis mercatoribus : horum in negorinn rat , quam celerrimè fe in Galliam intulit , aigue Lu
do tarditatem exprobare, atque ad maiora co, com tetiam iandem tutus peruenit: ] Hæc ille : fi
pendia excitare capir. lenffe quippe fibi artem pro ois non foret ſcribendi , fi quæ fingulis die
feffus eft , qua brebi ac compendio , ſinéque periculo, bus talia contingunt , vellem perſequi. Vtilius
Genauigatione ,ditari ipfi ampliſſimè, atque vel Mi erit , quod reliquum cſt, & ad animæ falutein
de , Cresque diuitias nullo negotio ſuperare poſſent. ſpectat, diſcutere.
Idque ad oculum prompiu ſe monftraiurum ex peri
mento, fi auri fibi numi quindecim , boni , probarig
ponderis prebereniwr. Ai illiprotinus totidem liben- B QV Æ STIO III .
tiſſimè erogarunt. Itaque acceptis ille numis , vnum
Licitáne an illicira ſit alchimia?
quemuis ex mercatorum pediſſequis ad ſeaccerſeri
subet : cui iniranis , duobuis tantum regalibus impen
fis: vade , inquit , in domum , qua prima occurrat Rohibitam cenſuit Angelus de Clauafio , ala in verb.
Alchimia.
pharmacopola , à quo pete lapidem , qui Onaſtros apº >
pellatør , qui tametſi vilioris fit prety , tamen vt dumtaxat P. Valencia eò inclinat , vt ſaltem ra
emas citius , totum impende. Quo abeunte heus , ait, tione circumſtantiarum fit illicita & perniciofa:
ne longam nobis moram facias,ito rećtà ad eum , qui idem P. Pererius cenſuit : vterque locis ante ci
é regione porta maioris templi confiftit , vidi quidem tatis.
beſterno die eiuſcemodi lapides preſtare apud hunc, Licitam verò nec vllo iure prohibitam , im
longè præftantiores quàm alibi. Afluie námque ille mò & inter artes merallarias à iure ciuili rece
rem omnem , ac perquàm cauté prexeneral. Nam ptam , communis eſt ſententia iuris interpretumb.15 Oldradi,
maſſam quidem auream triginta pondo auri probarij Pederentim progrediendum : nam facilis hic in lok. Andr.
ſimi coëgerai , eámque in modum lapides compa- c via lubrica, lapſus. Abbat. &
Baldi locis
Etam , variis appingi fecerat ,atque circumueftiri co Prima Concil. Nullo iure in foro fori bes ars ſu . citat. q.
loribus: quam eidem noto ſibi phar macopola , fortè videtur probibita , vi non liceat eam exercere, ex de- 1. ſect. 4 .
doli conſcio , lucriq participi, commendarat : data fenfone iuris pofiriui. Alberti . de
reffera , vt cuiufcumque petenti Onaftrum lapideno Quoad ius ciuile & commune Romanorum Roſate in
ver.
quàntulocúmque oblato pretio exhiberet : unde’occur ( de communi enim iure nunc loquor , non de mia ,alchi Gui
renis pediſſe quo lapiseft datus, atque ad manus Ar particularibus locorum ftatutis , vel regnorum do. Pa
chichymeſto ( dignus eft enim hoc titulo ) perlaras. ſanctionibus ) res eſt expedita : nec vlla contti- pæ decif .
Tum ille lapidem oſtentans , ac ſeſquipedalia de cor cutio talis reperitur. Quod ad ius Canonicum , ni tracta .
ba proferens , inbet accendi fornacem , ellas educi ,in videntur obftare duo canones , nempe , cap. Epi- de empt . &
ſtrumenta apponi , quin lapidem inungere, laruaré Scop. 26. quaft.6 . & c.fpondent ,in extrauagant.com- yendi.q.5.
que cæpit, Demum oblatos fibi aureos dentibus pre mun. libr. s.de crimin . falſi. Sed , li bene conſide Zanetini
mebat , poſt malleolis tundens , cum quadam taci res ,neuter canon conuincit intentum..Namd.ca. extrau.
ca. acculat
de .
1a verborum interiectione, in ollam immittebar. Qui. Epiſcopi, tantummodo damnat eos qui credunr Thomx.
bus rebus ſpectatorum oculos in fe, non intentos mo-id perſonarum tranfmutationem in varias ferarum Arfoncini,
do : ſed quafi colligatos tenebat. Ex quo illi , caca ſpecies fieri:quod & ratio docet addita : fiquidem quodá de
duce charitia , lapidem curiosė Juſtrare oculis , fum . (ait ) Satanas transformat fe in varias fpecies fe Glio.
inoperè admirari , ſpe fimul efo exfpe &tatione accen rarum . ] Non eft igitur cur ad quamlibet ſpeciei
di , hortarique fe inuicem , neque cunctandum expe in ſpeciem tranſmutationem canon extendatur .
rimentum fucclamabant. Tandem commiſtis aureo Et licet eò extenderetur , dicerent alchimici (c
cum lapide aureis quoque numis , vniuerſa educta non credere hanc à dæmonc , led à natura fieri
maſſa , excretisque per ignem coloribus , iam non la metamorphoſim : nec eam efle veræ ac perfectæ
pidem , ſed aurum purum parum ipfa referebat. ( peciei, in aliam perfectam fpeciem , ſed imper
Quesllico per duos ex mercatoribus ad aurifices de fecti & inchoati in ſuam perfectionem . Fortiùs
lata eft , cáque probara ſatis triplum haberi inuen ſtringfc alterum illud cap. Spondent, nam illud di
la eft ex auto puriffime , arque aftimatione primo. ſertè alchimiain prohibet , & infamiæ carcerif
Quo nuntio allato domum , atque occluſo poft fe oftio
: que pænam præfigit, clericos etiam poſfellis be
nira oinnes exultare latitia ,ac triumphare gaudio neficiis priuat , & ad capien da reddit inhabiles.
expetunt. Quare mutuo fe imprimis sarciurando Rcfpondet Arfoncinus , Pontificem egiſſe can
aftringentes, ne cuiquam hominum hoc tantum ar. E tum de iis, qui Sophiſticè tranfmutationem con
canum relegerent : protinus experimentum , quod fingunt : tamen Canonis verba fatis clarè indi
plufquam pro comperro babebant , non denis am cant cenſuiſſe loann . 22. mullum à quoquam co
plius , centeniſue , ſed millenis', eo plus aureis rum verum aurum fieri, & idco om
nes pro im
ilerandum cenſuernni. Iamque ſe totos Archichy póſtoribus habuiſſe ; lic enim verbo cenùs ha
mite , lamquam alteri Plutoni pecuniarum Deo , de bet ſanctio ; Spondent , quas non cxhibent , dini
wowentes , precibus ab eo petierunt , ut millenis ab tias pauperes alchimiste : pariter , qui ſe sapientes
yooquoque oblatis aurei experimentum geminarer: existimant , in foueam incidunt quam fecerunt.
nam fi ſuccederet, iam non per chiliadas , ſed per Nam haut dubièbuius artis alchimia profeſſores al
myriades ipſum deinde experturum . Quibus ille lerutrum ſe ludificant : cùm fua ignorantia conſcij
lentė, atque grandioribusquam antep verbis refpon cos, qui fuprà ipfos,aliquid buiuſmodi dixerint, ad

D 2 miren

!
40 DISQ VISITIONVM MAGICARVM

mirentur: quibus ciim veritas quafiia non ſuppetat, | A fin hac operatione inueniuntur. Hæ fidelint, non
dicm cernunt, fucultates exhauriuni, ijdemque verbis video quid reprchendi queat : fed quia vix vm
diſſimulane falfitatem ,vi landë,quod non eſt in rerum quain deſunt omnes , rarò fit vt alicuius ra
natura ,eſſe veris aurñ vel argenes ſophistica tranſmi tionc non adfit vitium & peccatum . Idcò dixi,
latione confingant : eóque interdum eorum temeritas pleriſque perniciofam illicuam cenfendam .
* Sic legi- damnaia damnanda progreditur ,ut * fidis me Sed quæ iſtæ circumſtantiæ ? præcipuæ & ca
tur in edi- rallis cudane publica moncle characteres fidis oculis, pita cæterarum : quaruor : finis , modi, tempo
tione etiã non alias alchimirum fornacis ignem vulgum ris & perlonæ .
Plantinia - 11
na & Ro- ignorantem eludant.. Hac igitur perpetuis volentes Si finis fit lucrum , auaritia : illicita eft , quia
mana , fed exulare temporibus, hac edictali conſtiratione fan lucrum ex hac arte eſt illicitum , non enim licet
deprauate cimus: vt quicumque buiuſmodi aurum vel argen . hoc auro vti ad commercia contractúſue , vt fta
ac mutilè .
lum fecerint , vel fieri ſeculo fa &to mandauerint, cuit Ioann. 22. Intellige, fi pro vero auro quis vti
Valencia
cõiicit le- vel ab hoc ſoienter i dum id fieret ) facientibus mi veller , nam hoc illicitum contendunt communi
géd . fi & tis , niftrauerint, aut fcienter , vel argento , vel auro vji ter DD .de hac re ſcribentes a : & meritò , nama Sic D.
Thom . in
facili mu- fuerint vendendo vel dando in folutum : verum tan aurum iſtud vel núquam habet proprietates om
tatióe. Sed 2.d. 7.9.3
adhuc re ti ponderis aurum vel argentum pæne nomine in- B nes veri auri , vel id adeò rarò contingit , ve cen 3 . art. 1. &
liqua mé- ferre cogantur in publicum pauperibus erogandum : lendum ſit non contingere , quare tam verilmili 22.9.77.a.
dota nia- quantum alchimitum exiftat , circa quod gos aliquo caula dubitandi exiſtente , non licet in commer- 2. ad 1. &
nent. cium deducere , vt verum aurum : vendi tamen ibi Caieta.
pradictorum modorum legitimè conftiterit deliquif Silu . & Fu
se: facientibus nihilominus aurum vel argentuin al poſle pro auro alchimico , & iuxta æftimationem mus in Sú.
chimirum , aut. ipſo vt pramittitur fcienter vtenis peritoru aurifabrorum , nemo DD.illorum negat , Fabianº. d.
bus perpetua infamia nota resperſis. Quod fi ad neque negandum eft.Non licet etiam id facere, vt q.8 . Alber .
in verb.
prafatam pænam pecuniariam exoluendam delin in medicamentis quis eo vtatur : nam proprer ra
emptio.
guentium ipforum facultates non fufficiant , pole tionem iam memoratam ; nec veri auri vires falu
rii diſcreti moderatio iudicis, pænam hanc in alsam tares habere, nec noxiis qualitatibus , ab igne car
( puta carceris , vel alteram iuxta qualitatem ne bonario & venenato hydrargyro cótractis carere
gori , perfonarum differentiam , aliaſque altenden célendú . Multò minùs licet eo yri ad monctarum
do circumstantias ) commarare. Illos verò , ớc. Sub mixtionem : hoc enim vnum caput foret criminis
dit pænam in cos qui alchimica materia abu monetarij, iuxta dictam ſanctionem loann.22 . &
cunrur ad monetarum adulterarionem , de qui prædic ti DD . iuris concedunt tales puniendos
с
bus elt eiuſdem Pont . conftitutio alia , in capir . pænâ moneræ adulteratæ . His caſibus ſubeſſet
prod.ens extrauag. fingular. tuul. de crimine falſi. peccatum Mortale.Si verò quis illud cuderet live
Ad hunc Čanonem duplex mihi occurrit reſpon. produceret tantùm ea gratia , vt ipſemet in an
fio , vna eum non fuille vſu receprum , ſed non nulos , cathenas , aut lupellectilem propriam eo
vſu abolicum . Nam poſtea liæc ars in ipſa ad vteretur: huic omni curâ foret adnitendum ; &
huc vrbe viguit ; maximè , vix centum annis po . vigilantiâ , ne quis eo viuo vel mortuo per hoc
ſtva , ſub Leone X. nam illi Aurelius Augurel deciperecur. Alioqui pro negligentiæ latitudi
lus egregius poëta librum ſuum de Chrylopæia, ne ,hîc quoque peccati grauicas naſceretur : &
dedicauit : Qui inter cætera illud n mis iactan quantumuis quis diligens, vix vanitatis culpam
ter ,de philolophico luo lapide . euaderet. Numquam fanè ftultitiæ & impru
dentiæ euadit , qui ex hac arte lucrum quærir .
Ipſius vt tenui proie £ta parte per vndas Semper enim ftultus eſt mercator , qui in illud
Aguoris argentum fi viuum tum forci agnor, negotiationis genus incumbit , quo videt nul
Omne vel unmenſum verii mare pole in auium .D lum , vel de millibus aliquot vnum , lucrum fe
cille : omnes verò , vel mille contra vnum facul
Pici quoque Mirandulani circunfertur liber cates ſuas abſumphiſle. Quod cùm alchimicis
hac de re,titulo ,de Auro conficiendo : nec huiuſmo contingat , idem de his damni lucrionibus dubio
di in Italia libri ex illo tenpore venta lectionis procul lentiendum . Nec tuti in confcientiâ , qui
vinquam fuere. Altera Canonem ex hypotheli hac in re fola vana ducuntur curioſitate , nam cx
procedere ( aurum oinne alchimirum elle fallun ) riofitas , peccatum eſt oppofitum ſtudioſitati, per
& ideò damnari tantùm , qui fallum cudant : id . exceflum : quo quis deſiderat immoderatè ſcire
que ad lucruin : dempe , vt vtantur in con racti quod non expedit, vel plus quàm expedit ipli,
bus & folutionib ' (quod clarè indicat textus ) ideò vel modo quo non expedit: & eft ex filiabus fu
non darnnantur hoc capite, quiverum aurum pro perbiæ , [Vide S.Thom.2.2.queſt.167. ] Et animus
ducunt , & arti vacant animi dumtaxat caula, no deditus vanitatibus atque inſaniis fallis , expo
lcotes in cominerciis aut folutionibus bac arte nit fe dccipiendum Diabolo : atque hoc efle orn
vti . Quarc non ars , quæ ritè inftituitur , & exer nis ſuperſtitionis initium docet B. Auguſtinus
cctur led
: artis abulus damvaretur. Sit libr.2. de doctr. Chrift.cap.22.6 23. Et diuinæ fcri
Secunda conclufio ; In foro conſcientia non pro- E pturæ teſtimonio , qui amat periculum peribit
mifcuè, fed cum delectu ars hæc permiſſa : immo ple in illo , Sic enim fapiens loquitur : In ſuperuacuis
riſque,vt perniciofa , fic illicita cenfenda. Hanc con rebus noli fcrutari multipliciter, ( in pluribus operi
clulionem optimè probant argamenta Angeli & bus eius ( Dci ) non eris curiofus. Multos enim ſup
quctorum primæ lententiæ , contra præceden plantauit fufpicio eorum ( hoc eſt vana ſpes & ex
tem verò vim habent nullam, Notandum quo pectatio. ) Et in vanitate detinuit ſenſus illorum .
que , quicquid illiciti eft , id non ex årtis natura Denique ſubdit : qui amat periculum peribit in co .
( quæ in le mala non eft , immò , quatenus ars Eccleſiaſtic.z.à verl.2 4.Deniquevno verbo ,quan.
eft , & fcientias imitatur , ſccundùm fe bona eft, do finismalus,ars illicitado qualis finis,laleexercuiú.
vi & cæteræ (peculatiuæ cognitiones ) proficiſci, Si modus( huc media pertinent exercendi ariem
fed à vitio circumſtantiarum , quæ vt plurimum Jillicitus,ars quogue : fi vanus, ars vana : ( fordidus eta
inquinats !,
LIBRI I. CAP. V. a IV .
41
inquinatus , ars erst inquinata e impura. Huc re- A tur corum ratione , quæ dicta ſunt in circumſtan
ferenda media ſuperſtitiofa,vt li ex pacto exprel tiâ finis ,nam auro illo intendunt vti ad commer
ſo vel racito cum dæmone; quod frequens eſſe cia,medicinas,velmonetamiaue fi ipli non vluri ,
dlib.3.c.3. docuit auctor Dæmonomaniæ , & fanè docer ex periculum apertum eſt , nc vcanrur hæredes. Ilti
perientia: adeò ve Arnoldus Villanouanus , & hac arte depauperantur : familiæ neceffaria non
Lullus ,& Geber, & Bachonus, & Richardus An præbent : cauſa funt vt vxores & filiæ cogantur
glicus, Magiæ huius nigræ ſuſpecti vchementer indigno ſe quæftu ſuſtentare : cùm media & in
fuerint : & Paracelſus , & Agrippa, & ille Guilh . ſtrumenta, propter inopiam deficiunt, facilè pro
Conſtantinus, & alij nonnulli deprehenſi : & in grediunturad ſuperſtitioſa , immò & pacta quæ
ter inſtructiones inquiſitorum fidei fit vna , hac diximus in circumſtantiâ modı: ſanè hoc ipli quo
quoque notâ magos hæreticos dignoſci, Director. que chymici ſcriprores ſunt teſtati. Nam Geber'; e Roſarij
inquifir.fidei p.3.50443. edition. Romana, qua in lu non ergo,inquit,hæc fcientiapauperi o egenti conue philoſop.
fol.224
cem prodiit iu [[x Gregory 13. vbi rationem ſubdit nit : fed potius eft illis inimica. Secundò polyo. dicit
auctor libri , Nicola. Eymericus ; quia vt pluri philofophus, impoſſibile eſt indigentem philoſophari .]
mom alchimiſtæ , quando non poflunt pertingere b.alchimiæ ſtudere .(nam ſolos alchimicos,in li
ad finem intentum , quærunt auxilium dæmonis B bris Turba philoſophorum , vulgati illi vocant phi
( exemplam poſui pracedenti questione ) eum inuo loſophos , latis ſuperbè.) Er idem Geber alibi ' ; \fli.de per
fecto mi
cant & implorant, & implorando obſecrarit , & Artificem (ait ) buius fcientia oportet effe fubtiliffimi
gilteria
tacitè vel expreſsè ci ſacrificant. ] Accedir expe ingenij , & naturasmetallorum & corum general :o
rientia , quia quandocumque viguit inter multos nes,infirmitates imperfe &tiones in fuis mineris fci:
alchimia , etiam inter multos tum viguerunt ma red cognofcere antequam perueniatad hanc ariem.
leficia & ſortilegia ,ve hoc infelici quo experimur. Non autem ad ipfum indagandam accedat artifex
Tum quia non defunt, qui adhibent vanas obſer grosſo ingenio & duro reple!us, neccupidus, nec ana
uantias cæremoniarum , nihil ad effectum condu rus in ſumptibus expenſis .) Nec vir duplex animo
centium , vt certæ diei, tunicæ ex lino crudo, cer ine felle et ceruice, velment e variabilis, net nimis fe
torum ciborum abſtinentiam , & alia huiuſmodi Klinus : fed doctrine filius, vir ſubtiliffimo ingenio de
inania . Quod G adauiditatem odium accedat aut coralus , fufficienter locuples, largus ,ſanus , firmusin
incontinentia , procliue admodum fuerit ad phil propoſito di conftans, patiens, miris , longanimis; &
cra & intoxicationes recurrere . Peccatur quoque temperatus.]Auaro igitur, & pauperi hæc ſcientia,
non leuiter in artis tradicione, quando facræ ſcri. ſecundùm eius Principem Gebrum , inacceſlum
pturæ nominibus & ve bis abutuntur ad ſuas no & vetitum habet limen . Et nota requirere luffi
с
inenclaturas vel præcepta : neque minùs , quan cienter locupletem : hoc elt cui ſuperſit, à necef
do libris ſuis inſerunt figuras ſeu imagines, vel ſariis , ad hoc ſtudium . Arcet etiam fimplices &
planè obſcænas , vel etiam propter abuſum rei parui iudicij , cùm dicit ibidem , non deberc elle
ſacri prorſus blaſphemas, quod fecit ille typo line felle & ceruice : huiuſmodi enim facillimè à
graphus Bafilienfis , qui Rolárium excudit ; & la dæmone, & aliis impoftoribus circumueniuntur:
cræ Triadis , Chriſti Domini relurgentis , & ideò verira illis hæc ars propter periculum . Arcer
B. Virginis Mariæ coronationis icones : quas ho etiam eos qui amant alios decipere,cùm addit ;ncc
mincs hæretici templis eiecerunt, eas ad alchi. vir duplex, quia hos arcet pernicies aliorum , quam
mica myſteria & transformationes tranſtulit. quærunt . Arcet intemperantes , vt luxuriolos &
Sed mirum id non eft, funt enim Sacramentarij amantes vindictæ , cùm vult eſſe longanimes &
vbique præpofteri. Peccatur denique nimis cu temperatos: alioqui periculum eſt ne recurrant
riofis fæpè experimentis , dum modò hanc ratio ad maleficia hoftilia vel amatoria . Arcet variabi.
nem , modò illam fequuntur , & lic numquam les incóftantes, & impatientes:quia hi facilè ,cùm
ſciunt, quod ſemper addiſcunt. non ſuccedit, ad dæmoniaca ſubſidia confugiunt.
Temporis quoque circumſtantia perpendenda. D Arcet cos qui obtuſo tune ingenio , quia oleum
Nam temporis iactura pretioſiſſima:ciúſque malè perdunt & operam ; item qui philolophiæ veræ
cõlumpri ratio reddenda Deo, quare'peccant, qui imperiti,eandem ob cauſam . confirmat id Arnol
nimis multùm his vacát artibus,item qui co tem dus Villanouanus 8 his verbis ; Quicumque velit ad g d.f.224.
pore ; quo officij ratio, vel debitum aliud charita hăc fcientiam peruenire, & non eft philofophus,faruus
tis aut iuftitiæ poftulat:vt ad ſeria magis ſe confe eft:quia hac ſcientia non eft,nifi de occultis philofopho.
rant:v.g.magiſtratum quis gerit ? non poteſt derra rum . ) propter irritos itaque conatus, temporis &
here horis , quæ ad rectè munus exercendum ne lumpruú iacturam ,his quoque viderur illicita : &
cellariæ : fainiliæ præelt?æconomiæ recta non de cùm plerique alchimici vulgares ſint tales,ſequi
bec incommodum ſentire.Eccleſiaſticus eſt : quæ tur plerisque illicita eſſe ,in foro poli ,de quo nunc
ratio ordinis poſtulat ea præponenda fornacu agimus. Denique exigūt artis magiſtri & meritò,
lis , & voluptati ſuæ. Proximineceſſitas operam vt fit homo humilis,iuſtus,pius, & Deum timens ,
tuam depoſcit? charitas ei iubet adeſſe, non facis? citantur iſta Hermetis":Oporiet illum ,qui introduci hè quarto
peccas . Demum , vno dicam verbo : quod tempus vultinbancartem ở Sapientiam occultam arrogātie Rolar.foi.

ocio, licet honeftè dare, illud licebit his ſtudiis: E virsū à ſe repellere ,& pium effe,ac probum .& poftea: 223.
nec ampliùs . Ocium voco , quietem & vacatio Fili ante omnia Deü oportet timere,in quo dispoſitionis
nem abactionibus & ftudiis ,ad quæ quis tenctur. tua viſuseſt. & illud Alphidij neſcio cuius: Sciro fili.
1 Denique perſonarum conditio hic vel potiffimum quod istam ſcientiam habere non potes,quoufque men
d ſcrimen inducit : hæc enin, & finem ſoletillici tem tuă Deo purifices, ſciat re Deushabere certum
cum intendere , & in modo errores gignere , & animum ac rectum .]Cùm ſuperbos arcer,docet illi
tempus, inopportunum facere. In primis ars hæc citā efle curiofis : cùm pietaté, ſuperſtitiolos reii
illicita céfenda pauperibus , immò & priuatis om cit : cùm probitaté & Dei timorem , & animi puri
nibus periculi pleniſſima eſt , manifeſtum id fit. tatem :vitiofas omnes quas diximus circüſtantias
fulm quia hi ſolent lucrum fpectare , & ſic arcen teftatur.Nó aliis ergo licita ratione circüſtátiarū,
D3 alchi
42 DISQ VISITIONVM MAGICARVM LIB . I. CAP . V. Q. IIII.

alchimia ; quàm huiuimodi:hinc poreſt vnulquil-, A diat o dinariè hanc artem l'rincipibus & valde
que ſecum perpendere an iple ralis : & an vlla, & locupleribus elle licitam :qui & ea ſunt philolo
quæ ,pericula ipſi ex aliquo harum circumſtancia . phiæ cognitione , & eo ingenio , vt fraudibus &
cum defectu immineant : & ea cum Confeffariis impofturis non parcant : & câ pietate ,vt in pro
ſuis communicare, & corum ſequi iudiciú debet . ximi & Dei ottentione ſe abſtineant : & illis opi
Secundò poteſt videre confeſſarius,quando ſit bus , vt fubditos propterea non grauent : & eo
talis à peccato immunis ,vel quando adfit veniale, ſubditorum amore , ac Dei timore , ve publicum
aut eciam mortale ; quando inpendenda , dene regiman vel pauperum tubuentionem propterea
ganda,vel differenda talium abſolutio :differenda, non negligant , & habenas fibi à Deo crediias ip
cùm recidiuæ verifimile periculum : deneganda, ſi abuciant, & aliis planè rradant . Vt enim aliis
quando grauiter , contra iuſtitiam vel charitatem honeſtis ftudiis animum principes, quantùm opus
ob ſtudium iſtud peccat,nec vult defiftere. ett , fic & hoc ftudio relaxare quin poilint , non
Tertiò. Quia ſæpiùs curioſitascaula eſt ſtudij , elt dubitandum.Sanè qu d Eymericus de indiciis
& hoc vitium valdè proſerpic à minoribus ad Magiæ hæreticæ dixerat, cam prælum ptionem in
maiora , diligenter videndum , ne quis ad expe Principibus viris & valdè locupletibus non elle
riencias & opiniones erroneas excurrat: v.g. ne B admitiendam , in cæteris locuni habere , ibi in
putet bac arte hominem verum , modo à naturâ Commentar.optimè Penna annotauit.Et Cardin .
ad hanc generationé non inſtituto : ſed vrinâ vel Caitanus diſertè fcripfit, ac prudener: hanc ar 22. 9.77
art. 2.
alio humore,igne aut ſole in vitreis phialis deco sem vel nullorum hominum effe : vel Principum dum
& to, poſſe produci , quod temerè Iul.Camillus al taxat, audiro ſafiinium confilio, eſſe. Sanè pericula
ſeruit, & incautè Thom . Garzonus ds cur.41 . Fori pleraque ſuperioribus commemorata cellare in
vniuerſ.credidit & quidam hoc inuentum Arnol Principibus manifeſtum eſt.
do Villanouano tribuunt , vero an mendacio di Cæteri,non eft cur libi blandiantur , vt tutos
Iputare non eſt neceſle,inquit Mariana 16.14.rer . in conſcientiâ ſe arbitrentur opinione illa Ol
Hiſpan.cap.9. Nam quod tale quid fieri queat vel dradi & aliorum luri confultorum . Nam illi de
afferere, vel experiri ftultum , impium , erroneum foro tantùm exteriore agebant , de quo ab illis
& blafphemum foret.cum quia , cùm homo præ quærebatur . Et plerique eorum rem non difcut
fupponat corpus & animam rationalem , fi quod ſerunt : ſed , vt oues folent ducem gregis caprum ,
producis homo eſt: ſequeretur, Deum ex lege & ſic ipli Oldradun ( cuiuscuam argumenta, iam
ordine, queni naturæ præfixit , teneri huic animam с diffoluimus : iis quæ dicta ſunt ) claufis oculis ,
rationalem corpori infundere , quod blafphe vt oraculum , lunt fecuri, nihil eius addentes di
mum : vel rationalem animain ex materiæ poten ĉtis ( vr loan. Andr. Abb. Alberic. Guidopap:)
tiâ illic educi, quod hæreticum : toret enim tunc plerique etiam ambiguè loquuntur , li faciant ve .
anima corruptioni obnoxia & mortalis . Deinde rum aurum , idque arte naturali ( v1 Oldrad . Iſern.
talis anima noa haberet peccatum originale: quia Bal . Brun . Fabianus ) nullus verò ipſoruin
per generationem viri non cflet propagatum hoc omnium , præter Thom . Arfoncinum , mentio
corpus , & homo conceptus:nec indigeret Chri nem fecit d . extrauagantis Pontificiæ , cap. Spon
ſti redemptione : quæ hæretica quoque omnia. dent , vt vel eius non fint recordari , vel non bo
Quarto . Ex his omnibus pater, optimam elſe, nâ fide diflimularint. Et licet , vlu canon ille non
quam aiunt Angliæ )legem ,ne cui linc permiſlu obferuetur : tanti tamen Pontificis lenientia , &
Principis , lub pæna capitis , liceat alchimicam iudicium fufficere debet , vt vulgus hominum
exercere.quam legem expediret etiam alibi ferri. ( hoc eſt quibuſcumque conditiones fuperiùs re

Nam tunc cum delectu Princeps talia poteſt per- quifita deſunt ) libi exiſtimet,ab hoc ſtudio ab
mitcere , conſideratis circumſtantiis prædictis : 1
ipfi enim reddéda Deo ratio ' li temerè permittat Pontifex Romanus libi cenſuit damnandum , &
& promifcuè ) damnoruni inde ortorum . Tunc à quo illos tam ſtudiosè Chriſtı vicarius , Petri
etiam cellarent pericula pleraque quæ diximus . ſucceſſor dehortatur. Sed hæc ſuffecerint, dema
Quintò , patet ( nifi quæ circumſtantia impe . tcriâ non pallim obuia .

SVMMA
43

SVMMARIA LIB . II .

DE MAGIA DAEMONIACA.

Q.1. An fit aliqua magia dæmoniaca? Proba- | A rauerint ?


A Pafta hæc vana , inania, i periculi plena funt.
tur effe.
Q.2. Vnde fit hæc Magia , ſiue quem habeat Theodori Maillosi faétum .
primum auctorem ? Germanus à demone necatus. ·
A Quibus indiciis difcernendieffectus Ma
Non eſſe à Deo , vi gratia gratis data. Qus.
Non effe effectus bonorum Angelorum. B
giæ ex pacto conuento, ab effectibus phiyli
Magia nulla alba , 6 de falſa Theurgia . cis,artificiofis, & miraculofis?
Planeraria ays. B Ratione distantia. А
Eſtoria e administratur permalos Angelos. C Ratione verborum , charalterum . B
Glyca error : ipfe aliy guidam Graci Historici Circumſtantiarum rituum ,obſeruantiarum .
nimis ſuperstitiofi fuere. Caufa à qua.
Palingenij impietas . Q.6. An hæc Magia habeat quoſdam effectus
Non fiuni magici effe& tus per animas defuncto veros , & quo pacto dignofcantur?
rum . Grimoyriæ arris vanilas. D. Effeetus triplices June, falſi, veri, mixci. A
Eficiens harum artium caufa eft diabolus, & hu Exempla prestigiatoriorum effectuum . B
mani ingenij deprauatio. Е В De Lamia ( Menippo.
Apostolus de generatione & ortu Magie . . De Gelo e Mauricio.
Q. 3. Quæ fit diuiſio dæmoniacæ magiæ , & de De Paſere, & eius obolo.
cius libris. Simonis Magi varia.
Refellitui Agrippe diuifio. A. De Mago qui fecit à Domino cuncta vala frangi.
Omnis magia ista nititur pacto cum demone. De Zyrone Bohemo.
Auctores quide hac fcripferunt ( ideò cauendi. B De berbis magicis.
Zabulus, quis. Circulatoris cuiufdam moderni preſtigie .
Barnabas Cyprius. Verorum effe &tuum exempla . C
Ad &. Incantatio ferpentum .
&
Abelis. Signa Pſeudoprophetarum in Evangelio.
Enoch. An Samuel per Pythoniſſam ſuſcitatus verè?
from fi &tity libri. Abrahe. Locus 1. Reg.28.Ecclef.46.v.vlt.
Pauli . De effectibus Magorum Pharaonis , Exod . 7 .
Cypriani. с verf.11.
LHonorij; Quomodo virge mutate .
De clauicula , aliis libris Salomonis. De effeétibus mixtis,cô relata SS. exempl. D.

Trichemis fteganograph. Item libri Agrippa.ee De duorum magnrum certamine, ex Triezio,


receniiorum nominali, che vetili. Quomodo bi effectus diſcernerdi,regula dua . E
Q. 4. De baſi huius Magix ,pactóquc explicito Q.7. An magi pollint facere aliquod verum
& iinplicito. miraculum ?
Probatur tale paétum intercedere. А Opinio affirmatina muliorum erronea. A
Locus Ifaia cap.28.v.15. B
Miraculum e miram quomodo differant & di.
Alius Martbai 4.v.9 . ſcerni debeant. B
Similitudines duæ hujus patti. Non poffunt miracula fieri niſi à folo Deo. G
Damoni liberum fallere pactumo. Miraculis efficaciter fides probalar.
Libellum offerunt Magi Sybillis. C Elizabethe regina Anglia curario ſtrumaria.
Pacte expreſſi forma e genera, & exempla. Non poſſunt Magifacere abſolutè mira: locm pſal.
Grillandi error. 71.0.81. D
Communia his pactis ſolemnia. D Pollunt facere mira que fint respectu nostri. E
Signadamonis in his vetusta á noua. De pariu feminarum in regno Neapolitano , qua
D.Irenei locus correcti . rum fælam ranunculi pracedunt decretory.
Promiffa fimilia factis hæreticorum nostrorum . Cur Nero non potuerit quidquam miri per Ma
Qua dirinque vis huius pacti. & quale pecca giam
ium. E De miraculis Antichristi, Item hæreticorum Cal
Pa tum tacitum fiue implicitam quale. F uinianorum , & c.
Quid damonem inducat ad pactum et obedien Q.8. Quo pacto magi per diabolum hæc mi
riam ? ra perficiant?
Qua posſit per morum localem . A
Quàm malum fit cum eo paciſci aut fæderari?
Quo pacto Christus o Apostoli ſarana impe Non poteft integrum elementum loco movere.
D 4 Firmi
44 S v MM ARIA L IB.

A talem immediatè producere. B


Formsliani locus explicatus.
Celeritate mentitur transformationes, vi.Iphigenia Per creare , nec ex quolibet facere quidlibet , nec
o aliorum gentilium . quouis instrumento quemuis effectum , nec codem
B tempore .
A & torius, bancfraudem in Phenycia detexit.
Que poſſui applicando paſſinis. Nec in instanii operari.
Quo pacto bic demon fitcaufa ,& quomodo conſide Nec. vacuum producere. B
randa tum vis natura, accuratè inuestigatum . C Nec infiníium producere, nec effe vbique. Locus Ter
tulliani explicatus.
Que faciat mira prestigiosè.
De triplici modo deceptionis , per mutationem obicēti, Non posſunt rollere connexionem neque conferuatio
medy, vel organi. nem partium vniuerſi agentium naturalium acti
De mutationemultipliciobie &ti, varia exempla. uiraiem directè impedire.
Per foramen ad latus videntur imagines , que fun! Linteum ex Carystio lapide purgatur igne.
nuda o incondire lixca. Adamas impedit actiuitatem Magnetes.
Palea et innci immori videntur ferpentes ſaltitan Lurberi error de balone , corona , & c. de ignibus
Mesa D Ærbna.Medea ignes.
De muratióne medy. B Marci leſwali miraculum .
Vi preſentes videantur effe fpeętra. leſuari alij à leſuitis.
Videantur habere capsia alinina . Abbatis locus corre &tus.
Fumi error.
Denarius in ſcurella fundo videatur effe in fuper
Balai error .
ficie.
Gallinaceus habens feſtucam videatur trabem tra Papyry Maſſoni improbus error cum hypocriſi.
here.
Deflämis non vrentibus ſeu fatuis ignibus, laie. с
Claudia veſtalis quomodo nauem Zona traxerit. Deigne ad aquas Stantias. D
Varia appariliones per conspicilia. De albo igne S.Telmi,in naufragų metu .
Res videtur præſens cùm fit abſens de remola . De flammis loquemibus.
Vilio philofophi apud D. Auguſtinum qualis. De brachiis & digilis ardentibus fine noxa .
De deceptione ratione organi, E De Æthna ignibusnon liquantibusniuem .
Vores abfonies videaninr praſentes. De crebro Tuccia non eftwenie. Deflamma non
De quod vnicum videatur geminum . conſumente louis Apameni templum .
De aoyaſià Sod morum. Genef.19. c Q.11. Quæ magorum poteftas in orbes cæle
De praftigiis Zedechia ludei. ſtes,fydera & elementa?
Reguladdifcernenda preſtigia à veris effe Etibus. F Aug. Thuani error .
Quomodo facianı videri repenie fiumen in cubi Nec cælestem molum vel ſyderum curfum impedire,
culo, vel ea corrumpere poſſunt. A
Videntur eguas vorare do reftitnere. Non poffunt Lunam detrahere cælo.
Videntur magnos ſerpentes immittere , vt fecis Mi Pnde orta fabula , de Afino qui Lunam putabatur
chael Sicidites. bibiffe.
Eonis hæretici praftigie. Non poffunt integrum elementum loco mouere vel
destruere. B
Iacobi Melstinski Poloni feftina Sycophantia per ſi
mulala miracula . Idem de cateris partibus univerſi pracipuis.
Circulatoris prastegia apud Apuleium . Poffunt terram mouere, ventos ciere. De doliis duo.
Q 9 . Quam admirandos effectus veteres ma Jus Brachmanum . Sopater magus ideò fupplicio
gis tribuerint. affe tus.
Quid Saxo Grammaticus de Magis ſeptentriona Poffunt procellas e tempestates, cá nymbos produce
libus, A D 10,et ſedare. C
Do Lappis, Finnis, Biarmiis. r Zoroastre. Cleônis fuere ſpeculatores grandinis, & quo modo
i auertebanr.
De Tariaris quibufdam . Dofitheo.
Simone. Seneca reprehenſus. Recentiores refutati qui cum ſe
De aliis famofis Magis fingulis . Pythag. fequuntur.
Orpheo.. Regula, quomodo in S.S.Deo tribuantur, qua homines
Baiano. quoque poffunt.
LOllero. Vlrici Molitoris error, Burchardi locus.
Item , Ericus Rex Gothorum , Apollonius , Iulianus, Locus Tob.1. & alius Exod. 9. & alius Apocal.7.
Manethon . B Alagi tempestatem ſedarunt tempore Xerxis.
Apuleius, Regina, Copa . De Finnis ventos vendentibus. D
I am olim quadam ſaga di&te Reginæ. Aristaus Eteſias elicere docuit. Sed & ignem magi
Pamphila Hypalenſis. eliciebanı Hypepis, ritus nouus Strigan.in Lorban
De eff :Etibusmagicis,herbarum ,lapidum ,byena. CE ringia
Vis Magorum apud poèias, Empeduclis, Moëri Hiſtoria de ruſticella Treuirenfi. Mos vetus ſcrobicn
dis. D lam fodiendi eo commouendi, fceleftiſſima ratio,
Circes,Carmeniis,Medea ,de aliâ quadam Tibulli. gua quidam ſacrificus in regno Neapolitano tem
Alia Petrony , Nemefiani, Folia do Can dia peftatem excitauit , vt hoftesobſidionem foluerent.
De Erichto Lucani e aliis Theffalis. De Medea ex Property locus explicatus.
Seneca, de alix faga quadam , Ale &to. E Rirus trahendi ſacras imagines in flumen of malè
Q. 10. Quid poflint Magi circa leges naturæ tractandi vnde manarit ? Conſtantinopolitanorum
& ordinem vniuerfi: faftum . E
Non poffe contra bas irg's vel ordinem vniuerfi. Explicatus Canon Concily Braccarenſis Primi.
Exempla . A Fulmina cieve poſſunt.
Non poffe vllam formam ſubstantialem vel acciden Poffunt tenebras inducere, fecêre Tartari.

Pofunt

.
S V MM ARIA LIB . I I.
45
Poffunt aërem contagione inficere letrum odorem ex- A tribus.
citare. Salızburgenſis Magus à ſerpente necatus.
Fecêre magi Perfici , Marutham calumniaren Locus Pfalm . 57.0.5.0 lerem.8.0.17 . B
tur. An idem pofſint in alia animantia ? D. Augustini
Poffunt fortes producere de ficcare , fluuios ſistere, locus explicatus.
aguas dirimere, oo, Magus iaurum funiculo domans,Grillandi error .
Poſſunt per mineralia mira efficere , vt pluuias. An colores queant immutare. Aquarum variamira
Q.12. Quid magi valeant circa externa(eu for cula , foniinm , fluminum .
tunæ bona?
Q.14. An arte fua polint aliqua mixta pro
Greges of armenta perimere. A ducere ?
Meſſes aliò traducere,vt Saga Treuiren Poffunt imperfecta viueniia , vt infecta . А
fis lac .
Quomodo id foleant facere ? Anſeres Scoticos im
Poſune Melles et fructus perdere, ſterilisa perfectos, an perfecta animalia poſſini , mira ex
tem inducere. Modi vary .
Guilh. Paruo. Canes reperti vini in lapide im
Domos incendere , vt oppidum Schilla. pernio.
chium. B
Monstra quadam infolita o quomodo : de Monstro
B
Poffunt variis modis nocere fama aliena. Bafilaenſi e de Saxonicis. B
De Triſcalino preſbyterum diffamante. De natis ex commistione hominum & ferarum , homi
De Moguntino damone. nis cum elephanio, Leone, catto, cane, porco,mirus
Poffet focios in conuentibus repreſentare, ſed non in partus, mulieris Auguſtana, de muliere Luſitana,
noxios, & cur ? Sic infamauit B.Siluannn , S. Ku
gua ex fimio duas proles peperit. Gorrici Reges ex
nigundum , B.Eustochiam Patauinam , А
urſo.
Vicinas tempore S. Germani. Sianita & Peguſiani ex.cane orti.
Per energumenos interdum diffamantur , vt quidam Refurata ef explicata hæc omnia . D
in German. Dorotheus Abbas .
Monfira ex hominibus do fimiis.
Qua conuiuia exhiberi poſſint o ſoleant.Fi&ta, Brach Deviro qui putabatur ex vacca natus diſguiſiiio.
manum, Paferis, Scoui . Vera ó qualia ordinarie. Caſalpini opinio de homine ex putrefactione exami
Cur ſal die panis ſoleant adeſſe. С nata .
Poffunt carceribus e vinculis eripere. Historia Fri Monſtra ex diuina vliione.
derici Austriaci. Apollonius ſe cippo eripuii.Vesta- C Docomenſes caudati
.
ſales mancipia fugitiua ſistebanı. Angle caudari.
An in bellis ad victoriam poſſint momentum adfer
0.15 . An fint vlli dæmones ſuccubæ & incu
re ? probatør poffe , fi Deus finat. Probatur exem
cubi , & an ex tali copula proles naſci queat ?
plis mullis Septentrionalium ,& Tartarorum : Lu
cenfium , Chinenſum . Prema numen da saga. Probatur folere hoc damones, & agere & pati. A
Ephefior. Chryfamnes, Hunnorum . E Probatur poffe ex incubo damone naſci prolem , ex
Sed ſape Deus non permitisi , tunc Diabolus fuos plicarur,quo id modo fieri queat. - B
fallit, vi Magnentium , Erricum Regem Suecia, Damones inter ſenon multiplicantur , contra Wille
Hadingum , Ferrantem comitem Flandria . Gui num, non habent corpora aërea, contra Cairanum .
donem luliacenfem . Iuuerem quendam Bohemum , Nec etiam proprium femen , conira Tertullianus
Frid . Stuphium . lofephum alios veteres .
Innocentius Papa noluit per Magos ab obſidione libe Sententia Chryfoftomi & Caſſiani explicaia.
rari. Allobrogum Comes reſpuit auxilium Magi, “ Respondetur contrariis argumeniis. С
eum gladio necauit. F Exempla natorum ex tali commiftione,Semidei Gen
Poffunt dignitates e honores procurare De Martino D tilium , Merlinus , Hunni, Cluia duces, laponum
2. De Siluestro 2.DeBenedicto 11. loanne 21.22.8 Xaca , muliercula Louanienſis , & aliy mulis. Co
de Gregorio 7.de libro Cardinal.Benonis. rocoton.
Do Theoph. vicedomino de Siupbio.de Barone Rait Ex diuerſa ſpecie poffe aliquid naſci.
zio Britanno , DuceAurelianenf. Marci Epheſii argumencuns refellitur e explica
Poffet Deo permittente veros thefauros efe diuitias tur. D
largiri , chr Deus non permittat : fed ipfimet Ex fuccuba damone prolem ſuſcipi non poſſe. E
ſemper ferè fini valde inopes. De Meluſina, coſtemmate Cornicum Pištakorum ,
Pſellus e Damhauderius explicati. Quomodo da Andegauenfium , de Bavarivxore reſuſcitala, có
mon materiam eo formam moneta poſlie produce poftea euaneſcente. De Cambionibus ſen vagio
re ? quomodo potuerie Deus per Angelos creare nibus.
mundum ? exempla varia deceprionum , of cur de De puero Gallaco feu Afture. F
mon nolit etiam quando poteſt veras vel multas Quomodo Damon virginem poſſit illaſo clauſtro im
largiri pecunias. E pregnuro? Non poteft idem in partu .
Exempla malè pereuntium qui fic thefauros quare Caluiniſta virginitatem adimunt Deipara.
bant . Græculus quidam , Macrianus ( alius Ba Explicatur narratio Niderij de Virgine Bamber
H genfi.
filea, ( Anstaſius, Piſani quidam .
Saracenicuiufdam factum . Melindenfium ſupersti Demirisaliis conceptibus, Hebreorum fabula de filia
tio guadam . Ieremie to nepote eius.
Caroli V.Imp.laus refpuentis talia. Demones cum ſagis interdum exercere libidinempra
Q. 13. An magi valeant incantare animalia pofteram .
bruta ?
An gigantes à demone produci qucane. fuiſſe Gig .
Poffunt,ut Atyr ,Medea, Nigrira, Marſi, Peruani, probatur.
Andini. А Gigas Antuerpienfis defenditur contra Goropium .
Locus D. Hilary explicatus conciliatu cum aliis pa Siculi Gigantes, Britanni ( e alij.

Pigmiine
MAGI
A ONI
46 DE DÆM A CA

Poginaine pollini producı? fuifle , & quales ,de |A | Iuliacenfis decepro.


hodiernis in Peruuia. Ezech, capu . 27.0.11.cx Helsotropia gemma non reddie inuifibilem .
plocatum . Vimembra grandiora,velminara,vel ſublata appa
Q. 16 . De nocturnis fagarum conuentibus, & reant.Cichoranorum opinio.
an vera fit illarum de loco ad locum tranf Q. 18. An magi queant corpora ex yna ſpecie
lario . transformare in aliam :falla quorundam opinio
Auctores ſententia negantis refelluntur , folutis Diodorus. Vberius Pendragon.Nicaraguani.
argumentis.Illufionum varia exempla . А Non poffe perfe &tam fpeciem in aliam perfectam
Substitui loco abeuntium aliquid . orgaricam .
Explicatur locus lib.de fpiritu anima.cap.28. Non poteft anima hominis informare corpus bellua,
1 Item ca. Epiſcopi 26.g.s. nec ex aduerfo. Nec poteſt corpus « anima fimul
Wauarrus explicatus. fic mutari.
Auctores ſententia affirmative : hæc multis pro Locus Horary. in Epod. Spondani error. B
bata . B Distinguendum inter ipfum transformationem ,

Coguntur ſage adeffe conuertui, probatar exem effečtus cam concomitantes : hi verı : illa illuſo
plo quodam ex Grillando. B ria eft.
Deſcriptio conuentûs fagarum , et ſollemnia ado De Lycanthropia ſeu inſania lupine morbo . Quomo
yalionis conuiuy , chorea, & c. do videntur fibi tales, & non aliis.
Sacrilegia , inun £tiones, tranſlatio, & c. Quomodo faciai Diabolus, vi & aliis tales videan
Cur demon vnguento viatur ad tranfueétionem , Tur. C
que vis vnguento inſit. C De variis exemplis efe quomodo fiat , vt relinquant
Loca Mattb .4.verf.8. & Luc. 4. verſ. 9. tepe terra impreſſa vestigia lupina, vt inueniani ur ho
λαμβάνειν .. mines laſi in membris , quibus illatum lupo , vel
Ad transferendum equalis vis demonis ex boni Catto vulnus, .
angeli contra Mricum Molitorem . De faga. Ferra.de alia Flandr. mutata in Buffonem .
Exempla varia tranſlationum demonicarum , pre De mutatione Nabuchodonofor , Dan.4.v.30 & 33.
di& ta futura tempore Antichristi. Anglicum e vxoris Loth, Geneſ.19. D
vetus exemplum . D De platano verſa in oleam apud Herodot.eá cada
Doctoris Edelini. Mens Veneris. Puerulus Aue seribus hominum in ftatuas falis.
nionenfis. Maſguillon quid , c De S. Spiridone vertenie ſerpeniem in aurum , au
Simon Magus, Abaris, Badudus, Ericus. rum in ferpentem .
Berengarius, Angla venefica , Comes Matiſco Q 19. An magi poffint facere beſtias loqui , &
nenfis, an intelligant vocem beſtiarum ?
Puerulus quidam , Lucretia quadam , & alia mu Quo pacto bruia & res inanime, Angelorum opera,
lier Sabinenſis. queant loqui eo quo pacto.nobis de hac tali locuiio
De puella Bergomari. De muliere vallis Tellina . ne loquendum fit.
DeHollando .De Loshuringicis ſagu variis. De angelo in rubo alloguēte Mofem e Eſdram Exod.
Probatur hæc non potuiſſe effe illuforia o phan 3.V.2.4.Efd.14.
lastica. Indicis curiofis fupplicium . De filia Spiridionis ex fepulchro loquente.
De quatuor modis tranſlationum ,. De cadauere Macary inffu indicanie homicidam .
Cur demon conuentus instituat . De caluaria eidem loquente.
Quo pacto quear Diab.rem corpoream loco mouere . G De Africa confeſſoribus loquentibus fine lingua.
Poffe damonem deferre , fine defarigatione horinis De Anglo Sacerdote. А
quem transfert , contra Remigium . Decapire loquace inter cadauera Hungarica postu
Q.17. An pofſic dæmon quantitatem corporum D lante confeffionem , mira historia , contra harcticos,
fic mutare, vt penetratio partium fequatur:fiue cui fimilis alia citatur.
vnum corpus in duobus locis diſiunctis, vel Pſeudomiracula ginilium varia in hoc genere. B
duo corpora in loco conſtiruere? Caput homicidam indicans , Orpheusmoriuus. Cyro
Ni bil horum potejt. А prædicit exitium.Narratio mira de Polycrito.Publig
Exempla eorum qui viſi effe duobus locis,quomodo in Romani capul vaticinatur. Columba locuta , Vi
telligenda: O quercus Dodonca, Argûs carina, equus Achil
S.Nicol.S.Agathi, S.Bened. filius Constantini Imp. lis,Plmus Gymnoſophiftarum , Caufusfiumen ,canis
Ananias reprehenfus , quomodo duos fimul homines Simonis Magi, c alius Franciſca Senenſis? Theo
poſſidere,vel tentare damon poffit? technus ſtaluam louis feost loqui.
Non posſetfacere vt homo conuerfus in mustelamper Nulla creatura poteft facere , ur bruia vel in anima
exilem rimam ingrediatur:vel per ianuas clanſas.B intelligant,qua loquuntur : bene tamen , vi apie ſuo
Apuleij fabu'a. Remigiusdeceptus. с
tempore artificiosèid faciant,
Scafij mëdacium .Quomodo Demon latenter aperiat, E De ſerpente Epidaurio,de Apollony Leone , de afino
có claudat ianuas precedens ante Magos. Cayri, De Grela Ezlingenſi, voces in vteris pra
Locus Act. 2. de B. Petro. Locus D. Chryſostomi ex ananisum. Brutoram voces vi edat homo , facile
penſus. De modo aperitionis parietum per sfionem . facit damon.Magi quas brutorum vocesqueant in
D
De prestigio Magdalena Crucia . telligere, quas nono?
Christus Dominus vere ingreſſus clauſis ianuis,contra Porphiri locus de Apollonio,
Caluinum . Et de egreſſu ex vtero virginis , le An beſtie fe inuicem intelligant?
E
pulchro contra Bezam . Exempla elephanti, ſcorpy,psfcium .
Damon non poteft aliquod corpus facere verè inuifi Q.20. An intelligentiam diſcurſiuam queat dæ
bile , ſed bene poteft facere inuiſum . mon brutis largiri ?
Quomodo inuiſibiles, Apollonius , Gyges. De Perſei Conira multos, belxas,nec rationem ,nec prudentiā,nec
Somlo.loan. prouidentiā ,nec diſcurſum ,necſapientiam babere. A
Quid
S V MM ARIA LIB . I I.
47
Quid Galen. vocet tydeáletov nóyor. contra Eraf. A TICA . B :
Cardinalis Hofius explicatus. Tarentinuis quidamfenex. Et alius Riofanus. Er
Sunt quædam in illis rationens de prudentiam on abbatiſa Monucdrienfis.
prouidentian imitantia. Quomodo fcriptores in Indus quidam . Fons in Bonica id praštans,aliusin
telligendi qui rationem videniar iribuere, ei pru Lucaia .
dentiam , Vita bumana periodus que ele quomodo intelligen
Quomodo animalia tendant in fuum finem ,eo an eum dar с
B Locus Genef.6.0.6 .
cognofcant.
Alius eſt finis rei particularis,aliusvniuerfi. Locin Deutero.31.0.2. Valefius reprehenſus,
Pulcher des acutus difcurfus Hieron. Fracastory. An humidum radicale poſſit reparan
Q.21. An polliardæmones facere vt homo non Quod old , non tamenpoſer fio vita aternari... D
Tentiat,vel vt longiſſimo tempore dormiat,aut De ligno vita locus Genel.2.v.9.expenfus..
inediam ferar ? Q.24. Quid magia poflir circaanimam quam
Ianublici locus notatus . А diu illa corpus ſuum informat?
Cur Deus folitus permittere,ve Marryres gladio ne Quid poffit in fenfus.cxternos A
carentur: quos à bestiis, flammis, et fimilibus prot B Zardiłtyli.
Atiterat illifos? Locus ad Hebr.1.0.34 . , Achemenidon .
Superftitiofa quibus aliqui ſe pulanz inuulnerabiles. Adamaniis.
arma incantata. Crucifixus compun &tus. Camiſa Otriuffa.
inferni.Orat.Leonis Pap. Caro.Magn. Potamanti.
Exemplum cuiuſdam Quirini Belge.fic decepti. Theangelis.
Item Scafij alihs Heluery . Manicum Salonum .
2 Vnde fiat,vt quidam maleficitam fortiter con Gelorophyllis.
temtim fubftincant sormenia , B Ocnobeiis fimiles.
Caufa tres. Quid in fenfum internum ,maxime phantafiam .
De ftigmatequod fagis damon imprimit.eu mirum Quid in appetituin concupiſcibilem et iraſcibi
de ſtigmale loann.de Vaulx . . alia quadam lem .
exempla, с Concupifcentia motus non funt peccata contra ha
De diuturno quorumdam fomno difquifitio : ru reticos,
ftici Germeni, ebriorum in Apaturiis , Epi- c Quid poffor in memoriā.Memoria mira Atbali
menidis , Heroum Sardorum , Séptem dormien de do Apollony.Obliuio Sacerdotis Germani,
tiam . Simonis Turbai Angli. B
Quo pacto contingat, vequis diu perferat incdiam . Quid in intellectă.Contrarie operationes bonorum
de herba Coca ,Scythica aliis., D e malorum Angelorum .
Lotus Hippocratis.
Poffune demon aries to ſcientias intelleEtni info
Exempla vera ,de Anglicana puella. Sacerdote rere , & quomodo? Exemplum tempore ſancti
Gallo.puella Spirenfi. ; Norberti. Anabapristarum hodie. Et Sagarum
De fanétorum iciunii miraculoſis. Bacconus re per vn &tionem in Germania .
futalus. Modus vfu unguenti ex putri corpore con
Q. 22. Ag magicis artibus opera dæmonum ſe fe &ti.
xus mutari queat?
Ritus promotionis ad magisterium lamiarum .
Exempla corum ,qui ex mulieribus fa &ti viri : ve Diſcutitur opinio corum , detegitur fallacia dado
tera ex Plinio Gellio , Hippocrate it a monis.Hif.de B.Ignacio Loyola .
A
De Chryſambig Sardiani filio. Item Exiage, Thy
Gallina in gallum conuerfa.Tosianus in Neapoli- D nico, Amphiarao , Anu Pındars., Sopatra,
tana Hiſtoria de Sabellicus mulia exempla po recens de Romano Ramirez Moriſcone in Hi
nunt,qua in Italia contigerunt. fpania. D
Alia duo mira valde , que in Hispania. Quid & quam modicum poffit in voluntatem.Vo
Alia due apud Falgofum , vt dua olim apud lantas cogi nequit,contra hereticos,Locus 1.Cor.
Phlegoniem .
10.v.43.explicatus , contra quofdam , Nec cos
Alia in Picardia .
cagi polle ,qui funt in Moriali. Nec impedire
Ratio naturalis qua hoc contingat. B poteft,ne faga queant pænitere,cõrra dubitatio
Sufficio, hos androgynos faktos .Sifit natura : poſſe nem Nscol . Remigy. B. Angela de Fulgino ve
a damone id procurari. xationes in voluniart vehementiffime. E
Exempla demoniace" commutationis per idola.
0.25 ., Quid Diabolus quear in anima à cor
Non poffeex viro fæminam fieri. pore leparanda, ipſaque ſeparatione a ybide
Aulony locus de hac re non credibilis. ecſtali & admirandis circa cadauera .
Opin :o auctoris.de hyena. E Ecstaſis naturalis, & demoniace modi. A
0.2 ;. An dæmon poflic feni iuuentam red Lapiporum ecstaſis mira. Olaus notatus.
dere?
Errrores bac in re Cardani , de ſportino rapın. B
Problematicè deciditur, quoad accidentia ,quæfe Vorgines Cafaraugustand & Magdalena Crus
nium à iuuentute diſcriminant,poffe ·
cia raptus. Bodinierror refellitur de anima cor .
Explicantur Oyidy co poëtarum dičta de tali Me. pus relinquente. De ere Armenio , de Ari.
tamorphof . A
fea Proconeſio. De animamilitis exore ima
Locus Pfal. 102.v.sath Elai. 40. v.fin.de aquila gine mustela egreffa di ingreſſg. Finnis, Hero
.
iuuentuie Serpexscum liberide ponit fenium . mitimo. Locus pſalm 115.v.15. Qualis D.Pauls
Fabula de afine ferenie poculum iuuenentis ,Corvi rapius dubium ,nec fequenda deciſio B. Hilde
candidi, .Aphereſsa ef ecstaſisdifferuni. с
gardis
Exemple ſenum , iuuentuti restitutorum histo Error refellitur confundentium raptus diuinos cuin
magicis.
DE MAGIA DÆMONIACA

magicis . Deraptu difquiruntur fcripta Mocenigi. A Iacobi de Chula liber hoc docens. Ez alius Thyrai.
Quale fitfubie £tum rapiês. Que cauſa formalis. Regale ad dignofcendum demonem ab angelo vel
Que finalis. Que efficiens , de quomodo hæc dy. . anima beati.
plex . Quomodo concurrat imelle & tus agens. Ra Quomodo difcerni queat damnata anima , à de
plus ſupernaturalis ex parte hominis eft inuolun . mone ,

sarius. Exemplum virginis Burgenfis. D De anima Andrea Romani de iis ad aternum


Non poteft intellectus agers folus effe caufa *ra damnali dicuntur renixile.
prus efficiens. Deus quomodo intellectus, ó multa Quo pacto angeloruin beatorumi ab inui
cognoſcit extra ſe. Auerroes fuos inducit in graues.
errores. An yaptus omnis fucceffiuus Diabolus po Angelus apparuit Anachoreta,in forma fenis, D :
seſt occidere homines. Multa poteft in cadaueribus Augustino in forma pueri, Vid B. Doro
mortuorum . E thea,a'sis foriè habitu famineo, o in forma co
: Wt sanguis fluat,ut cadauera non pulsant, nec pum, lumba , Et aliis aquilas
treſcani.Hac etiam naturaliter fit,vo in cadauers Sect.4. Probario ab arctoritate, Philoſophorum , K
bus Perfarum . Et unde hoc proxeniat , diuerſe Astrolo orum , Chaldaorum , Mabumerarum ,
caufa. De cadaserc in Elea. Item ne cadauer com - B Rabbinorum , Magorum , Indorum , Item le
buri poffu ,qua caufa.Ve capilli e barba defuncto gum , Iuris interpretum . " L
rum creſcanı. Miraculum crucifixi Dammenſis. Item facra ſcriptur & veteris et noui testamen
Furor iconoclasticus. ti.1, Reg. 28. Samuëlis anima verè excitata de..
Miraculum in puero Limnienza. fenditur. Refelluntur obiectiones Lelyhery .
Q. 26. An operá dæmonum heri pollit , vt [ pi probatur exemplis Mofis , Ieremiæ có Onia.
ritus ſeu animæ defunctorum viuentibusap Locus , Luc. 24.0.37. loan . 20.V.19. Math.
pareant? 14.0.16 . A &t. 12. v.is. Galys . 0,16. 17.1.
Virum anima umquam queant apparere. Et fusif Pet. 3. v.19.40.4.0.1 ,
fime probatur pars affirmatiua contra Epicu Sect. s. Probatio ab exemplis auctoritate ſcri.
reos , Lanatherum alios noftri temporis he " prorum , qui fingulis feculis vixerunt, Ostenditur
reticos. A corum dičta fimpliciter.. citrametaphoram acci .
Sec.1. Notata temeritas Magý , Tiraquelli e pienda. N
aliorum , B
( B Virginis.
Gentilium priſca ſententia ; etfi vana , pro nobis c ***, Christi Do- j Petro.
tamen . Patet verbes poērarum , patetex Ne Secalo 1 . mini femel. Carpo.
cromantia . Et ritu animas peregré mortuorum B.Valerie.
in patriami Tenocandı. Violenter occifos , effe ve
Xatores fuorum bomicidarym . Remuria , Silia
PeApparere" pluštinus Marigr.
cernia , culing, parentationes. Platonis fe Testantur Tertullianus .
Etatorum de bacre doctrina. QuidGeniy, La Seculo 2. S Origenes.
res , Laruę, Lemures, Manes . Differentia ani Apparuere. !
me , umbre, fimulacri. Exempla apparitiorum S.Potamienaide aliy .
à gentilebustradira varia .Lernusp. C {
Sect. 2. Philofophia re&ta idem docer.
S. Maria virgo, & B.loannes.
Quomodo animafit inloco, & moueatur localiter, Seculo 3 I Martyres africani varij.
Conciliantur mode loquendi varij. Polfer una LB. Cyprianus.
anima in pluribus locis effe, & quo pacto . Quo-
( B.Petrus
modo moneatur loco. Quomodo corpus fubeat B. Agnes.
e intret. D
B. Agatha.
Posſe anemu oculis corporeis , velalio fenfu perci Christa Dominus,
D
pi , & quomodo. Petrus de Paulus.
Cardinalis dictum ridiculum explofum .
B.Virgo Maria .
Céſary Cistercienfis dictum de forma anime fo.
Spiridiom ở Tripoilieu.
* parata perpenfum o explicatum . Vifio vi
Filia parri Spiridioni respondie.
cum differuni. Apparitio triplex. Intelectua-,
Duo Epiſcopi mortui fubfcripfere.
lis,imaginaria , corporata, &quid fingula.que
Seculo 4. Explicatus Canon Conc. Eliberitani.
pacto fiat fpirtualis, quo pacto corporen . An
B.Virgo uerum cum S.Mercurio.
anime feve"ſpirirus defunctorum aliquando af. Item S. Artemius.
fumat corpora . E
S.Febronia. D. Ammon,
Mofes quo in monte Thabor modo apparuerit.
Iterum B.Virgo anima.
Temerariè diétum Ang. Thuani & iudicium
Latronis.
de eius Tragedia . Item de iis quicum Christo E D.Cæfaris .. D. Paulus. S.Mamano.
Domino reſurrexerunt.
Hoc tenuere D.Bafilius, Nazianzen.at
Quando anima apparet in corpore aëreo, an ipſa,
Nemefius.
an angelus hoc fabricetur , quo pacto ? Item
F ŞD. Martinus
quomodo fubeat corpus illud moucat.
Sect. 3. Quo pacto deceat ,du vtile fit , Deum Aparuere . S.Joannes Baptista,
S. Gernal.ch Prothaf.
boc aliquando permittere.
S. Ambrofius.
Eft viile ipſis animabies. : S. Eulalia ,
Locus 2. Corin.s.vidi
S.Fructuoſus.
Eft vtile nobis vinentibus.
| Lairo ghidam infepultus D. Germano.
Quo paéto fpiritus à dæmonibus vel angelis bonis
H Pelix Wolanus , alij multi ,
diſcernendi.
VỀ Ba
DE MAGIA DÆMONIA CA.
49
fut Baſili. Mart. Euagr.phs- 1A 7 Tenent. r Colonienfis .S. Benno.
los. Gamaliel. S. Stephanus Seculo Petrus Damianus .
Saculo.s. Micheas de Abacuc. S.Za I 2. Appa Guilhelmus Tyrius.
charias Eurbimius. B. virgº ruere . Chriſtus.D.Iſidorus.
cum SS. Toarne Baptiſta B.Virgo. Benedi&t.x.
Euangeliſta. S. Ianuarius. B.Norberius.Gualdricus.
S. Appollinar. S. Cypria Dodechinus. D. Bernardus.
nus . S. Eulalia . iterum S. Tenent. Petrus Cluniacenſis. Ruper.
Petr. S. Leo. S. Barnab.D .
tus, & Honor, Auguſto du
tenwere Hieronymus , explica nens.
Choc . I tur . Apparucre B.Vrſul. innu
D. Auguftinus, o explica meri.apud auétores citatos.es
[ Apparne 18r. Saculo de Martino Presbytero Ca
Ire
D. Chryſostomus , & explica 13 : nonico Regulari Legionenſe
iur. B
ſtenuere reiúsque fcriptis.
Auctor epift. Ad Cyrill. de
hanc fen- Vincentis Belluacenf. Caſa
morie Hieron . Theodoretus. tentiāplu. rius Ciſtercienſis. Helinan
Sacklo 6.1
Damnatus guidā. B.R. Vir rimi , dus. Thomas Cantiprai. D.
go fæpius. S. Ioann.Silentia tenuere Thomas. D. Bonavent. 6
rius.D. Bartholomaus. Ma Seculo boc . | Guilhelm . Pariſ:
cedonius Patriarcha. Theo 14 . Scorus, Richar.de Mediauilla
doricus rex.Neftorius, & alij Paludan .
hæretici. Principes Apoſto
S. Antoninus. Gerfon. Taco
lorum . S.Stephanus , S.Esti 1 bus Cuſanus , Dionyſ. Car
chius. S. Teiricus & focij E Seculo
thufiam.á epif. Abulenſ.To .
piſc.S.Sergius. 15 . status , qui omnes paria ſup
Appartie- [ Tenuere hec feculo hanc fen Tenuere. pedilantexempla.
fre.
rentiam , Procopius, Euagriss
of alii, B. Muſa apparuit C Tenuere exempla retulere
Dei Spara SS . luuenalis ef Catholici plurimi, idémore
Eleuth . Theodor.rex , ef mo
| viri doétiffimi,in libris Theo
nialis guad. Paſcafius , & logic. Domin . Sotus, Pelita
Balne . Duminus , luftus mo Seculo
nus,Caniſ.
Seculo 7. nachus . Deipara apparuit S. 17 . Maldonai.Bellarmin Valen
Ildephonſo.Ś. Leocadia. cia , Tyraus, Angles in fcri
D. Gregorius Magn. pris X. Hiſtoricis , Alb.Krăt.
tengere
Gregorius Turonens. zius , Marul. Egbar. Sabel
hanc fen- i Š.Ildephonſus. Variis lic, Fuglof.louius , Baron . Si
tentiam . { s.Ifodorus lēporibus gon.Ofor. Maffeius.Senior
.
appar . Lquidam excommunicatus fed
rS. Swibertss. Deipara , TB. mariyr. Hiſtoria V donis .E
r Sabinus SS. Euphemia 6
D piſcopi Magdeburge.en Ga
Apparuc Glyceria,B.Tharaſtus. S. An
dreas. learii Sfortia. Alodiſii Imo
re .
lenſis pater. Ferdinandus rex
S.Gertrudis.
Neapolitan . locus Guicciar
D.lacobus maior .
Seculos, r dinit.loa . Picus Mirandule
Tislianus Pomerius, Vencia
Comes Marſilius Ficinus. Pe -
bilis Beda . Conftantinus E 1 riide Paz . tribuni , Cathari
piſcopos.
inę Inde exempli.
Paulus Diaconus.
D.lacobus Apoftolus.
Queſtiodeſpeetrisfimilis cauſę Scaurianç oftenditur.
| D.Maurilius r
Saculos. i Tenuere. Pandulphustyrannus. Sect. 6. Soluuntur argumenta aduerfariorum , Me
* demones, lanchehonis , loannis Rinii , Marbachii, Centuriare
Apparue- ( Iulian. Toletan. iunior Theo rum , Lanatheri. Locus Luc. 14.0.26. Item 2.Petr.
76 . Sphilahus
. 3.3.4.1. Theffal.4.v.15 . Dormientes promorienti
Sachloro . E
busin SS.locus 2. Reg. 14.0.14.Pfal. 102.0.15.616 .
Tenuere. S. Libuin
S.Libuinus.SS. Petr . Pas Lab.7.9.9.
lus.B.Vigo. S.
Apparēt. ( Mauricius D. Iacob . V Sententia , D. Auguſtini , i Anaftafii Niffeni, D.
Tenent. Ewihymius Monachus Patrü ex Chryfoftomi,o Z Theophilalti, & Tertul.
Hugo Ætherianus. plicata. Iliani.
Chriſius, Deipara, BB. Apo
ftoli e multi, Angeli. D. Sect.7 , Demones non poſſunt exhibere veras defur .
apparue- [ Andr.B. Adimarus.Quidam étorum animas, Superftitiofum eft, putare animas co
I re . amicus Dunstani. B. Odi
Sæculo rum , qui morituri dexteram porrexerint, apparitu
lo. Fauentini duo.Benedictus
ras. Periculofum paſoi cum moriente di apparet. E
11 .
8.6 9. B. Gregorius. Cano xemplum S. Lutgardis. Exemplum Monachorum Za
inicus Parifienfis. 'Epiſcopus morenſium .

E ( .27 .
DE MAGIA DÆMONI A CA.
so
Q.27.De Dænionum apparitionibus de А piuia nomina, roſcelides,piloſifrenes,orocentauri,
3
ſpectris,qua Dæmones nobis lamia, é alia huiufcemodi.
obiciunt. Eorum tripudia .
Secti. Naturalia quadam ,babentur pro fpe&tris. locus Pfalm.90.v.5 . 6.de damonio meridiano .
Ignes fatui, inſulanatirantes,item filua,ligna putri. Refelluniur Noualores.
da lucentia, Cicin A dela fndica, Ignes concurren Demon meridianm ,o damon deferti, pro ferociori,
tes compulfanles apud Syrrim , Andirús deceptio. eidem.o cur,damonis dijuris gundent.
Locus lob.1.0.19.
nes.Echo, tatua Memnonis, murus Megarenfis,
Cauerna Britannica, D. Pairicii anirum . Perſici Damon in meridue ferocior importunior.
montes . Pan damon meridianus.
Artificialia ,qua pro ſpéctris , vi avlévatelta De Rusia damone meridiano.
ina Dadali, Archyte, Archimedis, Boetsi,equilia vo Cum inuadente peſte cernunior ſpectra demorum .
lans, triremis ex argēro ,hydraulica , fičtina Spectro ut fub luftiniano.
B.rum voces,Bonifacii ví 11.coniugiahis obtenta. Conſatenſe ſpectrum in India.
Scoris de Pictorum gente victoria.Teſtudines cum , De Empuſa o onoſcelide feu onocentauro. H
candelis,Abderitanoram , iuuenum Plauti feruuli, De nocturnis demonibus Lucifugis.
Simonis Athenei, Mundi, Tyrannionis.Nectans Locus Seneca in Oedipo.
bi , qui pater Alexandri Magni. Locus Gene.3 2.7.24 .
Qualepeccatuin fit in fi &tione Spectrorum . C. Ex ſen De Lilith
De incubo,
fuum vitio quadam habentur proſpectris,qua non
ſunt talia ,de ebriis, Locus D Prouerb. 23. 33. El locais Hymni Ambroſiani.
Oculorum morbi , ut fuffufio. halabol. arcuatus De Pane ,cur Inuus dictus.
morbus, quibus ſui vmbra femperobuerfatur, alte Locus Caffianiexplicatus.
ratio oculorum ex inſpectione folis. Nulli demonum amant homines, omnes odere.
Andirms vuia in hoc genere,Phrenitis, & Corybar De Ephialte morbo , de Mare,ſeu coquemare, Eury.
riaſmos ſpecies morbiimaginoſi. nomus.Sphinx : & quid. Harpye.Gorgones. Syreness
Vícia ex audiru do guſtu ,Goryza,Polypus. Eumenidesſeu Pæne. Nympharum omnia genera.
Vissa ex phantaſie triplici lafione,de E sisquiputant quos morbos huiuſmodi damones inferant, qui Nym
ſibi adeſfe tibicines,Exempla,unam Theophili,aliud cphati, Coriti,mitoniti,panidi , vexati vano metu .
Argini, tertium abydeni,quarium eius qui puta Nitricum mormolycia, Acco, Alphiro, Mormo.
bai nanesomnes effe fuas, quintum Taurominilano Gello, & Gilo diuerſa
rum inuenum puranijum ſe pati naufragium , cum Nicephori locus notains.
effent Agrigenti in diverſorio. Lamia ,guid.
Item de bydrophobia . Seriges. Laftrigones.Aluen .
Viitur his morbis dextrè demon, & fe immiſcet fre D. Hieronymi locus explicarus.
quens . Pilofus ſéu Zahir. cur templis gentilium affixe (pe
Se & . 2 .
Varia demonum genera , & ſpecies , ac cies leonina .
ſtudia. Varia forma animalium , in quibus Diaboløs ap
Terreſtres vocantur, fera,ſen canes. parit.
Lubenter vexant initia Religioforum conuen Beelzebub.No{ tua Athenienſis.
tuum . F Serpens Epidaurins. Mire apparitiones facte cuidam
Vi Dini Antoni.Dini Simeonis, Sancti Norbeti. So conuerfo in Francia.
D
cietatis Ies v viuo adhæc B.Ignatio , o cius virtu De ſpectris acierum , caftrorumque militarium :q* &
te precum ceſſantibus terriculameniis. oblasa , S . Norberio. S. Gurblaco, Monacho Lim
Diſputatio de ſpeciebus Damonum á diſtin £tio purgio.
Triihemio propoſita ,difcuſa.explıcaláque fufiffimé. Leloyberii fententia improbata .
De igners:an ſini? Auguftini locus . Due viſa prope Montenakum acies.
De aériis, qué illorum natura . Duo armigeri temerè ad videndum propiùs ac
De terrestribus, & varia ſpecies iftorum & ftes cellere.
dia , Miles Rhenanus atalibus Ierofolymam veltus &
Hellequinifamilia.locus Petri Blefenfis.De aquari. redux .
cis,varia horum ſtudia & apparitiones. Ante Naclam Poloni propter Quadrageſima ie
De fubterraneis: ſpecies & ftudia iftorum . iunium violatum à ſpectris decepti cladem accepere.
De Sibylla Nurſina rare quadam fabule. Familia Hellequini.
Dominicas Mirabellius. Quoſgue fe vis talium militum porrigai.
Thefaurici demones . Mammon . Spectra matronarum & puellarum varia. Ruſſiana ma
E
De Lucifugis. trona. Sibylla alba,Domina nocturnę. Domina bona
Aſmodeus. locus Gen.31.V.24.varii errores Trin á Regina Abungia. Fatales Nympha.Meluſina,
themusn his refurati. Alcina Morga, N
Nomina Gracorum, Hebræorum , Latinorum, His Spectra giganiça denunciantia peftem ,bellum & fimilia
panorum , Gallorum , Italorum,&c.
De Hecate , & Empuſa , De Plwione feu Orco , Spectra ſolita certis locis turbas dare, & vexationes
Pluto , & Serapie, Mammona,Charon.Cerberus. exhibere , et Themelius demon , & alii paſsim ,ciran
Lučtatores damones,veTemeſsus. tur nomina di loca . Р
Alaſtor ,qui ea esterminans, Nemeſis. An conductam domum propterea liccat relinque
re?
Locus Apocal.explicatus trà deprauationeferuatus
contra Bezam ,Apocal.c.9.v.1l . Que verę cauſa huiuſmodi inquietationum exemplis
Primafii et Ansberti error . oftenfum .
De Satyrist Fauno,varia corum in Sacra Scri Quo pacto Spiritus poſſunt ſaxum vel lapidem in
cere ?
DE MAGIA · DÆMONIA CA.
SI
cere ? A Q. 29. Andiabolus pofsit facere ,ve homo
Spectræ famulan ia,in Boruſſia Koltriſex Koboldi, verè relurgat?
Suconum Trilli.
l
Gutelkens Rabauterkens. Sect. 1 , Errores hac de re varii.
Erosde Anteros. Montani virunculi in fodinis. Animalia que naſcuntur ex putrefactione , posle vi
Damones metallici.
Mfcare.
Combali . Damones nö funtanimantia contra Georg. Vicicilinus auis.
Vallam . Perfe&tiora,non poſſet.
Theophrafti Paracelfo hareſis de quatuor hominum fpe-. Idem numero reproducere non poteft.
ciebus confulata . Non poteft facere, vt anima vnius bruti migret ,vel in
Demonum iheſauros cuftodientium fpectra. Fugarune formet corpus alteriusbruri,
Cabaden Perfarum Regem . B Thefaurus Bafi Hominem nullo modo poteft viuificare. " В
leenſis. Poffunt fimulatas reſurrectiones facereſubinirando in
Cur fićta fabula cuſtodisaureorum malorum , & au corpora .
rei velleris , & in theſauris cur foliti poniferpentes B Louanij id olim Cornel. Agrippa curante factum .
aures. Magusthefaurum quarens oppreffus. Sect. 2. Diſcuſſa exempla falfarum refurre tionum
Q.28.Quomodo poflit dæmon, cùm fit inuifibilis primo fabuloſarum : deinde cæieroruin Gentilium :
fe vifibilem corporeis oculis exhibere ? vi Galieni , Zacla , Apollonij , Simonis Magi,
Sect.1 . Quopaéto poſſit affumere ,& mouere cadauer Enarchis.
aliquod , & in illo comparere. Mirum exemplum ,& c.recens ex Nicol.Remigio.
Poteft illud fic temperare, ve fenfum tactúsfallai. Mortuus ampleétens Comitem Richardum .
Locus Luc.vli.v.39 .
Populi Luscomorie quotannis rediujui.
Cur hæc cadaueraſentiantur frigida. Damonum in his fraus.
Flufio militis cusufdam . aliquando ſubſtituir alios ac fupponit.
Historia Polycrili & alia Macharis, & Philerij . aliquando ipſe corpora ſubinirat o mouet.
Phlegontis laus. Apulei, Platonis, Philoftrati loca.
Baltazus demon ſic apparuit. aliquando fingii mortuos ,qui non ſuni. D
Agrippæ facinusfimile.com aliorum aliquot exempla. c Demorbis quifaciunt,vt quis , mortuus appareat.
fic etiam plerumque fagarum amaſy. De bobus quas (triges putant reſuſcitari.
Sagarum odor cadauer oſusunde? loarinis Duns Scoti mors. E
Sect.2 Qno paiło poſlii fibi formare corpus ex elemen Christi Domini e Sanctorum reſuſcitationes, quo pa
lis,& in illo moueri & apparere. Eto ab bis morbis Diſcernanquy.
Non aſſumit ex folo aere.
Error Magorum Manienſium . Q. 30.Quid magia poffit in ipſos caco
Poteft exhibere folidum palpabile. demones?
Locus Genef.19.
Locus Virgilir. Sect. 1. Battiades de Campeſtris libri. A
Demon ſape apparet in formavaporis. Quam vim habeant boni Angeli in malos.
Damoniacarum apparitionum exempla. Quam cacodamones in inuicem .
Fra : ruin Tarquiniorum . Species corum .
Athenodori , Facij Cardani, Philippi Melanchtonis Pythonici, Paredrij,Catabolici Oniropompi.
colloquia cum demonico ſpectro. D An ſi fubordinariointer malos genios.
Perfe inceſtuoji. lob.locus 6.9.0.2 2 .
ďalia plurima. & quotieſcunqueeuanefcunt. Caſſiani locus.
Diſcrimen harum duarnm aſſumptionum . Locus ad Ephef.vlt.v.12.
Vnde proueniat faciliras molis augenda, de minuenda Certamina Magorum .
in (petris? Vnum in Burgundia.
Genus mirum per ſtatiunculas foufigmenta. Secundum in Anglia.
Šect.3 .An damon poffittam accurale corpus effingere Terrium in Germania .
vt nulla ſigno quear dignoſci? Q uartum in Bohemia.
Deſignis qu :bus demon dignofcitur. Quintum in Suecia .
s.blberto abie&tum fpectrum . Sextum in Dania .
Cur nondum viſus in formaagni, vel columbe.Cur in Seprimum in Grecia.
forinis, hircs,canis,catii,egui,muſtele,vefperiilionis. Sect.2. Sancti homines quantam vim acceperint ma
Galligallinacei, & innumera alia. gos e damones compefcendi.
SAHIR cur damon, wataños et Follon , feu Fa vis exorciſmi.
inellus. E Salomonis exorciſmi quales.
locus Luc.11.0.19.
item in formaDei,vel Chriſti Domini,velAngeli:hu
manam formam induit omnis conditionis,fexus,ala Demones à Magis non coguntur , ſed ex paéto oblem
tis:probatum id exemplis. perant tantum

Qui defe&tus veplurimum in eius apparitionibus. Magi vim non babent eliciendi manes vel Spectra.
Cur morientibus ſemper adeò terribilis appareat. Varia exempla.
Quomodo loqui poffie in corpore affump?o? imprimis loannis Teutonici.
onpoſſit audiri & videri tantuma quibus vult ipſe? nec babenı vim euocandi vrbium cuftodes.
Sanctis vis ifta quandoque conceffa. E
Capit. feu caluaria que logue! am imitată , exempla
veiera ,nonague quomodofiathac locutio? Sect. 3. Res corporea , ve herba quadam.rbura,un .
Sect. vltim . An liceat procurare vi appareant nobis Etiones verbera, quam vim habent in demone
Spectra? • accuratè difputatum .
rior antiquis iam crebro damones viſi, nobis tam rarò? Ėrrores hac in re varii infidelium :fed & abufur co
E 2 : ‫اور‬
52 SVMMARIA LIB . II. DE MAGIA DÆMONIACA .

tholicorum exorciſtarum quidam . A Periculofum i ales habere incarceratos.


An flagra obfeffis infligenda. Probatur uno exemplo,quod in Germania contigit.
an balnea profin ? Fa£tum figno crucis fecurè à S. Lupo Senonenſi.
Quid ruta ,cornucerui et fimilia. Salanam ligatum quid in S. S. locus Apoc. 9.3.14.
Locus loſepbiexplicatur. de i5.0 20.0.2 .
Lecks Tobia c.6.0.S. Tob.8.0.2.
Chriſtus cur di &tus izdus. A Sanctis quomodo damones ligari queant.
Profperi locas. Locus D.Hieronymas.
Locus 1.Reg.16.v.vlt. Locus Euſebij.
Nec damones certis rebus ligari, aut locis includi per De Paredris illos fponte ſerwire ,ratio ex Toftato.do quã
Magos qucunt . periculofum id ſemper.
vana bac in Ti ars Hermetis. B Exempla varia in his vnum mirum militis Germani.

FINIS.
‫܃܃‬

O
I

DE
D

VI
I
V

MARTINI
< 3

MARTINIDELRI
O

MAGICAR . DIS Q VISITION


:

LIBER SE C VND VS,


QUI EST

IACA
: DE MAGIA DÆMON .

Præcipua hæc operis noſtri tractatio eſt ,& idcò pluribus capitibus,fiue quæſtionibus,
luculenter quoad poterimus ,diſcutienda . Sit,

QV ÆSTIO 1.

An fit aliqua Magia damoniaca ?

V i demones elle ,Amanaffe:tribuunt autem effectus eius vel immedia


A
negant,eriamibäc tè Deo sei Magos huiuſmodi operanti; vcl Deo
efjë negarunt cu per angelos tonos ea perficienti.Priores dicuntelle
Sadducæis, De quafdam gratias gratis datas; ficut ſunt gratix lin
mocrito, Ariſto guarum ,fanitatum ; & hæc dona vt Balaamo b, lic
tele , Auerroe & & aliis improbis concedi non rarò folere. a 1.Corin .
Simplicio , quo Dico primò,hac fententia eft mere blafphema, tri- 12.8 .
rum ſententia eft buit enim . Magicis artibus id quod eſt proprium Mart." :
impia heretica. gratiarum gratis datarum ; & cum veris miraculis 22.1. Cor.
Nam & d.c præftigias confundit . Deinde gratuita Dei dona, 13.v.1 .
mones effe & de Tubiicit humano artificio , & certis ac ridiculis ob
moniacă Magrā; ſeruationibus . Denique iniquè & inuidè Deus
quæ nec induſtria aut artificio hominum , nec na B vetaret,id quod ipſe hominibus , vti gratiam , gra
turalibus caufis , ſed immateriali quapiam & fepa tiosè largiatur . Aduerſariorum argumenta ex lo
Iata virtute nititur; hoc & facrę ſcripturæ teſtimo cis illis ſcripturæ petita , ſolùm probant, aliquate
niis, & ominium ætatum memoria atquc experimé nus fimiles effcctus per artes magicas & per gra
tis tam eſt compertum , vt velle probare , nibil ſit tias gratis datas fieri; Deum quoque per malos a
aliud quàm lychnis accenſis meridianæ luci opitu liquando miracula edere,ad fidei & diuinæ gloriæ
lari. lioc probant cum B.Auguſtino Theologi Ca propagationem . Accedit , quod qui ex dono gra
a Auguſt. ' tholiciomnes , & philofophi pleriq; Triſmegiſtus tiæ gratis datæ operatur ; ille ad certum tempus,
lib. 11. de & Pythagorçı; ex Platonicis ,Pſellus,Plotinus,Pro occafionem , aut ceremonias cerras non reſtringi
ciu.Dei.
c.6 D. Th. clus láblicus,Chalcidius & Apuleius ;ex Ariſtote tur, vt ſolent magi ; qui, fi vel in minimo deficiant,
li.z.contra licis , Theophraſtus Ammonius, Philoponus, Aui. nihil efficiunt. Nec etiam huiuſmodi Dei dona
gét.c. 104. cenna & Algazel. Anne dare reſponſa de furtis oc gratuita poſſunt aliis , per diſciplinæ ac præcepto
& qui o cultis , & de theſauris; confequiſcientias nonnul rum modum , tradi: Magi verò 'uisdiſcipulis hanc
ptime , Vi- las fatim , & fine labore addiſcedi; fubtrahere cor Magicam tradunt ; & auditores, magiſtrorum le
doria , de
Magia nu. pus præfens oculis videntium , & innumera huiuf cuti præcepta , quæ magiſtri. eadem operantur.
с
9 modi , queunt reduci ad vllam aliam cauſam ; quàm Ali dicunt hoseffe effe&tus bonorum Angelorum , B
intellectualem aliquam & ſeparatam naturam ; quos per excellentiam vocant, Spiritus.Sic iactita
b Vide Deniq; icimus Salmanticæ ,& loleti in Hiſpania; & bat his annis celebris ille magus Scotus Parmen
Laur . An- in Italia ,ad lacum Nurſinum , & in ſpelço Viſignia lis , qui Gebhardum Truchfefium Epiſcopatus V
niamalı.3. no, adhuc auorú memoria huius Goëtiæ celebres biorum Apoftatam dementauit:eſta ; peruetus im
de nat.dę.
mon. fol. fcholas fuilfe b . poſtura magorum maximè Platonicorum, lambli
10.40
ci,Porphyrij, Plotini , Procli & Iuliani A poltatæ.
QV Æ STIO I 1. Ex quoruin traditione, Magia omnis diuiditur in
Albam ,quäm cenſent elle licitam ; & Nigram ,quæ
Pnde fit hac Magia ,fiue quem habeat primum ſit illicita.Albam ergo vocant Iscvgylar , & Nigrá
auctorem ? joutélar. Verùm hanc fictitiam planè & palliatam
Theurgiam ſatis ipſe Archimagus 'reiicit, cùm di dl. de va
Vnt qui dæmones elle fateantur,fed negent ta ſertis verbis teſtatur ſapiſsimė ſub nominibus Dei nit.ſcien.
Al Smer Wand magian de fazemon boule de intofii
E 3 licet
54 DISQVISITIONVM MAGICARVM

& licet cius ceremoniarum pars maxima, munditiam A. buere videtur luperſtitiolæ prodigiorú obſerua
animi , corporis ó rerum externarum ,vierfiliúmque cioni .
oftentet, immundos tamen Spiricus deceptrices pace Errauit eundem erroré Palingenius Stellatus,
Rates hanc exquirere , ut adorentur pro Diis. ] poſtea dum in verito iure libro Zodiaci 8. cenſet aerem e.
addit , buius fpeciem eſſe artem Almadel, artem noto tiam bonis dæmonibus plenum eſſe,quos harum
riam ,artem Paulinam ,eriem reuelationum , & huiuf artium auctores facit , & Deos appellat , Plotini
modi ſuperſtitionum plura , qua eo ipfo ( inquit) ſunt & lamblici deliriis nimis deditus: & quàm non
perniciofiora,quo apparent imperitis diwiniora. ] Ha malus poeta , tam non bonus Chriftianus, vtpote
beát illi hoc Principis & antelignani ſui de hac al hæreticus potiùs ( ſcripta probant ) quàm catho
bâ Magiâ iudicium , ab homine mendaci verita licus, Aulus tamen opus illud Ferrariæ Ducide
tem meram.Damnat eandem Theurgiam.D.Au dicare .
guſtinus lib. de vtilitate credendi contra Mani Succedit his error 3. eorum , qui cenſebant Má
chæos. His adde fictitiam illam artem Planeta gicos effectusper animas defunctorum fieri:quos Ca- Victor.
de Magia
rian, laminis inferipram , & ad Carolum Magnum IB tholici Theologiiampridéexploferunt , ' idq , nó
nu.17 . An
à quodam Bedæ diſcipulo ( fic mentiuntur Al difficulter. nam quæ rationes id conuincunt de gles in 2 .
kindum Alcuino ſupponuri(miſlam ,vtilem ( ſcilicet) bonis ſpiritibus eædem in animabus beatorum lo- lentent. q
obtinendæ omni cognitioni ſupernaturali ar cú habent :quæ verò in purgatorio lunt animæ,nó de arte
tium & ſcientiarum ,& conſequendis dignitatibus exeunt,nili ſpeciali permiſſione Dei,vtpetant ſuf- Magica
2.2 .
diuitiis, robori ,amoris frụitioni, & c. fragia viuorum :animæ deniq , perpetuis addictæ
Dico Secundò cum Catholicis ,vt nec per fe , fic ſupplicijs , nulla dæmonú licentia vel permiſſione
nec per bonos angelos his magicis operationibus Deum poſſunt exire,vtpote,diuinoiuſſu , peſſimo carceri
Seimmiſcere magisguàm cæteris rebus , in quibus con mancipátæ. Apertiſlimæ ſunt igitur impoſturz: b vide A -
currit ,vt caufa vniuerſalis.Quare cenfeo hæc omnia v! quæ de euocandis per Grimogriā animabus. Ne- nan.lib.z.
inſtituta fuere à malis angelis,fic etiam ab illis perfici cromantici confinxere.Si exirent, ad ynius Deie- de Nat.
cc.illud
quod in de adminiſtrari, & contrarium eft erroneum .] xirét imperrú.cur verò id Deus iubeat vel permit- dým . fol.
97.Petri
fin.c.qui fi Probatur primò ex variis Canonum reſcriptis tat,caufa fubeft nulla . Vt ad Magorú preces & in Thirçilib .
ne v. vlt. cantationes id iubeat , impium eſt opinari.d I.de appa
quæ Gratianus exhibet caula xxv I. Secundò ex
26.9.2 . & Parifienfibus articulis,nono , decimonono , & vi- c
C Præcipua ergo efficiens çaula iftarú artium eft ,' rit,ſpirit.c.
epiſc.in II . a num .
ceſimo tertio. Verba ſunt , quod Deus per arles ipſe Diabolus , proxima, eſt humani ingenij ex o
prin.26.9.
s. magicas & maleficia inducatur compellere damores riginali labe detorta indoles, quam feſtiui Apolo- | 216. & c.
13.à num.
ſuis incantationibus obedire : Error . Quod boni an gi frondibus velatam nobis protulit , perquain fal. 302 .
géli includantur in lapidibus & confecrent imagines, se,CaliusCalcagninus Libello de Amatoria Magia,
vel veſtimenta ,ani alia faciant,qua in iſtis artibus co cuius verba non piget adfcribere , & vos , ni fallor,
tinentur : Error & blaſphemia . Quod aliqui damones legere iuuabit : Vaniras ( inquit ) olim iuncta mira
boni fint, aliiomniafcientes ,alii nec damnati nec ſal culo , furtiuo concubiru genun Magia ſecundam co
wari. Error . ]
gnomine , reformidánsque re fortè veritas, cum qua
Tertiò ex his Arnobii Cont. Gent. Maginõtão perpetuas inimicitias gerit, à qua etiã paribus fignisy
tùm , fciunt demonas ,fed etiam quicquid miraculie congrella,Sapiùsprofligataeft, fuum partum enecaret,
duni, per damonas faciunt:illis afperantibus infun illum impudentiæ ac timoriiunctus connubiali fade
dentibus prestigiasedunt,vel qua ſunt non videri ør . re cömendasit :at ills in finu incomprehenfibilitatis
& ex his loan. Salisberienſis lib. 1. de nugis curia- D è veftigio collocarūt furiim , có ſubpræſtigiarum cre
lium c.9 . Eos autem qui nocentiora praftigia artésque pundijs educandam . Que mox in grandiorem aratem
magicas , & varias ſpecies mathematica reprobata sa adulta, iamg; pinnulis premurila, cuolauit in fatuo
xercent ; iampridem ſancti Parres ab aula iufferunt rum arces,ibique nidulans, credulitaté peperit. Quę
exire, co quod omnia hæc arrificia ,velporius maleficia vepore parentis beneficijs grała , illam muixó enutrit,
pestifera quadam familiaritate damonum og hornia á quaſear Tiwenaprílel altogui breui inierituram .]
num nouerunt profiuxills .] Hæc ille , pari acumine & veritate. Pergamus nos
Deinde probaturratione,ho's ſpiritus bonos di quoq , pro Veritateconfligere, & Vanitatem expu
ci non pofle.tum quia iubent fe tanquam Deos a gnare, & fugatis timore ac impudentia,labyrinthum
dorari , & facrificia libifieri; quod boni angeli iu illum incomprehenſibilitatis ( quis enim , quæ nihil
bere nequeunt.cum quia hæ artes no minus diri ſunt,vel intelligat, vel comprehendat ? ) Theolo
guntur ad inferendú aliis exitiu,per furta ,neces, a giæ veræ filo permetiri : & preſtigiarum crepun .
dulteria , & c . quàm ad iuuandum . tum quia mil dijs in lucem prolatis, tandem fatuorum hanc arcē
cent multa mendacia & deceptiones.tum quia do demoliri , & ènidulis ſuis credulitatem adeò perni
centur Magiin ſpiritus vti imperio , & coactione, cioſam profligare : quod vtinam Deus Opt.Max .
immò & minis rerum impoffibilium ac planè ab nobis largiatur.
a lib.s.d
ſurdarum , vt apud Eufebium docet Porphyrius E QV Æ STIO 111.
præpara- .
tio.c 2.6 . quorum nihil bonis angelis poteft conuenire. Qua ſis diuiſio demoniaca Magia,o de
b par.2.an. libris eius.
b Hinc apparet conſideranter legendum Glycā,
duin Magiam ſic diſtinguir àGoetia,quôd illa, ſit Vm nulla fit 7 beurgia'neque alba Magia, ſe
beneficorum geniorum ad boni alicuius effectio Cqui tur ,omnem hanc prodigiofam Magiam ,
qui
nem .Goetiâ ,maleficorum ad mali effectionem . Nā non aliam ,quàm Goetiam & nigram : hanc folemus
non tantum impropriè vſurpauit nomen Magia vocare Magiam ſpecialem . eam Archimagus in
genericum , pro fpecifico theurgiæ , ſedain erro duas ſpecies diſtinguit. vnam , cuius cultores di
rem quoq , labitur ponentium albam M ugiam , & cit ſe dæmoni ſubmittere , ei ſacrificare, & eum a
eius adminiſtrationem bonis angelis trib entium . dorare : alteram quam ipſe vellet perſuadere à pa
Vtq ; hoc femel moneam icriptor iſte , vt & Cóſtá . ctocum dæmonibus immunem efle , fed eam dæ
Manafles,Gregoras,& Nicetas,nimis multumiri monibus vel nutis imperare, virtutéque quadam

diuinorum
LIBRI II . Q. I V. ss
diuinorum nominum adiuratos aduocare , & | A
cogere,priorem illam fatetur eſſe legibus humanis QV ÆSTIO IV.
diuiniſque vetitam , nefandiflimam , & cunctis i De baſs Magia huius ſsue de pacto, expreffo, co
gnibus plectendam .pofteriorem aſſerit, conſequi impliciso.
quidem quod prætendit , nempe dæmones cogere
( quod poſt oftendetur effe idoneum ) ſed tamen mani Oncl.i. Omnesoperationesmagica , vėlu baſi,
feſtis periculis illuſionum obnoxiain effe.De prio Cimi li
innituntur pa &to per magos cum demone inito:
re verú eſt eius teſtimoniű, de poſteriore bis men ita vt quotiefcunque collibitum mago aliquid effice
titur:primò,dum negai cam niti foedere cum demont re adminiculo artis ( ue;exprefſè, vel implicitè teneatur
bus initio : nam reuerá ſemper expreſlo vel tacito à damone poſcere,vtex condecto concurrar .]
pacto corrumpitur?Secundo, càm afferit ea damones Probatur hoc primò Parrum auctoritate.D.Cy
cogi, de quo poſtea. Volunt vetitæ huius Magix prianus *dicit,eos habere fædus cum dæmone. Ď .a lib.de du
plici mar
inuentorem fuiſſe,quendam Mercurium fic contra Auguſtini verba retulit Gratianus in Decretorú tyr.
Symmachum . Prudentius,ebu Salisberienfis lib.1. Po codicem ,quæ funt ifta :Omnes artes huiusmodi, vel b'lib. 2.de
Lycrar.c.9. alij quendam Zabulum (quem ego non nugaroria ,velnoxia fuperstitionis ,ex quadam peſlife- doct.Chri
alium exiſtimo ab ipſo cacodæmone , cui D. Cy. Bra ſocietate hominum á damonam ,quafi pacta infide- habes. •;
$
prianus & alij Patres hoc nomen tribuunt ) deinde lis ó doloſe amicitiæ,constiruta .] illu t . v .
magiſtrum laudant , quendam Barnabam Cy Probatur deinde ex iure ciuili,ſanctione Impe- vlt . 26.9.2
prium (hunc confinxere in contumeliam D. Bar ratoriâ ¢ ;Multi magicis artibusuſi elementa turbare, c l.multi.
C. de ma
nabæ Apoſtoli , vt deformiſuæ meretrici lenoci vitam infoniium labefa &tare non dubirant , à manibus lefi. & ma
narentur . ) Item oſtentant, paris mendacij iactan accitis ( líc legendum ) audent ventilare , ut quifquisthemat.
tiâ, libros Adæ , Abelis ,Enoch , Abrahæ, Pauli, Cy fusos conficialmalisartibus inimicos: hos( quoniam na
priani,Honorii,Alberti Magni, & aliorum , & bla iure peregriniſunt)feralis peftis abfumar.)
ſphemè mentientes dicunt , quæ his libris con Tertiò, id ſtatuitur credendum articulis Pari
tinentur, ea fuiffe tradita ab Adami cuſtode ange fienfis ſcholæ 4 in hæc verba ; Quod.inire pactum d artic. 3 .
lo Raziele,& à Tobiæ Comite Raphaële reuela cum demon :bus tacirum vel expreſſum ,non fu idolola
-1 ta.Prætexunt etiam Salomonis auctoritatem , cu tria vel ſpeciesidololatria: Error . Et intendimus eſſe
C ius quandam Clauiculam , (quam egregiè refurar pactum implicitum in omni obferuatione fuperftreså,
Bap.Segnius lıb.devero ftudio Chriſtiano c. 7.) & cuiuseffe£tusnon debet à Deo vel natura rationabili
C.
aliud ingens volumen in ſeptem diftin &tum obtru . C ter exſpectari.]
2
dunt , plenum Sacrificiis & incantationibus dæ Quartò id ratio perſuadet. hoc enim & multi
monum.Hunc librum ludæi & Arabes in Hiſpa mali homines optant, & dæmon cupit ; nec corum
e c. 28.v.
niâ luis poſteris hæreditario iure relinquebant , & id vires ſuperat.docet hoc Ilaias Propheta “ , apud is:
per eum mira quædam atque incredibilia opera quem impij dicuntpercuſſimus foedus cum morte ,
bantur. Sed quotquot inueniri potuerunt exem cum inferno fecimus pactum.quod ſanctus Thomas
plaria iuſtiſſimè Aaimis inquiſitores fidei con ſatis probabili interpretatione Magis accommo
a Eimeri cremarunt , ' & vtinam vltimum exemplar nacti dat , vt & Pontifices ,loanncs 2 2.in Extrauag. con
cus Dire
fuiſſent . Vix dubito aliquod in manus loan.Trico tra Magos, quæ incipit; Super Specula. & Sixtus V.
ctor.inqui
ſitor.p.z. themij incidille , vnde & partitionem & mate in Bulla contra Aſtrolog. Mali ergo hoc lubenter
c. 28. & riam ſuæ Steganographie,periculi & ſuperſtitionis faciunt, nec minùs ipfe dæmon ;qui ,ipli quoque
Penna ibi
pleniſsimæ,acceperit , cuius operis nomen , quod Chriſto Domino , aulus pacti conditionem offer.
commér. f Matth.4 .
33.meni- nondum prohibicis ab Eccleſiâ libris lie inſertum , ref; Hacomnia (inquit)tibi dabo, ſi procidensadora
V.9 .
nit Nice- ſuſpicor accidiffe; quia liber nondum typis vulga ucris me: vbi videre licer pactum contractus inno 1. Labeo
tas hift. fcribit.l.iu
tus,in paucorum manus incidit: alioqui , quando D minati , do vt facias. Ita nunc diabolus Magis
lib.4. rifgent.de
prohibiti libri omnes Magici, ſatis iſte prohibitus ait.ſi temihiaddixeris,vlciſcar te,ditabo re, & c.quæ
cenfendus, qui inter alios familiam ductar, idem germana & perfecta eft pacti formula ". Deinde, & Caccie
dixerim ,de Agrippæ libris tribus de occulta Philo vt dixi, hęc fiunt operâ dæmonum , non magorum lu.in tra &t.
Sophia , & omnium perniciofiffimo quanto ſeorſim viribus : dæmones ab hominibus cogi nequeunt, de pact.
h D. Tho.
poftea addito & edito : necnon de Thomæ Ebora vt id faciant : fponte ergo dæmones accurrunt. 2.2.9.96.
cenfis, Pedri Aponi & fimilium venenis , de libro Dæmones autem graui hominem odio profe- a 4.Guilh.
artis Grimoýriæ ;qui,Patruin noftroruin ætate , cir quuntur, quare nec putandi gratis accurrere, ſed Pariſ.Scot.
cumferebatur , docens mortuorum euocationes. vic: ſlim aliquod operæ fuæ precium ftipulari. Gabr.Ger
fon. Trit
Oinnia horum placita ſceleſta ; de antiquioribus Vnde patet talem eſſe hanc conuentionem & them.q.5.
etiam illis operæpretium duco Archimagi verba focietatem : qualis eſt duorum latronuin , quo- i Abuleni.
afcribere.credendum illi in arte ſuâ, nec magiſtri rum alter palàm in lylua vagatur , alter clam in Alph.à Ca
auctoritatem diſcipulis licet ſubterfugere.Sic ergo ſubſeſsis latirat ;excitarúſque certo fibilo vel ligno ftro, Victo
fcribit; Hilibri acutius intuenti præceptorum ſuorum prioris, viatorem poſterior dolosâ ſagittâ transfi- ria, Valen
canonem ,ritum , conſuetudinem verborum , & chara- E git; priore id ſæpè nec vidente , nec gnaro , quo feld. Spi
Eterum genus, exſtructionis ordinem , inſulfam phra necem telo intulerit , in miſeri tamen necem con- neus,Ang .
fim , apertè ſeſe produnt, nonnifi meras nugas e impo ſentiente. priori magus, poſteriori dæmon ſimi- Spreoger.
sturas continere , o posterioribus temporibus à per lis. Satis enim idonea rei declarandæ fimilitudo & alii.
kNauarr.
ditiffimis perditionim artificibus effe conflatos , ex eſt: quæ petitur à potentibus vindictæ auidis ; qui Grillan,re
prophanis quibuſdam obferuationibus, noftræreligio manu promptos ſicarios ſibi adiungunt ; quibus mig. Bins
nis Cerimoniispermixtis , infitiſqueignotis multis no conſtituto ſigno innuunt, quos & quando , velint feld. præ
lud.6 . & a
minibus ac ſignaculis,vtperterreantrudes fempli interfici.
lij .
ces,em ftupori ſint inſenſatis , & his qui neſciunı bonas Deniq; conſentiunt hac in reTheologi tam ve
litteras.] Hæc miſer ille, qui, vidensmeliora,in fi teres , quàm recentiores ', Iuriſconſulei quoquek
nem vſque vita dererioribus adhæſit. I & Medici, Condronchus lib . 1. de morbis venefic. có
Cefalpin. diſquifit . demon, & res prorfùs cóperta ,
C 4 vnanimi
M
IONV M
V ISIT CARV
DISQ MAGI
56
vnanimimaleficorum & ſagarum confellione,mi- | A | & ftudia illis profperè in aulis & amicitiisprinci
rè per Europam omnem , & cunctas ætates con pú fuccedant:in ludis quoq ; femper quandocunq;
fentiente. Lucanus eriam dubius licet, tamen bu volent lucrentur: Quintò ne inimici aplis valcant
iulmodi fædus agnouit , eo tantùm deceptus ,quod nocere.Pro his vicitsun polliceridele,quod prædi
Ctas Sibyllas,pro Dominabus & Principibus fuis
a li.6.pat- cogi pacto dæmonem exiſtimet .
lo poſt me Quis labor hio ſuperiscanius herbáſque ſequendi perpetuò finthabituri, & quotannis ſingulas ani
dium. mas ſe eis oblaturos ( hoc eft necaturos & ſacrifica
Spernendique timoricuius commercia pacti
Obſtrictos habuere Deos?parêre neceffe eft, INTOS, vel cerie ad hunc eundem perfidia rituin initia
An isuar?ignorâ tantum pictate merentur, inres hominem vnum ) quamdiu viuant,hoc ipfo.co
An taciris valuere minisihoc iuris in omnes fecrationis mbrorum die. hac tamé lege vt Sybilla
Estilis fuperos,an habent hec carmina cerium hæc poftulata eis fide bonâ præftarent. Hi Pariſus
Imperioſa Deum,qui mundum cogere quicquid omnes cú iptis libris combuſti fuere . Narrat Cre
* perus lubde ouro Salana,diſcurſulj,
* Exépla Cogitur ipfe poteft?
pactorum
i pere ex vi Solus lagarum pårronus recalcitratur, adeò fu Alius modus priori timilis cętera , niſi quod fi
Pa D.Bad. tilibus ratiunculis chartas implens" ; ve contem- B ne teſt.bus peragitur.Tertius per vicarion mitur,
per Am-, nendas potius, & lilentio tradendas , quàm refil Magum videlicct,vel tertium aliquem ; cum paci
philochrú lendas mihi cenfuerim ,maximècùm alij id dili ſcens dæinonis aípectuin vel colloquium refur
apud su- gentiùs ,quàm difficiliùs præftiterint . inidat,hoc tertium genus malè Grillandinus g . 3
Conc.2.boc pactum demoni, liberum est,praſtare, vocat Tacstum ; quamuis enim profeſio hic fiat
riu tom. I.
& cod .10. vel fallere.] probatur experientia & ratione, ratio alteri ,quàm damoni; fit tamen cxprcilè, & in dæ
de Theo- docerdamonem cogi ab homie non polle, vi monis nomine, vt patet ex iis quæ ipiemci tradit
philo Ade Het promitiis ; experientia vcrò , mendacillimum 9.3.n.1. 6.ſegg. Fortaſſis ad expellum pactú per
henfi & no
bi.is Leu clic & dccipiendi cupiditlimum : ideóque rarò tinet forma illa rarior, in excmplo Germanicæ fc
dini apudpræftare,quod pollicitus : cùm verò ftat promillis minæ , quæ obuerío tergo , ex balncatorio lcbeti
c. 21.de: (quod ficit nonnunquam ) non facit coactus, fed exſiliens,proclamabat , Quantum à Christo ſóc
quibus a fpontè ac tubdoliè ,velic magos fibi retineat de Saliendo recederet , tantum fe ad damonem accedere.
lias. u pctos, & alios alliciat , & huiufmodi nugis vim dicam fufius lib.s.
His pactis omnib.quædã ſont cómunia. Primú
b 1.6. de iftun inelle perſuadcat .
præftig. Tertia Concl. Pactum bwin /mods duplex est, v- C eſt abnegare fidé & Chriftianiſmú; Dei obedien
dummon . & tia fe fubtrahere.B.Virg.Mariç patrocinium repu
1. de La nun expreffum a!terum tacitum : de vtrique vero, non
miis. idē per omnia indiciü .) Expicada harc coclufio po diare , & conuitiisinfuper incellere. Solét blafphe
c Binsfel. trùs quá, pbáda.pro expl.catione notáda fequéria. mè,per contempruin ,vocarcruffam ,latam ,exten
vbi fupra Primò fciendum pafti expreffi huius iripiscem ſam.Sic ergo :; venit Diabolus , tollit verbum de
Eraſtus effe modum.Primu furfulemniiate varia , & ipli ca corde eorum ,ne faluifiant.Luc.8.v.12 . hoc eft tollit
Bod . &
Tritthem . colamon viſibiliter in corporeà aliquâ formâ fidem veram ,eiúfq; confeffioné . quia diuinos am
d.g.s. apparcnti, coram teft.bus , fidel tas , & homagium bit honores ( vide D. Aug.lib.1o.de ciuir. Dei 0.20 .
d Hoc de promutitur 4. Huiuſinodi pactum iniuit nobilis il lib.2o.conira Fauft.c.22 .) Ideo cogit primum ba
in Mallreo leduuenis Leodicenfis narrante Cæfario Huitter
(cribitu ptiſmo renunciare , quo quis vero Deo fuit initia
malefi.p. bicenii , vbi tamen dæmon loquens audiebatur , tus . Quare & Hippolytus Martyr lib.de conſum,
2.9.1.0.2 . Ied Iron cernebatur. hicinter cçrera , iuuenis ille mundi,lcribit coacturú dæmoné, vt dicant: Nige
& ab Alfa inconfultus creatorem fuum ore negat; manuque creatorem cæli & terra ,nego bapriſma, nego adoranto
Cattro.l.1 .
de iuit.he exfeſtucat ,& diabolo bomagiuin præliat;hic vicil nem Deo à me praftarı folna:tibi achareſco , in te cre
recic.pu- tim,ili diuitia& s honures pollicetur.cò lectone D do.ldeo vnguéillisdæmon in frontem injicit , fina
nit.c.6 . amando , pondeoque lectionis & laboris ſui vbe gens te chritma abradere & baptiſmi characterem
chitur romiegendo fiuctum relaturum.Huc etiam refe delere : Secãdò,fictè quoque illos nouo tingit laua
miraculo
rendum Theophili Vivedominifactum , quad di cro baptifinaris. non ignorabat hoc Tertul . lib.de
rum ,c.I2 .
fann.Do- gnitate :n recuperandan a principe demonioru mojem baptif Hoc quoque ſtudiū ( inquit) Diaboli recognoſci.
mini 537. iſve icribit Sig lbertus ',') experiye , ab eo iuffus. musres, Dei amuiālis,cum o ipfe baptifmum in fuis
abnegare Chriltum filium Dei eoſque marrem ivia exercear . Idcò tertio ,negato priore nomine , nouú
nam cum onni Chriſtianura propoſito, é ip / am ab illis inditur: ( vt Rouerélis Cuno , Barbicapra voca
nega.sonem ſcripto fi mae, fcripiam fignare, cli tus fuit ) none cognoſcis figura huius rei in præcla
gnaram ibu iradere ,eius fe feruitiouddicere .] In hac ris illis Satanæ mébris?Ægypt. Pharao loſephi no
tcitis fuit Magus, in illa villicus iniquitatis. men mutar Gen.45.ſed S.S.co illú nomine'nunquã
Aliquando id faciunt per libcllum fuppliccm , cópellat . Nabuchodonozor alia imponit nomina
que diabolo pra ſentant. Sic noſtro tépore Man E Danicli & fociis(Dan.3.) ſed Daniel ſemper ſe Da
tentes in Normandiâ magi libellú confcripferanr, nielem vocat, & tres illi in ipſo clybano Hámante,
Michael
quem oblaturi crár Sibylins Magiæ Necromanticæ Bened cite, canunt , Anania, Afaria, Miſael Domino: Pneuma
præfidib.cllus fumma; SeorareDominas;vti di hoodicétes nimirú,tui ô Deus , non Regis terreni log. ſchol.
gnentur libros fuos magicos confecrare ; ad eum ) milites lumus, tibi , nó tyranno , nomen dedimus. 4.
effectú ,ve mali ſpiritus iplis per òinnia prompiè o Abnegare quario patrinis & matrinis cogit , tá ba.
bediant,iuxta formulas coniurationis in libris con ptiſmi, quam confirmationis', & nouos illis alios
tentas ; & , vt vocati , iplis fine noxâ appareant in alignat.quia ſulceptores ifti,funt quali fidei ſpó
formâ pulchri hominis; & ne fit necelle circulum Cores, & tenentur, quod oredendú, ſpirituales filios
vllum facere,aut lubire , in domibus autagris.Se ſuos docere . Quiniò dát diabolo ſcrutum aliquod
cundò ve Sıhyllæ libris lignum ſuum ſeu chara veſtimenti quia Diabolus parté rerum ſingularum
cterem imprimant (tres erantnumero libri ) vt plus fibi ftuder vindicare;ex fpiritualıb.gratiæ bonis, fi
efficaciæ & dominii libris inefiet in prædictos de ac baptifmúzex bonis corporis,languiné , ve in
fpiritus.Tertiò,vt fupplices reddantur tuti à iudi ſacris Baal . 3.Reg.18.ex bonis naturæ ,filias,vt ſuo
Icum in litiis & punitione. Quartò ve crpta omnia loco oftédetur;ex bonis fortunæ , fragmétú vcſtis.
fors,
LIBRI II . Q. III'l.
57

Michael fors,an quia Regi foliti ſubſternere veſtimenta , |A fimillima ; nunquam ſe Euchariſtiain adoraturos;
Pneuma in Dominijagnitionem :4.Reg.9. Mall. 21. Sexió, iniurios ſe perpetuò ac contumelioſos in B. Vir
log.ſchol. iufiurandum dæmoni præſtant ſuper circulo in ginem ,ſanctólque reliquos , futuros , non verbis
6. terram ſculpto. An , quia circulus expers principij tantùm , fed & factis : conculcaturoseniin , con
& finis,fymbolum eft diuinitatis; & terra,ſcabellú {purtaturos, & confracturos quaſuisſanctorum
Deir lic certè vellet cos credere, eú elle Dominum reliquias ac imagines : figno crucis , aquâ lu
cæli & terræ . An quia circulus contrariá ; co quòd ſtrali , ſale benedicto , cereis & reliquis , ab Ec
omni caret angulo;habet figurá crucis , quæ våldè cleſiâ benedictis , confecratílue fe abftenturos:
angulofa ? certè hanc odit vehementer ,in qua ſe confeſſionem peccatorum integram fenunquam
triumphatú meminit & mæret. & ideò amat figu manifeſtaturos ſacerdoti , iſtúdque commercium
ram contraria. inuenias inter magica ſigilla crucé cum dæmone pertinaci ſilentio obſcuraturos:
in medio circulo locatá ,quafi captiuam : quod fi ftatis diebus , ad conuentus , fi qucant , aduo
gillum (vt Greg. Theologus conira Iulianum fors laturos ; & quæ illic peragenda , non ſegniter
bens ſignificat ) ille magicis addi&tiſfimus apoſtatai: obicuros ; denique ; quotquotporerunt, dæmonis
fic interpretabatur, ve præſumeret fignum crucis B leruitio adiuncturos. Viciſlim Diabolus polli
calcandú & abolendum planè breui. Septimò,perût cetur , ſeillis ſemper præſto futuçum ſe , in hoc
à dæmone fe deleri de libro vita, & inſcribi in libro mundo , votis eorum ſatisfacturum : ſe, poſt mor
mortis ; & ſic legimus Ayinionenſes Magos inſcri cem , illos beaturum . Ex his pactis non naſcitur
pros libro nigerrimo.Oftanò,pollicentur facrificia, obligatio mutua : ſed diſpar adınodùm eft con
vt illi Mantenſes,de quib.paulò antè ſum locutus, ditio paciſcentium ; homines enim fe morti x
& quædá ſtriges promittunt, ſe ſingulis menſibus, ternæ addicunt , & per peccatum verá Diaboli
vel quindenis,vnum infantulú ſtrigando ( h . e.ex mancipia efficiuntur ; dæmoniacæque donec ad
lugendo )occiſuras.fic Spinaus g.de ftrigib.c.2.Nono Dei gratiam iterum perueniant , fubiiciuntur te
quotannis aliquid luis magiſtellisdemonibus pen terrimæ feruituti : veruntamen hoininibus hoc
dere tenentur,vt vel plagarum metum , vel carum , pacto nihil iuris , vel virium , in dæmonem acqui
quibus ex pacto ſunt obnoxij præſtationum , redi ritur : nihil etiain facultatis in figna , quibus ex
mant vexationem :nec legitimum eſt aliquid ,' niſi condi & o vtendum , commigrar : cogi ſe ſimulat
lit atri coloris.multis hoc probar Nicol. Remigius lib . verlipellis, & fpontè perficir, quicquid Magica i
sidemonolatr.c.11. ſta profitetur.
Decimo,corporis alicui parti,modò huic, modo In his tribus pactis lethale peccatú grauiſſimú
illi , (frequentiùs latentibus ) Itigma ſeu characte interccdic idololatriæ : quia cultus idololatriæ ex
rem ſuum ,velutde lapide emptis mancipiis fugiti preſlè creaturis exhibetur. Quod ſi ex animo fi
uis,Colețimprimere : quod eft inſenſile eriam acu dem Magi abiiciant, ſunt eriam apoftatæ : live
perforatum . Non miraberis, fi recorderis Anti rò non totam fidem abiiciant , duntaxat creden
chriſtum vltimis temporibus fignum beſtiæ (Dia tes hunc' diabolo cultum deberi , vel diabolum
boli) impreſſurum manui vel fronti fuorum par ea poſſe, quæ fides Catholica negat poffe , ſunt
tiariorum ,vt in Reuelatione fua D. loannes tefta hæretici: lin hæc omnia fictè faciant, nec apoſta
tur , Apoc. 13. 7. 16. quod littéralı ſenſu de vero tæ ,nec hæreticiſunt, peccant tamen mortaliter &
charactere ſeų ligno beſtiæ accipiendum , cuni grauiſlimè;quia ſpontè faciunt actum idololatri
Primafio & Ansberto in Apocalyp. & D. Hip cum . etenim fi à dæmone compulſi ex graui ti
polyto , d.lib.de confumm . mundi. Quod dæmon more id fecerint,(vt aliquando corttingit ) com- e Vide Re
iam ab initio mundi facere conſueuit. Amarenim mittunt peccatummortaleminùsgraue, contra fi- migiú lib.
nequiſſimus Deum imitari ; qui in veteri teſta. dei confeffionem . In his pactis expreſſis digno- nola.c...
mento fuos ſigno circumcifionis, in nouo autem Dſcendis manifeſta ex folemniis indicia deprehen
lignar ſigno crucis , quod circumciſionis ſuccel duntur. Quæ quia Grillandus clarè admodum
fiile volunt figno Nazianzenus & Hieronymus. proſecutus fuit , & quæ dixi , optimè confirmauit
Sic etiam Diabolus ab incunabulis Ecclefiæ hære ex confeffione vnius Strigis,eius verba ex q.7.non
ticos illos , qui Magicis linulimplicitiscerta ind pigebit afcribere; Que quidem mulier fub pe vile
gniuit notâ . Auctores ſuntgrauiſſimni, qui docent. cunéta à principio ufque ad finem recenſuit , qua pro
ali. 1.c.24 Irenæus,cùm tradidiſſer • Carpocracianosartes ma feffio ipſa requirit, exprimendo omnia fingula illsus
gicas do incantationes operari,philtra quoque , d.cha capitula. Primùm enim dixit, quod quando adducta
ritefia , & paredròs oniropompos , & reliquasmaligna fuit per illam cius Magiftram ante.tribunal Prin
* male tiones, dicentesfe poteftatem habere ad dominandum
cipis earum , qui eft Diabolus in forma Regis prafs
vulgo iam * etiam principibusó fabricationibus mundi huim ; dens in folie Maieftatis ; inftruéta prius a magiſtra
lubelic de ligno inuſto his verbis : Aly verò ex ipſis guid factura erat ,venie o oportuis primò abnegare
b li.de præ lignant canteriantes fuos diſcipulos in pofterioribus Baprifmum , ei omnia Chriftianæ fidei documen
ſcript. ad- parribusextantia dextra auris.]Solitusalios dæmon E la relinquere: (En Apoſtaſia) deinde Ecclefiaftiça
uer.hæret . l'rignare in fronte, vt indicat Tertullianus fic fcri Sacramenta cuncta proijcere , pedibuſque propriis
poft med.
cli . L.com bens ; A diabolo fcilicet, cuius ſunt partes interuertendi conculcare crucem o imagines B. Maria Virginis,
ment. in veritatem , quiipſas quoque res ſacramentorum diui & aliorum fan torum : (en lacrilegium )quamuis hac
Hamos. norum in idolorum myſteriis amulatur. Tingir & ipſe vltima non fiuntcoram eo,fedalibi poftea:ſaliseft,quod

dide Rita quofdam , vrique credentes & fideles fuos, expialionem ista promittant ſe facturas,quàm primumcedetoccafio.
mig: lib.i. delictorum de lanacro repromittit : & ficadhuc ini (en profeſſionem .) Deinde fecit obligationem per fa
dæmono- tiat Mithre: Signal adhuc in frontibus milites ſuos. lemnem stipulationem in manibus ipfius Principis,
latr.cap.s. Quos ? vtique Baſilidianos qui Abraxan colebant: qua vouis & promifit , quod perpetuoilli erit fidelis,
Nidcr.lib. Abraxas enim idem qui Mithra,reſte D.Hierony obediens, & omnibus eiusmandatis parebit. (En vo
S.Formica
rij . Spren moc, tam vetusergo origo huius ſtigmatis , de tum ) Deinde medio iureiurädo, tactis ſcripturis, fuper
ger . & a-1 quo aliàs plura “: Vndecimo , fic ſignati promit quodam magno libro obſcuras paginas continente,pra
lics . tunt complura noftrorum Geuſiorum Orgiis ſtitit bomagium fiue perpetuum vaſſallagsum ( en ho
minium
VM
SITION ARVM
58 DISQUI MAGIC

minium )& quod nunquam redibil ad fidem Chrifti, Amonem velle tusmancipis gratificari obedien
nec diuina præcepta feruabit ; fed folum ea que per sa do, quo velit pacto , qui odit cos acerbifſimè ? facie
pſum Principem erunt decernenda, o quod perpetuis potiùs,vt fortius & arctius irretiat , deuinciat ; &
futuris temporibus erie obediens illi, e veniet conti perdat certiùs,celeriúfque.
nue,cum vocata fuerit ad ludos ao congregatione's no Denique illud maximè animaduertendum , gra
turnas, e qua in eis per alias mulieres fiunt, ipfa fa villimuin eſſe peccatum pacto vllo dæmonibus
ciet, á quod etiam aderit ſacrificiis illorum nocturnis, fæderari,vt docui olim in Monitis ; nunc hic tan
á foliras preces cultum adorationis prastabit: ( en cum inſeram , & addam alia multa, quæ cùm alij,
idolomaniam ) vota quacunque , qua ipſam prestare tum Sebaſt. Michaelis grauiffimè fcripfit Pneu
contigerit,pro viribusadimplebit,quoſcumque pote malogięca. 7. contra eos diſputans, quiMagos ex
rit alsosad eandem profeffionem adducet ( en dogma cufant,ſi nocumentum aliis non inferant: co quòd
tiſationem .) E conuersò autem. ipſe Princeps, egregia tales Patronomagi contendant, nihil effe mali,vti
fronte ,promiſit eidem mulieri fic prafenti prestare per dæmoniorum operâ ad bonum , præfertim iis im
* Scrib.
petuam felicitatem .* grandia ,immenſa, es voluptates, perando: quod & CHRIST V M & Apoſtolos fę.
gaudia
immenfa . guaſcumque in hoc niundahabere defiderareride- ciffelegamus.
mum pofthanc vitam longè maiora munera conſegue Ipſe contra & iure optimo affirmat, fummum
retur.] Hæc ille . Addebat loan.deVaulx Stabulen eſſe malum, fic argumentari , & fignum effe animi
ſis fortiarius, perſuaſiffe fibi diabolumn , fortiarios prorſus infatuati , & Deum concemnentis : iuxta
poſt hanc vitam dæmonibus fimiles futuros, & in illud , Impius cam in profundum (peccari ) venerii,
dæmonas conuertendos , & in aëre principatum contemnit. Pro . 18. v.3 . Sic enim omnia illum ſub
obrenturos. Quæ facilè quiſque intelligit in Ori ſannare. Si quis timendas dicat inferni penas, &
ge nica ludibria rccidere. damnandos in perpetuum impænitentes ; ridet , &
Pactum tacitum duplex eſt.primum , quando quis negat adeò metuendum Auernum , Deum nolle
ſciens ac volens,ſuperſtitioſis vtitur ſignis , quibus mortem peccatoris ,non creaſſe hominem vt pe
.vti ſolent magi ; quæ quidem ex libris aut ſermo reat, & c. hos fanè ( Thcodoreto iudice ) ipſis dæ
nibus eorum vel aliorum acceperit: hoc quoque monibus effe deteriores. quia demones credunre
Mortale eſt crimen . nec enim vllo modo licet contremifcunt,iſti nec credunt , nec contremifcunt .
ſcienter vllam directè vel indircctè cum prauis deteriores etiam ſunt hæreticis . nam hæreticorum
{piritibus ſocietatem inire, vt Theologi & Cano- corypheus Arius d D. Athanaſio interrogatus,
b D. Aug. niftæ fentiunt. Si quis autem remedium aliquod quid cenleret ? cúmne qui Satanam adoret , rcctè
libr.2.de naturale ex magorum libris vel ſermonibus acce an malè facere ? reſpondit , impium hunc & fine
Gen. ad
pillet , & ab omni pacto foret alienus ; ille licitè Deo elle,nec communem fenfum habere ,nec me
lite.c. pen. tali remedio vrerctur. Iftud pacti genus facilè reri hominis appellationem . D. Athanaf.in difp.in
ferme on dignofcitur. Secundum pacts raciti genuseft, quan Concil. Niceno: Quod à mendaci dictum verili
nes 26.4. do quis ignorans vtitur magicis lignis, quia ne miè, & in Sortiarios accommodate. nam hi Sata
s. ſcir elle mala à dæmone inſtituta ; quod illis fo nam adorant.
let accidere , qui bonâ fide libroslegunt ſuperſti Sed CHRIST V S & Apoſtoli Satanæ im
tioſos , putantes cos eſſe probatorum philofopho perarunt , quid ab eo ficri vellent iubentes. Cur
rum , aut medicorum ; item iis qui accipiunt ca ab non & nos poflumus ? Dicere poſſem , non quæ
hominibus,vulgò habitis bonis & fidelibus. Hoc cunque à Sanctis aut Deo fiunt nobis licet imita
in idiotis vel nullum vel leuiſsim um eſt pecca ri . Nam in rebus diuinis, quædam ſunt credenda,
tum ,li dux condiciones accedant . Prima cit , fi vt incarnatio ,trálſubſtantiatio, Trinitas, purgato
D
gnorantia fit probabilis. v . g. eorum qui hocfci rium , & fimilia quędam admiratione honoranda,
re non tenentur, quoad eos qui fcire tenebantur, ve CHRISTI domini , & ſanctorum homi
vt Eccleſiæ paſtores, confeffarii, concionatores & num miracula,quædam etiam imitanda , vt quæ ad
Doctores: ij vt plurimuin laborant fupinâ & craf morum & vitr inſtitutionem pertinent , quæ
ſâ ignorantiâ ; adhuc tamen iſtorum peccatum CHRISTVS diſcere nos iuſsit ,vtmanſuetudo,
minus eſt graue , quàm corum qui fcienter iſta humilitas , charitas : de quibus illud eſt Apoftoli
deſiguant.Secunda conditio cft , vt ignorans iſta, cum ,imitatores mei eſtoic,ſicut eta ego CHRISTI.
paratus ſit , quando admonitus fuerit huiuſmodi Veile in illis prodigiofis effectibus imitari, eſt ani
ſuperſtitionem relinquere. quia poft admonitio mi prorſus luperbi, & ftulti , & volentis ambien
nem deficit ignorantia, & oritur contumacia. pro tilque Dei ſimilitudiné in omnipotentiâ, aut omni
cuiusgrauitate,delicti magnitudo creſcit . Hoc pa ſcientiâ.tales imitantur Diabolum , qui fimilis eſle
atum vltimum diſcernere à naturali vel miraculo voluit altiſſimo,dum per imperium , ficuti Chri
lo uffectui, difficillimum eſt. Qua de re dicam ſe- E STVs,volunt dæmonas cogere:tales, dum’archana
quenti quxftione. & : futura ex eis diſcere volunt, ſimiles ſunt proto
. Incerca,li quæras; Quid demonem inducat ad pa plaſtis; qui ſcientiam diuinę ſimilem apperierunt .
Elum , o obfequium ,feu parientiam huiuſmodi : Vide Hoc vetuit Deus ,quando dixit;gloriam meam alte
tur elle qurdam fimilitudo malitiæ maleficorum ri non dabo: ego verò corde ,tales inquiunt , etiamfi
& drinonis;quæ amicitiæ Gmilem aliquam fami nolis eam mihi vſurpabo. Vrebantur quide priſci
liaritatem gignit; ex hac paulatim naſcitur mutua CHRISTIAN I imperio in dæmones. (vt ait Ter
confidentia : hæc gignit minoris in maiorem tullianus )non inuitatoriâ operatione,fed expugnatoriâ
quandam præſumptionem ,& audaciam quaſi im dominazione. Ideò reſpondeo , hos qui pactum ha
perandı: & in maiore , voluntatem aliquatenùs bent cum dæmonibus , non modò non imitari
præſtandi, quod à foderato imperatur ,Ita fit vt & Dominum & Apoftolos,fed planè contrariun fa
maleficus dæmoniconfidar, cui ſe purat imperare cere ,nam illi non aduocabant,nec conſulebant dę
& dæmon fimulet ſe imperium agnofcere.hoc fu mones,nec eorum operâ vtebantur:fed eos incre
sè & bene oſtendit Abb . Tritthem . g. 5. lib.octo pabant,pellebant,torquebant,etiam vera loquen :
questionum : fed in eo dillentio, quòd ille purat dr tes obmuteſcere iubebant , nec aliter quàm in
fenlilli
LIBRI II . Q. III I. 59
fentiſsimos hoſtes tractabant, quos, aduerſarios, Aquenias:Prudenter Orig.li.8.contra Celf.fcribit,pro
noftros eſſe, & ficut rugiétes leones circuire, quæ babile eft demones , cumfint mali,ne cultoribus quidem
rentes quam deuorent animam , ſciebant. Poluit fuis fidem ,datámq; desieram feruaturos. Immò non
Deus ab initio mundi inimicitias inter hominem probabile id tantùm , fed prorſus improbabile fer
& diabolum.Gen.3.v.15. iſti fædus incunt cú Dei uaturos.ná mendaces ſunt, & homines irreconci
inimico & iurato hoſte. Iob poftquam multa de liabili odio profequuntur ; quod à laplus ſui tem
dæmonis malitia dixiſſec.c.40.0.27.concludit:Me pore nunquam remiſerunt, nec vnquam minuent
mento belli:nec vltrà addas loqui,quaſi dicat,ne fru vel remittent.Si Deus permitteret: citò illimorta
ſtrà tibi de induciis aut pace cum illo percuſà glo les omnes interimerent: quod quia vident fibi non
rieris vel bládiaris; caue, & ſta pranſusparatus, vt licere,ideò aſſiduè hominibus aniinæ niorté mo
in procinctu , ſignum prælij exſpectás. Bellú Deus , liuntur , per varias & multiplices peccandi illece
vt Paterpatratus , indixit : inter Deum & Diabolu bras: ne quâ,ipſi beatitudine excidcre, homines po
perpetuum eſt bellum ,ná ſuperbia corum qui Deum tiantur. Odii magnitudo patet ex vehemcntiâ &
oderunt,afcendie ſemper:& Diabolus Satan , h.e.ad acerbitate cruciatuum ,ac vexationú quas intulere,
uerfarius ideò nominatur. quare nos , qui vaſalli B quotieſcumque tantillùm Deus permifit, lobo,'Sa
ræ maritis, D.Antonio & aliis innumcris Pertina
ſumus Dei, non poſſumus, cum hoſte cius depe.
ciſci,inducias, aut commercium habere. Clamat ciam odij docet løb :0.41.0.15.dicens,Coreius indu
Apoſtolus; Nolo focios vos fieri demoniorum . 1. Cor. rabitur tanquam lapis o
, ffringetur quaſi malleatoris
10.0.21.Hoc in baptiſmo promiſimus Sacramen incus, & Seruator nofter loan.8.v.44. ex operibus
to adacti, nomine Èccleſiæ rogante Sacerdote , & filiorum patris genium declarat: vos ex patre diabo
patrinis pro nobis reſpondentibus , iterum atque lo eftis, deſideria patris veſtri valeis facere: Ở ille
iterum : Nos abrenunciare Sarane ( aduerſario ) homicida erat ab initio : quibus verbis indicat hund
cius elle
pompis eius. Data eſt poteſtas Chriſtianis calcandi perpetuum conatum :ad hoc cùm nequit
ſerpentes: & D.Paul.pollicetur, Deus conteret Sata. vi apertâ,graſſatur dolis , & beneuolentiæ ſimula
nam ſub pedibus veftris : cur eius pedibus aduol tione , vt præclarè docet B. Athanal . ad Aegyp.i
uuntur?In nomine Chriſti miracula faciendi,& dæ Lybie Epiſcoposfcribenscontra Arium orat.1.in prin
moncs eiiciendi virtus, Ecclefiæ repromiſſa; cur ad cipio.Stultiergo ſunt,qui ei fidunt; & immemores
nomen & inuocationem Beelzebub confugiunt? eius; quod Spiritus Sanctus per eundem lobum c .
Cùm itaque hoc bellum initio mundi conditi in 40.à v.22.nos admonuit, impoſſibile eſſe ſuperbiæ
dictum , & initio Ecciefiæ Chriftianæ tubâ Apo Cillivertici , ſe cuiquam ſubiicere , Numquid (ait )
ſtolicâ renouatum : & à nobis cuin in Ecclefiâ fui multiplicabit ad te preces, aut loquetur tibi mollia !
mus regenerati,iureiurando votiuo ſit promiſſum ; ex animo ſcilicet & fidebona , vt tibi complaceat .
nonne ſequitur,eum qui cum Ecclefix & Dei ad Numquid feriet tecum paftum , ut accipies eum
uerſariis pactuın vllum , vel familiaritatem colat ; quaſi ſeruum fempiternum ? finger & poļlicebitur,
perfidiæ ,transfugii, & apoftafiæ reum non minus ſed non præſtabit promilla. Indicat ergo hæc
adúvata cenſenda. Nullis enim vinculis eum à no
elſe;quàm ſimonachusvociuam deſerat profeſſio
nem ,quàm ſi miles ad hoſtem transfugiat : quàm fi bis ligari, nullis cancellis includi pollc; Numquid
Chriſtianus ad Mahumetiſinum , ludaiſmum , aut illudes ciguafi ani,aue ligabis eum ancillis tuis ? Sci
aliam hæreſim ſe recipiat.Qur omnia contra pri licet parebit homini, qui maluit carere beatitudi
mú præceptú ſuntpeccata:& ideò , grauiſſima me ne æternâ, quàm parere Deo , & Verbum homi
ricò céſentur.Illud.n.vt ordine,ſic & dignitate pri nem factum adorare:
mú eſt.Náratione obiecti, digniora ſút primæ ta Denique non vana tantùm & inania ſunt hæc
bulæ præcepta præceptis ſecundæ tabula: & inter pacta & familiaritas cum dæmone ; ſed periculofa
tria prima tabulæ , præcipuum eſt primuin præce - D & perniciofa fupra modum . Ait D.Leo,beneficia
ptum . Tertium enim potiſſinum agit de cultu Damonum cunctis efle nocentiora yulneribus ; &
Dei externo : ſecundum de verbis exhibendo ho præſtare illorum odium quàm pacem meruifle .
nore : primum de anore & fidelitate internâ Deo ho.19.de Paffione Domini, Confirmat ratio , quia ni
præſtanda & virtute religionis, ſeu Theofebias,ſeu hil exitialius eſt morte animæ ; hanc his pactis &
Latriæ. Quare cùm hæc virtus Deo fit omnium familiaritate incurrunt,nec animæ tantùm , ſed &
acceptiflima, contrarium quoque vitium eidem corporis ſæpenumero.Vno id nunc exemplo do
oportet eſſe maximèodioſum :& idcò huic primo cebo ,aliàs pluribus.Nicolaus Remigius lib.i. De
præcepto à Dco addita fuit pæna: quando teſtatur monolatria c.9 .his verbis deſcribitTheodorus Mail
le forrem & zelotem effe , & hoc peccatum vſque lotius ( ispropraturam in vafti regniproninciâ, qua di
in tertiam & quartam generationem vlturum , & tionis eſt Lotharingica fenex obtinuit,cùm adhuc inne
eius præcepti tranſgreſſores vocat oſores ſui. nis ,ampliffimafamilia natam adolefcentulam in ma
Exo.20 . v.s. Tam ergo graue peccatum eſt cum trimonium deperiret , & illi eius poriunde Spes omnis
dæmone paciſci. ellet abſciſſa aique erepia, ( nam & fortuna egens atque
Præterca talia pacta ſunt vana & inania : nam E humilis;atque famulatusmercenaria cöditione, in qua
dæmon nunquain fidem ſeruat,nec vllo promiſſo tum erat ignobilis & defpicatus , nullam ne, deregendi
ſc ligari putat. Qui Chrifto auſus mentiri, cùm di quidem amoris fui boneftam falis rationem videbat.]
xit: Hec omnia dabo ribi , si procidensadoraneris me: Ergo,vt deſperatis rebus, ó ipsâ fe să deferente exſpe
ſcilicet te reuerebitur . Cypriano Mago nóne pol Etatione,homines ad quoduis confilium ſefacilè cõuer
licitus alius luſtinæ fruitionem ? quid præſtitic? A tuni,ac nullo dele &tu fugienda ſeguendáue amplectun
mendacii patre veritatem expectare,quæ dementia tur;Maillotius conferuum ex Germania , cuiaudiuerat
elt?nonne lefus ait de illo ? non efl veritas in eo.cum damonem effe ad quacãque obfequia parariffionü,adir,
loquitur mendacium ex propriis loquitur.quia mendax buicq;ſuam agritudinē aperii,rogans;vt fi quod ei re
cft,cpater eius.70.8.0 .44. fruſtra ergo cum illo mediü adferre
poſſet,id ne grauare faceret.ingrato enim
paciſceris:quiex mendacio & perfidia cóflatus eft. non iri locatum beneficiū .Hanc Germanus occafiorem
credelli : fi, quem nunquam deceperit, vllum in libens arripit ,vt cui ex pacto intra dies paucos neceffe
eral ,
60 DISQ VISITIONVM MAGICARVM

erat,vel ſe fuo damoreliberare , atque expedire addu- | A ceſſariò debeant eſſe contiguæ , ſimul ſecundùm
Eto alio , qui iftud few as alienum in fe tranſcriberet, vel contactum ,quem vocant quantitatiuum ; an vero
ab eo obtorta ceruice necari atque inierfici ( fiquidem fufficiat ſe contingere tactu virtuali (quem appel
bac ei pacto lex addita fuerat.) A gendoitaque ei nego lant ) co quòdpaſlum ſuum fit intra fpatium illud
cio conſeguentis dici diluculum in clauſo atque re ad quod ſe vis agentis poreſt extendere. licet enim
condito quodam conclaui condicit :vbi vix dum ſe šti ſententia negans D.Thomæ plurium fit, & proba
terant,cùm repentè patefaétis foribus ſe infert lepida bilior ; affirmans tainen rationibus nititur proba
á liberali forma puella (hoc habitu demon primum ſe bilibus admodùm , & grauiſsimis viris placuit b. b Scoto &
Ockamo
oftendere volebat ,ne Maillotius ad formidabilem eins Secundò, cenſent Theologi iidem ,ad dæmonia
in 1. d.37 .
afpectum exhorrefcereideámque ſe eſſe prædicat , qua cam Magiam pertinere cria quoque alia vitia. pri- Auicenn.
illi nuprias quas tantoperè ambiebat,faciles effet con mum eft, fi adhibeantur verba ignora ,falla ,apocry- Nyph.
feftura , modò veller in ys que eller preceptura obſe pha ;abſurda, nihilcohærentia , aut facra ,ſed decor- Franc.Ya
, uanam cius ta ad ſenſus alienos ,aut ad quem non ſunt inſtitu . lelio & a
qui, Ac illo auidè attentéque exſpectantiq liis.
cffet ſententia : inprimis cæpit edicere,vifurtis , crapu ta : vel fi aliqua nomina Dei incognitæ ſignificatio .
lis,libidinibus,blafphemia, cateriſque qua animum in nis , vel etiain bonorum angelorum ignora , vel
quinant vitiis temperaret, pietatem coleret , inopes fa B malorum angelorum nomina inferantur , quæ nó
cultaribus fubleuaret , feipfum in hebdomada bis iein nouit Eccleſia , de quibus pereruditè duleruit c Sum .de
nio maceraret , folennes ac quotidianas precationes ne Guilhelmus Parifienfis c . idem erit , fi adhibean- vniuerfo
intermitteret ;eáque ſedulò abiret omnia ,qua Christia tur certi characteres , aut figurę aliæ ,præter fignú : cap.vlt.
num hominem decet atque æquum eft facere.Iftis enim crucis, vel ipſa crux non vi oporter locata forma
omnibus,fi ſe vellet nuncupuis verbis obſtringere, fu táque , vel vbi non oportet pofita, vel ſuperfluè
turum vi potitis thalamis fine vlia difficultate porire certis locis ac numero iterata : denique liquid ap
tur.Hecque fic elocula ,acconſtituio intra quem reſpon ponatur aliud ,nihilpertinens ad effcctum , qui tali
Sum auferrei die,fe foràs eiecit . Mau lorsus qui vide operatione intendicur. Secundum eft, quando ef
ret tam ſanctis aique honeſtis conditionibus tanium fi ficacitas operis tribuitur certis ritibus atque obfer
bi beneficium obtendi,iam nihil cunctandum putabat, uantiis quibuſdam peculiaribus & ad hoc defi
guin id gratus ac lubens acciperet.Sed dummagisma gnatis ,verbi gratia , vt id fat certis diebus vel ho
giſque in eam rem cogitationem intendit , atquehuc il ris, ad certum ſtellarum litum , lub certo numero
luc variè inter fpem metúmque impellitur ; ex eius crucium vel candelarum , certa corporis pofitura ,
vultu domeſticus quidam Sacerdos conyciens aliquid c in tali charta ,talis coloris & figuræ. Tertium eſt,
fubeffe quo ficdiſtraheretur; eum blande adorus, ac quando vis collocatur in obferuantiis aliis planè
quia animo agitaret expafcaius,monitis fuis peruicit,ne luperfluis & indifferentibus , v.g. vt ad expellen
ampliùs ad colloquium vllum crim damone deſcende dum dxinonein pili radantur , vt quis indvatur tc
la
ret . Sicque frujirarus ſua exfpectatione Germanus, nunquam lota,operetur vno pede nudo, diſcin
non longè abij'iguin ex pacte formulajænas penderer . ! ctus ,pallo capillo , & quæ huiuſmodi.
Nam non adeo mullis poſt di bus ,equo plana atque Quando dicitur his omnibus , vel aliquo iſto
aperta via decidens , ingiie caput proruens exanimis rum opus effe ad effectionem , res mcritò pluſquá
momento temporis reperius est . ) Hac Remigrus. fufpecta cſt;præſertim cùm duo concurrrunt , ſci
licet quòd credatur res non efle proportionata
QV Æ STIO V. ad effectum producendum ; nec adhibeatur ex le
gitima auctorirate :hoc eſt, quando is, qui inſtituit
Quibus indicijs difcernendi effectus Magia ex pacto vel præfcripfit hanc rem ,vt lignum ad talem cffe
conwento ,ab effectibus Phyficos, & miraculofis, ctum , non poterat naturæ defectum ſupplere:
Ó Aruficoſis? D ( quod facit in Sacramentis Deus,in Sacramenta
libus Eccleſia ) item quando ipfe cffcctus non po
Bi nec miraculi , nec natura vis , nec artifu y ſol teſt prouenire , niſi à causâ intellectu præditâ , &
VE lerna inuenitur,paétum iniercedit. Sed hoc ni circumftantia requiſita eius generis eft, vt non vi
deatur idonea, vel non folita mouere Deum , vel
a Caieta . mis obfcurè ac breuiter dictum ,conſueuere Theo
in fumm : logi latiùs explicare '. Ad dæmoniacam magram angelos ad effectum producendum : tunc enim lu
verbo in- pertinere , primò fi opera naturalem facultatem ce clarius eſt ,non niſià malo ſpiritu effectum fpe
cantatio, excedunt. quod locum habet, ſi politiuè conclu rari pofle.v.g. Si quis à ſtatuâ refponfum poliu
Victoria datur res adhibita non haberc vim fufficientem ad lans de rebus occultis,minas vel preces abſurdas &
de Magia, hunc effectum : nec etiam rationabilis caula lup ridiculas adhiberet,quales ſunt Magorum apud d Epiſt. ad
num . 16 .
Valencia petat , cur Deo vel angelis bonis effectus afcriba Porphyrium d , & iis gemmæ Lachelis apud Cl. Aneboné.
dil.6.9.12 . tur . Vult Valentia ad hanc notam reduci defe Claudianum illarum fortaffis imitatione con- e de raptu
punc.2.in ctum ex nimiâ loci diſtantiâ . quia conſtat cauſam fictæ . Proſerpi
2. 2. D. næ lib . I.
diſtanté nó pofſe agere,niſi per medij alterationé: Econtrà quando huiuſmodi effectus miri con
Thomæ. E
vnde fi cade cauſa non agererproximèvel propiùs ſequuntur à quocunque' & quotieſcunque hoc
applicata , quæ tamen agit in diſtans, euidens vide applicatur, fine aliis carenioniis vel obſeruationi
tur ei , hoc naturaliter non fieri. Aliud fore dicit, fi bus meritò iudicamus effectum efle naturalem .
lapiens duntaxat profiterentur fe caulam ignora Sedulò calendum hic duplex extremum , alterum
re, nam rerum nacuralium vires & analogia cum nein hac diſquiſitione temerè ftatim cenfcamus
effectu fæpius nos latent. Aliud etiam foret, omnes effectus naturales ; quia multoties dæmon
mea ſententia , fi diſſenſio foret inter lapientes, quædam naturalia admifcet,vt totum naturale pu
numid naturaliter fieri poffit necne ; verbi gratia , tetur: alterum ne temerè condemnemus , multa flib.21.de
ſi ageretur de effectu producto in re parum di rum enim (ve D.Auguftin . docet ') rerum naturæ ciu.Dei.
ftanti:dubium enim eft, vtrum res aliqua poflit a noſtram ſcientiam ſuperant & fallunt . 0.4 .
gere immediatè in pallum à fe diftans, nihil in mes 1
Idium operando; & vtrum agens ac patiens res ne lvel magiftratui(ad hunc pertinetin exterioriforo
cxami
L I B. II . Q. V I. 61

examinare , & publicum licentiæ teſtimonium his A pulla Anaſtafius Nicenuse, Statı:as ( inquit ) facic . c9.23.in
mirionibus dare vel confeflario, quo ad forum in bal ambulare , & in igne volutalus non urębaiur , fac . fcrip .
cernum , occultè fiat arris demonſtratio ,', in aere volabat , & ex lapidibuspanes faciebar : 'crpens
fiebar , c in aliquas alias beſtias transformabatur:
QV Æ STIO VI . duas habebat facies , in aurum conuertebatur , in conur
An hac Magia quoſdam habeat effectus veros, e uiis exhibebai ſpectra omnis generis: vala quæ erani in
quo paéto dignoſcantur. adibus faciebat videri tangu im que ſua ſponte moue
rentur ad miniſterium ijs , qui portabant, non viſi: ef
Epo ſit , non homo, qui vel aſſerat omnes effe ficiebat, vt multa vmbræ cum precederent, quas dice
Parctus elle præſtigiatorios, vel credat oinnes ve bat effe animas defunétorum. ab his deſumpta quæ in
eandem ſententiam refert Glycas f Hiſtoricus. fp.2.annal.
ros.læpiùs dæmon fallit,quia mendacij pater eſt :
ideò fæpè preſtringit oculos , aut ſenſibus alijs il Quartò huc ſpectat illud Nicetæ Choniatæ g de glibot. de
ludit vana obiecta imagine . nec rarò Deus impe Mago per quem factum vt cuncta lua vafa remex Vita Ema
nuel.in fin .
dit ne , quod in Magorum gratiam facere vellet ac frangeret. Quinto loco memoriæ occurrunt præ
pollet, id verè faciat: quod cùm cernit ; ad præſti- B Itigix Zijtonius Bolremi( de quo etiam acturi lu
gias confugit,ne impotentia ipfius detegatur.Qua mus ſequen.libri capite vltimo ) hıc artem ſuam o
do autem & Deus permittit, & dæmon verum vult ſtenians, nunc ſua, nunc alien à facie ſtaruré.ue item
effectum producere ; fi is vires ipfius non ſuperet , in purpura e ſerico ac confeftim in lani ac panno for
nihil profectò prohibet , quominus verum effectum dido,regi fe offerebat : ambulantique in terra, ipfe lan
producat. Erenim caulæ naturales verum effcctum quam in aqua adnauijabai:aliquoties equis rhedarijs
gignunt: vti illis poteſt diabolus & actiua paſsiuis veitum , gallis gallinaceis ad epiredium fuum alligaris,
applicare : porerit igitur tum effcctus veros produ Subſequebatur.Conuiuas pralerea Regis varie ludeba ::
cere . Minor propofitio probatur, quia diuino Dio inierdum manus illorum , ne illas ad palinas porrigere
dc . 4. de nylio Athenienfi auctore d donorum naturalium valerent , in pedes boum , interdum in vngulas equo
diui, nom .
peccando ille nulluin amilit : vnde fit, vt & vires rum transformans. Et aliquolies fronti illorum cornua
naturales habeat valentiſsima,diuturnam &multi ceruina latiffima adijciens, quoties videlicetė feneftris
plicem experientiam ; eſſentiæ & qualitatum , qux ad ſuburum ſpectaculum profpicerent, ne rursuscapit
rebus quibuslibet peculiares,ſciétiam exactá :adcò c ceora ad menfam referre pollent. Atque vi oftende
ve verè effe & um ,quod cupit , dare poſsit commo ret ſe pecuniam quoque pro vfu fuofacilè conflare poſje,
diſsimè. triginta fures bene ſaginatos, ex manipulisfænieffingit,
Prudéter itáque communis ſchola Thcologo illófque paſtum proximè Michaelis cuiuſdam piſtoris
e poft'Ori- rum e duplices effectusMagix ; veros, & apparétes locupletis extradit, proponiigue vanales,gio pistor vo
gené . Au- agnoſcit.Propter hosTertullianus fMagos appellat luit precio : hoc tantum emptorem monens, ne gregem
circulatores ac Sophiſtas.Ego illis tertiam ipeciem nouum ad finmer locum compellar. Qua ille monitione
Thó . Alp.
à Caſtro adiungo,mixtorum cffectuum ex'veris, & fallis,ſiue neglecta , cernir'in flumine manipulos fluitare , ſuibus
de iuſta apparentibus tantùm . fubmerfis. Ergo diu venditore quaſiio, atque iniaber .
here punit Ad præftigiatorios refero , quosrecenſui lib . 1 . na vinaria tandem reperto , in qua porrectos pedibus in
Victoria v
cap.4.item illud ,quod de Menippo adoleſcente & ſcamno recubabat , dum ſtomachabundus altero pede
bi fupra n.
5. Spreng. toto illo nuptiarum cum Lamia apparatu atque v correptum excitare vult , eum à corpore protinus cum
inallci. 9. cenfilibus fcriptum à Philoftrato , quod fuit à no D coxendice auellut ?claré Zytone quiritane , & obuerto
1.Mich . bis a alibi commcinoratum : & quod de Em collo emptorem ad Iudicem traherie
. Quid facererpi
Medina d.
puſa ſeu géra Nicephorus b , eam fæpe infantem ftor,in manifeſto deprehenfus,vr ſibi videbatur,facinore
C.7.fol.61 .
& alii . Mauritium è cubili, velut mox deuoraturan , ex niſi ve damnum damno adderei , atque de hac inſuper
f Apolog: tulfle, nullo accepto incommodo. Secundò ,quòd iniuria cum Zijtone decideret ? Hućtenus Dubrauius
c.23 . & lib . de Paiere proditum , incantamentis quibuldam lib.23. Denique iactatoria illa Magoruin de qui
de idolo- facere folitum , vt repentè conuiuium Cumptuo bufdam herbis , vt de verbenaca,dclatace,de æthio
a Quodli- ſum exhiberi videretur : rursus, vbilibuiffet. om h vide
pide, de chamaleonte,apud Plinium & Gellium ".
de Lamiis , nia euanefcerent; folitum quoq ; res emere & pre Talia denique quæ (proh dolor )nimis credüli Geli.li. 1o.
quę editatiuni numerare , verùm mox nummini clàm à ven Principes quidam ,aliàs p :i; coram ſe fieri finebant, 25. 26. &
cũ aduer
ditore ad emptorem rediſſe cernebantur c : Tertiò res ferreas (linemagnere ) i gentcaś pateras & fi- 28.
far . in Se
necam . talia pleraque quæ de Simone Mago legimus apud milia magni ponderis ſuper niensa locata , fine fu
bl.18.hiſt. D. Clementem dRomanum , eum ex aere nouum niculo , capillo , vel vllo inſtrumento , ab vno ex
c.9 . hominem creafle : quibus volebat, inuifibilem fa tremo ad aliud ſubſultantia,attraheret: chartain ab
c Suidas alio ex toto fafciculo clam extractam , in manu ex
étum ; laxa , quali lurum ., penetraſſe ; ſtatuas a
ex Appio
ne , in versnimafle;in ignem pofitum , non arliſle;duas , ve- E trahentis manentem , noua inducta forma ter fa
bo. 7ois lur lanum, facies habentem ſé oftendiſle; in ouem cere immutari : ſpecula fabricati, in quibus quæ re
d lib.z.re- aut capram 'ſe immutafle ; in aerem ſublatum vo motis admodum locis fiunt vidcantur: trium hora
cognition. lafle ; aurum plurimum exhibuifle repentè ; reges rarum fpacio arbuſculam veram (pitamæ longitu
& fi.6.com facere cóſque deijcere potuifle ; falci præcepiflc , vt dinc è menſa facere vt excrclcat; vt arbores ibidem
ftit . Apoft.
ipſa iret & meteret , eamque iuitle & decuplo plus frondiferæ & fructiferæ fubdito enafcantur : certo
cetecis meſſuiſſe ; eundem , cum eſſet aliquando lucernæ lumine accenſo efficere , vt quotquot ad
Selene ineretrix in curre quadam , & accurriſſet ſuntmulieres , veſtibus fe nudent, & quæ natura
multitudo ingens.ad cam videndam , turrimque docet tegenda oculis obijciant, & fic nuda tripu
circumcinxiflet adftantium corona ; fecille vt il diare non definant,quamdiu aide in medio ap
la per cunctas feneftras turris illius omni ſimul po penſa lucerna certis infculpta characteribus, & le
pulo profpicere & procumbere videretur ; deni porino adipe piena, & alia in huiuſinodi , qux no
que quod pueri incorrupti violenter necati ani uitij circulatores ex Baptiſtæ à Porrâ fcriptis & di
mam adiuramentis erocaller , eiúſque adiuto ſciplina obtrudunt : quorum cùm nec naturales,
rio talia patraret. Hæc Clemens. Addie .non Inec artificiofæ caufæ idovcx proferantur , prxſt
· F gii ,

1
62 DISO VISITIONVM MAGICARV M.
11 Sic Phi
PC. gijs alcribi debent . Acuiffe :fi veros ciniphes producere nó conabantur lo libr. 1 .
57.7.
Verorum effectuum exépla ſant ſecundum ple De modo huius productionis adhuc controuer de vita
F. 24. v . roſque ferpentum incantatio, de qua Propheta a cicur. expeditior elt ratio eorum n , qui diabolum , Moyfis,
-. Furør illis ſecundum fimilitudinem ferpentis,ſicutafpi non aduertentibus ſpectatoribus, cenſent virgas Joſep.libr.
1. Sam .
disfurde obturanris aures ſuas: Que non exaudies fubtraxiſſe & earum loco veros ſerpentes virgis D.Iuftinus
3.
Tertul. vocem incaniansium ,& venefici incantantis ſapienter: moleæquales ſuppoluiflc , tam fubito & ſubtilitet Dialo.adu.
de ani item ligna & prodigia pſeudoprophetarum in E ve Ægyptij ſpectantes omninò crederent ipſarum Triphon.
a ca; 57:/ uangelio Diui Matthæi b & quæ ſuis locis docebo virgarum ſic commutatam formam fuiſſe. & pro- libri ter
dora. Ipie poſte fieri, & factafuiſſe .Duo ſunt in facris litte pter hoc erroneum iud: cium ſpectatorum , dixiſſe ponf. ad
. Anaft. ris , de quibus admodùm ambigitur , an veri,an ap ſcripturam virgas in dracones conuerlas, non rei quæft.Gé
parentes tantùm effectus fuerint. Prius eſt de ſuici cilium 9.
37.in veritare, ſed hoininum opinione.Quare volunt fi
26.Tertul.
ript.Au tato per Python iſſam Samuele c. illuſorijs annu militudinem in eo politain, quod ficut Moyſis ſer lib.de ani
cor qux
merant ; qui volunt non ipſam Samuelis animam, pens verus, lic & veri fueruntMagorum ſerpentes: ma.c. 57.
ion .
Getilib. ſed dæmonem laruarum ac ſubdititium adueniſſe B non autem in eo , quòd ficur ex virga Moyſis tan- Hieron. &
Fopolito- ſcriptores ſanè graues hoc arbitratid . Verú Diuus quam termino ex quo cæpta conuerlio', producti Ambr. in
em , qui 2.Tim . 3 :
Auguſtinus libro de cura pro mortuis cap . 15. affir ſerpentes , vtterminus in quo deſijt conuerlio ; ſıc Procop.
Isò dici.
ar lufti manter aſſeuerat ( quem plerique cum Toftato & etiam virgis Magorum acciderit , ſcio cur hoc di Rupert.
us mart. Lyrano ſequuntur Neoterici, alibi à me laudaci ) canr. & quid adferant cauſą, ramen (mca ſenten - Raban .
$ 7.. veram Samuelis animam apparuiſſe Sauli, non vi tia ) nihil repugnat Philoſophiæ placitis , li cum Hugo in
Exod.
uctor
de mira.li carminis Magici euocatam ; ( hoc enim rectè Ter D. Auguſtino & Caietano dixerimus , ex veris m D.Au.l.
libus . S. tullianus & fequaces cius refellunt ) ſed Dei impe virgis , vr ex materia conuerſionis , veros ferpen- ;, de Tri
ript.c.z. rio aduentantem ve impium Regem corriperet res & ranas prodiiffe. ſunt hæc animalia infecta nita.c.7 . &
l.quæft. cúmque ad pænitentiam ,denunciatæ mortis metu, & de numero imperfectorum ; quæ diabolus . 8. & li.83,
etc. & queſtioni
oui Te- prouocaret. Hæc mihi ſententia videtur verior at breui tempore ex putrefactis virgis potuit pro . 9..79.
quc ſecurior. Nondum enim aduerſarj fatis effica ducere , neque id vires eius ſuperar . nam quod. Theodo
m.9.27.
ai libri citer reſpondere clariſſimo teſtimonio libri Syra Colis calor multis diebus efficerec, id ille poteſt ret.in Exo
on ſunt cidæ f,vbi de Samuele iſta legimus, Et poft hoc dor- Cexiguo tempore , applicando actiua , quæ nquit 3:1 8. GOK

-Aug-ip - minit(hoc eftmortuusquieuit ) & norum fecit Regi ad hoc efficaciora . Nihil ne ergo inter hæc nal. D.
tamen
aguſt. ( cui, fi non Sauli ? & quando , ſi non hac vice?) mira magorum & Moyſis intereſt ? primò quod Thomę,
detur oftendit illi finem vitæ fue ( prædixit, cum dic craiti Moyſis operatio miraculola , magorum miranda Lyra . To
nc incli no moriturum ) exaltauit vocem fuam de terrain tantùm . deinde Glycam audi; & ipfiquidem vir- fta. Burgės.
cre in
prophetia. quid hoc eſt ; nih egreflum ex inferno, gas in ferpentes commutabant , verum virga Moyſis n Tofta.T
Iponf.ad
Sim- quieft in terræ centro : quid hoc,nifi quòd loqués oporum virgas degluciebat : mutabant & ipfi aquam Caieta.Li
ciani, & propria voce propherauit ? vtique non alius, quàm in ſanguinem , ſed immutatam femel natura priori pomani.
99.Dul ille qui inortuos dormierat. Nec obftat , quod reftituere non poterant: educebant ego ipſi ranas, ſed
1 :aper- obijciunt; eum dicere, Cras mecum eris, quod de ve ab ijſdem ades Ægyptiorum repurgare non poterant:
it D.IG. ra Samuelis animâ dici non queat: quia hæc in lim iiſdem facultas erat Ægyptios vexandi , fed fedan
1.in c.8. bo,Saul in inferno, quomodo mendacium tribua di ſupplicii poteftatem nullam babebant . Quin e
Euch . tur Prophetæ ? non inquam hoc obftat. vel enim Dciam ipſorum corpora Deus magis puſtulis affli
d. &
.&
Idegar. pollunt illa verba ( vt ait Diuus Auguſtinus g ) xit , quam reliquorum : vt hinc manifeftum fie
Daisbe ad liinilem mortis condicionem rcferri, quaſi di Pret , non folum ipſos pænas diuinitus irrogaias inbi
nf.z. cat, cras mécum eris, non vnius viuentium ,led vnus bere non potuiſſe ,ſed etiam cum cæteris eadem fupplic
lyc . c. mortuorum, 'craſtinus tibi dies vltimus illucefcet. cia pirulifle.
& am
Vel lanè, ad loci& habitationis viciniamreferentes, Mea igitur ſententia , illud de Samuelis animà
gens no
Fum D. dicere poilumus : cum aliquo elle , qui in eadem omnino pertinet ad mixtorum claſſem . Vera enim .
o , non eſt vrbe, licèt nó in eadem domo . Limbus verò Pa fuit Samuclis anima,quæ apparuit:falfitas tamen ſi
o loco . trú & locus gehennæ eiuſdem inferni ſunt diuerſa ue deceptio ſenſuum in eo reperitur, quòd vila ob
coment. habitacula ,ve domus vnius oppidi , Plura dehac re téperare voci Pythoniſſæ ; item quia verum ſuum
Here.
ctæ ad dicentur poſtea hoc eodem libro g.26.feft.4. corpus , aut veram fyndonem non attulerat , vt vi
-1. 457 Poſterius dubium eſt , de Magis Ægypriis , qui debatur. Alcerum exemplum de Magis Ægy
de Mar
cum Moyſe de miraculoruin parratione cerrarunt. prijs , fi fequamur ſententiam agnoſcentium dun
Marti- Sic enim fcribitur:Fecerunıetiam ipfi per incantatio axat celerem ſuppoſitionem ſerpentum , pertine
of lib . nes Ægyptiacas, é arcana guadam fimiliter, proiece bit ad mixra ; ſi vero placeat fententia D. Auguſti
Reg. 2 : rúntque finguli virg asſuas,que verfa fune in draco- E ni , pertinebitad vera. Lubentereciam his
Alfonf. nes, in aliis quoq, multis poſtea h dicuntur ,fimiliter mixti generis annumerem mirandam narratio o li. de te
Edozam
ac Moyſesf.ciilei , cònati tandem fimiliter ciniphes nem Roberti Triezij Inſulenſis o de certamine chnis &
Quod
et . producere irrito conatu :nam additur k , & facere no duorum Magorum. Rapuerat vnus puellam for- impoſtu
ccleſia. porkeruni. Detendi quidem poteſt ſententia putan mâ egregiâ , & equo ligneo impofitam per aera ris demó.
6.v.vlt. tium hos Magorum ſerpentes ac ranas præſtigio abſportabat.alter in caſtro quodam Burgundiæ ,ce- ".so
d 3: las duntaxat fuille 1. Veruntamen folidior & pro
eft. Sim lebri conuiuio præſens ;.quod caſtrum ' raptor
ciani. babilior mihi ſeinper viſa ſententia cæterorum m , præteruolabat ; carminibus cogit raptorem in
-xod .7. quia fcripturae magis conſentanea, nec abhorrens à caſtri aream defcendere , & immobilem illic
1.
Philoſophiæ ſcitis, Nonne dicuntur Magi , fic fe coram omnibus mæſtum cum præda erubeſcen
22.
d. 3 . &. cille quemadmodum Moyſes? ſed iſte veros ſerpen te fiftir. Nec legniùs captor , nihil tale metuen
tes * ; veras canas produxit. Si Magorum apparen tem , eum à quo ira vinctus , latenter incantat
-c. 8.v. tes tantum fuerunt , cur fraudem Moyfes non de & è feneſtra cditiſsima, per cuius cancellos col
rexit : an 8 illum in re tam graui Deus decipi pal lo & capitç prominebat , deſpicientem , im
lits : cur Magi dicuntur conari çiniphes , non po manibus fubitò fronte protuberantibus cornibus

dehone
L IB. II. Q. VI I. 63

dehoneftat, & à repagulis ferreis magnitudine ra- | Aj ftri,vel mirum autmirabile. Hæc mira rurlus diui
molæ frondis fic illaquear & ſuſpendit; vt per cla dunt in abfolutè mira, quæ fimpliciter & fecun dùm
cros caput retrahere non valeret , præcipitii verò ſe digna forent admiratione ,etiamſi cauſas & mo
altitudine deterritus,te demittere non auderet . Ita dum iciremusquo fiunt , & in mira ſecundum quid
coactus corniger , pacta ſalute priùsmutua, & dil ſeu reſpectu noftri , qui ea admirantur, quia cauſas
rupro ligamine;raptorem cum præda dimittit; qui ncſcimus, non admiraturi fi caulas cognofcere
rursus nube caua rectus in aerem ſe leuauit :alter mus .
depofitis cornibus , magnâ cum ſpectantium vo Notæ verò quibus mirum à miraculo diſcerna. T f hvide
o . 1.D.
P:
luptate; ſaluum in cænationem caput retraxit.Cre tur, nunc mihi iſtæ occurrunt. prima, vt dixi , ſi I10.a.4.ad
dovolatum accidiſſe ; ſed dæmone equuleum ſub effectus ſuperet,vires rei creatæ & natura,miracu- 2 .
leuante non proprium , qualis eſt auium : fieri po lum erit. 2. Si effectus non habeat propofitum fi
teft vt raptor verus & rapta vera..de cornibus il nem bonum , puta lalutem ſpiritualeni vel corpo
lud alteruin totum puto præſtigioſum . ralem, ſed tantummodò finem malum ,yt puta cu
Rcftat quo pacto effectus finceri à fucatis diiv riofitatem , vel quid aliud bonis moribus s aut ve
a D. Aug.
dicentur.Cùm bæc mira non à Magis , fed ab ipo B ræ fidei repugnans , non eſt miraculum . ex laoc ca lib.fo. de
dæmone perficiantur :non poterunt Magi perfice. pite probatur , prodigia illa , & ftupenda Ante ciu. Dcic
a Ana re , quæ dæmon nequcat ( vt incautè quidam * fcri chriſti opera , vera miracula non futura , ſed falſa,
nias. Re- psêre ) ſed quæcunque dæmon reuerâ poteſt. ef vt D. Paulus Thellalonucentibus fcripfit . binc
migius & fcere,ca per dæmonem ex pacto poterunt Magi. patet quid de curatione ſtrumarum illa Elizabe
alu recen
tiores. Quo fundamento poſito rectè luperſtruitur ſe tha Anglorum reginæ , hæreticę Principis fit iu
ries regularum fequentium , veluti columnarum dicandum , li faciat in fidei ſuç confirmationem ,
huius ædificij. I. regula , fi effectus magicus ciul vt Gnato ille Tookerus affirmat. 3. dæmonum
cemodi ſit, vt potentiam dæmonis fuperet(quales inira fæpè deficiunt in minimis , miracula perfe
ſunt ; qui ſoli diuinæ omnipotentiæ reſeruantur, cta ſunt , vtpote Dei opera . pater Exodis , de
( cunc effectus cenſeri debet præſtigiatorius. Il. re certamine magorum cum Mole; 4. dæmonum.
gula. quando non conſtat cffectum fuperiorem el. mira veris miraculis luperuenientibus euanel
le viribus dæ nonis , res planè dubia eft, & oportet cunt vt virgæ Magorum deuoratæ à virga Molis
recurrere ad circumſtantias. ratio dubij,quia nec c 6, & oracula dæmonum coram ſanctis hominibus 16,
dæmoni Deus ſemper permittit facere quicquid obmutuerunt . Denique miracula fiunt, per aper- b Exod.7 .
poſſer, Deo non impediente : nec dæmon ſemper tam & fcriam Dei inuocationem , mira magorum c D.luitin .
ini. Apol.
vult verè facere quicquid facere permittitur'; ſed lemper admixtis ablonis , abditis , vanis, ridicu. Chry. lib.
gaudet præftigiator hominum deceptione. Vtrum lis aut ſuperſtitiolis precibus vel fignis. His po- cótra gen
verò effectus luperet vires dæmonis , id luculentiùs fitis. tes de Sa
69.7. & 8. docebitur mox dicendis , Sit 1. Concluſio , Miraculi proprie dičta nulli ito Baby
magi poffunt edere. Eft communis Theologúa ſen- d'Alex. de
QV Æ STIO VII . tentia, & probatur, primò quia facere miraculum Hal.2.p.9.
eſt potentiæ infinitæ , & ideò diuinitati reſer - 1'45. D.Th.
An Magi poffintfacere aliquod verum miraculum ? uatum . omnis etiam creaturæ potentia naturæ D. Bona
uen.Fr.Vi
cancellis limitatur : alioquinon haberemus efficax Etor. ſupra
X dictis in fine præcedentis queſtionis manifc argumentum probandæ veritatis fidei,quam ſem- nu . 18. &
ítum fit, idem efle quærerc; V.Magus aliquid per Eccleſia miraculis aftruxit ' ; imitata Salua- 19.Ang.in
poffit, & ; V. damon aliquid poffit ? quoniam Magi Duatorem noftrum , qui hoc argumento probauit, 2.q.vnide
opera vi pacti à dæmone perficiuntur, Miraculorú excalari non poſſe ludæorum incredulitatem ,pro- qui genti
ergo editionem Magi olim tibi vindicarunt . nam pter manifeſta miracula coram ipſis edita ' : Siope . liú exem
cfi.de rec . apud Clementem Romanum . Simon Samarita ra non feciſſem ,que nemoalius fecii;peccatum non ha plis opti
gloriarur, nihil non quod velit ſe poſle facere, fi berent. Si obiicias à malis quoque & perperam de me refpo.
bique obtemperare omnia. Porphyrius lib.de fa fide ſentientibus nonnunquam miracula cdira Medina d .
crificijs cap.de fpeciebusdamorum , ſcribit ; quoties fuiſſe : & ideò miracula non debere cenlerieffica- c.7.
luorum prodigiorum machinas dæmones adhi cem fideiprobationem : Occurram : folere Deum e Greg.li.
bent, inulca eos naturæ conſueto ordine alieniſ aliquando hanc gratiam gratuitò etiam talibus 27.Morta
fima cflicere. Idcirco illos lamblichus d vocat largiri,ſed id in veræ fidei probationem ,vtquan- f 10.15.v.
d . deiny- Deorum pedeſequos,quiadmirandis operibus Deo do dedit prophetiam Balaamo & Caiphæ :in falla 24.
fter Agy- rum veſtigia fubfequi proximè videantur. Eadem fidei confirmationem nec dedifle vnquam , nec
pt.can..
fuit exiſtimatio poetarum , quorum ſuis locis ver dare pofle. non magis enim mendacii confirma
ba fortaflis interentur commodiùs, videntur in tionem poteft Deusmiraculis comprobare , quàm
hunc errorem incidere quidam recentiores.dum poteſt ipſa veritas mentiri. Itaqucmiracula vera
c Nic Re inquiunt , ' natura leges in magicisoperibusnos al- E pſeudoprophetarum in nomine Chriſtieduntur, g Matth .
migius li. tendendas. Nos hoc diligentius lcrutemur. & proinde in veræ fidei cófirmationem.Ex his pa- 7.v.21.
13.C.12 . Obſeruare lectorem velim , miraculum hoc tia tet diligenter diſtinguédum inter hácillationé; Fe.
Spondá.in Ctatu me non accipere pro quouis admirando cf cit miraculum , ergo fides eius eſt vera , & hanc
Homeri fedu, vt capiunt prophani ſcriptorcs; ſed Thco fecit miraculum verum in confirmationem fidei,
Fodyti
logos fequi , qui ftrictiùs fumunt, pro eo quod quam profitebatur ipte, ergo hæc fides ipfius crat
Græcizo Ospas effectu tantùm producto præter & vera . prior. n. falla efle poteft , quia per infideles
ſupra naturæ crcatæ vires . ( verbi gratia ,cæco nato Deus poteſt miraculum operari : poſterior fem
viſum reddere , mortuos ſuſcitare. ) Quando au per veca , quia non poteft. Deus ad falsæ fidei
h vide
tem effectus reſponder viribus creaturæ , ( y.g.cic confirmationem per vllum operari miracula 5 . Maldona
re pluuias ac ventos, à febri ſanare & c . ( od baõpece Confirmar noſtram conclufionem dictum Nico tum add .
folent vocare non miraculum fimpliciter, ſed cum demi de miraculis Chriſti loqucntisi, Nemo po- v.21.
addito miraculum fecundum quid ' , ſeu refpe tu no teft hac figna facere , nifi fuersi Deus avma co .Pra i 10.3.v.2 .
F 2 terea
64 DISQUISITIONVM MAGICAR V M.

terea hæc eſt ſenteutia Origenis lib. 2. conira Cel- | A QV ÆSTIO V I'I 1.
sum , D.Auguſtini,lib.3.de Trinitate cap. 8. & D.IG
dori inc.non -mirum.26.9.2.Plura de hac re , & per Quo pacto magi per diabolum bec mira efficiani?
er dità Fran. Toletus comment, in loannem :vbi
Ciendum cuncta dæmones operari vel actio- libD. Aug.
. dedi
tamen quod ait; dæmones aliquando ea facere
quæ miracula non modò videantur , ſed & ſint , id Sociane immediata per motuni localem ,vel mediata : uinat. dz.
cautè legendum , miraculi namque vocabulum ex fidque dupliciter,vel illudendo fenſibus , vel appli- 14.3 . & 5.&
cando actiya palliuis per alterationem veram : qux lib. 3 . de
tendit ad mira quæuis & fpuria miracula : quod re Trin
eft communis doctrina Theologorum 5. operantur 8.9 .D.. cTh.
. 7.
pugnat cómuniinter Theologos vocis acceptioni.
2. Concluſio , nec etiam poflunt Magi operari ergo per motum localem per alterationem , per dels Sotil.9 .de
abfolutèmira.patet id . quia nihil reuerâ ablolutè fionemi. iuit . q. 3 .
& per ſe mirum , quod nó idem fit miracolú . Quo Quoad motum localem inferiora corpora parent Victor . &
ſenſu prolatum illud propheticum k , Benedi&tus angelis , adeò vt & cælos rotare queant:an de fa Angles ſu
d.c.3 . Moli
um 7 Dominus Deus Iſrael , qui facit mirabilia folis. & il- B ao fint tales orbium motores , alıbıdıſquirendum : næ & Va
lud !, qui facitmirabilia magna ſolus. led cùm queant eos mouere,fequitur nullum adcò lenciæ in
Quædam ignaris cauſarum ſolét videri abſolu vaſtum efle corpus,vtid dæmones, quadam impul- 1.p.
Pfal.71.v.
8. tè mira :quæ non ſunt orra ex caulis naturalibus, vt sûs impreſſione, locomoucre ncqueant, dummo
1 PC. 13 5. illud quod refertCuropalata ,de mortui Michaelis dò camen ea motione ordo vniuetſi non turbetur.
Cerularij dextera in crucis figuram conformata, quare nec integrum elementum loco fuo moue .
quæ firma manſit. Sed deceptionem aperit Baro re valebunt ( quo pacto capienda quæ Tirmilianus
nius to.xi.ann , anno 105 8. defuncti hominis mé ad D. Cyprianum fcripfii ,qux deterræ motulo- h epift.s.
bra calentia ,quam qui velit recipere formam & fi cali ſeu parciali vera non forent , nec poterunt e i D. Tho.
tú,& obrigefcentia frigore fic immobiliter perma tiam cælorum curfum mutare vcl inipedirci, Mo tat29. difpu
is q.16
nere.Et addit Sapienter debere talia effe miracula Nere verò corpora locali motu poteft damon ve 2. 10 .
lociflimè, &
ſciſmaticorú humana arte compoſita:addo & hæ- quo videmus motu celus celerrime
reticorum . moueri. Vnde fit, vt qucat rem aliquam oculis ſub
3.Concl. Magi poffunt operari multa mirabilia fe- C trahere, & aliam lubliituere tam praproperè, vi
cundum quid,feu reſpectu noſtri,demone adiuuante o animus oculólque intuentium ' fallar, eifque per
fuadea prioris in hanc pofteriorem integram con
Deo permittente.conclufionis probatio inde peté
da , quod plurimi ſunt, miri & occulti effcctus uerfionem.tales credendę gent : lium metamorphu
rerü ,quos omncs optimè nouit diabolus : & quof les, Diomedis lociorum in aues, & Iphigeniçin cer
cunque naturaliter nouit poſle produci , eos ccler uam , vt D. k Aug.obferuauit , & fraudem aperuit kl. 18.de
rimè,non tamen in inftáti porell producerc . Qua Aftyrius:cuius factum ' Eufeb, ab obliuione vindi-..ciuita.De
0.18 .
re ( quod alicubi dixit D. Auguft.)difficillimum eſt cauit. Cæfarea Philippi , quam Phenyces Paneada
11 7. Eccl
homini întelligere ,quouſque le diaboli poteſtas ex vocant , fértur vittimam quandam in jontes ,qui illic hiſt ca.14.
Iob. 41. rendat,de qua propheticusicrmo profatur , Non ex radicibus montis Paner prorumpunt ,ex quibus for
•pe.
eft fuper terram poieſtas que comparetur ei,quifactus danes prorumpore dicitur : in quadam diei fejte Genii
eſt vi nullum timeret.Nolo multa cógerere ,pro cun lium folemnitate mačtatam conuici : atque eam damo.
horti
loiú dia dis vnum fit exemplum plenuin admirationis nar nes vi ac poreſtate mirandum in modum abeorum afpe
-0.1 . řatum ab Ant . Torquemada b . quibuſdam regni itu euaneſcere,miraculuinque videri prafentibus valde
Neapolitani locis ,quando fæminæ enituntur, pue D memo rabile. Quibus dum gerebantur Aſtyrium quo
ro naſcituro præire vnú vel plures ranunculos liue dam tempore forte interfuiffe, ac cum viderei tam mul
rubeculas : quorum ſi quis terra contigerit ( ftatim 105 illius res admiratione obftupefactos , corum erroris
verò incipere falticare huc illuc )cofeſtim puerperă admodum mifertum effe : deinde fublatis in cælum oc 4
emori. Quapropter ſolere ſtoreis infterni totú ſo . 1: s Doum omnium moderatorem per CHRISTVM
lum , & parietes vndequaque anlæis conueftiri ,ne fupplicem precatam ,vedamonium illud , quod populum
funeſti anteambulones ilti , dú cadút ex vtero , vel ian :0 errore cacauile , comprimeret, ipfum fraude ac
ſubfiliunt, terram contingār.ideò etiá'obttetrices fallacis,quas hominibus ſolet intendere, coerceret : Hoc
lebetes penes le habere folitas, vel poculum aliud modo, cum Deum orauiffet, repentino victimam fonti
aqua plenum ,in quod animalcula nec coniiciant, & bus fupernataſſe atque ita rem illam , quam tantopere
probe obturatum deferre ad fluuium , ibique de admirari conſueuerant, in nihilum interije, vſque adeo
mergere. Hoc ille ,vtcerta copertú fama refert. Si vt nullum in pofterum ex co loco ex ex omnino edere
fit ,fieri puto dæmonis artificio :qui has ranas méti INTmiraculum .
E
tur, & ad malefici cuiuſpiam petita,puerperam in Alter modus erat actina pafſiuis applicando , per
terimit , Deo id iuſtis de caulis permittente : line quem alteratione fiue mutatione rerum mirabilia
hoc permillu nihil eum pofle, hincmanifeftum fit, læpè- facit , quorum naturales ſunt caufæ : ſed no
quia non modò potuit,quod erat optatiſſimum ,ar bis incognitę , ipli notiſsimę. Vider enim natura
bitrio fuo lobum lædere :"ſed nec perfidum regem liuin rerum omnium ſubſtantias , & proprietates
Iob.1 . &
mancipiú fuú decipere d : imò nec porcos inuade peculiares lingularum perſpectas habet , com
3. Reg. re.'Hinc factú ,vt cú Neroni Imp.nec ingeniú ,nec moda nouit applicandi tempora , ſollertię & ar
2.V.22 . opes, nec volútas , nec ftudiú ,nec pręceptores decl tificii vix eſt quicquam quod ignoret : quid e
Mat.8.v. lent: nunquá tamen,per illum , Diabolus magiæ vel nim , adeò diuturna & aſsidua experientia at
Vide Pli. vnum experimentú edere poterit: ficqueNero ma que obſeruatione , non ſit aſſecutus : pręſertiin
30. 6.2 . gicen contempferit '. videlicet non paſſa fuit Dei cùın norit cuncta , quę boni angeli à mundi e
prouida bonitas hoc inſtrumentum ad nocendum xordio patrarunt , & quę homines excogitarunt
aptiſsimum ,fummæ potentiæ & malitiæ depraua & plurima per bonos angelos , Dei iuflu. Sara- 2 D. Aug.
tiffimæ accedere .
nę reuelentur , quę illi à Deo didicerunt . Ita- .z.de Gie
De hoc mirorú genere futura prodigioſa opera que læpenumero efficiuntur multa : quæ naturę | c.17.
Antecbrifti. Tolius operatio nunquam feciſſet , niſi demones

illain
LIBRI II . Q : VIII.
65

illain artificiosâ applicatione iuwillent, atque illi A humi ſtratas , fi lucerna de cera & corio ?erpentis
tunc agentia naturalia , vt inſtrumenta fumunt. ſulphurato accenſa inferatur ;videri ſerpentes lalti
inſtrumenti verò conditio eſt, effectum produce tantes : ego hoc exemplum ad mixtam Magiam ex
re , non tantum naturali ſuæ virtuti æqualem ; naturali & artificiola malim referre . Tertio , cum
ſed longè etiam excellentiorem , ac agenti formant fubitò ex clementis,potiſsimum aere , ob
principalis à quo mouetur facultati reſponden iectum & illud offerunt fpectatoribus,v.g. quando
cem.Sccuris ex fe dumtaxat virtutem habet fecan vel ipli affumunt ,velalteri rei circumponunt cor
di; fed, quatenus eſt inſtrumentum perici fabri,po. pus aereum ſiue fantaſticum liinile rei puratitiæ.
reſtmenlam vel ſtatuam facere. Calor natiuus,qui Quarto , Cùın apponunt corpus aliquod mixtum ,
eft in humano femine, qua calor eſt, poteft calefa puta minerale, quod vi ſua naturali fit in caufa, vt
cere , rarefacere , ſegregare , & condenſare, ſed corpus cui apponitur longè aliud apparear . Quo
qua inftrumentum eſt animæ; poteft oſſày neruos , calu folet dubitari, num corpori addito vis natura
carnem generare . Pari ratione intuemur cauſas is inſit hoc faciendi : an verò dæmon qualitatem
iltas naturales à dæmonibus applicatas ,ſuis ipſa - Bllam obiecto imprimat: an verò tantum in ipfo
rum propriis viribus quodammodo præſtantiora inedio qualitatem producat : qua mediante ſpecies
effecta dare. quia quæ fecundùm communem per medium delatæ fic modificentur , vt caufam
ſuum curſum nunquam produxiſſent, fi à dæmone præbeant, cur obiectum qnàm eft aliud appareat:
non fuiflent applicatæ : ca nunc, vt à dæmonibus 20 modo,quo velum cæruleum per dioptram viri
dem viride apparet.
mota inſtrumenta , quoad fubftantiam , modum ,
a D. Tho. vel celeritatem , admiranda producunt a . Nun Ex parte aeris medin hæc faciunt.primò fi impe - D
1.p.9.110. quam tamen hæc opera naturæ cancellos effu diant ne ſpecies ad oculum vel alium fenfum de
a.2.ad 3 .
& l.z.adu. giunt , eò quòd vim naturalem caulæ principalis ferantur.v.g. quando vilui totum obiectuın , quod
gent..c. non excedunt. Infunt enim reuera hi effectus in coram eſt, occultant , vel aliquam eius partem tan
103 ipfis naturalibus agentibus , eo modo applicatis; cùm . 2. fi medium imbuant aliqua qualitate , qua
quibus agentibus diabolus nihil confert appli ipecies per medium tranfeuntes, ſic modificantur,
cando , præter conditionem ſine qua effectus iſte vt obiectum von quale eſt repræſentent.v.g.ſi ace
non produceretur . licet enim dæmon vtatur re С to commiſceatur ſal , & linteus pannus id acetum
rum applicataruin vi naturali , operațuir tamen benc imbibat , poftmodum verò ſuppofita candela
iple potiffimùm per modum artificiofuin. Sicut inflamctur pannus, ſpecies quæ diffundentur per
coquus , cum fuaue edulium concinnat , median medium hac flamma illuminatum , forınıdabiles
te arte per ignem id excoquit , licet ignis naturali adınodum facies præſentium exhibebunt e . Item fi e Molina
ter operetur , quod folus ignis niſi tali eſlet arte ap de ſemine aſinino & cera ‘fieret candela , quæ fola vbi fupra.
plicacus nunquam effeciflet. quid tamen hîc co in conuiuio luceret , omnes ( ſi fas credere Pari
f Guil.Pa
quus igni confert, niſi modum & conditionem lienti Antiſtiti f ) conuiuæ viderentur onocephali.rif . Tupra
tine qua non ? vim verò , quæ caufæ phylicæ no 3.fi medium circa ipſum obiectam inſpilletur,mu- c.22 .
men mercatur igni nullam influit. Duo igitur hîc tatur obiecti aſpectus: ve quando denarius inie
obſeruanda. primum quod nec ſola actiuitas rei & tus in ſcutellam aquæ plenam , videtur maior , &
naturalis ſecundùın ſe debet attendi , nec ſola quó iacens in fundo apparet in ſuperficie. Eodem per
que fecundùm le applicatio dæinonis : ſed vis na tiner fi vapores intermedij aëris condenſentur, va
turalis , vt applicata à dæmone . ſecundum , quod de contingit vt luna multimodis minui & mutari
cauſa inſtrumentalis in his operationibus eft res D videatur, & vtpuremus è gallinaceo trahi trabem,
applicata ; cauſa principalis ipfe dæmon applicans . cùm reuera feſtucam trahat. 4. ſi moto aere medio
Quare vt dicatur effectum non poſſe naturaliter ſimul ſpecies moucantur , vnde fit ve nauigantibus
produci; debere effe talem , qui vtriuſque cauſa videantur ad nauigii motum arbores moueri ' : lic .
coniunctæ ſuperet facultatem . Hæc de alteratione, fecit diabolus , ve Claudiæ zonam nauis quæ ve g Tertull..
nunc de deluſione. hebat Matrem Idæam fequi videretur g. s . non- apo..c.22 .
С Quando nec motus localis, nec applicatio hu nunquam contingit falli leníum ex varia confor- Minucius
iuſmodi fatis iuuant , tunc ſolent magi confugere matione vel multiplicatione fpecierum ſenſilium : in Octa
, & D.
ad circulatorias deceptiones , & mendaci ſpecie quod contingit aliquando ex forma inſtrumenti Auguſt . 1.
(enfibus illudunt humanis , ita vt quæ facta mini per quod videmus, v. g . quando vnicum conſpicil. 10.de ciu.
mè funt , à deceptis facta putentur. Deceptionis lum plures nobis vnius obiecti figuras exhiber : a- Deic. 16 .
nomen latè diffundo , vt præftigium, deceptionem liquando ex inſtrumentorum collocatione ac G
þ vide Va- & erroré comprehendat , quæ lolent diſtinguib. tu ,ve fi plura ſpecula diuerſis locis diſponantur,po
lenciam E
in 1.p.difp. Decipit autem diabolus tribus maximè modis per terunt tot de loco in locum ſpecies multiplicari, vt
49.3. pu- mutationem , mutando vel obiectum , vel aerem
quæ in vno loco fiunt, in alio appareant , & intuiti
Ĉto.2 ..
medium , vel ipſum organum , quod cæteris quia ua rei præſentis eſſe viſio videatur h : aliquando h Tigno
¢ 1.p. 4. meliùs noſterMolinaccxplicuit , eum fequamur. poteſt contingere per ſolum ſpecierum ſenſilium fus in l. 2 .
111a.4 . de anima
docet ergo ex parte quidem obiecti hoc pofle , primò quæ ſunt in fantaſia tranſitum vſque ad fenfum fol.177
oftenkrum rerum celeri agitatione,fubita occulta exteriores , vel faltem ad ſenſum communem ; qui
tione, varia collocatione , ſeparatione vel conglu ſenſus eodem modo à fpeciebus afficiantur ,quoli D.Tho .
tinatione latente : vt faciunt circulatores agyrcæ affectic forent,fi reuera ab obicctis externis cò fpe- in 2.d.8 .
variis ligaminibus , globulis, ſcyphulis , & c. Se cies mitterentura,huci quidam referunt relatam à q.vni.ar.5.
cundo per artem perſpectiuæ , certa quadam dil Diuo Aug. k apparitionem philofophi dubia ſol. kl.18.de
d D.Bo- poſitione obiecti in ordine ad oculum videntis. uentis. ciu . Deic.
nau .
Gab . in&2 . verbi gratia , cuin lineæ confuſo ductæ ordine ( vt Denique deceptio ex parte organi non minùs va- 18 .
d.8 .Guilh . fit manifeſtum , quando quis directè ex aduerſo ria eſt. Naſcitur primò, mutato fitu organi : vnde E
Parifienf. ullas videt ) afpicienti per foramen , vel rorata ta facit rem quę vno in loco eſt videri efle in alio , vel
p.vl.de v . bula, ſpeciem exhibcnt artificiofæ alicuius picturæ. geminam quę vnica cſt. ficuti ſi digitum mittas in
niu . c. 22 . Sic volunt Doctores grauiſsimi d juncos & paleas leer oculum concauitatem cui oculus eft inclufus,
F 3 digito
66 DISQVISITIONVM MAGICAR V M

digitóque compreſſo eleucs vel deprimas oculum , | A honeftæ voluptatis eorum gratia, deſcribendi la
facies vt res fimplex gemina videatur.lecundò , Si boré lioc loco alluina.Tēpore Sigsfmunds primi regis
humores agitentur vel perturbentur , res aliter ac Polonia , lacob . Meljinnkı prator oppido Brezinu ,
ſunt confpicientur , vt contingit ebriis ac furiolis, lenitaleyuadam anımı ,auétoritarē nomenque CHRI
qui credunt, STI ſibi adfcius : virúmque Zatorke Cracouienfem ,
duplicem ſolem ' geminas ſecernere Thebas. ceteroſque fibi fimiles lationes duodecim elegie,fingu
Huc referendæ ſunt ludificationes Zedechiæ lu biſque nomına apoſtoloruin impo , uit , fi vero IESVM
dæi, qui fuit tempore LudouiciPii , & hominem CHRISTV M appellanti. Qui per villas ubique
in aera jactabat , & in membra diſcerpebat , & ambulantes prodigia morionum praftigatorum
ea recollecta adunabar , currum etiam onuſtum more exercebani, ſycophaniaſque altos o latrones : vo
feno cum equis & agiratore corain toto popu lut mortuos , jubornunies ſuſciiabant, piſces in palu
a Tritem . lo abſorbebat a . quamquam in his etiam ex primo desbutojas primò impoſites, vbi nunquam cos naſu
in Chron. genere ex lecundo mixta nonnulla. Tertiò , ſo poſſibileeral ,in nomine CHRISTí fuis manibus
Hislaugiël let impedire ſenſationem , craſsiore aliquo hu capiebant , panes in fornaces imponebanı, in rom
more obftruens viam ne ſpiritus ad organum per- B néque Chrijli fui: cum illic anie .non effent, de pro
ueniant , vel alia ratione vim ſentiendi heberans. mebanı , cum ingenti fimplicis vulgi admiratione.
b Gen. 16. qua forge ratione Angeli Sodomæos aoraſia b Quodam tempore ad Ceſtochousam monaflerium , D.
percufferunt. Cùm verò dæinon hominibus per Virginis imagine celebre , cum ſuis Apoftolis venit,
luadet eos immutatos elle in beftias , tunc non cúmque illic aliquor diebus moraren! ur , vnum ex ſuis
organum dutaxat immurar, ſed interdum & me quaſi obfellum a damone ſubornānerunt , cuius opera
dium , lemper verò fimul phantafiam , vt accidit vičtum acquirebant. Ille enim per hofpiria ambulans
c . Poteft
Præſtantii patri apud D. Augußinum carnes de coquina rapiebar , infuoſque proiiciebat , qui
cd.c.18. componere & ordinare phan cruce illas munientes carnes comedebant. Ciimque in
enim diabolus fic
talmata , vt quis etiam vigilans ( quod dicitur ) gens illic ellet concurſus populi ad Diva Virginis s
ſomniet , more dormientiuin , & putet ſe ea len maginem , Sycophania illi obfeflum suum ad alia; e
tire , quæ non ſentit , d inſtar maniacorum . Hoc ducunt, duplici vejte indusum , in curus on ercapedi
d Caieta .
2.20 9.95 fic in Turcarum incantatione qua fugitiuos retia- C nem neceſſaria imponere porſel : lupıllus vero intra in .
a .3 . hunt , quam defcribit Bartholom . Giego.gieui dufouim ei impofuerunt:cumque ad altare deducere
zius lib.de Turcarum moribusfol.93. tur, ille è manibus deducentium furibundus jefe pio
E
Porrò praftigialorij effectus duabus regulis de rapicns , in altare donariis onullum irruit , pecuniáſ.
prehenduntur. Prina eit , fi effectus non oritur à que rapiens in vejiis duplicate intercapedinë eas ab .
inotu locali , & fuperat caularum naturalium ap condui. Monachus ab aliar divino intermiffo officio
plicatarum actiuitatem ( v.g. ( uſcitatio mortui,aut aufnyel. celeri monachi accurrentes cingulum cius fol
yeræ cæcitatis curatio) interuenit deceptio & pra unt. lbs lapıllıd :maxai in letram ceciderunt, pecu
ſtigium . Secunda quando id , quod vilum ut , ila nia vero in vejte duplıcala rimanſit. Monache pecu .
tim euaneſcit,nec permanec,elt præftigiota m.chi niam arle damonis in lap llos transfur matar pulan
natio . Prioris exemplum eſt , quando Magipulico los , exorciſn.is * ram in priftinarn formam transfor
in camera arcu de cerro ligno, & ſagittá alterius ii maie nitebantur : fed cum lapalli per manereni , Mo * Opina
bantur dæ
gni, & chordâ certi fili, iagittam eiaculantur ; & nacbus librum fuciñ indignabudus in terram procci, moris pre
fic faciunt apparere in loco flumen enarum tantæ dicens:fimilem daminem nunc u.na habuimus :ubire că ftigiis ita
le Gui.Par. latitudinis, quantæ fuit fagitcæ iactus e . Posterioris eo ad omnes diabolos:ſycophania illicum pecunia recta videri mu
infr . c . 22 .
vt cum videntur lacerare & voraie equum , qui in Sileſiam fugeruni. Abi apud matronam nobilem in taram , &
f idé Guil. mox fanus lifticur f : item in illo f. cto magi, quod pullo per
q : odam pago diuerientes, cim illa v : ro abfente cos recu exorc. dr .
fupra c.23. narrat de fimulato lerpente Nicetas > Cum ex e
gle.annal. jere no..et,ja tem mappam velielam ad ſacrificandum mone præ
ditiore palauj Constantinopoli:ans loco e Michael So perieruni. Ai mulier faſciculum iela illis obtulit. Tunc frigias cel
codures nauiculam vidi ſei, qua olle o patına vehe ridinhanc n bifcurn accipiemus, o Chriflu ribi benedo- , faturas, &
baniur , carmine magico effect; 81 nun a exfurgeret cel , Vinbolin ::m abundantiùs creſca:.Oftendealiam pecuniam
cho vafa non prius ferre defifteret , quam in pulue fi habes : quam cùm fimiliter acciperevellent , mulier | formęred
rem redeguſei. Aipaulo poft barba preben a lamen recufauit,marium t:mens.Illiautem fruftulum fominis dendam .
lari, amotáque caligine , ſe vi ira numınıs agiiaium cum igne in ielam clam inuoluentes, mulieri ridáide.
deplora'e. Rogatus, tur meries ſuas ila tractafjev ? runi . Itaque costa à relâ , a ciſta verò domus accen a
cum dulore narrabal , ſe rimis intentum , horribilem conflagranit.Viro domum reverſo, vxor ob Chriſtum cũ
Jerpentem wper vaſa porreétum , oculis inconninen- ę spotoles maletraétatum hoc fibi iuffe contigiſe dixit :
tibus in je conuerfarn inſtar decoraturi , v dle ; qui sl vir ora excandeſcens; latro hic( inquit)neguiſſimus,
prius volutari ni n deſtuere ,quam ficlusa confrucia if á non Chriftus fusi. Itaque cum vicinis cosinfequitur,
ſeni,inde fu:bero ex ocuies euanuiffe .) De Eonis hære O in quadam villa a fequitur.Tum Pſeudo CHRI
tici & mag praitigus teftatur Guilh. Ncubrigen S TV S ad illum , qui vocabarur Petrus, dixit : lă mea
11.1. hift.) lis h , ita oculos hominum faſcinaffe, vt videreturma paflio Peire , calixque , quem bibuturus fum , appropin
Ang. 6,19 . gnam virorum imrbarn penes ſehabere , regiis dili guai, Cui Petrus & mihs,vi video , Domine,imminer.
cijsciborum , “ apparatus splendıdilimiabundare. Ille vero dixit ; Petre ego aliter non poffum , nifi per fe
Sed hunc tandem concilio Remenfi damnatum , neftram ,hinc euadere Tum Petrus: egole,quoad vi
cùm admortem duceretur fæpiùs ad terram dixif nam ,non derelinquam :fed,quocunque fugeris, feguar.
ſe; Terra findere, idquc irrito conatu, legimus apud Ergo per feneftram anfugit:celeri quoque Apoftoli,
Robertuin in Chron . Sic dæmon ludit prältigiis, gua poruerunt , euaferani. Rristici cos ſecuri baculis
nec contentus miracula præſtigns imitari, conatur tutibuſque cucidere :dicentes:Prophe uſa nobis Chri- i Martin.
Bielski in
in hereticis etiam ipfa præftigia ſubdolis Syco frezcum imis Apoftolus, qua in filua baculiifti creuerini. annal. &
pliantiis adumbrare. Lcgi exemplum adeò lepi Ergo plagisemendali vitam ſuam poſtea emendarent, Guaguin.
duin & feftiuum , vt quod merecrcauit, e