Sie sind auf Seite 1von 688

JOHANNES DUNS SCOTUS

OPERA OMNIA

JOHANNES DUNS SCOTUS

OPERA

OMNIA
I

Mit einem Vorwort von

TULLIO GREGORY

O
1968

GEORG OLMS VERLAGSBUCHHANDLUNG


HILDESHEIM

7CS
J)7

-t.l

Reprografischer Nachdruck der Ausgabe


Printed in

Herstellung: fotokop

Lyon 1639

Germany

W.

Weihert, Darmstadt

Best.-Nr. 5101851

VORWORT
Die hier nachgedruckte Edition der Opera omnia von
und bis heute einzige Gesamtausgabe seiner Schriften: sie

Luca Wadding, 1639

Lyon, wurde 1891

in

1895

die erste

ist

von

ersdiien, herausgegeben

bei L. Viv^s

wenn

heute eine unentbehrlidie Arbeitsgrundlage, audi

ist bis

Duns Scotus

J.

wieder aufgelegt und

die neuesten Erkenntnisse

der Textkritik und der Gesdiichte der Philosophie des Mittelalters ihre Mangel und

Irrtumer haben erkennen lassen.

Wadding

fiihrte

mit der Herausgabe der Sdiriften ein Dekret aus, in

Generalkapitel der Franziskaner 1633 die

Sammlung

der

Werke

dem

das

des Doctor subtilis

beschlossen hatte, wobei er sich der Sdiwierigkeiten bewufit war, die dieses Unternehmen
wegen der Unzuverlassigkeit der vorausgegangenen Einzeiausgaben und der Handschrifteniiberlieferung mit sich bringen mufite.

winden, indem er auf die Handsdiriften

Quae

analysierte:

kritisch

foedis erroribus respersa,


rant, adiunctis,

iiber-

Quellen studierte und jedes

Werk

prius erant impressa

cum mss

eadem adhibita

vendicamus.

oblivione

Die Schwierigkeiten suchte er zu

zuriidcgriff,

Sacrae

Ad

er

diligentia in reliquis operibus,

Sanctorum

Scripturae,

amanuensium socordia mutila,

schrieb

lectorem

omnium

breviori

vel

Doctorum

et

principiis

alios

loca,

corrupta, suae veritati restituimus, et iuxta

vitio

Commentatorisque Averrois
compendio indicavimus, depravatos correximus,

Ad

praemisimus discussores.

quosque tractatus, censuram

sed

quae nunc primum ab

Patrum,

recentiores editiones citavimus. Aristotelis,


famiiiares,

codicibus conferri curavi, notis et sdioliis, ubi dee-

textus,
et

Doctori

quaestionum

singulos libros, et minutissimos

iudicium nostrum adhibuimus circa aucthorem, enarratis,

et

ex quibus accepimus, Bibliothecis."

Trotz der Gelehrsamkeit und Sorgfalt Waddings und seiner Mitarbeiter weist die
Edition

auch wenn

unser Jahrhundert die so gut wie unangefoditene Grund-

sie bis in

lage der Scotus-Studien bildet

dem

nadi

Urteil der neueren Forschung sdiwerwie-

gende Mangel auf, und zwar nicht nur was die Herstellung der Texte

betrifft,

sondern

Duns Scotus mit Sidierheit als Autor gelten kann.


ungefahr die
Eine grofiere Anzahi der in den zwolf Banden enthaltenen Werke^
Halfte der kleineren Schriften muiJ namlich als unecht angesehen werden, wahrend
andere Werke des Duns Scotus Wadding unbekannt geblieben und zum Teil bis heute
noch nicht veroffentlidit worden sind.
auch die Tatsadie, dafi nicht

fiir alle

Um

die

Benutzung des vorliegenden Nachdrucks zu

angebracht, hier ein Verzeidinis seiner


editen, in der

und

Ausgabe von Wadding enthaltenen,

schiiefilich die in ihr nidit

veroffentlichte trennen).

Dabei

enthaltenen

Werke

halten wir es

erieichtern,

Werke vorzulegen. Wir

fiir

unterscheiden dabei die

die unechten in derselben Edition


(die

wir

in veroffentlidite

und un-

wir uns auf die Ergebnisse der jiingsten For-

stiitzen

schung und folgen vor aliem den grundlegenden Arbeiten von G. Balic.
In

Waddings Edition enthaitene

edite Schriften des

Duns Scotus

(in

Klammern

der

Hinweis auf den Band und die Seitenangabe)


1.

Super universalia Porphyrii quaestiones

2.

In librum Praedicamentorum quaestiones

(I,

87

(I,

123).
185).

124

librum Perihermeneias Aristotelis

186

210).

3.

Quaestiones in I

4.

In duos libros Perihermeneias, operis secundi, quod appellant, quaestiones

5.

In libros Elenchorum quaestiones

6.

Quaestiones super libros Aristotelis

7.

De primo rerum omnium

8.

Theoremata

9.

Collationes Parisienses (III, 345430).

et II

(I,

(1,211223).

10.
11.

(III,

(I,

224

272).

De Anima

principio (III, 209

(II,

485

582).

259).

263338).

Quaestiones super libros Metaphysicorum Aristotelis (IV, 505

Opus Oxoniense {Y X).

848):

libri I

IX.

VI
12.

Reportata Parisiensa (XI).

13.

Quodlibet (XII).

Die neuere Forsdiung

Meinung,

fast einmiitig der

dagegen

Ist

der Lyoner Edition enthaltenen

Werke

dafi die folgenden, in

Duns Scotus zuzusdireiben

nidht

sind:

4.

Thomas von
4576).
341).
In lib. I et II Priorum Analyticorum Aristotelis quaestiones (I, 273
In lib. I et II Posteriorum Analyticorum Aristotelis quaestiones (I, 342 430).
Dilucidissima expositio et quaestiones in 8 libros Physicorum Aristotelis

5.

Meteorologicorum

Tractatus de modis significandi sive Grammatica speculativa von

1.

Erfurt
2.

(I,

3.

1475.)

(II,

libri

4 (III,

125).

[Das Werk wurde an den Anfang des

drit-

ten Bandes gesetzt, als dieser schon zusammengestellt war; deshalb haben die Seiten
eine eigene Zahlung.]

207).
440).
tractatus imperfectus
Quaestiones miscellaneae de formalitatibus [Q. 2

6.

Quaestiones disputatae de rerum principio

7.

De

8.

(III,

cognitione Dei tractatus imperfectus (III, 431

7],

441484).
In XII lib. Metaphysicorum
3462).
(III,

9.

10.

Conclusiones utilissimae ex
(IV,

von

Aristotelis expositio

XII

Metaphysicorum

lib.

Antonius Andreas

(IV,

Aristotelis collectae

465495).

Einige, in die

Sammlung von Wadding

aufgenommene

nicht

Schriften des

Duns Scotus

finden sich in aiten, andere in neueren Ausgaben:

Reportatio in I Sententiarum, gekiirzte Fassung, Paris 1517.

1.

IV

Sententiarum, Paris 1518.

2.

Reportatio in

3.

Lectura Oxoniensis in I Sententiarum, vgl.

4.

Collationes 6 Oxonienses et Parisienses: vgl. C. R. S. Harris,

I.

Duns

Scoti

Opera omnia,

vol.

XVI

XVII, Civitas Vaticana 19601966.


1927,

II,

371

S.

378;

K. Balic,

De

Duns
Duns
185219.

collationibus loannis

Subtilis ac Mariani, Bogoslovni Vestnik",

IX

(1929), S.

Scotus,

Oxford

Scoti, Doctoris

Aufier diesen Schriften sind verschiedene reportationes und lecturae der Vorlesungen
des

Duns Scotus

wiedergeben:

sie

iiber die

sind

Handschriften in der

De

Ordinatione

gefuhrt, die Balic an den

(Civitas Vaticana 1950, S.

Was

die

Sentenzen nodi unveroffentlicht, welche deren Lehre getreu

Wadding unbekannt

von Wadding

Anfang

des

geblieben

und finden

sich

mit Angabe der

I.

Duns

I.

Bandes der Opera omnia von Scotus

Scoti disquisitio historico-critica aufsetzte

142* 149*).

veroffentlichten echten

Werke

des

Duns Scotus

betrifft,

miissen

wir sogleich darauf hinweisen, dal^ nicht nur bei jedem dieser Werke eine erneute Oberpriifung der Handschrifteniiberlieferung notig ersdieint

unechte Stellen eingefiigt

oder doch jedenfalls nicht endgiiltig erwiesen


die

was den Inhalt

betrifft

haufig

wurden

in

den Text

sondern dafi auch bei einigen die Echtheit noch umstritten


ist:

dies ist der Fall bei

den Theoremata,

nach Meinung einiger Gelehrter nominalistisdie Thesen

sie eher Occam als Duns Scotus zusprachen, wahrend die Autorschaft
Duns Scotus aufgrund der Textkritik gesicherter ersdieint, wenngleich man dariiber
streiten kann, bis zu weldiem Grade Duns Scotus der Autor ist. Das gilt auch fiir die
Quaestiones super libros Aristotelis De anima, die in ihren Grundgedanken der Lehre
von Duns Scotus entsprechen, bei denen aber noch zu priifen bleibt, wie grofS sein
eigener Anteil ist und wer der Redaktor war (vielleidit Antonius Andreas oder Jacobus

aufweisen, welche
des

de Turbio?).

Damit besdiliefJen wir nicht die Erorterung der ersten einfiihrenden Fragen zur Echtheit
und Uberlieferung der Werke von Duns Scotus, die von der neueren Forschung aufgeworfen wurden. Das Hauptproblem nun, das sdion den ersten Herausgebern in gewissem MafJe bekannt war, stellt sidi mit dem Hauptwerk des Duns Scotus, dem Kom-

mentar zu den Sentenzen, der in versdiiedenen Redaktionen iiberiiefert wurde. Seine


endgiiitige Losung ist erst dank der aufJerordentlichen Arbeit von Baiic moglich gewor-

VII

wurde

den. Sie

von einer Kommission fortgefuhrt, mit dem


Opera omnia des grofien Franziskaners, deren erste Bande
Einleitung von Balic im ersten Band) ein Muster der exaktesten

spater unter seiner Leitung

Ziel einer neuen Edition der

(mit der grofiartigen

Textkritik sind.

Es herrschte allgemein die von Ferkic und Wadding bestatigte Ansicht, daJS Duns
Scotus die Sentenzen nur zweimal kommentiert habe, einmai in Oxford und einmal in
Paris,

und

dafi diese

Kommentare dem Opus Oxoniense

(oder Ordinatio) beziehungs-

weise den Reportata Parisiensa entspradien, von denen es

den ersten Jahren des

seit

Buchdrucks verschiedene Ausgaben in jeweils verschiedenen Fassungen gebe. Aufierdem


glaubte Wadding, dafi die Reportata Parisiensa von Scotus selbst verfafit seien. Scotus
habe, als er die Sentenzen in Paris kommentierte, das Material des Oxforder

Kom-

mentars (damit die Bedeutung des Terminus reportatio falsdh interpretierend) geordneter ,wiedergegeben*, wahrend das Opus Oxoniense ein Werk sei, das von seinen Sdiii-

Ordnung
und

lern ,in eine


rial

wurde (daher der Name ordinatio), wobei


Kommentars zugrunde legten.

gebracht'

des Oxforder

sie

das Mate-

des Pariser

Die neuere Forsdiung und dabei vor allem die Untersudiungen von Balic haben diese
griindlich korrigiert: es kann heute als sicher gelten, dafi Duns Scotus die

Meinung

Sentenzen mehrere Male kommentiert hat

mals in Paris), wie

reportationes

es die

man

bezeugen. Dariiber hinaus hat

in Oxford und mehrWadding unbekannt waren,

Cambridge, dann

(in

und

lecturae, die

aufierdem erkannt, dafi die Ordinatio, wie

gewohnlich das Opus Oxoniense bezeidinete, das eigenste und


Lehrers

ist,

von ihm

selbst ,geordnet'

und

diktiert,

reifste

Werk

man

des grofien

wobei er das Material der vorher-

gehenden Vorlesungen (vor allem die Lectura Oxoniensis und die Reportatio Parisiensis)
verarbeitete; es wurde von ihm selbst durdigesehen und blieb unvoUendet. Die Repor-

Name

wie der

tationes dagegen sind,

Vorlesungen, die seine

sagt, Nachsdiriften seiner

anfertigten. Sie sind dementmandimal mit der Billigung des Lehrers


sprechend von geringerem Wert und sehr verschieden voneinander, was sich durch ihre
Entstehungsart erklart (noch weniger wichtig sind die Abbreviationes und die ComSchiiler

pendia seiner Vorlesungen).


Diese von Balic vorgezeichnete neue Richtung der Forsdiung und kritisdien Rekonstruktion ist die Grundlage fiir die neue Edition der Ordinatio, die den Anfang der von

omnia

herausgegebenen Opera

der Scotus-Kommission

Textvergleich und durch die Klassifikation der Handsdiriften


schrift

Durdi systematischen

bildet.

da eine eigene Hand-

von Scotus oder ein Apographon fehlen hat Balic die urspriinglidie Gestait der

Ordinatio des Duns Scotus, der

war das Manuskript 137 der


anderes zuriickgeht, das

man

summa

seines

Denkens, wieder herstellen konnen. Dabei

Stadtbibliothek von Assisi grundlegend, das direkt auf ein


(einziges Beispiel

als erste ,kritisdae Edition'

im Mittel-

alter) der Ordinatio bezeichnen kann. Fiir diese mittelalteriidie ,kritische Edition', die

wenige Jahre nach dem Tod von Duns Scotus aus dem Bediirfnis heraus entstand, die
verschiedenen im Umlauf befindlidien Fassungen der Kommentare des grofien Lehrers
in eine Ordnung zu bringen, iiberpriifte der ,Herausgeber' den verbreiteten Text der
Ordinatio anhand derUrsdirift oder des Apographon des LiberScoti, d. h. anhand des von
Scotus diktierten und korrigierten Textes, und verglich ihn auch mit anderen verbreiteten Fassungen. Diese Textiiberpriifung

kungen

des Duns Scotus erkennen lassen:

non

est in libro Scoti",

vit Scotus",

Vacat,

Album

sic

ist

reich

in libro

in libro Scoti",

Assisi ab, das vielleicht in das

Es

Non

in libro Scoti".

Ordinatio wiederherstellte, stammt

von

ist

dokumentiert durch kritisdie Anmer-

der Handschrift, die die Varianten, Liicken, Verbesserungen

Von

Duns", Non

Extra de

manu

Jahr 1325 zu datieren

die den Text der

das Manuskript 137

ist.

schwer zu sagen, wieviel Zeit die Scotus-Kommission

wird; wahrsdieinlich wird

Scoti", Istud cancella-

dieser Handschrift,

wie schon oben erwahnt

und Streichungen

Duns", Ista ratio

in

uftser Jahrhundert nidit geniigen,

fiir

um

ihre Arbeit benotigen


dieses

Werk zu Ende

zu ihrem Ende konzipiert, und die ersten Friichte


zu bringen. Aber die Arbeit ist
und ein grundlegender Beitrag zu den
Forschung
kritischen
sind ein Musterbeispiel der
Edition noch einige Zeit auf sidi
grofien
dieser
Voilendung
Scotus-Studien. Da die

nun

bis

VIII

warten lassen wird, ersdieint

emeut zuganglidi zu madien,

es sinnvoll,

wenn

die,

der Wissenschaft die Ausgabe von


sie

gebotenen Vorsidit benutzt wird, nodi heute eine unersetzlidie Mogiidikeit

Denken

Wadding

mit der durdi die neuesten Erkenntnisse


bietet,

das

eines grofien Geistes der mittelalterlidien Philosophie kennenzulernen.

BIBLIOGRAPHIE

Die von L. Wadding herausgegebene Edition der Opera omnia von Duns Scotus
(12 Bande, Lyon 1639) wurde bei L. Viv^s in 26 Banden wieder aufgelegt (Paris
1891

1895).

Eine kritisdie Ausgabe der Werke wird von der Scotus-Kommission her-

ausgegeben und erscheint

Opera omnia

missionis Scotisticae

gabe sind
erste

seit

1950: Doctoris Subtilis ac Marianis loannis

iussu et auctoritate

Rmi

und

die

Oxoniensis in I

Bande

lib.

M. Perantoni

Duns

Studio

et

Scoti

cura

Com-

ad fidem codicum edita, Civitas Vaticana 1950 ff. Von dieser AusBande I VI (Civitas Vaticana 1950 1963) ersdiienen, die das

bis jetzt die

Buch der Ordinatio enthalten

gesehen),

P. Pacifici

(fiir

XVI XVII

die gesamte Ordinatio sind

(Civitas Vaticana 1960

1966)

15

Bande vor-

mit der Lectura

Sententiarum.

Die folgenden bibliographisdien Hinweise beschranken sidh auf die Arbeiten zur
Untersuchung der Werke des Duns Scotus, der Zuschreibung, dem Aufbau

kritischen

und der Handsdhrifteniiberlieferung;


auf E. Bettoni, Vent'anni di studi
Bibliographia de vita, operibus et

1955;

S.

fiir

eine ausfiihrlidiere Bibliographie

sei

verwiesen

(19201940), Mailand 1943; O. Schafer,


doctrina I. D. Scoti
Saecula XIX XX, Rom
scotisti

Gieben, Bibliographia scotistica

recentior (1953 1965),

in

Laurentianum, VI

(1965), Heft 4; O. Schafer, Conspectus brevis bibliographiae scotisticae recentioris, in

Acta Ordinis Fratrum Minorum, 85 (1966), Heft

6, S.

531550.

DC
BALi<i K.,

A propos de quelques ouvrages faussement attribues a Jean

Duns

Scot, in Recherches de theologie ancienne et medievale, 2 (1930),

160188.
Bali<5 K.,

Die Bedeutung der historisch-kritischen Methode jiir die Erneuerung der skotistischen Schule in der Gegenwart, In Wissenschaft

Balk^ K.,

und

Weisheit, 4 (1937),

110130, 181210.

Bemerkungen zur Methode des Studiums sowie der Edition der


Gesamtwerke des J. Duns Skotus, ib., 273 281.

Bali6 K.,

Bemerkungen zur Verwendung mathematischer Beweise und zu


den Theoremata bei den scholastischen Schriftstellern, ib., 3
(1936), 191217.

BALi<i K.,

Les commentaires de Jean Duns Scot sur les quatre livres des
Sentences (Bibliotheque de la Revue d'histoire ecclesiastique l),

Louvain 1927.
BalkS K.,

De
in

Balk^ K.,

collationibus loannis Duns Scoti, doctoris


Bogoslovni Vestnik, 9 (1929), 185219.

De

critica textuali scholasticorum scriptis

subtilis

ac mariani,

accommodata,

in

An-

tonianum, 20 (1945), 267308.

Balk^ K.,

Die Frage der Authentizitat und Ausgabe der Werke des J. Duns
Skotus in Vergangenheit und Gegenwart, in Wissenschaft und
Weisheit, 2 (1935),

136158.

Duns Scoti, doctoris mariani, theologiae marianae elementa. (Bibliotheca Mariana Medii Aevi II A), Sibenici 1933.

Balk^ K.,

loannis

BalkS K.,

Quelques precisions fournies par

manuscrite sur

la

de Jean Duns Scot,


22 (1926), 551
566.

in

la tradition

vie, les ceuvres et 1'attitude doctrinale

Revue
Balk^ K.,

La

d'histoire ecclesiastique,

questione scotista, in Rivista di ftlosofta neo-scolastica, 30

(1938),

Balk^ K.,

Une

229231.

question inedite de

J.

Duns Scot

sur la volonte, in Recher-

d>es de theologie ancienne et medievale, 3 (1931), 191

Balk^ K.,

Relatio a Commissione Scotistica exhibita capitulo generali Frat-

rum Minorum Assisii a. D. 1939 celebrando


tionis Operum omnium I. D. Scoti I), Romae
Balk^ K.,

208.

(Ratio criticae edi1939.

Segni e note critiche nelle opere di Giovanni

Duns

Scoto, in

Miscellanea Giovanni Mercati, VI, Citta del Vaticano 1946,

292323.
BALid K.,

La

tecnica delle edizioni critiche, in // libro e le biblioteche. Atti

del

20

primo congresso

27 febbraio

Antoniani V),
Balk^: K.,

Vber

Romae

1950,

francescano

internazionale,

(Bibliotheca Pontificii Athenaei

189219.

die Kenntnis der mathematischen Wissenschaften als Vorbe-

dingung
sdjaft

bibliologico

1949, parte

fiir

die richtige

und Weisheit,

Auslegung der Skotus-Werke,

3 (1936),

in

Wissen-

120130.

critique des citations des oeuvres de Jean Duns Scot,


556.
Auguste
Pelzer, Louvain 1947, 531
Melanges

Balk?; K.,

La valeur

Balk^ K.,

De

Ordinatione

J.

Duns

in

Scoti disquisitio historico-critica, in


X
Duns

J.

Opera omnia,

Scoti

vol.

I,

Clvitas Vaticana

1950,

1*329*.
Animadversiones circa auctoremLibrill sententiarum conservati
in codice Borgh. 346, in Melanges offerts d Etienne Gilson, To-

Bali6 K.,

701702.

ronto-Paris 1959,

Au

BALid K.,

sujet de Vedition critique des oeuvres de

Uhomme

et

son destin d'apres

Jean Duns Scot, in


Moyen Age, Lou-

penseurs du

les

vain 1960, 229239.

Die kritische Textausgabe der Werke des Johannes Duns Skotus,


317.
in Archiv fur Geschichte der Philosophie, 43 (1961), 303

Balic^ K.,

Zur

BALid K.,

John Duns Scotus

Balic K.,

Werke
304318.

Some

Roma

Duns

Skotus, in

on the occasion of the

reflections

seventh centenary of his birth,

Barth

des Johannes

kritischen Edition der

Scriptorium, 8 (1954),

1966.

in moderner Sprache. Zu einer englischen Ausgabe


von Scotus-Texten, in Wissenschafl und Weisheit, 28 (1965),

Duns Scotus

T.,

5456.

Barth

T.,

Bettoni

E.,

moderner Sprache. Zu einer spanischen Scotus-

Duns Scotus

in

Ausgabe,

25 (1962), 218220.

ib.,

Vent*anni di studi

scotisti

(1920

1940).

Saggio hibliografico,

Firenze 1943.

BoRAK

H.,

Commentatio de
in

BoRAK

H.,

Callebaut

editione

Laurentianum,

'Operum omnium' Joannis Duns

(1960), 253

'Operum omnium' loannis Duns

Editio

critica

(1965),

103 108.

Scoti,

266.

Scoti,

ib.,

propos du Bx. Jean Duns Scot de Littledean. Notes et recher1265 d 1292, in Archivum franciscanum
historicum, 24 (1931), 305329.

A.,

ches historiques de

Callebaut

Le Bx. Jean Duns Scot d Cambridge vers 1297-1300,

A.,

(1928),

Capkun-

Commissio omnibus operibus I. D. Scoti critice edendis, in Acta


Ordinis Fratrum Minorum, 85 (1966) fasc VI [Fasc. specialis
ven. I. D. Scoto
dicatusj, 551
558

DelicP.,

Delorme

F.,

ib.,

21

608611.

Autour d'un apocryphe scotiste: Le De rerum principio et Godefroy de Fontaines, in La France franciscaine, 8 (1925), 279
295.

Delorme

F.,

Uoeuvre scolastique du maitre Vital du Four,


Ms. 95 de Todi,

ib.,

9 (1926),

OFM,

d'apres

le

421471.

Del Valle
C,

Significado e interes del nuevo

Gilson

Les seize premiers Theoremata et la pensee de Duns Scot, in


13
Archives d'histoire doctrinale et litteraire du moyen dge, 12

E.,

tista,

volumen de

1960, in Salmanticensis, 8 (1961),

la

Comision Esco-

43854.

(19371938), 586.

GiLSON

E.,

Duns Scot d

la

lumiere des recherches historico-critiques, in


Romae 1951,

Scholastica ratione historico-critica instauranda,

503516.


XI
Glorieux

P.,

La

litterature quodlibetique de

1925,

Glorieux

GoLZ

P.,

218219

1260 d 1320, 1, Le Sauldioir Kain


152 e passim.

e passim; II, Paris 1935,

Pour en jinir avec le De rerum principio,


scanum historicum, 31 (1938), 225 234.

torenkonferenz der deutschen Franziskaner


Theologie, Werl i.W. 1934, 5360.

Grabmann
M.,

J.,

E.,

(1934),
E.,

Pour

E.,

O.,

the

De

perfectione statuum*'

scholasticism, 7 (1933), 134

la

152.

cathedrale de Valencia. Etude sur

Duns Scot,
437458.

und

in

les

of

Duns

reporta-

Revue neoscolastique de philosophie, 36

de Duns Scot, in Rivista di filosofia neo-sco-

la defense

lastica,

LoNGPRE

New

Le ms. 139 de
tions de

LoNGPR^

Philosophie

273277.

The authenticity of
Scotus, in

Longpr^

fiir

De Thoma Erfordiensi auctore Grammaticae quae loanni Duns


Scoto adscribitur speculativae, in Archivum franciscanum historicum, 15 (1922),

LoTTiN

Archivum franci-

Die echten und unechten Werke des Duns Scotus nach dem
gegenwdrtigen Stand der Forschung, in Sechste und siebte Lek-

B.,

Kirby G.

in

3242.

18 (1926),

Une Reportation inedite du B. Duns Scot: le ms. Ripoll 53, in


Aus der Geisteswelt des Mittelalters (Beitrage zur Geschichte der
Philosophie und Theologie des Mittelalters, Supplementband III,
2.), Munster i. W. 1935, 974990.
L* Ordinatio" de Jean

Duns Scot

sur

le livre

III des Sentences,'m

Recherches de theol. anc. et med. 20 (1953), 10219 [cfr. id.,


Psychologie et morale aux XII^ et XI 11" siecles, VI, Gembloux

1960,403423].

LoTTiN

O.,

Robert Cowton et Jean Duns Scot,


id.,ib.,425 441].

ib.,

21 (1954),

Maier

A.,

Zu

Masai

F.,

Uedition vaticane des ceuvres de Duns Scot,

einigen Sentenzenkommentaren des 14. Jahrhunderts,


chivum franciscanum historicum, 51 (1958), 369 409.

L.,

in

[cfr.

Ar-

(1954),

Meier

28194

germanicum

Iter

in Scriptorium, 8

136142.
scotisticum, in

Antonianum, 23 (1948), 500

520.

Meier

L.,

Meier

L.,

Vier Jahre Skotusforschung in deutschen Bibliotheken, in Zentralblatt fur Bibliothekswesen, 60 (1943), 145167.
Itinerarium scotisticum, in Verba vitae et salutis, 22 (1951),

159168.
Meier

L.,

Iter britannicum scotisticum, in

Antonianum, 26 (1951), 115

128.

Meier

L.,

Meier

L.,

FUnfundzwanzig Jahre Scholastischer Forschung,


et salutis, 23 (1952), 103108.

Codex Valencia 92 und

L.,

Verba vitae

die Geschichte des Skotus-Textes, in

Archiv fur Kulturgeschichte, 38 (1956),

Meier

in

116124.

Die Skotusausgabe des Johannes Reinbold von Zierenberg,

5cn>tonm, 7

(1953),

89 114.

in

XII

9^aru

Doctorjurcim

svtu:

jytaruim^

s(Uie
cu non
r on pura
pura sUrpe cr&iiCa
^
^

^U4^.

Ct/i?

cu<ut puram Cnru-Uu-. da ^octor /icwen


(1-f-

sctrt

d&cus koc

cie^e-a^

tJia

tipt.

^^BJ

%^
m^

EMINENT" ET REVEREND" PRINCIPI

D.D.

ALPHONSO

LVDOVICO PLESSi^O

E L ^ O,
R C HSANCTISSIMiE
I

S.R.E.TIT.
TRINITATIS PRESBYTERO,

CARDINALI AMPLISSIMO,
^RCHIEPISCOPO ETCOMITI LVCDVNENSI,
Cailiarum Trimati ^ Magno FranciA Eleemojynario,
,

E c indigna eft Cardinalis patroTheologia quse tot Theologos effecit Cardinales nec ef-

cinio

fent eminentiffim^ virtutes car-

dinales

rentaltiores;nec

nifi

illuitrior

Theologicas habePatronus
^

eligi

potuit,

tuit

quam ille

cuius

nomen ita diues

pretioliorfitingenij locus.
tias ingenij tui

detego

quas tu omnes tegeres

Non

eminerent.

Non

ell

vt

diui,

nifi

affero eminentiffimi fracris

teftimonium, cuius ingenium cum maius humano fit fatetur tamen te etiam hac in parte
,

natu effe maiorem.

Non

appello

curiam,cuiushocoraculum
oracula tua non poffe ditiori
,

claues Petri ,

nifi

Romanam

fuit poI1:

in loco collocari

Roman^ effent quanquam


,

h^ccaufainaniseft,GalliaRomana
te(l

quia f^pe

audita

Roma fuit Gallicana.

effe

po-

Omitto

c^tera , h^c etiam dixi te inuito , altera fubtilis

qu^dam

ratio ell:,cur fe tibi dedicet redi-

uiua Scoti Theologia quod philofophatur


Scotus,hoc viuis quod fpeculatur, hoc efficis.
:

Vita tua fubtilis qu^dam Theologia e(l quia


,

id

totum fadtis exprimis,quod ille verbis. Ap-

eam vitam theologicam quam tu diuinam effecifti,dum eam nuper immolalli Deo.
pello

Placet huic rationi fubtilius infiftere , quia e(l


fubtiIitasScoti,inqua nefcio vtrum (ubtilius

quod

,an quod tu viuis. Boni PaftorisideamdefcripfitScotus fubtilibus didis,


tu melioribus typis, quianullo melius colofit

ille fcribit

re depingitur caritas,

quam cruore.

Impleuifti

omnes boni Paftoris numeros,agnouifti gregem tuum, nulla ouis periit ignota Paftori,
obtuhfti tua vt pafceres. Nihil aliud afpexit

pons nouus per aliquot menfes nifi euntes


ad te miferias noftras
redeuntes eleemo,

&

Mi-

fynas tuas;obtulilliteiprum,vtleruares.
funt

rati

lue,adiri le abs te eo

afflati

re,quovitabanturafuis:non

tempo-

Lugdu-

fugifti

num,cumipfa fe fugeret; lijbltitifti,vt retineres; luftrafti vrbem vacuam, fed te ipfo plenam & dum eam omnibus officiis imples,
,

Lugdunum effecifti. Smgulare fecinus efl:,quod commemoro dignum Carolo


diu folus

Mediolanenfi aut Alphonfo Lugdunenfi;


ingrelTus es tugurium,in quo duo viri Reli,

& tertius inquilinus peltis erat

non expauilli morbi pr^lentiam cuius afpedum alij


timuilTent: credidit vterque illapfum Angelum & erat, fi folum animum alJDexilTent affatus es vtrumque iis verbis qu^ fanitatem
giofi,

afferre poterant, nifi

mori maluillent excepit


:

idem locus verba vit^,


expialti peccata iufti

& anhelitus

qux iam

mortis:

peftis deleue-

vterque ouibus tuis vitam fuam confecrarat , tu vtrique tuam cuius Eminentiam
peftis venerata ex eo tempore languere coerat

pit

&

euafiffe

tecum vrbs tota periclitata tecum


fe credidit. Audacior effeda lues hoc

anno domum ipfam Paftoris aggreffa eft nec


tueamtimuiftidomi,quieam foris prouocaras non aufa Paftorem aggredi in oues defcE,

uiit

& paucis vidimis contenta gregi


"^

pepercit

Paftorem reuerita. H^c pars aliqua beneficiorum tuorum,quibus ita Lugdunum deuinxiili vt mukis nominibus olim tua, hoc etiam
cit

titulo nunc tua


ris

fit,

quia fana, id totum duratu-

charaderibus teitari voluit

Eminenti^ veftr^

Humillimus

& obfequentifli-

mus feruus

Lavrentivs Dvrand.

Ad

Ad eumdem Emmentiflimum Cardmalem

EGLOGA

PASTOR BONVS.
A S TO R

AriHns

Archat languentc
Sanguinis

^
^

Suggerit

"vt

FontthHS

crat
fitt

hi^cntunu

cui flchs dilcCbi

defeccrat

humor

trifli fGlus fiipcrahat

Artfto

lacrymarum humor , pofi vota, prccefqucj


,
Durtis adhuc morht caufam cclahat Apollo:
Optanti ft mmen amor , morhoquc mcdclarru

Et

pcftem lacrymis

fiat fons tpfi grcgi

Ingcntum
Tcrreus

^ fangutnc potctt

'vcncratm amoris

"vcnam ferro firututur

^ fangutnc rorans

lacrymifiqHc

ipfic fiihi ,

ArtUm

Fit duplcx outhiis flnmus.


Innixufiquc pcdo

Ad

dcxtramquc

^ vulncra

potum lacrymante grcgem

Currttc lanigerA pecudcs

tcndens

tnHituhal auena,

properatc htdcmes

Ad laticts quos finxit amor nc parcttc fonti:


Dum fitftct fiupplchtt amor jgHftate flucnta,
,

Ex

^nd& rorant

oculif

^roflutt

*Vulnera

^ulnere fanguis

htc "vohis riufts decurrtt vterquc,

Impcnfiis

'vtcrque meis

lacrymx

feltces

damna

^aftoris pcr

fclicia

outlt^
fi vtuat

fut.

Interea lacrymis pecudts

Explcuere fiitim

vcn&

^f fianguine paftA

paftor fipe

tpfie

fatificens

^afiehat fe rore fito , potufique , cthufique,


Et conuiua fthi , tandem quos fecerat ipfe^
Claufitt

amor

n)um nuUa
Fftc

amor

efi,

latices ,fuffecitque

%>nda

ommhHS vnda,

fiuit.

Alphonfi

tuus,tu Paftor AriflM>

Lugdunum tua fiecifti quod fabula


Et fiamam tranficendtt opM,
,

finxit,

AMAN

AMANTISSIMO CORDI
CARDINALIS

SVI

LVGDVNVM COR SVVM REPENDIT.


ELOGIVM EVCHARlSriCVM CORDIS.
R

miraculis Cordis

quartum addis Alphonfe,

dum Lugdunum amas etiam pefte afFe6tam,quintum


addit Lugdunum, dum ita te redamat, vt difficilc iudicium

fit

plufne amcs Lugdunum,quam.

mum miraculum cordis cft magnitudo

illa te.

Pri-

in paruitate,

vt magnum effet ingcntem

virtutem haexiguum cor


exiguam molem, eb capacius, qub anguftius, quse paruitas
ahis membris noceret, ca cordi prodefl. Quacris quanta fit amplitudo exigui cordis ? pars efl toto fuo maior, exihs hominis portio toto
homine grandior, particula mundi, & mundus ei votorum particula
cfl. Admittit omnia, nec impletur, plenum fempcr & vacuum, poft
omnes thefauros adhuc auarum, poft omnes dclicias adhuc auidum,
poft omnium bonorum copiam adhuc egenum,nifi omnibus bonis
cffe debuit,

bet, quia

admifceat

fummum Bonum.

Alterum cordis miraculum


Primigenij

eft vita in

ignc

focus 6c lares domeftici caloris

cor altare

eft ignis

clibanus ftammas vita-

Sed 6 amabile miraculum vitam fouet ignis quam extinguerc


debuit pafcitur humore cordis, nec eum rcfoluit vefcitur impcnfis
ahenis
abftinet fuis abfumit humorem vicinarum partium , &:
hs.

*,

&

Qupd admirabilitatem maiorem habct, copiofus


adcps cor oblinit,& calorem ambitjvidct vicinum igncm, nec cmolhofpiti fuo parcit.

lefcif,

flammam attingit,nec liqaefcit

ardorem ignis,nec
impedit inccndium , quod adiuuare debuit 6c nc

ab eo incalcfcit
quid huic miraculo
:

intcriacet

fluitat

rcfrigerat

dcfit

intcr cor

&

pcricardium ferofus

humor

humorcm aqucum , ncc igncm aqua cxaquam nec abfumit. pacem in corde rctincnt

cor intra

tinguit , lambit ignis

aqua &: ignis, ahbi hoftes,hic amici,quia funt cordis inquilini.


Tcrtium prodigium cft motus cordis in quiete cor pcr diaftolcn
:

opcs

colligit,

pcr fyftolcn diftribuit, pcr illam ditcfcit per hanc aha


:

mcmbra ditat,pcrillam fanguinem e


arteriis impertit,per illam

calorem fuum intra

fe

bono frui poffit quod

acrcm

vcnis exfugitjpcr hanc fpiritus

attrahit

per hanc cmittit,pcr illam

temperat pcr hanc communicat , atque vt eo


,

afiis

confert

inter

vtrumquc motum acqualcm

lcm quictem captat. O motum cordis mirabilem mouctur cor , 5c


quicfcic mucat locum,ncc amittit cxuit figuram fuam,& rccipit e
triangulo in circulum tranfic, c circulo in triangulum rcdit, alienam
figuram mutuacur,vt fc opibus impleat figuram fuam recipit , vt fc
exhauriac auarum fub alicna figura, munificum in fua influic in (c,
!

cffluic in alia, dicefcic

dc dicac.

His cribus miraculis quarcum addis Alphonfe , dum in Lugduno


amas ipfam eciam peflcm , nec pocuifl:i amare purius quam dum

amas impuram, ncc forcius quam dum afflidam nec fandius quam
dum eam cunc amas, cum nihil in ea prjecer peflem 6c Deum ama,

dum ipfa fc fugcrec-,afpexifli asgram, dum eius afpcaccrcdafli dum venenum effec prouocafli peflem nc

bile erat:fletifli

lus Ixdcrcc

iraca parcerec

obcuUfli Paftorcm

amor diues effecjaddidifti

tc

vt oues feruarcs cffudifli tua , vt

ipfum,vt diuicem locum efficcres:id ap-

miraculum cordis, quia amoris prodigium efl.


Refponfura amori cuo Lugdunum cor fuum ofFerc cordi tuo, quia
nihil mclius habec quod refcrac, cor amplum vel eo nomine,quia tui
capax-, cor diues,quia amoris cui diues locus cftjcor illuflrc,quia purpura cua lucct j cor mobiIe,vc obfequiis tuis pareatjcor immobilc, nc
pello

vrlquam

amans,vt

tc deferat -jCor icacui

ames Lugdunum,quam

difficilc

iudicium

fit

plus nc

illa te.

DOCTORIS SVBTILIS
ELO G
l^

c pene antc Jubiilti fuit , quam homo

dum

Occuhauit patriam fuam

Tria regna de eo fic dilfutant


Cejfate lites

ibi

ea lege

Inde

JubtilitM taata

Nec

petijt

efl

illi

ejfe

dim

'Zfbique nafcitur.

fubtiUtas rvenit.

debuit

i^tT^E l-para

rt ipjum etiam nomen fubttle

Ita Ariflotelti difcipulus


jfn Theologia aquauit S.

Virgmis

ejfet,

inuentor

doceri

Thomam dum
,

DEl

fi

inuenijfet,

yiueret.

fuperare non potuit,

eam

nifi cca

ita defcripfit

natam

ejfe pojfet , nifi

ab eo Arifloteles veHet

fidei Chrtfliana ita fciutt

Extinxijfet fcientia fidem

fit,

<T futurtti Vatrontu.

T?/ eitu

yt

ynictid Theologia Princeps ejjet

Naturam

'^nde

qua Jitbtilij

Thilofophiam fic excolm!

^yfieria

ejfet,

a// fubtiliter nafci pojfets

'^t nuUibi fere nattu fit

alitu ejfe debuit Alumntid

Et ne

M.

vt Jubtilitatem Concepta Matru defenderet,

t/iccepi:

nafcitur

Scoto Patria

Subtilitatem infkns ah ea

illi

in duo regna diuifit.

yt pene non

fimul

O*

crederet,

oculata

ejfe pojfet.

quafi aSfexiffet,

aArcana Japientia diutnt quafi penetraffet,

DeliciM

alteritu 'Dtta quafi expertiu ejfets

z4tque hac omnia tam fubtiltter ,

^t crederes rvfum

radijs

Solu ,

nifi

Scotm

effet

Sei

Sed

<^t

nemo

tiAddaxit rationes

rDecretum

ejl

dubitarit

tam

fiacras

DEyM

inficerety

DE V S fiAggereret^

Sorhona iurauerity

in eiuj 'z>erha

ad lauream

ne quii admitteretur

Virgmu,

DE^S cum homine re^onderety

quin

<?

duhitatum fit^ an

ita re^et^tjyt

^t

Concepta

e^uam Scotui im^uram nolehat,

T>i4centa aduerfariorum argumenta


Ita diffoluit

qmm Juhtilitas

frohmit acumen Scoti,

nihil meliuj

nAgitahatur a filijs origo matris

hac in parte Scotifta

nifi

ejfety

Adie^um efi "votum celehrandA Conccptionis:, yt quqtannis cum Virgme Scotm triumpharet,
CK^n arrogauit fibi eam '-uicioriami quam miraculum pepererat-s
T>um ad pugnam pergit, orauit Virginem in Imagine, O* Imago respondit,
Imago fiaxea

Jntlinauit caput

i.>t

opem annueret,

Adhuc perfiuerat inclinatio,ne quis de antiqua 'Zfi^oria duhitet,qua quotidie noua efi.
itAttolkre hac

omnia Scotum poterant ,

Coloniam dsBmatus

T^enexit infilutatfs Varifiis


ihat pedes
l^rogrejfa

<-uir

nifi

eo

ejfet

infifituerety

njt ohedientia caca ejpt,

triumpho dignm

ohuiam Colonia

Minorita

Coloniam

x^/ ihi fapientia

oneratus Scoto

fiatis

maiorem njenerata

efi

nifi fiuhtdis

ejfiet:

quo af^exit Minorem.

"T^dintegrata Conceptionij pugna renouauit ZJiSiortam,


ZJicit dificipulos Colonia

qui Varifiis magifiros njicerat^

Non incruenta tamen Vicioria dum pofi pugnam interpjt,


^artyr Concept^ yirginis appellandus,fiu mertta yita^fieu mortis calumniasJ^eSies,
,

Tu ne fahuiu credas

Et mirare tngenmm

Scoti

Tam

acute interijt

miracula confule,

Ipfie

dum mortem

occultauit

mori 'voluit , quia

etiam mortis annus tncertus

eft

fiuhtiliter

'"ut fit

qui Natales celauerat,

Tugnat yoluminihus cum Thoma


yterque DoSior

, ille

hic fithtilif ejje

njt

ijs

fiuhtilis,

legendis

vix alter Ju^ciat,

firipturus plura, fi firipfijjet rmnus fiuhtiliter,

Angelicus

non

natus erat.

atas tota

lUud certum , paucis annis tam multa ficripfijje

Sed

'ut adhuc de mortis genere duhitetur.

Scilicet fiuhttliter

Contra

pojjet

hic Suhtilir,

nifi

Angelicus

efjct.

T. L.

S,

R. P. F.

AD LECTOREM.
VANTA
tuti

prasualuit authoritate inter noftri infti-

Magiftros loannes Scotus , tanto fcrcbantur

omnes

deflderio vniucrfas eius lucubrationes ha-

Idcm mihi cum rcliquis ardor ab eotcmquo primum pcdem in Vrbcm intuH, &C pa-

bcndi.
pore,

ad Bibliothecam Vaticanam , totius


Europa: inftrudifTimam. Antc annos fermc viginti ahud agens , incidi in ahquot Do^toris opera , ante hac minimc
firmarunt , vt aUquid in
cxcufa , quas magis animum acucrunt
moleftis CuriaE,RcHgiohac rc tentarcm Ad aha ftudia diftra(9:us,
cuit aditus

&
&

nifque cxcrcitationibus frequentcr in diuerfa raptus, dcflucntibus annis pra:tcr bonum conatum nihil promebam. Confihum apcruipri-

manis noftri inftituti

viris

laudabant, non promouebant. Ardua hacc

qualem animo concipiebam ne ipft aggredercntur nequc aggrcdienti opitularcntur omnes perterrebat.
Vnus occurrit Dodoris difciphna apprime imbutus, in Magiftrum

prouincia

&C vafta molcs

fumme propenfus,Reuerendifr.

Patcr

Fr.

loanncs Baptifta

Campa-

nea vetufta Regni Neapohtani vrbe,oriundus,virreligio{i{Iimus, nocuius rtudium vti perpetuum in dodrina
ftri Ordinis Primicerius
,

fummum

Dicentcm auide excepit conantcm impigre laudauit, faduro prompte auxiUum


promific. Vc primum ad apicem noftri regiminis afccndit, de his cogicarc,loqui,agere,nihil iUi frcqucntius, Demum fe totum parat opc-

exphcanda,

ita

erat in viro ipfo extollcndo.

ri

qui

fieri

poUit, coetus cogit grauifTimorum virorum,

vt ego dimiiris reliquis ftudiis

incumbeicm

iniunxit.

etfi rei

noftrx nccefTariis

Qui Commcntarios

bercnt nobihfHmae operis parti

& poftremb,

huic

foli

vbi opus crant , adhi-

dcfignauit primarios huius noftri

Coilegij ProfefTorcs, qui fcribercnt

qui editioni,

riderent, aUos prxfcripfif, in ncccfTarios

& corrcdioni prx-

fumptus collcdis, 6c abundc

collatis fubfidiis.

His auxihis operam ante quadriennium aggrefTus , congrcgatis


omnibus operibus huc vfquc cditis, pcrluftratis Vrbis Bibliothccis,
prjcfertim Vaticana

tandem

cffeci,vt

erant impreffa

confultis in longinquis regionibus amicis

id

opcra omnia fcholaftica confcquercmur. Qua: prius


fed foedis crroribus refperfa,

Scott opcr.

Tom L

cum M SS. codicibus


* *

conferri

conferri ciiraui, Notis 6c Scholiis, vbi deerant

hibitadiligentia in rehquis opcribus

adiun(5fcis,

eadem ad-

qux nuncprimum ab

obliuio-

ne vendicamus. Sacras Scripturae, an(5lorum Patrum, 6c Do6toruni>


loca amanuenfium focordia mutila , vel vitio corrupta , (ux veritati
rcftituimus,& iuxta recetiores editiones citauimus. Arifl:oteIis,Com,

mentatorifquc Aucrrois textus, Do6lori familiarcs,brcuiori compendio indicauimus

deprauatos correximus

principiis alios prasmifimus difculTores.

circa

authorem

&: quaeftionum

Ad

lingulos libros

omnium
,

&

mi-

cenfuram Sc iudicium noflrum adhienarratis, cx quibus accepimus , Biblio-

nutidimos quofque tradatus

buimus

thecis.

Duo
ris

Archiepifcopi Hiberni plurimum illuftrarunt potiora Do(51:o-

opera. Primus, Mauritius a Portu Archiepifcopus

Tuamenfts

in

Parauina vniucrfitate celebris per multos annos Profeffor. Secundus,

Hugo

Cauellus Archiepifcopus Armacanus Hiberniae Primas , prius


,

Louanienfis

mox Romanus ProfefTor^Generalis fui

ror, vir notaepietatis,8c ingenui candoris

omnes ferme

fufpicicbam.

lllc in

vel largiores

vti ferebat occafio

taxat in opus Scoci

Ordinis Defini-

quem cgo peramantcr

Scoti clucubrationes

ftri(5i:iores,

notas edidic fed qua^ftiones dunPorphyrianum ,


adnotationes in tra^ftatum dc
Theoremata,&: in Metaphyficam nobis hcuit ha,

&

primo Principio, in
bere, Hichbros de Anima Scholiis varioque ornaru illuftrauit, 6C
fupplemento perfecit, vtrumque opns Metaphyfica:,fcriptum Oxo,

nienfc,& Parilienfc,(5u,odhbeta,&; Collationcs fimilibusnotis,8c cura dilucidaiiit. Nihil

horum prastcrmittendum duximus, netantos

viros fua laudefraudarc, aut ledori percipiend^ do^flrinae fubfidia

videamur inuidere.
Commenrarios Oxonienfcs in Magiftrum Sententiarum, Do^Sloris opus poriffimum
&: ab afleclis magis receptum amplifTime, fcd
non integre interpreratus eft Francifcus Lychctus Brixicnfis, olim totius Ordmis generalis Minifter, Thomx Caietano coa^uus atquc vti
illc quatuor partibus Summa: Theologicas D.Thomas commentarios
adhibuit ita hic conatus cft quatuor libros Scoti dilucidare. At commiffo fibi Ordinis regimine impeditus &; immatura morte pra^uentus, magnam partem libri tertij, &c quartum integre inra(Sta reliquit.
Vifum eft qua^ in hos libros & Qaodlibeta fcripfit fimul emittere:
ncquc cnim alius quifpiam accuratiiis pcrpctuos commentarios ad
fingula fenr.c verba Scoti cdidit, ncquc fidclius ad literae fenfum, cius
,

mentem

perccpic.

Ne

verb reliquis partibus fu^ commentationes decffent ,iniun(Stum eft R. P. Fr. loanni Poncio Corcagienfi, S. Thcologiac primario
viro non minus erudito quam religiofo vt quasftioncs
omnes,quasin tribus prioribus libris Lychctus non cxplicauit, &:
poftfcmam tertij partem commcntaretur. Id prasftitit ingeniosc
quidem
Piofeffori

quam

quiciem Sc promptc, brciiiori

fperabatur,tcmpore, difFusc

methodum

8c iuxta reccntioruui Tlieologorum


fentcntias

fatis,

Dodloris ftabihcns

&C adueriariorum refcllens obieliones.

Librum quartum dodtiirmie

& grauiflime interpretatus

cft

R. P.

Fr.Antonius Hiqujeus Tuomonienfis,facra2 Theologiac Lc<5tor emcritus

vir Ipedabihs

virtute,& dodrina maxime commcndabihs,

& mmori hbrorum mole


immcnlum hoc Theologiae moralis 8c Sacramentorum pelagus ingrefTo non adcb facilc licuit cymbam reducere Produxiffe opus longius quam oporteret fortalTe
ahifquc

id fe

editis opcribusnotifTuTius.

prxftiturum mdicabat

Breuius

fcd

fcioh ahqui

vel brcuitacis ftudiofi,iudicabunt

controuerla rcrum materia , per

Dodori

quam

fcd varia , difFufa

&C

latifhme ahj exfpatiati funt,

totam hanc fcriptioncm expoftulabant Syrtes in tcrra Africana cffe dicuntur, in quibus homines
fcholaftiobruuntur asftu rcciprocantium arcnarum illae hic funt,
cum hunc puluercm qui fcmel mgrcffus , cum potcrit , cxibit , non
in phirimis aduerfanrcs,

&

cum volet.
Plura hic circa (ingulos

Commentariorum

fiue

Tomos

pccuhares tra<^atus

&

nouam

Rcportatorum Parifienfium editionem,

prxhbanda cfTcnt nifi opportuniiis ca diccnda forcnt in limine cuemaculato prodircnt praclo ddigcniufquc. Vt omnia correda
tcr curarunt P.F. Ludouicus CauaUi Gallus Bolonienfis,vir do6tus,8c
,

humanioris

Hibernus

literaturas cruditus Profeflbr, 6c P. F.

8c diuturni
111

loannes Tyrellus

V Vcftmedicnfis, Theologus, ex hoc CoUegio in id munus

Lugdunum amandati,quibus
Illud

vel

hoc gratitudinis ahquale fpccimeii,

moleftiquc laboris memoria debebatur.

vaftiffimo conatu nos malehabuit,

qubd intcgrum non

omnes viri do^tiffimi elucubrationes vna hac editione produccre. Qnx ad rem (pcculatiuam feu diftcrtationcs fcholalticas fpc6tant hic damus vniuerfa. Pofitiua feu Scripturx facrae commcntarij ad huc defidcrantur. Ad hanc claffem reducunt ahqui tradatum
ita infcriptum qubd totus in eo verfctur exaAq. ferfeciione flatuwn
mine An ftatus Praelatorum prsefercfidus fit Regularium Opufculum hoc ex Angha amici ope fummo gaudio recepi fcd dum lego,

fucrit

hxrco, &: iudicium fufpendo an Scoto fic afTcrcndus. Aliqiiacontinet , qux multorum conflent inuidiam ,prudcntiffimi viri dodlrinas,
bc modeftias pcnitus aducrfa. Si aliquando

Dco

propitiante

licuc-

fccundam hanc claffcm Scoti operum in lucem proferre tunc intcgrum dc hoc opufculo iudicium adiungam. Qiiac verb adhuc de
funt huius generis Scoti elucubrationes in illa claffe fub hunc ordi-

rit

nem redigcntur.
Lechira in Gcnejim.

Commentarij

tn Euangelia,

Commentarij in Epiftolas Pauli,


* *

2.

Ser

Sermones de Tempore,
Sermones de SanBis,

TrA^atHS de perfe6tione fiatmm,


Diftributis ita per duas clafTes vniuerfis operibus, poftrcmus To-

mus dabic totius operis Indices varios & tabulas copiofas. Interim,
mi iedor placuit in tui gratiam c tenebris ifthasc eruere, & res mor,

&

noftris conatibus
lucem protrahere. Fruere
paramus
noftra
alienaque monutibi
bcnignus adfpira ,
nunc
Quae
tertia
abhinc
dicct
pagella. Vale.
exhibemus
menta.
Romas ex Collegio S. Ifidori Ordinis Minorum Fratrum Hibernorum Kalendis Septcmbris anno M. D C. X X X V 1 II.

tuas fcpultafque in

dum plura

Fr.

L V c A s VV a d d i n g v s.

Facultas

Facultas Reuerendiffimi Patris Generalis.


Raterloanncs Baptiftaa Campanea totius Ordinis
Gcneralis

iiiftci

to,

Ordinis Patri,&

fori,

Magiftri Dodoris

Romani

S.

P. Fr.

Salutcm.

blt cur gratulemur

lcgcrit,& ad

Minorum MiLucx VVaddingo Ledori cmcriRomanaj, vniucrfaliTquc hiqui/itionis Ccn-

& fcruus,

Tux

fubtilis,

Patcrnitati

quod omnia opcra

loannis Scoti, ingcnti ftudio

noftrumvotum fimul cum

S.Ifidori, Notis,SchoIiis,

PiofciToribus,

Scholaftica noftri

& aftiduo laborc col& viris noftri Collegij

amphftimis Commcntariis illuftrataad

eum

ftatumpcrduxcrir,vtinomniumconfpedum,&ad communcm rci Philofophicx, &Theologic2 vtilitacem poftint prodire. Vt autcm noftrum defidcrium fit plcnum &gaudium noftrum perfedum, hortamur, vt quamprimum
typis omnia cornmittat, & qux Dodor omnibus fcripfit, Tua Patcrnitas omnibus cxhibeat. Vt ita faciat, pcr has noftras patentes litcras facultatcm conccdi,

mus, & ad meriti cumulum falutaris obedientix virtutc iubemus , feruatisfcmperSacro fandiTridcntiniConcilij, Apoftolicis, &noftris conftitutionibus.
Roma: ad Aram-cceli, III. Idus Fcbruarij, anno 1638.
Fr.

lOANNES BaPTISTA A CaMPANEA,


Mimficr Generalu.

APPROBATIONES.
Os

infrafignatiDodorcs AlmajFacultatis

Parifienfis

fidcm faci-

mus ad amuftim cxaminafle Commentaria &


in quibus non nifi fufficientcm fidc & laudc dignam dod:rinam vidimus in quorum tcftimonium fubfignauimus. Lugduni
Scholia in opcra

Scoti

die dccimaquinta Maitij 1639.


F/*.

Stephanvs Molin,

Oannis Duns Scoti Dodoris fubtilis ,

Carmellta.

Dodorum inftitutoris opcra

non probct imo ipfa tot annorum ccnturiis probata , quis


approbct, accxaminareiamaudcat?namad huius viri dodrinam
^^-^^g velut ad Lydium lapidcm rcccntiorum Dodorum dodrina probanda eil. Quidquid ergo dixit,ratum cfto,ciufquc didorum ratio fit tujtii i<pa.
Dodorum autem virorum Commentaria & Scholia in hac cditionc iuflu Rcucrcndiffimi Patris Fratris loannis Baptiftsea Campanca Ordinis noftri mcrito
quis

&qux

Primicerij appofita,
pr^elo

dignifTima

Scoto noftro

ntoTmew di^tcrium

vtpote dodrinae Scoti confona,

Lugduni dic vicefima Martij


Fr.

ablatura

iudicamus.

finr,

Dacum

1639.

cH a EL
Comentiu

C A R D, DoSior Tarijtenfisy e^ Guardianus

S. Bonauenturx.

Approbatio Supplementi Commentariorum


1 1.
in tertium Sententiarum Tom.

commiflionc Reuerendiflimi

P.

Magiftri facri Palatij

Supplementum Commentariorum Lycheti


fupra tertium Scoti in Scntentias 6l Commentarios eius
vidi actentc

integros in feptem poftcriores Diftindioncs eiufdcm


claborata ab

admodum R.

P. Fr.

loanne Poncio

S.

Iibri,

Thcologiac Le6lo-

CoUegio Romano S. Ifidori Patrum Hibernorum Ordin. Mino rum, in quibus fubcilitatem Magiftri clara methodo cxornat &: fore in

dodrinas claritatem firmat.

liditate

fonant

Omnia Scoto

fubtiHftimo con-

difTonum , 6c in nuUo Lycheco inferiorcm fe dcPropterea dignum luce iudico, Die decima nona Martij

nihil fidei

monftrat.

anno 1658.

Fn

lOANNES GONZALEZ DE LeON,


eMagifier

J MP Rl

^ Minerm '^egens,

M ATVR,
F^.

NlCOLAVS RlCCAP. DIVS,


S. Palatij uipofioltci

Sciat

Ledor hanc approbationcm idcb


,

iam Tcrtio Sententiarum ,

^agifier.

hic pofitam

iufto ferius

ad nos

qubd cxcufo

fucrit perlata.

INDI

INDICVLVS OPERVM
QV^ SINGVLIS TOMIS
CONTINENTVR.

TOMO
I

PR

MO HAB E

T A Docloris a R.

P. Fr.

NTVR,

Luca VVaddingo

confcripta.

Teftimonia claroruin viiorum , qui dc Scoci opcribus

fcri-

pferunt.

Giammatica fpeculatiua Scoti.


In vniuerfam Logicam quseftiones.
Mauritij a Portu cxpofitio fuper quseftiones Scoti in Porphyrium.

TOMO
Commcntaria

in o6to libros

CVN DO,

Phyficorum cum adnotationibus Fran-

cifci a Pitigianis Aretini.

Quseftiones in Hbros dc

Anima imperfcdas cum Scholiis

& fupplc-

menco Hugonis CaueUi.

rOMO

TERTIO.

Tradatus dc rcrum principio,cum SchoHis &: notis Lucac V Vaddingi.


Tradatus de primo principio, cum Scholiis Cauelli , 6c adnotationibus Mauritij.

Tradatus Theorematum cum eorundcm SchoHis,&: adnotationibus.


Collationcs viginti tres

cum

SchoHis CauelH.

Collationes quatuor nouiter additjc.

->

Tradatus dc cognitione Dei. ~


Quxftioncs Mifcellancas.
Meteorologicorum Iibri quatuor.

TO

i
'

Cum Scholiis & notis VVaddingi.

MO

QJfARTO.
Expofitio in Metaphyficam, cum Summariis, & notis Cauclh'.
cum notis ciufdcm.
Metaphyficam cum adnotationibus Mauritij Scho-

Conclufiones Metaphyficae
Qiistftioncs in
Iiis,6c

notis Cauelli.

TOMO

QJ^INTO,

TARTE PRIMA.

Libri primi fcntentiarum diftindiones

feptem,cum commcntariis Ly-

cheti,fuppIemcnto R.P.Fr.IoannisPoncij,Schohis,6cnotis Cauclli.

TARTE SECVNDA.
Reliqusc diftindiones eiufdcm

commcntariis , Scholiis , 6C

libri

primi Scntcn.tiarum,cum eifdcm

notis.

TOMO

TOMO

SEXrO, FARrE PRIMJ.

Libri fecundi Sentcntiarum diftindiones fex


i;ariis,

fuppIeraentOj Scholiis

cum eifdem commcn-

&C notis.

TARTE SECVNDA.
Reliqufls diftindiones
tariis,

eiufdem

libri

fecundi

cum eifdcm commcn-

&c.

10M0 SEPriMOy TARTE FRIMA.


Libri

Sententiarum diflindiones viginti quinquc

tcrtij

cum eifdcm

commentariis, &c.

TARrE SECVN D A.
Rcliqujediftindiones eiufdem

libri

cum eifdem,&c.&

integriscom-

mcntariis R. P. Poncij a diftindione 34. vfque ad finem.

roMo ocrAvo.
Libri quarti Sententiarum diftindioncs tredecim
notis CaueUi,

uc,

libri

Scholiis

6c

& integris commentariis R.P.Fr. Antonij Hiquaei.

rOMO
Eiufdcm

cum

K^ONO.

quarti diftin^io 14.

cum Scholiis,&:c.

cum reliquis vfque ad

42,.

inclufi-

& commentariis Hiquici.

lOMODECIMO.
A diftindione 45. vfque ad finem ciufdem Iibri quarti, cum Scholiis,
&c.

6c commcntariis Hiquaci.

rOMO VNDECIMO, TARTE


Reportatorum Parifienfium libri tres ,
&C VVaddingi.

cum

PRIMA.

Scholiis, 6c notis

CaueUi,

TARrE SECVNDA.
Eorundem Reportatorum
Scholiis

Parifienfium Iiber quartus

cum cifdcm

6c notis.

rOMO DVO D E C
Quaeftiones QuodUbctalcs

cum

MO.

commentariis Lycheti , SchoIiis,8c

notis CaucIIi.

Quidquid hic noftriim , aut alicnum


regulas

& abfquc

alitcr cxcidit

bonorum

eft

Romanas fidei
didum volumus quod

iuxta fandas

offenfione

reuocamus.

AVTHO

AVTHORIS

V
R

A,

LVCA VVADDINGO,
IN SVIS ANNALIBVS,
Tomo tcrtio, Anno M. C C C. I V. & Anno
M.CCC.VlILdefcripta,

ah eodemfer

*vma

C AT ITA

diHrihuta,

Cauja fcrthendi,

Capvt Primvm.
ELIcE s

magni ,

viri

hanc fugianc

fi

inuidiam non conflarcnt vt pcftcm


Sola mifcria inuidia ca:

mifcros cfTc oporccc.

Vtrk magni*
^y Inuidtnt,

Percurrc animo ccrras omncs , fccula przccrica , cundas


euoluc , vix inHgnem virum malo hoc immuncm

rcc.

hiftorias

rcpcrics.

bra

Iccr facicnces

pcrfolcm, ncceffario comitacurvm-

incedcncibus pcr gloriam

comcs

inuidia.

Prxclara

igi-

curfacinora, &: rcs a quopiam cgrcgi^ geft^c, magnum plcgraucs calumnias conflarc folcnc , atquc
rumquc Huorcm ,

&

obidmagnos lcgimusmtcrdum

viros, vtfccuri viuercnt,

&

ingenium occultaffc. Ioannes Scotvs vir probus , vir- Sccius quf


tutc incegra , dodrina fingulari , fublimcm gloriam aflccutus , certam hanc cxpcrtus cft runJmm f*ffm iituidtam.
malz focise fequelam , ne incer bonos bonorum forccm vidcrccur fupcra(fc.
Quidam libcrioris, quam par crac , calami , gloriose vaganccm obfcurare , & compri1.
mcrc illius famam ccntarunt fcd tarde nimis , poflidencc finccros animos xquo ante
aliquoc fccula iudicio. Vc canci viri cgo confulcrem honori , detradoribus co animi
candore occurrendum duxi , vc illis inofl^enfis , fuus S c o t o mancac honos &r abfquc
calumniis , calumniz rcfcllantut ncquc cnim illorum vicuperio , fcd huius laudi ftudeo , cuius vitam nnccre fcribcndam , non xmulorum vlcera accrbius fricanda in animum induxi. Tanti viri decor ab aliorum dedecore non pendet , neque illorum ignominia ingcniorum Phoenici quidquam aduchit cxcellentiac. Scotvs fupra omiicm
inuidiam eft zmulatoria: mcnccs vti inuiderc poffunt , fed nocerc non poflTunt ita fulgentiflimo fyderi nubes opponuniur , fed non imponuntur & dum difcuciuntur , ingcnitzlucinihil acccditclaritatis. Solaliquando laborat , fcdfubipfo nitcclabore; fcmpcr idcm , fiuc conftipentur acris paflioncs , fiue diflipcntur. Qualis itaquc fucrit
Scott ofer. Tom. I.
a
Scotvs
virtutcm ad tempus

6c

Vita F.Ioannis Duns

Scoti.

S c o T V $ fulgcntiflimum pietatis , & fapicntix iubar non qualem cum quidam cfformant fcu deformant fcrib defcribam & quidquid alij in quseftionem vocarunt,abfquc
vel tanquam probabilius cxponam.
quasftionum contcntione vel clarius diflfoluam
Patria actas mors , hacc plus cacteris inccrta , nequc in his nos quidquam plus certi ftatuemus, quam quod ratio, fiuc authoricas ingenuis viris vcUc cfTc perfuafum.
,

SCO T'/ patria.


C A P V T II.

AE

Hibcrni , Angli , Scoti. Tanti enim viri gloria defiderium cxcitar,


his prouinciis ciuem afterat fuum
cx
vnaquarque
non ahter quam Gxxcix
A--/^^
vibcs oHm pto Homcri natahtiis acritcr pugnarint , vti teftatur Ciccro pro Archia:

un*

Tria

certnt.

Ciccco.

Uomerum

Anciparcr.
Sanazaiiui

jingTt

nco-

ejje

&

&

ne

&

c*ir5. Angi.
fol

Ep^gr.
Epig-.

Flutarch.

tnm

inquit , Colophonij ciuemejfe dicunt fuum Chij fuum vertdicant SaUminij reSmyrn^ vero fuum effe confirmant : itaque etiam deluhrum eiui in eppido dedicauerunt : multt alij prdterea fugnant inter fe , atque contendunt. Ahas enumerant vrbes
Antipatcr , Adius Siuccrus Sanazarius in fuis Epigrammatis &: Plutarchus inHomeri
non vrbcs fed intcgrx
^'^^ ^^ P*^" S c o T o fibi vcndicando , non oppida , fcd regna
w
dcccrtant Prouincije. Scudium laudo , gloriam nou inuideo ; nulh genti quod fuum eft
detradum vclim neque me a:que quis condcmnabic fi ahis non adiudicauerim , quod
mcum eftc multi proclamant. Domcfticos teftes miflbs facio , caufam enim agunt
^i quos alios noftrates
cxternos conuoco , ex aducrfa
fuam , Cauellum Connarum ,
claffe produco Anglos , quifacile cedant, Scotos a iudicio repellanc ,
Scotvm
Hibernix , Anglico idiomate cdiHibcrnis adfcribanr. In Chronicis Angliar, Scotiaj,
Antequam huitM quod
tis in initio catalogi Scriptorum Scotiac ita inquit Chronologus
tracla.turui fumdifcuftonem flggrediar oportet {nonvt quicquam detraham glortd nationis
Scoticx ) dicere quid cenfeam de quibufdam Scriptoribta Scotis pro talibus habitis per mtil-

fetunt

).

^tlhtiT de-

lib

patria certant

487.

tos Scotorttm hiforicos

ferunt in

qui obferuantes multos eruditos Scriptores vocari Scotos

fuam Scotiam. Sed

debetur : quta
(fi

omnes tranf
mihi videntur nimis auari aliis auferentes,quod ipfts iure
multi eorum qui Scoti vocantur, in Hiberniafunt nati nam

in eo

vt verefuppono

me nonfallit memoria vfque adrecentiatempora,paulo ante conquefium


)

bantur Scoti

lumbantm
Hibernos

(-r

hinc

eft

DvN

quod Scoti, <^ Hiberni

Dodorem fubcilcm

Htherni vocaintelligit)

Co-

ajferentibus eos in Scotia natos aliis


^ alios vtriquefuos contendtmt
affirmantibus ^ Scotos reprehendentibus quod eosfhi prjitenderent. Nam
ejfe

effe

aliis

Scotiex Hibernia venerint,

licet

& Hiberni Scoti dilfi fuerint,rationi dtjfonum

eji

vocare Scotum

natum vtfaciunt nonnullt Scriptores fub amfhibo'


nomine Scoti. Defcriptionem Hibernia: olim a Richardo Stanihurfto Anglo genc
rc , etfi in Hibernia orto , Profefibrc publico in Academia Oxonicnfi, concinnatam, Anglicc edidit cum iconibus Raphael Holinshed Ehzabcrhse Rcgmx Chronographus in
in Hibernia natum, nomine Scoti in Scotia

Sianihurft,

logjo

habctur Nomen S C o t i a non itapridem fumi caepit t>ro illa Britanniaparte, qujt
modo S c o T I A Hthernis A l b a n i a dicitur. Farij antiqui Hiberni Scriptcres putantur in
Scotia, id ef, Albania^ nati, quorttm tamen natale foltm vere Hibernia eji. Tamofus ille Ma~

qua

ita

gijler
tibtts

Ioannes Dvns Scotv s^alias Doctor svbtilis, afubtilihm quidditain Scholnjlicis controtterfiis fic nominatus, in Hihernia natus

Aliquiputant nmtum in oppido

Tathmon

D vtj peruetujia ciuitate


minatum D v n
Ita Annalcs Anglici

rtmt in

s.

^udultur.

judicant de S c

dicato

arquc

illi

in

Anglia vernaculo fcrmonc conTcri-

dum eum

Anglis

& Scotis ncgar, Hibernis apcrtc afferit,

his verbis

Ttm

vero

quem tibi celeherrima ac peruetttBa vrhs D v n tanquam itterHA glorid pignus quoddam
ingeniorum omnium miractilum genuit. Quartura
do ItalumPauIum Amalthatum quicirca Annum 1490. in Epigrammatc, quo laudac
Commentarios S c o t r in Mctaphyficam Ariftotclis pcr Mauritium de Portu Hibcrefi

Hibernia

tttus ille

S coTv

Araalth.

'

pro Scoto tamen habetur.

o t o vt Hibernis non Anglis,nequc Scotis debcac adiudicari.


Tertium addo teftem Belgam is cft ornatifllmus vir Nicolaus Vernularus, celcbcrii^"^'^ Louanij eloquentiar Profeffor, qui in Pancgyrico, xtcrnae mcmorisE &: famar S c o t i

pti
vevnul.

e(i,

non frocul a VVexfordia fed alij natum a[fein boreali Htberni& partefita , indeque autumant co^no'
,

nura, Archicpifcopum
jffertor

Tuamenfcm

caftigatos, ita canic:

meus eji ,prjtfentis gloria

(JHauritius conforsingenij

(jr

fdcli,

pAtrix.

Conrer

V.

Vita F.Ioannis Duns

Scoti.

Scotvm

facic , &: Mauritium ; quod


fcu ciufdem patrix confortcs
&: ipfc prxdicat Mauritius in Ep)ftola nuncupatoria ^antum inquit, rem Chriftiein/im ^aur. Hiiuuerit Ioannes Scotvs conterranem metu. Ncquc folum ciuldcm regni , fcd &: rc- nd, tuni*m

Conterrancos

gionis

fcu populi , vulc

cum codcm conforcium

paulo

namquc infcrius fubiungic

Ego, Mjutittum

m quia melius quam cdteri idpraftare poftfum,fed offcium potiits.&pietatem fecutus,cum nu-

'H/^^f*^!!^,

terinh<tc S co r i^popularii mei .monumentr incidiftfem.&Cc. Populura auccm,vcllocum Duuaitm


^""'
naciuum Mauritij Portum eflc , aquo cognominatur dc Portu , a Duno vcrsus Adriam,
autumat
Cauellus
diftantcm
vir
lcucis
dolus
tribus
vel
illius
',
regionis.
a Caufll. in
Littus
duabus,

fanc multis viculis confitum,fcribitCamdcnus, Dunumquc in cxtrcmi Promontorij Lel"c^Y'^'


caliac Ifthmo, vecuftae mcmoriac oppidum mox Scdem Epifcopalem SS.Pacricij,Colum- in comitata
;

bani,

& Brigidae tumulo nominaciilimum floruiffe. Sed Porcum hunc Mauritij verius alij

Duncnfi.

in Momonia: Prouinciaconftituunt.
His adiungo cx eadem Metaphyfica, non lcuc argumcntum,ipfis S c o t i vcrbis cony,
ccptum. Nam vtcxplicarct mcntem Philofophi,dicencis in definicionc accidencis copulaci

poncndum

cffc ncceflario

dcccrminacum fubicdum , fubdic iftud excmplum. Sicut,


vel S. P a t r i t 1 1 ponitur necejfarto homo. occur-

S.Francisci,

inquic , in deftnitione

rcrunc cnim cx afFcdu racncis, Rcligionis

& nacionis pacroni

Francifcus

infticuci, &:

Pa-

namque in confuecudinem abiic, vc quos ferucnccr amamus,facilius fcrmone compcUemus &: quos affcdu foucraus,exprimarau$ affacu.
Adncdc dcinde cradicionera populi Dunenfis, indignc fercncis, fi quis fibi pcrfuadcri
&: innatam vniucrfis
perraiccac concrariura. Adde eciara confpiracionem cotius regni
Hibernis ad S c o t i dogmata propenfionem nequc enim Francifcanis duntaxat &:
tricius rcgni ica
:

y I.

omnis inftituti viris (folos illos excipias,qui iurarunc


in D.Thomae doftrinam ) inditum hunc Scocicac fubcilitatis confpicies aff^c5tum, &: defidcrium ingcns,prscfcrendi gcntilis fui dogmata,quibufcunque doftrinis extcrnis Demiim
coronidis loco eani produco rationem, conucnire patriar, quam pracferibimus,cognomcn
v N s, &: agnomcn S c o t i, vc illud a ciuitatc vcl oppido natiuo hoc a rcgno , vcl familia dcducatur. A Duno D v n s contrade pro Dimfius, vcl Dunfenfs ; S c o t v s a rcgno, quod ctiam Scotis nomine, vti &: Hibernia:, non folum per priora fecula , vti multi
Profcffis do<Srin2E:afrcclis,vcrum&

^"'^*

*^*'

fw/scotus.

plus quam aperte produftis manifeftis teftiraoniis,&: optimis monumentis,dc,


monftranc vcrum &: hac ipfa S c o t i arcate audiuiffe^vlcro liquec cx Prouinciarum par- HibrmU di.
^'' *"'"
ticionc, a S.Bonauencura praefcripra,quara ahbi ' cx vetufti$,&: MSS. Ordinis monuracnprimarura
Prouinciarura
notitiam
produximus
antiquitatis
&:
,
in
lucem. \a L. i^xso.
tis , in gratiam
Etcnira vigefima fcxta ita infcribitur Prouincia Hibernidi ,ftitc Scotix ; cum tamen mona- " '4.
coaluerint ob fuam paucitatcm iub
ftcria regni , quod nunc Scotis nomine infignitur
Prouincia Angliae, &: Cuftodia Nouicalhi fi tamen fubilla Bonauentura: partitione,
aliqucm habuerint tunc Scoti Conuentum. Nam fi verumeft, quod fcribunt Thomas
Dcmfterus *, &: ex eo Matthxus Fcrchius Vcglia ^, Monafterium Dunfriftj, omnium Scotico ^ Demfter.
rum (inquit Demfterus)/'nw//w, non nift Anno \%6t.ab Alano Deuorgillx conditum^fub illa s"cot''lTb*'i'*'
viri dofti

diuiftone

fa6la,Anno izSo.nullum erat monafterium Minorum in Scotia:atque ita nullafaCla


neque inter Cuftodias Scotia Albionum memoria j fed Hibernia Prouincia

eft inter Prouincias

&

&

Hibernia: recenfita efl. Atquc vcl hoc fanc ccftimonio


Scotias ,
fub vtroque nomine
mihi amphus probacur quod Gcrardus Mahu, Ordinis S. Bcnedidi, fcripfic in Vita S.Aidani dic 3 1. Augufti, & in Additionibus adeandem, quaehabcntur in fincTomi j.nimirum optimos quofquc authores vfque ad annum odingcntcfimum , immo millefiraum,
abfoluto nominc S c o t i iE abfquc alio addico, inccllcxiflc Hiberniara , quod illc pluri,

yil

it R,ii.

tit.

^"y''

,j

^ita Scoti

^**

bus dedudis ceftimoniis, ex vccufiis, & probacis monumcncis plus fatis probat.
Moncoobiter, mcdixiffcaliasf introdudosMinoritas in Scotiam Anno iii^.afTcr- f i" Annal.
tionis cnim habuiauthorcm IlluftrifT D. Francifcum Gonzagam fcd hunc annis fcptcm ^^V."*'
lapfum ipfc affcrit Demftcrus citatus idquc cx fide Codicis manufcripci , qucm fub no- iitmtt,cp,M.
mine Scocichronicorura paffim legcncibus obiicic , vbi aic ^ Minorcs Scociam pcnccrafi^c )^ l"gi*'^
:

Anno

prius

Quod

mcum non conftabit aflcrrum,

Minorcs Scotiam,quam Hibcrniam pcnetrafrc.Etc-

1,

millcf duccncef crigcfimo priipo.

quo alias^^dixi pcr plures annos

fi

ita cft

scoticlu.

V"*^'

nimfalte hocanno,quemaffignat Dcmftcrus,velaIio anteriori largius probaui'cos in Hi- n.i*.


bcrniam perucniffe.Scd &: aliorum rctuli ''opinioncm,qui volunt prius illuc tranfmiffos, An.n^o.
idquc mihi omnino pcrfuafum vellent Patrcs Prouincix Hibcrnix , qui dicunt fibi dc his k An. 1x14,
fuppctcre non infirma monumcnta,quac tamcn adhuc non protulcrunt.Horum fidc mco "'" '
dubioinfringicgonolim,ncqucauthoritatccncruari:nihiltame vndequaqucccrtum,omnifquc dubij expcrs inuenio circa origincm Minorum in hoc, vel illo rcgno.Iftud dunraxat
'

Scoti Qper.

Tom.

I.

&

mihi

Vita FJoannis Duns

4
mihi ccrtum

eft

plurcs

& breuiori

tcmpore

Scoti.

fedcs in Hibernia ; quippe quac

fibi ftatuifle

ance Capitulum Narboncnfe fub S. Bonauentura coalucrint in intcgram Prouinciam , in


Cuftodias quinque diuifam ; quam in Scotia, quxctiam Anno i j y^.vti ad illud tcmpus
dixiin Annalibus,paucadomicilia habueritfub nominc duntaxat Vtcfiria,hL Anno 5 99

jPifan.eonioi.ii.

librum Conformitatum ,recenfebanturmonafteria


Beruici,
Scotiac , fub pracdida Cuftodia Nouicaftri, vidclicct Conuentus Dunfnfij
Adingtonae, Dunda:,& alij quod dum obferuarct Ferchius citatus fubiunxit ^nre ab
Anglfs religio migrauitad Scofos, d^ Francifcanorum monalieria Scotorurn Anglicanx trouin'

quo fcripfit Bartholomarus Pifanus

'

cia aggregata funt,


EneruMfitur

damnt/'"''

(jr

"vnita.

Vt vcro ad propofitum rcgrediamur, nullum firmum aut indclebile video fubcfle VIII.
Scotis argumcntum, vtloANNEM ScoTVM ciuem aflcranc fuum.Quod enim pra:cipuum adduci folet ex agnomine S c o t i facilc cludi poteft ex affixa ctiam Hibernia?,
pcr tot fccula eadcm appcllationc. Traditioni autem, qua in Prouincia Marcliia?,in vi,

co Dunfaro natus afleritur, alteram opponunt Hiberni,qua in Prouincia Vlronia?, in vrbe Duni vetuftiflima, ortum conrendunc S c o t eciam cognomen a familia, non a nationc aut rcgno dcriuari potuit nam & hxc Scotorum cx familiis dedula appcliatio,
crebcrrima eft, tum in Hibcrnia, tum in Belgio, & in Icaiia.
Quod vcro maximum ab Anglis Zelando pracfercim, affertur ex infcriptionc quam
paflim ait in codicibus Bibliothccac Martonenfis Oxonij comparcre nimirum Expltat
i

ittm Anglornm.

leElura DoBoris fuhtilis

'vocata

Dunfane

{cGntracte Duks) in

comitatu JS^orthumbrid^pertinente ad dominium Scholaflicorum de Marton

quondam

diffx Domusfocij,

non adeo

irrefragabile eft

originis nefcium,vel adfciciciaegloriaicupidumrciici


pofllt

tum

ad cos, qui

cum

Nam vel

fuiflTe.

X.

in vniuerjitate Oxonienfi^fuper libros Sentetitiarum,fcilicct Dofioris

loANNis DoNS, nati in quadam i-illa de Emylden


C-r

Pifano,vcl

aliis

BauuU

vt in Scriptorem

non

pofllc

prxdida

in

in Oxonie,

vcl S c

o t

Ecpariracioncrcfpodcri

dicunc Prouincia^ Fiancifcanorum

ex diururno cempore,quo

Anghcanx Sco-

vixic Prouincia,ita licuic fufpi-

& quocidic fic,cx Hibcrnia ad Anglicanam Prouinciam


dicam in eadcm initiari ? & prius in priedido Collcgio Martonenfi , ob fingulare & rarum acumcn ingcnij, licct cxtcrnus, concra commune, quod
obiicicur,ftarutum,admicci. De hominis origme concendicur, quam vel ipfos Anglos diximus fuperius Hibernis adiudicare. Ccrcc ipfum eiufdcm Epitaphiumjquod in omnium
ore vetfatur,contra Anglos vltimamfert fentcntiani.
cari,vcl rcucra pocuir, vti pafllm,

tranfmeatejvcl etiam quid

fi

SCOTIA

me gentiit

G ALLIA me

docuit

ANG LI
,

me

/1

LONI A

fufcepit,

me tenet.

Anglia, mr\mtyfufcepit, vel adfacri inftituti rationcm,vel ad Scholafticam capefl^cndam,

aut efformandam difciplinam.

Tandcm vcr^itahacc pro Scoto Hibcrnis vcndicando,fincerc congcfl!],vt minime m.e X.


caufam contra alios omnino euiciflc purem non cnim tantum mihi tribuo , vt qui aliorum argumcnta dixerim folubilia,mca iudicauerim rcfponfionem omnem refpucrc.Noui
;

enimnon
TV

que

dcfuturos, qui his mcisrationibus aliasopponant,

repctant , cuicmque aflerant fuum. Id pcr

nHemUme- ccs habcrc


tito debetHr
Scottti.

& fclle amaritudinis

liuore,

ita illis

& vlteriori conatu Sco-

me liccat,dum vrbane &

caufam egerint Vt cnim S c o t

iguominix vcrtctur

fi

Chriftian^ abf-

gloriaf eft tot vindi-

modcftia: fincs tranfiliant.

Hoc

interim adii-

dubia fcrenda fit fentcntia, potiorcm habcndam cfle Hibernorum rationem. Etenim fi pro meritis pr.Tmium,& pro laborc merces adfcribcnda fit,nullis nifi Hibcrnisadiudicanduseft ScoT vs.QuiscnimaliquandocxScotis.aut AnglisinS co t o

ciam

fi

in caufa

opcram publicam infumpfit aut laborcm iinomncs laboraucrunt in hoc genere Hibcrni Mauritius Hibcrnicus, Archicpifcopus Tuamcnfis, in Acadcmia Patauina multorum annorum Profcffor publicus eius opcra clucidauit, terfit, Commcntariis cxplicauit. Hugo Cauellus H;bcrnicus
Archicpifcopus Armachanus & Hibcrnia' Primas,
cadcm dcnuo cxpoliuit ad authographorum vcritatcm reduxit, fpuria agcnuinis diftinxit, adieftis notis marginahbus, citatifque Dodoribuspulchriora fccic; &inferiis

illuftrando

pcndit

aut operibus cius caftigandis

Quis corum

calumniis dcfendit?Vltra

ad omnes dubias

obfcuras

aut ab

aliis

impugnatas fententias dodifljmis Scholiis pro


,

omnium votis, cum omnium laude vltra quam dici pofllit, cgrcgie clarificauit itavr
fummo defidcrio &: magno pretio conquirantur qux prius ncgligcbantur &: dum alia:
;

priores cditioncs vbiquc proftabant

abfque cmptore

huius poftrema:

non

fit

inucnirc

volumcn.

Dcniquc

Vita F.Ioannis
X

Duns Scoti.

Mancs agitarcc Abrahamus Bzouius,atquc vltra omncs,quorquoc praECcfTcrunc famam dcnigrarcc quis cx Scotis , aut Anglis cius dcfcnGoncm
fufccpit Quis pro contcrraneo pugnauit ? foli Hibcrni, tanquam pro fuo ciuc caufam
fufccpciunt, ftylumacutuminBzouium rctorfcrunt; Scotvm ab iniuftis calumniis
Dciiique

I.

cum

Scot

palam, &: doVc vcndicarunt.Primus fc oppofuit ptxdiiXus CaucllusMagiftrum fcquutus


Hugo Magncfius, etiam Hibcrnus , cditis in Bzouium,ciufquc dcfcnforcm Nicolaum

cft

&

folidc totam rcm pcrcgit author Nitclx


lanfcnium binis Apologiis. Mox difcrtiflirae,
Francifcana: Rehgionis , itcm Hibcrnus, ad fingulas iniurias minutim rcfpondcns, calumnias omncs vcritatis pondcrc,vcluti folc nubcs difcutiente,mira dcxtcritate rcfcllcns.
Hiomncs Hibcrni,hominis innoccntifljmi integritatcm , & a detradoribus illatam iniuriam omnibus manifcftam volucrunt , &: fcccrunc. Itaquc fi Hibcrnorum calami &:
doftac clucubrationes S c o t v m illuftrant, quos potius,quam Hibcrnos,iIIuftrarc dcbcc
S c o T X natiuitas ? S c o t o honorcra diligcntcr impcrtiunt , ab cius ortu honorcm fibi
debitum viciflim rcpofcunt. Qu.arc fi ipfa caufa: cuidcntia non cuincunt , faltcm mcritorum titulo, fibi S c o t v m adiudieandum non dcfpcranc. Suus eft cx meritis S c o t v s;
fuus ctiam erit ex proborum iudicio.
,

SCO Tl ortHS puehtiay initiatio.


C A P V T III.
,

XII.
i,

TIs prolixius pro S c o t i incunabulis prxmiflis , rcliquam brcuius viram profequcNatus eft Anno millefimo duccntcf fexagef fcxto,fi vcrum cft,quod Andrcas

JL J.mur.

Anno ijoS. annumagcntemquadragefimumtcrtium. Ac


quod alij volunt, annos vixit duntaxac criginta quatuor,cius natiuitas in Annum 1174.
quo etiam mortuus cft Seraphicus Dodor S. Bonaucntura, mira Dci prouidcntia ita fuaThcuetfcribit, obiifliefcilicct

fi,

& pufillo Minorum grcgi confulentc

vno dodrina: folc occidcncc,


litteris incumbit,non camcn a Caual.c.t.
finc Iaborc,&: ca:dio,ob mcncis ftuporcm,&: ingenij hebetudincm,quadam dicfub arborc
folitarius , Virgincm facratiflTimam, Dei Gcnitricem multis lacrymis , &precibus orar, vt a B.rirgin*
hmo donAtur
intcllcdum illuminarc, viuum,& vcgctum,&: ad fcientias capeflcndas facilcm,cfforraare ingfnie.
Deipara
dignantcr
fomno
corrcpto
apparei,
dignctur. Cui mox
fcientiarum copiam , &:
multam in cifdcm addifccndis cxprimcndifquc facilicaccra promiccic, co camcn impofico
uitcr difponente,

alccr

Minoribus orirecur. Pucrulus(vci

refcrc traditio

vt

',)dum

oucrc adhibiraque condicione, vc fibi pcr eafdcm,vbi occafio fc obculcric, ftudeac infcruirc. Expergefactus fummam conccpic dc canca apparicionc,&: illuminato intcllcdu,la!tiad dodrinac mcnfuram crga Virgincm facratiam, crcfccnte in eo quotidie fapientia,
,

&

tiflimam deuotione.

XIII.

Adolefcentulum iam Grammaticis initiatum , Oxonium dui3:um a duobus Minoriris,


loannes Maior atquc in Minorum xdc,gratia iftorum Fratrum conucrfatum, inftituto nomcn dcdiflc. Circa imitationis locum difcrcpant authorcs, Hibcrni Dunum,
Scoti Dunfrifium Maior Oxonium , loanncs Pitfcus ' apud Nouum Caftrum in Northumbria,Matthaeus Fcrchius * V Varc Cuftodiac Londincnfis.idquc cx Pifano & Rodulpho ^ aflignat fed Pifanus,& Rodulphus illinc prodiiflc S c o t i Magiftrum, non autem
S c o T V M ipfum,afleucrant.Ego
vcro in tanta fcntcntiarum varietate initiationis locum
rcputo mccrtum.
fcribit

'',

'^

'

b Maior de

fjf "ji^"*
cap. ig.

^^'jj^."'^*'
c

Pitf.

<ie

''."?* '^"e'-

adAn. 150.
d Ferch.cit.
c.x.

e Pifan. 8c

Admirandus in Ittteris

P,

V T

RoJulph. in
cuftod.Lon-

frofeiHS,

iio.

IV.

XI y /^AXonij, fiue alibi initiatus grauioribus littcris opcram dedit Prxccptorc VVillclmo
V^dc V Varra,fiue Guliclmo Varronc,vti alij appcllant.loanucm vocac Pifanus,fcd vel
,

crror cft,vcl alius fuic cciam S c

ribus VVillcImi dc

ot

Magiftcr.

Dum enim bis ipfe S c o t v s

V Varra mcntionem agit,adnotac Mauritius Hibcrnicus 8

Sfcti

in fuis ope- f

Scotv

MMgi-

^"'
Scot. lib.y.

^^'/m

iK

fuum citaflfe Magiftrumrciquc commlinitcr fcriptorcs hunc tribuunt Przccptorcm,imm6

& in circuicu fcpulchri eiufdcm S c o t

apud Colonicnfcs

inter

quindccim Dodores,

quorum nomina,&; cognomina in acrc funt incifa,fcriptu cft ita M/tgifter Gultclmw Vmrro,
Prdceptor ScoTi; vti alias ^ admonuimus,& cncomfa eius cx aliis produximus authoribus.
:

Huius opera erudita valdc,in


Scoti ofer.

tom.

I.

libros Scutcnciacu,affcruantur

apud Minorcs Conuetuales,


^

Cham

h Ao. 1170.
""^- **

VitaloannisScotL
a

Tiithetn.

de

fcript.

&

Bzouius * S c oChambctij in Sabaudia. Quod vero Trithcmius % Sixtus Srnenfis '',


difcipulum,
planus
Alcnfis
Alcxandri
eft
crror
; ctenim Alcnfis prius vitam
ryfiA dicaDt
abfoluit, quam candem S c o t v s inciperct. Annum, quo natus cft S c o t v s, iam dcduximus lupcrius, cx ccrto , & ftatuto ab omnibus mortis tcmpore Alenfis vcro dcccflic
anno t^y. vti fuo loco largius docuimus ^ ; anno faltcm yno vltra viginti,ante Scotvm
natum:vcl,fccundum ahorum opinioncm,annis fermc triginta. Quin & duas claffes Do^orum inter Alcnfcm , & S c o t v m numerare hcct vidchcet DP. Bonaucnturam, &:
Thomam,deindc horum difcipulos iCgidium Romanum,& Richardum de Media-villa,
S c o t v s tcrtia poft Alexandrum claflc fucceflit. Hinc ipfe Bonaucnturam fub antiqui

4.Bibiioh.

c Bzou. ann.

//'</.-

fcipuius Ais-

dAnn.ii^j.
B.I?.

Doftoris appcllationc recenfet '.


Adeo vcro iu ftudiis profecit Oxonij , vtbreui Magiftcr in omnibus fcicntiis euafcomn^flrmi
fofeditftitn- rit. NuUa enim eft ex liberahbus , quam non fe plenc pofledifl^c paflim in fuis operir
e Scot. in

i.

XV.

"**

bus oftendat. Logica tam acutd vfus cft , vt nihil vltra fieri pofle videatur. Quaproptet
percipientibus eius acrimoniam (quod imperitorum eft proprium) Sophiftacaeam frequcntiflimc acccrfit
ptiofus arguitur. Phyficam calluit , vt quammaxime ,
ad res Theologicas enuclcandas. Mctaphyficam perfcaiflimc tenuit, adeovt quidam
aufi fucrint eum in Metaphyficis Ariftoteli prxponere. Ahj volunt cius Philofophiara
Pcripareticam fingularcm cflc atque ad Philofophos Ariftotchcos , contra fidem fefc
armantes , retundendos eflicaciflimam , vt cum multi Theologorum aduersus hxreticos polleant , Scotvs aducrsus Philofophos , tanquam princeps prxlium ducat.
f In i.d.i. Mathematicam pofledit egrcgie. Gcometrices peritiam tam luculenter dcmonftrat *,
^^'
vtad ScoTVM intclligendum , nemo nifi peritus Gcomctct fufficiat. Aftrorum nogibid.d.14. titiam oftcndit ^ , nccnon
Optices callentiflimum fc probat *". luris Ciuilis rara in
''.
dida
opcribus
^'"^
Aliquando acut^ refellit Glof, Canonici vero apprime multa
h Vn 4 i 41.
^,ahquando
pluraprofertfacrorumCanonum
c].3.
loca, vt fuam fententiam , mafatorem
'^'"^^ ^''^^ ^^^ morales, ftabiliat. Thcologiaj praiftantiam in cius Commcntariis
ad
I^^^Vio
Magiftri
Sentcntiarum
adco
plcriquc
quatuor
libros
admirantur
vt
Theologorum
9.
frinq
vocitare non vcreantur. Diuinarum Scripturarum cognitionc ita cnituic , vtplu^^&^d'' ^^w
res cx facro Codicc libros Commentariis illuftraucrit.
^.j.
1 in 4. d, 6.
]sjon me difpliciturum puto Ledori , fi dc eius cruditionc canta ,
foccundiflima
comprchenfionc
vnum
aut
alterum
proborum
virorum
teftimonia
fcicntiarum
,
fubiiQ^Wt k d.13!
q.r.d.ij.q.i. ciam. Futt ,inquit Pitfcu*'", vir ingenio planead litteras faio , (jr ad miraculitm
fub-

anon

&

&

'

'

&

XVI,

tam hominem ttcie meritii fiupcndum , quam inter argutos PhilofoHiftoria vniuerfalis Hartmanni Schedelij ": Ioannes
Minor. Theologus fubtiltfsimus , mno Dom. j 00. vel circa , velut alter

Atc^ue ftcuto ,ivt TPon

0ius"d?arin

'^'^

tmomia.

phos quend^m dixerit Deum.

rschcde'"n
?.mundi ^ta-

o SciVrm de

o f V s , Ordtn.
ApoUo floruit
frA

Sc

^^t minus

&

Citterif

Theologis , fubtilifsima qu/tdam opera edidit.

Hcdior Boctius

Ftr fuit acutiiHmo ingenio prdditua.

Cardmalis BclTants eruditionu

TheolegM , vt eitu ingenio illud feculum cenferi foffet indignum. Sixtus Senenfis ^ Fir
admirandd erttditionis , fubtilitate prddittfs. Trithemius ' Fir in diuinit Scripturis fiudioadeo profundus vt eiusfcripta
eruditus dr tn Philofophia Artfiotelica doBifsimus
q Scncn I.4. fus>
*
^'^''*"^
In diui/'^*^*^ ^^^ penetrabilia ,(jrobtd quoque minus vfitata. Alphon^us Ciacconius
d
rerum abdita^ Scripturis
Philofophia peripatetica verfatifsimus, ob ingeny acumen,
fcriptor.
s Ciaccon.in fyf^
accuratifsimos interpretationes DoCToR svbtilis vocitatus. lacobus Philippus
Bcrgomenfis ' Theologorum fubtiltfsimus perhoctempus velut alter Apollo fioruit , &pra
t BergoM.in
fuppien.
cAterii Theologis fubtilifsima edidit ; quantum valent eius Commentarij in diuinis Codici^*^
abfque nofiro tefiimonio ipfiosiendunt. loatines Rioche " Vir omnifapientiaprofundus,
V Rioche in
copend. t6p.
peritus vnde c^Doctor svbtilis nuncupatur. loanncs Leflxus Epifcopus Rof^*"^* * Tanto fuit ingenij acumine , iudicij in doffrina cognitione vt Theologiam iUam reLcil hb 7

fcript.

P.'^"-^'^''

&

&

'

'

dc teb. Scot. condittorem,


dann.i33o.

quam Scholafiicam vocant

multis fubtilitatibus exquifitis , felicifsime auxerit

f^ quibus quod multa,qu*in obfcuro pofita latebant

mam

e tenebris acerrima ingenij perjpicientia

vitam ac doSrinam auidius confeSiantur immo qui quitfiionis alicuius intirationem ad viuum rcfecant , ac fubtilius perfcrutantur ScotiH^tfumma, tanti ingenij

eruerit, qui eius

laude vocantur; quafi nihil fit aut tantadifficultate interceptum , aut tam denfa caligine
inuotutum , quod S c o T i ingenium non potuerit penitus in^icere , ac clare aperire. Verum
.^.

hoc iUius gloriam aliquantulum imminuit , quodqu inuefiigauit fapienter

;; .: i

cultu illuHrauit
.

ficundLm
f^tmunt ku.

man.m.

non ita orationis

quod tamen futo nsn tam hominis, quam atatis, qua cultiorem loquendifor-

mnm ftfpernata efi, vitio acctdiffe.


Verpmcft eamaetatcm non ita orationis cultui ftuduiffe ita tulit illud fcculum in XVII.
quo Thcologi & Acadcmici, non tam in vcrbis nitidc proferendis, quam in rebus ipfis
;

^j^^s

Vita loannis

Scoti.

j^

&m^inceUigendisoperainomnem impendcrunr. Acque diuina ilU


, vc compculos modus humanz fpernanc clovc
fucum omncm pohti abhorreanc fcrmonis.
finiphcitatis
vencrandr
,
quenciz , 6C
Proinde viri magni qui huiufmodi pcrfcrucancur arcana , non quahcer dicanc , fcd quid
dicanc rcuerentcracccndunc. Peculiarem habenc fuum loqucndi modum qui eo clarius , quo dcmiiTius fecreta pandunc diuina. In hocdicendi gcnerc fimphcitas hxc cloqucntia eft " , f-c virosfumma authoriute dignifsimos fUn^c^ue dtuinos decet. Hc tUt loclir^ expIicAndis

tnyfteria, nefcio quid habcnc maieftacis

Augnft

humtlior

enim congruit

4.

altos autem

quanto videtur chmt c.*!^


ipfis
Cor.t.
tantoaltiitsnon ventofitate ,fed foliditate tranfcendit. Res diuinz ^ non perfua-

cuti funt, nec ipfos decet alia , nec alios ipf*

&

'^'

&

virtutis exphcantur ,
human/i fapientix verbis,fed in oiienfione Jpiritus
dum
vcritatcm duntaxac proponunc, noncxpctuutphalcratos, fed fimplices fermoncs '.
veritati operar/t dat oratio , incompofitadebet ejfe, (jr fimplex. Nihil ergo dctrahic S c o t 1

Jihilibus

^a

SeDecep.

*"

laudibus,neque gloriam cius minuit,quod pcculiariillo Thcologorum loqucndi gcnerc,


fimplici fic vfus fermone. Lcgc Picum Mirandulanum, qui in przfatione
candido
iciuuus. Sane fcholafticae fubciiicaornati(nmus cft, in dcfcriptionc fchol.iftica nudus,
tes, & anfra<3:us vix huiufmodi nicorem patiuncur.

&

&

Docet

fcnbtt Oxonij,
P

V T

V.

'AntoicaqucOxonij licterarum incrctricuto enituic in ipfa adolcfccntia Scotvs,


vc humanas vircs,& communem natur* curfum tranfcendiflc vifus fit,&: vcrum eflc
probaucric,quod fupra retulimus dc pecuiiari Dei dono conccdcndo.per Virginis Dei-

XVIII. ^

**

para:

fibi

Tantum

apparentis, intcrceflionem.

porro lumen

fui inftituti

Reftores

d num.it.

non

fub modio abfcondcndum,fcd fupcr candelabrum ponendum dccreucrunt. Quare euocaco ex AcademiaOxonienfiadParifienfcm, Guliclmo Varrone,cius,vtidiximus,prx- eSupram^.
cepcore, ad cathedram Theologalcm rcgcndam, Scotvs fuffedus cft przceptori. L*iit msgn

Vcroque hoc viro adc6

Oxonienfis, vt eateruatimillucconfluxcrint
ctium millium ftudioforum fubannum joo.

floruit Vniucrfitas

auditores, &vlcra ccnfum

communem

'^f*"^'*^'

quo ccmporc illic legic S c o t v s , criginca millia fuiflc recenfita, fcnbit Pitfcus ^. Concurrebancenim, cefte Rodulpho^exfinitimiscuncVisciuitatibus,&pencexorani mundi angulo, plurimi ad eum videndum,& audiendum, qiicm tanquam quoddam cceli oraculum vcncrabantur. 2^/^//^/wr*off///w, inquit prardidusauthor '',
abHrufum
^uoa perjftcax etus tngentum non penetrauertt
e tenebrts eruertt nthtldentque tam nodofum, quodiUe tjuafi quidam OEdipus non dijfoluerit : nihil inquam, adeo erat dtfficultate intereeptum , vel denfa ealigine inuolutum , quod S c o t i ingenium non potuertt ex-

&

&

de

Pitf.

'^^*'-

0"n

g Roduiph.
|"'"Scoti.
fcriptor.

flicare.

XIX.

autem Oxonij vltra philofophica, eruditirtimos Commcntarios in quaruor ScrSifi, ihijg


Sencenciarum , profundius in primum diffufius in quartum. Inccpiifc hoc opus '* ^""f""poftannum 1500. conftacexfecunda quarftionc prologi , vbiaitannopra?di<5omuItos scot.'q*t.
Mahomcti cultorcs occifos fuifl*c , & plurimosfugatos. Hxc dixiflfc putem de Caflano i- <^^ fpt>Tartarorum Regc,quideponfarafibi Rcgis ArmenorumChriftiani filia, Chriftianam
ipfe fufcepic fidcm ,
dcuitis Perfis, pulsoquc if.gyptiorum Impcratore , Syriac iura dabat ^ Huic, indifto Romat Concilio , Bonifacius validum mifit fubfidium , quo adiutus k iEmii. la
F"'forciccregicconcraMahumetanos. Sccund6 citac Scotvs Decretalem, qua BonifaScripfic

libros

&

'

["f^"]^

fextoNonas Martij , anuo sc<h.


quarto Pontificatus , qui incidic in annum Chrifti 1198. Terci6 cicac "^ Bullam Benc- ^'jj?
didi XI. quianno i jo^ vndccimo Calend.Nouembris^fufFcduscft Bonifacio.Quarc q.,.
poft hxc rempora hos fcripfic Commentarios, nifi fortaflis prJus opus abfoIuerit,& poftea
illa fuis locis inferueric. Similicer occurrendum eft eis , qui fcrupulum moucrint cx eo,
quod fcripcum Oxonienfe dicacur S c o t v s vcro Parifiis habicauenc anno j o^.vti conftabic ex litreris proximc adduccndis , quo ramen probabilius eft Bcncdi^^um X I. non
nifi ad finem anni pratcfcdentis cledum , dediflc litteras , quas S c o t v s dicic fe legiflc:
vci namque diximus,potuic Panfiis diploma vidifle,& dum fcripta pcrcurrercc,commodo

cius

VIII. approbaclibrumfcxcum Decrccalium

data

eft

'

loco

X X.

dubium

intexere.

Hoc autcm opus

ecfi

mis laudibus cxcollunt

Authoris immatura morte ab incudibus ablatum , omnes fum/ eo monlirauit , ^uod fiurit ingenio per^icacifiimiu , aic Ferchius
A. 4

in^.

"^^*

Vita FJoannis Duns

8
a Fcrch.c*.

chios citatus

Scoti.

^i&i rerum /tbditarum ferfcrutatione ahditi/simus m cententus exteriore


,

quadam fuferficie

adveritatum frofunditatem ajfirans , ficut difceptationum


argumentorum cengefiorum flurali'
eiufdem frolixitas ofinionum exfenfarum varietas ,
tasdemonfirant. Duahus in rehus exceUuit :frima quidem in famofis frofofitionibm valde
accuratis
vniuerfalibus iruendis, ad quas tanquam ad frincifia refoluit fuhtilifiime theerernata c^uttc^ue ; vndefit vt illis , ceu fortifiimis munimentis , Scotifia tum arguendo , tum
rejfondendo euadant rohufiifiimi. Secunda , in rerum frofriis ratienibus , 'vel ef[entiis,fiue,vt
do&rindi ifed

&

ScotiBtt loquuntur^quidditatibus^dr rationihus formalibus indagandis, efi incomfarabilis.

enim a rerum ejfentiis

ckm

accideritia, fiue communia,fiue frofria eafint,fendere nofcanturyfraci-

fuus De&orum fcofus in entium,quod quid c^^nofcendo confifiit.Acceditnatiua qujtda Scotica


fubtilitatis longanimitas,

Commcntarios hos

P"'*^*^' '"

nuncurl"

& Jfeculatienihus confiantem


& lahoriofum,aliequin fru6iuvacuum dimittit.

quam (jr in frofofitienibus

oh tdc^ue requirit le&orem valde attentum

redcgit in locos

difcernis-,

communcs magno

& laborc

ftudio

Hicronymus

Rcgifelmo Vcneto , cenfuic


foecundos amoenofquc hortos fcUcium arborura cxcclfarum contcmplationum , in agro

Fcrraricnfis

Ordinis Praedicatorum , quos, tcftc Pafcalino

Hcclcfia: fatarum.

^J^odeBe Jcrihit

C
MtdefleMtio.

^ catholice,

VI.

V T

TLluJ prxtcr rcliqua potiflimum in hoc operc atquc in rcHquis itcm clucubrationibus XXI.
admirandum quod cum nemincra fibi propofuerit fedandum nequc in vlJius vcrba iurauerit; fcd in vcritatis gratiam modo hunc, modo illum Dodorcm
ctfii
,

JLcius cft

ctinionei.

nominatiflimum ,

confpicuum pro Scholafticorura


more refellens & S.Thomx dodrinam.multis nominibus illuftrem,& communi calculo
commcndatam,phirimis in locis impugnauerit pracfertira vcro qua: in prima partc S.Doctfi doftrinac

&: fan(3:itatis titulo

cCaietan.it

pn^

a .i.par-

candcm Caictanus prxfatur,diccns*^ Theologi comflures,neque adeo


contemnendi, magnum fihi nomen ingenij^ ac doifrina faBuros hincfe ejfe futarunt ffiveluti

lorcdocuit, vtiad

munitifsimas arces fortifsimi Duccs felent , ita illifartem


offugnarent.
tilitate

o a n :i

cofia

(jr

vero S c o t v

hancfrimam fuismachinationibus

, hac in re , laborauit fuhquippe qai fingula eius fartis verba labefaliare contendat. attamen ita

& rehgiosc

egregia ,frater cateres

verbum vllum iniuriofuracxcidcrit, autquodiuftam


minus cautc protulcrit. Addc quod maius cft , homincm Cathohcorum virorum , & orthodoxorum Do(^orum fcripta conuellcntem , nihil minus
orthodoxum , nihil non Cathohcum dixiflc ita vt cias doArina per terccntura , & plurium annorum interuallum nullo,vclminimo, fufpcdx,aut minus fana; na:uo, communi
Ecclefiac , aut vUius cx tot Concihis , quac toto hoc tcmporc cclcbrata func , iudicio fic

modeft^

olFenfam gcnerare

fecit,vt nc

poffit

afFcfta.

Vtramquc &: candidam mentcm


d Poffcuin

nius Poflcuinus

<J
:

ScoT

I,

& fanam dodrinam

ineo fincere laudauit Anto-

inquit, doilrina graue tefiimonium extat, quod eius libri, ahfque

vfque in hanc diem trecentes circiter annos , in OEcumenicis ConciliiSy tnuioCerte cum illud D. Augufiini de laude charitatis , verumfit ' IUe tcnet
quidquid latct ,
quidquid patct in diuinis fcrmonibus , qui charitatcm feruat in moribus haud mirum fuerit , fi ingenium De6toris fitbtilismodefiid, (^ charitate praditum al-

vllo erroris nAuo,


e Aag.ferm.

ad med?"'^

laff permanferint.

&

indagandam. 2{unquam enim fuam fententiam


frefert in aliorum iniuriam vel deprefsionem quin quorum aut erreres conuellit , aut ofiniones excutit tam id modefte
adeo flerumque fuffreffo nomine facit vt chriftiano feEleri
hafijfe a Demine fafientiam ( certe integram mentem ) coniici fofsit. Guliclmus Vorilongu
cundem Dodorem compellans ait ^: Mirum tot fublimia fcrihens quod in errore non es deQuarcnon
frehenfus alique. Similiterfercadnotarunt PctrusRodulphus ^,&Bargius
immcrito facraslnquifirionis gencrahsRomaETribunal,antc Annum i6zo.prjecepitdo^"narura aut librorum ccnforibus, vt quidquid S c o t i cfTc conftaret, intadum inuiolatiimquc permitterent. Ccrtc qui ad eius fcrrpta oculos conucrterit,facilc vidcbit, quod
nan modo pictas Chriftiana orthodoxo Doaorc digna ; vcrum etiara dodrina,& humilitas pari grcflu in eifdcm incedunt. Difllcruit ille quidcm quod magis cx vcritate vifum
eft, ea tamcn animi modcratione , vt finc cuiufquam prxiudicio vcritas fuas ferat partes,
illi quorum fentcncia impugnatur, debitara rcuercntiam. Nec enira fua ita lcdori inculcare ftuduicvcluc fincomni haeficationc fcqucnda ; imm6ne eundem ab aliorum
tifsimos fenfus eruere fotuerit ad veritatem
,

f Vorjlong.
*"'

ceot"**

R Rodulfh.

h Bareius in
proi. I. Se>-

""

&

''.

&

fequcla

XXII.

Vita F.Ioannis

non fecus ac aliorum arqua difcutit lancc;


inde non folum animi fincerus candor,fed veritacis non glorix (ludium in eo Fuif-

fequela abftcrrerct , propria intcrdam placita


vt vel

Duns Scoti.

fc legentibus apparcac.

^x
C
XX 1

T
X

r.

fcripfirit Parifiii.

VII.

A P V T

"IMc dixiraus dc iis, quae fcripfic Oxonij

prxfcrtim in Magiftrum Sentcntiarum

J.tcr rcliquas cius clucubrationcs, vt laudaciflima,ica magis obuia,

dcnu6

in

& vficaca.

in-

eundem Magiftrum Reportata qua:dam Parifiis,vtiomncs indigitant attamcn


;

ca , qua: fub cius nominc circumfcruntur , aliquas patiuntur cxccptiones ctcnim praeccr
ftylum longe diuerfum a fcripco Oxonienfi , difcrepac cciam ab codcm valdc dodrina.
:

Addc long^ humilius, & infcrius eflc priori

tuij fdfft.

Scripfit '"

^'^f*-

lujuiunfu.
''"'*'

"^'

^'-

fZjJll!''"'

opcre,acque proinde ingenio iam proucdiori


ficri pocuit , vc iunior exadius , fcnior minori

indignum qui namquc


Atquc hac rationc fadum cft, vt neglcdis Rcporcacis Parificnfibus
umncs inhaircanc Oxonicnfi Commcncario. Ex S c o t i fedacoribus non fuic qui RcDoftoris

cum

fubcilis

laude docuerit

porcata hacc clucidarct, aut fuiscommcntationibusilluftraretentarct.foIusnoftcrHugo


I

Gauellus laborcm hunc aggreflus cft , vt nihil quod S c o t i dodrinae capefTcndje , aut
nomini magnificando conduccrct, prarcerirct. lamprodicruntciusScholiain hoc
alia Thcologica opufcula. Id aliqui cxcogicarunc
opus , in Collationcs , Quodlibcca ,
cffugij , vt plurima hinc indc coUegcrit Scotvs,&cx fcripco Oxonicnfi reporcaucrit,
tumulcuaria quadam colledionc , vcabfolutum opus opporcuno ccmpore concinnaret,
cius

&

prarpropcra tamen morte infcdum,cx difcipulisaliquem voluiflc cdere,ne perircc, atquc


cx proprio penu aliqua addidiflc, fuppleuiflc, commucaflc.Profct6 Macchzus Fcrchius
omnino S c t i eflc ncgac, pocius alicuius aic efle Scotiftae fcd cgo partim S c t i, partim cfl*c Scotiftac contradiori cnim voluminc exfcripfic ille,quae S c o t v s libris quatuor
qux nos in hac cdicione damus cx Bibliocheca VacidifFufius fcripfit Commcntaria
cana , aliorumquc codicum MSS fidc corrcfta , de quibus in Praefacione ad ipfum opus
amplius diccmus. Reliqua cius opcra vbi fcripca finc , non conftac omnia commodius
dc fingulis noftrum profevbi dc Scripcoribus Minorum feorfim egerimus,refercmus,

Frech.

''

cjt.

'

&

&

rcmus iudicium.

XXIV.
rit

Quando vcro Reportata vcl fcripfcrit,vel collcgeric Parifiis, auc quo ccrto anno vcneLuteciam eft incompcrcum. Sub Annum 1 3 04. illic habicafiTc conftat ex licccris Mi,

niftri

Gcneralis Fr.Gondifalui, quibus concedic faculcaccm, vt ad Baccalaureatum S c o-

T V s pofllt promoueri. Harura cxcmplar cx Petro Rodulpho


authographo.hic fubiungo.

IN CHRISTO

Domino.

D expeditionern dileffi in Chrifto Patris *A.gidif de Legnaco,

de quo per litteras veUras

vt moris efi ) eodem


fecundum vefiri ftntuta Conuentus BaccaUureus
huiufmodi frafentmdus sd frafens deheat effe de ^liqua Prouincia aliarum a Prouincia
Francid,dileiium in Chrifto Patrem Ioannem Scotvm,^^ cuius vitA l^udabiltfcientia excellenti, ingenio'que fuhtiiijiimo aiitfque inftgnibus conditionihus fuis partim experientia ionga, partimfama, qu<e vbique diuulgata eft informatus fum ad pienum DiieBioni
certific0tm exijio, citm de alio

teat,

csiculo pr/tjentando frouidere ofor

ciim fecundum ftntutfi Ordinis

diEium Patrem tygidium principaiiter dr ordinarie pr^fentandum iniungo nihtiominus vobis ad meritum faiutaris obedienti/t,quatenusprdfentationem huiufmodi
cum foiemnitate foiita ,ftne muito difpendiofacere debeatis .fttamen conftiterit vobis quod
veftr/t afsigno foft

Dominus Canceliariusveiit duosftmui iicentiare de noftris voio (^ piacet mihi quod frater
Aibertus Metenfis ,fiad Conuentum redire poterit cum Prafato Fr. loanne deheat expediri.
,

&

In quo cafu mando


ordino quod diius Fr. Aihertus antiquitatis merito incipere debeat,
Aiho Fr. loanne fub eo poftmodum incepturo. Vaiete in Domino,& oratepro me. Datum in ioco
Ffcuii Prouincia Marchi<e Anconitana XIF. Kai. Decembris Anno 1 ^ 04.

XXV-

Magnum illud fanc cncomium

ij.

Parifiis, vcl cius

Fr.Gondifaluus gaudium in

A^

cas cx ipfo tranfcripfic ^ RoJuiph.

CHARISSIMIS PATRIBVS,
Vicario, & Magiftris,

SIBI

Guliclmo Guardiano

'',qui

fuprcmi Religionis Redoris dc pccuiiari viro , coque

ado

Priftn/*tmr

tU B*tcUut'
^^^^^^

Vita F.Ioannis Duns

lo
Graue optimi
^effimoniui

adolcrccntc.

DileBum in

chrifio P.

Scoti.

Ioankem Scotvm, </^ cuius vita laudabili,fcien-

^^* txcellenti^ ingenio fuhtihpimo , aliifque conditionibtti ftiis,fartim experientia longa,f(iro[U vbique diuulgata ejl, informatus fum adflenum, DileElioni velirx. afsigno,^c.
Quantus vcro qualifque fuerit hic Gondifaluus Generalis Miniftcr apud quem ade6
cgrcgie ScoTvs audicbat docct luculenter hoc fuo teftimonio Aluarus Pelagius *
coxuus SanBd memoria Gondifalpus Hijpanus de Preuincia Galicix, nobilis gcnere ,fed noEuangelica faufertate vere frater Mtnor (^ aeUtor ardentif
moribus ,
bilior vita

timfama,

a Aluar. lib.
1. de pianV.

&

fimus reguU, f^ dominus faupertatis,(jr Dominica httmilitatis. Magilier in Theologia realif


opere , de maioribus mundi litteratU in triuio^c^ quadriuio, qtti farttm poji morftmus, verbo

&

temfuam Parifiis in vifione quibufdam Fratribus nojiris affaruit gloriofus in throno refidens
cum corona aurea, (^fceftro qui dixit tunc, quodfedes threnifibi afsignata erat iu ccclo,quia
,

ffirifsime in Ordine iujlitiam obferuauerit.

LutetU Uuream

fufcipit Doctoris

^ pro immaculata Virginis

MariA Conceptione decertat,

Capvt

VII.

PAriilis itaque Baccalaurci primum mox Doftoris infignibus laurcatus dcindc a fuis XXVI.
in Comitiis Tholofanis Anno 1 307. Regens creatus ^ primum locum inquit Poflcuinus
in Schola Parifienfi ajfecutus, Academiam illam multum illuUrauit Theologia JcholaUick mtiltis fubtilitatihus auEia. Hic primum publicuminiuit certamen proimmacu'^'^ Virginis Mariae Conccprione qui eandcm etiam Oxoni) fecutus fucrat fcntentiam,
& Hbro tci tlo, brcui fcd fohdo,commcndauit difcurfu. Nam cumpubHca, &: folcmnis dc hac re difputatio ^ ad fedandos iam cxortos tumultus intcr Mmorcs & Prxdi,

c Po(reu.cit.

Defenditim-

vT^^^c^Zeftionem.

d Vcrnu!. in

fn^oL.

'^

Apoftohco prxccpto, Apoftohcis etiam prarfentibus inftituerctur Lcgatis (nequc


cuim S c o T V s primus omnium hanc dcfenfauir fcntentiam hcet primus pro ea dctcndenda grauiora ftrauerit fundamenta ) miflus eft hbenfquc vcnit Oxonio Parifios pro
dcfendcnda Virginis puritate cui fuam omnem vti diximus acceptam ferebat doftrinam. Aduerf<i fr.rtis tutoribus ( inquit Pelbartus Tcmefuarius * )feoffofuit ingeniofifimus
Boiior magnum fuit fondus argumentortim, quibus imfetehatur erdntque numero 1 00. omnia ftne interruftione quieto (^ tranquillo animo attente audiuit (jr mirabili memoria fuo
^''^^^'^^^>

ct'-

ccpr. a sixt.

IV. appio-

c Peibar.hb.

ait.3.

ordine refimpfit
tate

foluendo intricatas eorundem difficultates

qna Samfon DaliU iigamina

Sco TV

multas

& nodofos fyllogifmos ea facili-

in fatiorem Philifiinorum fofita

dirumfebat. yiddidit

& fortifsimas rationes, frobans Virginem J'aniifsimam fine

originalis

feccati macula conceftam. ASitis obliufefecit fafientifsimam illam Vniuerfttatem Parifien-

fem, qu in gratificationem
vt Mmpiexx

ffjf

Hoc itaque adu,

&

Scotvm

iis,

celeberrimo nomine

DocToRis svbtilis inftgni-

quae fcripfit in Tertium, allcxit Vniucrfitatcm Parifienfem ad

efFormandum decrctum quo

cauit, ne ad vllos gradus Scholafticos admittcrctur,


fedcfcnfurum Beatam Virginem a noxa originaria. Decretoad^ votum
dc cclcbranda quorannis fcftiuitatc immaculatx Conccptionis Reuerenf Cncar. in
J^''^''^
eiufid. virg. difiimo Domino Vrbis Antiftite Mifi^a: facrificium offcrcnte,& vno ex Magiftris concioP"^-^'
nem habente. Quje fcftiuitas dum in diem Dominicam cadit , in Conucntu PrardicagLib.aeCo- torum ahistcmporibusin ConucntuFratrumMinorumhabetur. Scripfiahas ^largius
^^ l^^i-iius voti nuncupationc eamque S c o t o dcbitam oftendi. Ipfa fan^ pia , & com\'4a
feft
munis opinio iUi fert acccptam ftabihtatem fui principij , & pcr fohda, quc iccit fundai5..i.n.z.
mcnta , iuum incrcmentum. Licet enim plurimi, maxime ex Francifcanis, in hac rc ad'aborauerint , & fuppctias tulcrint ahj non nifi S c o t i iaftis fundamcntis fua fupcrSaiazar.
ftruxcrunt & ab aduerfariorum molcftiis fe expcdicrunt. Vt non immerito noftri xui
Itb. dc ConsL

pl'"ifitn[.

hnnc

epinio-

''^"<^

qui prius tton iuraret

V.

cc^pt.c.i3.&

yj^. tjodus ita contcftatus fit


Subtilifsimus DoBor quemadmodum omnibus Theoiogis immaculatA ConceftionU frofiignandtt author extitit j ita etiam nthilfratermijit qnod in hac re
''

Pincda in
pnml. Reg.

loan.

Rutz

jn vita Scot.

Morcn^ dc
Rin c^p.4.

Lczana

in

^^ maiorem Viriinis
facere poffet. Deindc :Ioannes Dvns Scotvs fraci.'^'^zloriam '.''',
ri
r
rj
ac maximus ftir^ Concefttonis vindex qtti tantam hutc doilrinajua authorttatepdem
comfarautt, quantam nuliusalius ante, veifofi iffum.
illud fingularc & mirandum commc- XXVII.
Qji' dc publico hoc cius congrefTu fcribunt
moraut quod dum ad difputationis locum procederct coram obuia B. Virginis ftatua
rti^./~
^-iniarniorca breuiter orauent emfquc opcm cxpoftularit fimulacrum vero mchnato capjte, fignificarit fopcrnum ei non defuturum auxiiium. Communis ita fcrt popuh Pari-

fuus

'

&

aiij piuti

i.

t,

ApoloB.c.rt.

f.

ficnfis

Duns Scoti.

Vica F.Ioannis

ii

ipsaque imago rcm confirmat patcnti,&: vfquc in hodicrnum dicm pcrfcProfcdo non nifi fupcrno auxilio ita pocuit inualcfcerc cius

ficnfis traditio,

uerantijCapitis inclinationc.

eamque impugnantibus cx aducrfo pcr tria intcgra fccula dodifquotquot cx Angelici Dodoris Schola prodierunc , G. paucos cxcipias. Nihil h* </#5.*
profcdo S c o T r nomcn reddidit illuftrius, quam fufccpca hxc, pro Virginis indcmni- ^%^'^''"''
tatc tutela nam & ex hac difputationc Doctoris svbtilis nomen accepic ,
y?r.
pcrennem gloriam acquifiuit. Quanquam cnim in Thcologicam facultatcm plurimas
inucxcrit nouas , &:antiquas innouaucrit fcntcntias cx hac vna dc Maria: immaculato
Gonceptu , tanquam proprio ftcmraate gloriofius cnitefcit & pcnc omnibus poftcrorum votis collaudatur. Pio ftudio, & laudabili conatu,ille Mariac Virginis confuluit hopracftito obfequio , magnum illc viciffim honorcm rcijori fed & ab impenfo ftudio
porcauit. Magnaquidemillagloria, quam quidam indicant, & ciarius innucrc vidctur
Epigramma, ad eius fcpulcrum appcnfum vt pro vi<3:oria cx illa difputationc rcportata,
fcntcntia, rcfiftcntibus,

fimis viris,

&

&

nonfolumexauditorumapplaufu, verum
cia , ei tribucrctur honorificus titulus,

& ex authoritatc

fcu nomenclatura Pontifi- ^'*'"^-

Doctor.is svBTiLis,ita carmen

vecuftum,

fcd impolitum,

'^7^*/,*'
'w-

eft Virgo frimifine Uhe farentii,


Hic tulit , &c.
Inde gentu meriti tantum ftbi Papa refuniens

Concepta

Doctor

svBTiLis,

Mcitur^ inde dedit.

Papa hic probabilitcr crat Clcmcns V. nam fub Pontificatu Bcncdidi X I. aliquoc mcnfcs Oxonij adhuc commoratum S c o t v m duximus ' probabilius, ex Bulla Bencdidina ab eo citata iu fcripto Oxonienfi. Ab hoc tamen Bcnedido indidam publicam difputationcm , ad quam S c o t v s perrexit dcinde relatam Clementi V. in Galliis anno
fcqucnti creato , cui dum hominis acumen &: dextcritasin rcfcUendis aducrfariorum
obicdis, narrarcntur, Svbtilis Doctoris agnominc cohoncftafTc non cft omnino
improbabilc. Nifi &: probabilius , & verofimilius vidcarur Epigrammatarium per Papd
nomen intcllexifiTe Epifcopum Parifienfera ita cnim prifca ferebacxtas vt ctiam Epifcopi Papx vcl Patres Patrum quod illa vox fonat appcllarentur. Exempla habcs plurima in Auguftini , Hieronymi, &: aliorura cpiftohs ad Epifcopos confcripcis.
,

Suprin.ij.

Coloniam mittitur ,

C
HOnorifico donatus
1

^ qua de caufa ?
V

V T

11.

nominc, magno auditorum concurfu

lcgit Parifiis

dcncc Anno

cS.fupcrucncre Miniftri Gencralis Gondifalui obcdicntialcs littcrx.vt Coloniam

Agrippinam fe transfcrrct. Acccptis littcris cxtra Lutctiam , in prato Clcricorum , quo


co dic cum difcipuUs , rcmittendi animi gratia, feccfiit, coeca & prompta obedientia '',
valc difto iis,qui aderant,rcda

Coloniam

itcr

affumcre coepit,antc

quam domum,Iibros,

aut fcripta collciiurus, fcu Fratrcs falutaturus rcdirec Admiraci difcipuli.incerrogarunt,


cur non abirec in Conuencum , Fracribus valcdidurus ? at ille dignam loanne proculit

fcntcntiam

Pater Generalit Coloniam ire iubet

Grauis fanc

redire.

& ponderofa

|'n^*'j''T^*
q. i.

'''""/'* **-

nen in Conuentum ad falutandos Fratres

fubeflc debuic caufa

vc canrus

homo

cx Acadcmia ^'^: '^'S'-*

omnium
tas

prima, deftinaretur ad Vbios, apud quos Vniuerfitas non erat , ncquc ipfa ciuiquantumuis inferioris Gcrmaniz Metropolis amplififima, pulcherrima, atquc poten-

tiflHma

pracferenda Lutetix.

Varias varij rcferunt

quidam volunt proindc miffum

vt

^'

^-''"rfi-

Academiam caftcrarum inftar fundarcc, & ccrccabfque fcrupulo aflrcric Pccrus Rodul- j^f ^*"
phus % quod Foiuerfttatem Coloni/t inftituit & frimus fundamenta iecit, Atqui improba- Rodulph.
tum putant alij cx co quod teftibus lacobo Middendorpio ^ & loannc Pitfeo * Acadc- ^ Middcnd.
,

Vrbano V I. Legatis cx Mendicantium Ordinibus ab Agrippinatum Scnatu


dcftinatis ad Annum 1588. fundata fit. Poffunt camcn hxc ica inccr fe cohxrcre vc &
S c o T V s cum aliis Dodoribus inccpcric & fub Vrbano alij pcrfeccrinc. Prima fundamenca bonarum artium, & honcftr difciplinx icccrint A Ibcrcus Magnus,Thomas Aquinas, & S c o T V s ali j fupcrcxcruxcrinc caecera, qux ad Vniucrficacis brnacum,& complcmencum potucrint deVuifie. Nequc cnim repentc vnico impetu ftabiliri potcft litteraria
mia

haec,fub
,

haec cefpublica

qux toc fumpcus

redditus , Magiftros, miniftros

aulas difciplinar, &: id

'genus

At Acad.Co-

je
Angl.

^''"pitf
fcript.

^^^so.

Vita F.Ioannis Duns

Scoti.

gcnus alia plura rcquiric. Atquc ica infinuare vidctur Pitfcus non cnim abfolutc tunc
inceptam fub Vrbano dicic, fcd publicis iam fundatis lcdionibus , dcbitis aflignati ftipendiis , Acadcraiam credam ftabilitara , &: priuilcgiis munitam ad Vnmetiitatis Pari;

cratfpol.

fienfis

fimilitudinem. Concordac Pecrus Cratepolius

de A.chiep

yfrckiepifcopt Coloniert.Anno

n.sj.

hnbuit.
cit

Dem. i i%%.fub Vrbano

his verbis

Tempore Frederici III.

V I.frocHrante arfiplipimo Senatu^initium

rrim/imle6{ionem prafente Senntu ,/icClere,indomoCa,pitulfirimaioris EcclefafeCM^lcarienfis, ac Theologm quidam Parifienfis , hk qitoque oltm hutpn Vniuerfi-

D. Gerardus

tatis fundamenta iecere

do^if^imi viri , fub his

D. Alberttis Magntis

S.

Thoma^ Aqttinas Ioannes Scotvs


, cunc fuic omnibus prjemiflis re,

& fub S c o t o forcafiis incepta

quificis Poncificiaauchoricatc ftabihca.

Aliam ahj caufam aflignanc, vc fciliccc priuatam intcr Fratrcs fui fodalicij Academiam
iMvteriMs inftituerec. At probabile noncft tantum virum, publicum Profefforem
Vniuerfitate.
jin vt schi-

tnjitutr*
.

p2j.jfjgjjg

iHinc

amoucndum

XXIX.

vt priuatsc inter domcfticos duntaxac Schol.x principia

Immo & infticutum

iam ftudium apud Mihores Colonienics probat tabula,


fcu indcx Fratrum ibidem fepultorum , qualis communiterin mon?.fteriis Ordinis habepracftrueret.

tur,m quo cum caetcris Rcligiofis ibidem connumcratis, hi recenfenrur lUius xdis Lcdores Fr.Andreas quortdam Le^or Colonia. Fr.Alberttts de Mediolano quondam LeBor 'oloni.
(

Fr. Hymtctts Vol

quondarn LeStor

Colonitt. Fr.

VVillelmus. .Le^er Colonitt,qui obiit

Gerardus qttondam Lecior ZoloniA Reuer. P Fr.

AnnoDom.i ^oj.Dcindcin eadcm tabula,poil

trigcli-

mum quintum fequitur Reuer. P. Fr. loannes Scotus ,facrit Theologit Profejfor D o c t o r
,

SVBTILIS
bFerch.c.7.

nominatus, quondam Leilor Colonid, qui obiit Anno

08

^/

Idus 2{ouembr.

Matchxus Fcrchius ^ Pccrum Paulum de Nouariajnfubrix virumjteftari


MSS. quibufdam vetuftis codicibus caufam,quam fubiicio, lcgifTc In Conuentu Pa-

Scribic vcr6

jtn aliorum

fc Jn

inUiii.

rifienfi Francifcano

X X X,

legebant Regens primfts Reginaldus Prouincialis

Prottincia Prouincite:Regens fectindus

Ioannes Dvns

feu titulo,feu re fuper


,

Crtz iunier,Scholaprac/art[!^imii,acfre-

qui eius doftrinam exofcularentur, viris referta, in Sorbonx. Cathedram conjcenqua


Reportata pro illorum temporum confuetudine dicitur compofuiffe ) feriior notam
(
non tulit. Sed prAclaram naStus occafionem quod Scabini Colonienfes talem Coloria tn Germania, qualu Lutetia in Gallia erat,Academiam erigere optarent, a P Generali I o a N N E M
S C o T V M tanto operipraficiendum curauit.Receptas pro voto litteroi Prouincialis,mora impatiens,ad Scotvm,^'/ tum remittendi animi gratia extra Parifios cum difcipulis,afiifque honefiifiimis virii effet,tranfmiftt. Doctor s v b t 1 l i s litteras emni cum reuerentia excepit,f^
nec Lutetiam quidem ingreffus,Coloniamreciaperrexit.StA & ha:c caufa incidir curo prima,
vanatquc folum in modo narrandi, &l omnium vota potuerunt concurrerc, vt Coloniam
S c o T V s mittcrctur;ciuium Agrippinatum ad fuac vrbis fplcndorem,conforcis Rcginaldi
ad xmulacioncm.
Grauior illa caufa , quam Ferchius ' pracfcribic. Emerferat inquic ante aliquot annos
e Percl.ibid.
illorum, quife de ordine Apofiolorum ,fuperbe nimii nuncupabant., toties
jin vt cbfi. fi^^ Begardorum,
fitret mre- a Pontificibus condemnati ^
qui etiam friBa fronte afidei Catholica linea exilientes, aduer^*'^ Ftdet CathoUcx fatores infurgebant, prafertim aduersus Fratres Pr<edicatores,dr Minores^
dvide Abnal.Mio.An. eo vfque
vt tii conciones habentibus Haretici publice obfifterent , acpetulanti dijputatione
iji8.n.}8.
coffgrgdi auderent. Erant Colonia plures ex Dominicanafamiliaalumni Alberti MagJii Anno
I r 86. inde in ceelum affumpti.Minorita,Le6iore eorum defunEio Anno i J o j hac de re Genera^
quenti(?imis

tn

diffet

&

XXXI.

lem Gondifaluum velfolum veletiam cum Archiepifcopo Colentenfi,fecere certiorem GenetalUpro z>elo Chriftiana fidei,& religionis Francifcana feruentifsimus, illuc Ioannem S c o,

TV

M nunquam difputando viBum,ad truces Hareticos reuincendos,ac radicitus euellendos di'


Nam etfiBegardi atque Beguirfa in Italia, Prouincia., altifque locis ebullierint au-

rexit.

eionibus

irt

dacesnimis,(jr eftrentes erant in


'

Germania , eoqueprorumpebant infolentia,vt publicis in con-

in medio plenifsimorum cenfeffuum infttrgerent in Pradicatores

& Minores, illortim

harefes e roftris condemnantes. Patulum extat huius temeritatis teftimonium in Codice Statttterum Colonienfium , vbi ,ad Annum i; 06. refertur decretum Henrici II Comitit de Virnen-

kurch, Archiepifcppi Celonienfis , centra hcs errores , fub his vcrbis , Feria fecundapofi

Domi-

nicam luuocauic compaBum : dr qued amaricante mente referimus, eorum aliqui laici, ac litpradicationibus publiteroi nefcientes, Pradipatoribus,^' Minoribus in fermonibus eorum ,

eis (

quibus in agre Theologica fapientia centinue laberantibus

pradicationis

verbumper fa-

erofanBam Ecclefiam efi commiJfum,(dr miniBeriorum Dei , t^fideifecreta lucefcuni) non ftne
vehementi fujpicieneprauitatis Haretica publice reftiterunt infidelium iniuriam ^fan6ia
,

pcclefia;frrorem,& cacitatis catiginem,inveritatis lucemjpargentes,temereinfultarttnt.


Aljj

candcm mifTum Scotvm volunt Coloniam,

vc Albcrci

Magni

difcipulis

pugnam XXXII.
redintc

Vita F.Ioannis Duns Scoti.


redintcgrantibus

&

controuerfiam dc Conccptionc Virginis rcnouantibus obfiftcrct; ^nvtvhxj.

caquc dcxreritate, ac dodrina:


ginis

immunitatem

O uatuor iftx

ig

apud Agrippinatcs, quiapud Parificnfcs , Vir-

fubtilitatc,

peccato originali aflcreret.


caufac, a variis rclata; , poterant codem tcmporc concurrcrc

omnes ScoT

atquc pro-

vM tranlmitti

Coloniam. rortailis tunccxortacoguatio Acadcmiam


publicam inftituendi tunc Minores Lcftorc carebant Hazrctici infoleutius fuum virus
fpargcbant, atque Alberti difcipuli Virginis a noxa originali indemnitatcm maiori oppugnabant conatu omnia hacc cfficacius mouerc potcrant Primiccrij animum,vt Dodorcm, quantumuis valde apud Parificnfcs dodrina & auftoritatc pollcntcm, ad Vbiorum
ptcr

"ZmtmJ!!,'.

dtfmd*.

"!
.

fur cmna
'^^" '*"/*'

votum Coloniam deftinaret. Argumcnto

cum a

Primoribus vrbis cxpetitum quod


populo obuiam proccflcrint ,
quafi folcnni
pompa vfquc ad Conuentum fuorum deduxerint. Non aliter quam olim Vcnicnti Plavittata naui;itanobilifllmaciuitasharc
Syracufanorum Rex,quadriiugisalbis ,
toni
S c o T o aduentanti magna populi frequcntia, crebro Magnatum apparatu , occutrit vt
aduenicnti Procercs

cum

Clero

eft

&

&

&

cum tanquam Solem aliquem,fibi exoricntem,fufcipcret,& amplexaretur. lacobus Middcndorpius * Colonicnfis fcribit eum in ccenobio Minorum frequcnti fchola lcgiflc &
difputaflc fa^pius cum immaculatx Conccptionis impugnatoribus. Scd & Hxreticos fu,

MarCl, Fi"*

piatonii'

aMiddend.

pradidos acriter infcdatum fuifl*c innuit tabula Epitaphij ad fepulcrum appcufa ,


pra: reliquis habetur
,

in

qua

hoc diftichon

Concepta

Hic

eji

tulit

Virgo frimi ftne


,

hic htrefi

Ube

pr<ielia

parentis.

dura dedit.

Nequc enim rcde exfcripfit Rodulphus


,.

i.J

aut

'',

fi

qui alii,qui

ita

b Rodul.Vo-

lceunt

"'<>"

j-..

Hoc tuht , hoc dtcfo prlta dura dedtt.


Prioriquippe modohabetur praetumulo appenfum, ncquead feruandam mctri rationcm
mutanda eft narratio Epigrammatarij aut vcritasfadi, Dcdit itaquc Scot vs harrcfi
horum nebulonum duraprxlia, fermonc, fcriptis, frcqucnti congreflu , corilm crrorcs

VVil-

loc. citati.

Betti.invita
^'*'""

&

profligans, atque ipfos

loco confifterc pcrmittens.

nuUo

SCO T/ mors fed qmlis


C A P V T IX.
,

XXXIII. TJLurimis demum facrarum aftionum, concionum ,difputationum,

& fcriptionum

morcs corrigendos , religioncm amplificandam , pofteros


inftruendos mcritis, &: virtutibus plenus Confummatu^ in breui expleuit tempora multa,
donecci pro temporariis laboribus,Dcusa:tcrnam rcquiem offerrc, ace tcrrisraptum, in
ccelum (vtpiecrcdimus)euehercdignatuscft. Itaquc Anno 1308. VI. IdusNoucmbris,
ipsa omnium Sanftorum odaua die , ad Sandorum omnium communioncm cuocatus
& diem , vltra tabellas fepulcro appenfas vt
cft. Ita confpirant omncs in hunc annum
mirum fit quoraodo folus Abrahamus Bzouius * lijmii fejiinato funere eum feptilcro adad fidcm illuftrandam

Anno

Mirum
& inconftantcr de cius morte fcribant Authorcs non aliter, quam dc

httc viuentem illatum

.,

inedque mifere ntmis fujfocatum

ctiam quam varie ,


Pythagora &: Empcdoclc
,

1194-

fcriptitarit.

^
,

scotm fH
*""'""

grauiflimis Philofophis

fcripferunt ahj

quorum mors vna

autem communitcrcircahomincsprajftantifllmos fit, quia horum fama, vti maior, ita mukoties inccrtior & quorum non intereft gloriar eorum aliorum rumorcs facilc cxcipiunt non veram fadi rationem conquirunt. Scotum vero pracpropera morte raptum recentiores fcribunt Authores &: apoplcxia corrcptum lcd id a
lacobo Philippo Bergomenfi cxordium cepit,& ab eius xtate vircs acquifiuit eundo. Etcnim ante authorcm iftura, nuUum inucnio qui apoplexix huiufraodi memincrit. Coaiui
Hartmannus Schedel Nurcmburgcnfis & Sabellicusprimi cx cocrrorcm haufcrunt,a
quo magnampartcm fuac hiftorix mutuati funt. De SabcUico ita largius alias probaui*;
dc Nuremburgcnfi, Trithcmij fubiicio tcftimonium Hartmannm Schedel Tiuremburgenmultiplicitcr rcfcrtur. Id

Bzouiu
**'*'

|^""

^^'w rjc
vUi$ PhUo-

'''i'^^^^^

^"'P''"'
Aii^pti

4Uut

'W'"'*^-

KiftiiMntur.

einApoloK.

fis,&c. fcripfit inter aliaingenij fuiopufculaexlacoboBergomenfi,& aliisHifioriographisMinftgne , quod continet hiHorias


dens nonnttlla , maximede rebw Germanorum,optu grande,

s\J^"*/'''
a.9.

&

temporum.

Viuit vfque hodie

apud Tiurembergam ,fub Maximiliano Rege Anno Dom. 494,


1

hos narrationem,vcluti per manus traditam,amplcxati,crrorcm foucrunt.


Attamcri Trithcmius f quantumuis apud hos , corumque duccm Bcrgomcnfcm ill ud
mortis genus legcrit, tanquara commcntitium neglcxit nouit cnim tanquam lcriptor
c
domcfti
Scoti oper. Tom. I.
Alij poft

XXXIV.

f Trithem,

**^"'P''-

VitaF.Ioannis

14

Duns Scoti.

domefticas,& loco vicinior, lcuitcr nimis adinucntam lianc apoplexiam,quam antc hunc
afleitc.rem nuUus rctuleritjncquealiquod Germani2e,maxime Colonia;, vbiSco-

nouum
tus

Abfque vllo itaquc difcrimine a communi obitu alioicc. morttur temporibw Alberti Imperatorii Anno
Idtis Nouembris Coleni<t,a,fui Minoresjepultus. Idem ctiam in Chronico Hirfau-

iaccbat,monumcntum

rum

jo8. VI.

indicarit.

:Ioannes Dvns,

ita fcribit

Anno.xQc^mt^prmotatoScAxcct^ 1 308. V I. Idus Noucmbris,^//// Colonia Ioannes


S c o T V s, DoiiorSubtilis, Ordinis Minorum ibidem infuo Conuentu ad introitum Sacrisiid
fepultus qui quanta fcripfertt , quamfubtilia, dr profund.i in Theologia receptiua , c^ omnes
Theologi nouerunt , dr nos in Itbro noftro de Eccleftafttcis Scnptoribus annotauimus. Omififfct,
fcilicct, Trithcmius , fi quidpiam rei nouitate circa S c o t i mortcm notandum occurrifgicnfi

tam

fct,qui

diftinfte

annum,menfcm,dicm,fepulturam,&: fcpulturx locum

eundcm modumChroniconctiam Colonicnfe, codemxuo,


dittift

ntiuumfrpui.

MM.
t*d

at

Ad

&

aliud eius fepulcrum, quo rranflatus cft ad Chorum.


S c o t i rcfert,
Improbabilius valdc quod al:j comminifcuntur nimirum fcftinato nimis funerc pro
mortuo tumulatura. Figmcntum hoc abundc refellit folcnnis,&: rcligiofus ritus Conucn^"^ Colonienfis,ab ipfis initiisinftitutus,&: rctcntus.qucm &: communiter vniuerfum ob-

njortem

Ai^

adfcripfit?

1499. imprefTum,

fcilieet

defundum,non
quo diuturno temporis interuallo

feruat fodalitium, Fratrcm

nifi

puIturiK

fopiti fenfus

XXXV.

fequcnti dic fub Mifia folenm traderc fc-

adde varia medicamina,diuerfaitem experimcnta,qua:

foporem omnem excutiant. His


hutufmodi morbis folent adhi-

in

norydcfuiflfc viro,qucm cxterni fufcipiebant, domeftici vcnerabantur, difcipuli diligebant , & omnes in vniuerfum cupiebant incolumem. Quis credat Magiftrum grariffimura, omnium votis expctitum, omnium iubilo antc paucos menfes exceptum, ita feftinantcr, & feralitcr adfepulcrum rapipotuiftc, vtnullus expIurimis,quospIcnaedoccbac
fchol5, difcipulis iftudfcirc adeoqucbreuetempus elapfum fit,inccr fenfuum foporcm,
fcftinatum funuS, vt nullus ex difcipulis, quos abfentes fingunt,fupcrucnirc potucric?
Dcinde mcnfe Noucmbri,quo mortuus eft S c o t v s, maxime vacatur ftudiis,neque crcdendum cft ita feriatos foris difcipulos vt nuUusadfucric qui refcrret huiufmodi fenfuum foporcm Magiftro fuo fuiffe famili3rem,vti ipfius fabellx afierunt Authores. Si vcro infolitus fuit &:primahac vicecum cftpafius quomodoaftrucre poterant fupcruenicntcs difcipuii.eum viuum,&:in ecftafi conftitutum,tumulatum,&: non potim mortem
obiiflTc ? Dcmum adco fui immcmores crcdemus eos,qui adfuerunt,&: fepclierunt, vt impianishomicidij pericuIum,quod fub oculos erac,contempfcrinc, ncquc in Dcunijin uominatiflTimum communis inftituti confodalcm,pcccare timuerint ?
Anvitienter
Quod vcro cx Paulo louio adiunxif Bzouius,r^^f//?<r,fcilicec, 'vita,fero morbiimpe^m//.
^^^ naturam difcufiffe,fruftra eunderh ad petendam opem miferabili mugitu edtto..pulfato'que
4iu lapide, etifo tandem capite periijfe admirationcm incucit,qu6d vir Rcligiofus,fratcrnae
Gharitatis vinculo,fa^ccm debito,coniundus,ade6 facili calamo cranfcripfcric in cclcbrcm
facri,

&

XXXVI.

Dodorcm fummaminiuriam eamquc non


,

tcrrimomortisgenerc,
fMuli tcu^

^''

mcdiocri auxcric incremcnco,aflrcucrans,cc-

w/jw/y^y?/, aitt certe occulti criminis paenas perfoluijfe.

tantar authoritatis,autopinionis louius

fidci,

pro fcribenda re graui , amplifl!imo Minorum infticucocxofa, claflico Dodori viro Chriftiano numcroftflimacfcholac Antefignano iniuriofa ? ludicio
fide ambiguum , dicit Li-

&

tLipf. Jib.i.
Poht. c.y.

Tantx

vc BzouioEcclefiaftico Annalifta: vnusfufficiac

vbi aJfeSfusadfunt, obnoxium ad gratiamfe dare,^ auram. Robcrtus Turncrius^:


(jM.a.Ce fanum, ait, Scriptorem qui laudat, vituperat, non ad normam veritatis ,fedpro ratione
pfius'',^^

"
apad Hcr- frdtmij : vt non immerit6,cIogii loco, ci fymbolum Aubertus Myrxus appofueric Venaoart.inMan
[j^ ^ (^i penna fuit. Alij acerbiiis eius vacillantcm fidem infringunc , Paganifmum pocius,
:

c Myr*ius'fn
eUron.

quam Chriftianifmum rcdolerc,cx Gcncilium morc loquendi probanc cui pocius vcrbor^im jcnocinium, quam hiftoriae vcricas applaudebac cui menciri, fingere, fallerc, rcligio
fuic modo fub afFedaca vcrborum illcccbra Lcdorcm cireumucnirc, incfcarc, &: capcrc
:

poflTct^ipfam vcritatem,ccrtis,& importunis figmcncis

cerc

eademum

noua,& percgrina imprcfllonc

feriberc,qu3eanimus,non vcricas didabac. Ance

huncqucm

infi-

mihi dabic

Auchorem Bzouius,qui miferam hanc refcraccragCEdiam,auc Scotvm fuiipfius dicac homicidam?Bina intcgra fecula clapfa func ab obitu S c o t i,antcquam fabulofum hoc mortis genus adinucnerit louius pro quo mallum cicac Authorem traditioncm nuUam pracfcribir, ncquc ipfum vulgi profcrt rumorcm. Adfuit fcilicct funcri S c o t i folus louius,
qui ca rcfcrat, qux nuUus vidit, nullus audiuic, duccncis annis nullus cxfcripfic ? hic cantus Hiftoricus folus , & vnus, qucm grauis iniuriz Auchorcra pracfcrat Bzouius ? cx quo
calumniam vniucrfam infuos corriuet Annalcs ?
Dicct tamen fc planc rcculilTc , & exfcripfifle louiana vcrba , fcd iudicium rcliquiflTc XXXVII
,

pcncs

Vita F.Ioannis Duns Scoti.

ly

pen^s Authorcm,ncquc fidcm propria cxtorfiflTc fuadcla.Quid tamcn fibi volunt illa narrationis cxordia cx propria pcnu dcfumpta ? Hoc anno voUns^lens,ex humanu ahtit IoanNES DvNSivs, &c. Quid itcm fccundx cditionis audarium , quo plurimum aggregauitiniuriam? Monitus crroris primae imprcflionis , Minorum qucrclascotcmpcramcnto
adnarrationcm louianam dcfcflinato funcrc,mifcrabili intrafcpulcrum mugi-

lcniuit,vt

cu,&: clifo capitc

pofl:quam finccrc

TVM

addidcrit ctiam manus deuorajfe,

Authorcm citans Gencbrardum. Scd

& candidc Gcncbrardus ex Trithemio retulit nihil aliud, quam

S c o-

Colonix adiunxit de fcftinato funere, rumorcm incertum quorundam fub


dubio vcrbo ,ferunt quod tamcn Bzouius omifit, ccrtum volcns apud Ledorem , quod
dubium, &: fabulofum erat apud Gcncbrardum
obiiflfc

XXXVIII.

Addcdidum

aperto fepulcro in gradibus Mftufolei deuoratisrnanihus repertum fuiffe.

Sedomnia haec figmenta, vnus illc mos fcpcliendi Fratrcs apud Colonienfes, facil^
refellit. NuUus enimaut fuit vnquam vfus fepulcrorum concameratorum ineaEccIcfia Francifcanorum Coloniz Fratres namque cffofsa & inicda humo terra: commen:

autem neque fpirare , nequc mugirc ncc pulfarc ncquc gradus afccnderc
poflfunt fepulti. Adiungcritum communcm , & perpetuum Ordinis alligatis manibus,
& pedibus defundlos fcpeliendi. In illa vero prouincia Colonienfi vltra hoc fubfterdantur

nitur eis

ctgo

fic

aflfcr,

feu tabula, cui cadauer alligatur

hominem fanum robuftum


,

afTcri

cxtra fepulcri anguftias in plano locatum


capitc potcrit,

neque

ligatas

& fic ftrati fepulcro inferuntur. Demus


& pedibus alligatum &:

nexis manibus fimul


,

ncc

aflTurgcrc

manus deuorare. Quomodo

cameratumfuiflfc) infirmus,

necquod defuper cft pulfarc


ergo in fepulcro dcmus con-

&cum infirraitate multishoris ludlatus, idprxftare,caque

vehemcntia potuit, vt caput elifcrit ? Dcinde fi ad gradus afcenderit, ibi pulfauerit,mifcrabili mugitu opem inclamauerit, idque in Ecclcfia, ad introitum Sacriftiae, vbi communis erat tranfitus Fratrum;ade6 impij,& crudeles erant in virum,optimc de illis meritum,
Vt necfepulcrum aperire,nec lapidem amouerc voluerint ? Demum, fi fefHnatofunereraf t tn efl ,<\noA fupereflrepotuittantoMaufoleocondendo tempus ? Quod fiantcaconditum dicas cui quxfo ? Fratribus, an alicui Hcroi ? Non illis quibus humile aperitur fcpulcrum non vero graduale , aut magnificum extruitur Maufolcum. Si Heroi qua authoritate, vel prxfumptionc, alieno tumulo Fratres fuum confodalcm inferrent ?
XXXIX. , Poftremo vellem in hoc cafu confidcraret P.Bzouius,qua facilitatc.qua leuitatc abfquc
vllofundamento fccundbm varias affeftiones huiufmodi fparguntur calumnix, &: diffunduntur iniurixrquarum ipfc patulum,& manifeftum palpauir, & exfcripfit cxemplum.
Hxc etenim ipfa, qux S c o t o imponuntur, nimirum extremamanuum deuorajfe,(^ caput
ttdparietem elififfe etiam de Bonifacio V I II. * Summo Pontifice fcripfcrunt varij Authores, Piulo louio, & rumore inccrto apud Gencbrardum longe potiores , & tamen inuentafunt corpus cius caput, &: manus illsefa, Anno i6o6. quodirutofcpulcro inucntum eft cadauer integrum in farcophago reconditum Pontificalibus vcftitum ita vt ad
hoc manifcftum fpedaculum non immcrito ira ipfe fcripferit Bzouius ^ Talfum efi quod
,

A%.

inRegis Philippi, atque Columnenfitim gratiam aliqui impofiores olim dixere, quafi BonifaciHS
in tam violentum morhum inciderit, vtfihi ipfe manuum extrema eroferit ac furenti fimilia,
,

Nam me tn vrhe, &c.

elifo, decefferit

Banif. Pioc-

da

in

Mo-

narch.lib at.

capiteparieti

aVideCiiecon. in vua

Bonifactf fepulcro aperto tota vrhe

adfpe

cap II. J.i.


ioan. Villao.
Iib 8 c

6^.
b B^.ou. Aqq,

ijoj.n.y.

VII liorpm

eiuscorpta Ponttficaltbus vefitbus indutum, adeo integrum, integrum ,p


incorrupttimque, vt non nifi extremum nafi defideraretur. Porro mantu^ quas aduerfartf erofas rtftrtum.

faculum concurrente, repertum


mentiuntur,
neruipelle,

tam vtuid^e, tam

eft

integrx,omnihtifque digitis integru confiantes,vt etiam ven^^dr

& carnthus operti, extuberantefque vifxfaerint. I earum vntusdtgito erat annu-

quem Cardinalis Caietanus pretio oo. aureorum dato redemit.


S\ crgo ei exemplo manifefto & publica experientia compertum fuit in huiulmodi calumniis pracualuiflc animi paflTioncs^vt quidam in gratiam Philippi Pulchri Gallorum Rcgis, aut Columncnfium,Bonifacij inimicorum,eas indignc eflfinxerint cur cafdem in no-

lus pontificius fapphiro diues

minatiflTimi viri,

potius rcfcllerit

quam

rc-

tanquam dubias potius filcntio inuoIucrir,quani fuo probaucrit iudicio.


Atque vt ad primum Authorem louium redeam;admiror fanc vndc cxorfus eft huiuf- Vdt <lmi^
nU J^etitm
modi fabellam, neque fcire, aut perfcrutari potui vnde fundamcntum aut occafioncm dtduxit Caliquam candem fcribcndi dcfumcrc licucrit.Nifi fortaflTc ea, qua pcr vniucrfam fuam hi- uim !
Znunitjfuf
ftoriam vfus eft fingendi Iicentia,volucrit,quac de Zenonc Ifauro Impcratore lcgit, Scoto ri moTs.
fcricEuaglib.}.
ctiam in alicuius gratiam adfigcre. Hxc enim ipfa quac de S c o t o louius rcfcrt
cap. x>.
comitiali morbo,
pfit etiam Euagrius de Zcnonc. Narrat cx hoc Authorc Baronius ^
d Baron. Aa.
quo crcbro laborabat, arrcptum, pro raortuo habitum, viuum fepultum cffc cum vcro c 4ji.n.i.

tulerit

X L.

& ccleberrimi Doftoris iniuriam cffi(ftas,non

aut

"^

Scoti oper. Tom.I.

fcpul

Vita Eloannis

i6

Duns Scoti.

fepulcro lamcntabiliter domcfticos,& fatellitcs implorarct.prohibente Ariadna vxore,cui


inuifus cflc coeperat,nc quis monumentum aperirct,miferc periit,fuis ipfius lacertis,& cat Cedrcn.

compertum efte Cedrenus^narrat. Quid ii louius pro


fuo arbicrio,& libercate fcribendi S c o x v m nobis pro Zenonc fupponat ? Aut hominem
piu,fibi camen,vcl fuis infenfum,dcnigrarc cotendat infelici morte fceleratiflimi Zenonis.

in

ligis,quas geftabat,comeftis,vt poft

in

funi

h!ftor!"
,

Quid ll aliundc fortaflis error hic,ex alio cxortus cft maiori Sandi ffimum inucnio viGcroncm Archiepifcopum Colonienfem ^ cuius cledioniex Angelica monitionc
?

b Trith.

"^*

faug."

chron. BeigicumABfto
Brufch. dc

Baron.w*
5<fy.

X L I.

Summus Pontifcx confenfit,&: confecrationi interfuerunt SS.Petrus & Ambrofius,oIeum


adum, haerentemquc diutius immobilem a V Valramo Diacono,
Epifcopatumambiente,viuumtumulatum efle. Dudlus tamen tantifceleris pcenitudinc
V Valramus poft obtcntam Epifcopalem Sedem Romam venit,& a Pontifice ea ratione

infundentes,in ccftafim

abfolutus cft.vt aut nouuminftituerct Monaftctium, aut vetus aliquod iu fua dioeccfi inftauraret. Cocnobium itaque D.Martini Colonix rcparauit,&: bonis mulcis pro Religiofis

Scotia aduentantibus dotauir.Non immcrito Mattharus Ferchius " hinc prodnfTc putat
%7<^^li' ^^
Dum cnim Monaftcrium Scotorum audiunt popularcs, ob hominem viuum feetrorcm.
cFerch.e.jo.
pultum, fuifle conftrudum,faci]e fufpicari, aut dici poflit, & vulgari fpargi rumore, proilli pcregrinsc nationi datum graue Coloniae domicilium,ob aliquem fua; gcntis ita
indigne occifum,& crudelitcr fepulcro viuum inicdum. Sic itaque S c o t v m viuum tu-

ptcrca

credi potuit, & a viro Scoto ad Ioannem Scotvm brcui morbo, vt mox dicam,fublatum,transferri fabcllam,cx errorc prognatam.Ego mihi fanc perfuadco vel ex dentato calamo louij , vel ex ignorantia quadam fupina merum hoc
prodiiflc figmentum.
Aliud honorificentius mortis gcnus,quidam ex S.Bernardino Senenfi excogitarunt vc
velut alcer Moyfes mortuus (it.tuhente Domino '^.Dicunt cnim in ccftafi conttitucum,dum
L)eo fruerecur,ex hoc mundo cranfiifle ad Pacrem, & Fracribus huius rei ignaris ira cu-

mulatum fuifte facile


,

^Deutet.34.
i>icunt

iij

Seotuminecpfi fepum.

.\

mulacum jquaracioue

XL1

1.

XL1

1 ]

pariesincermediusdiftblucuseft, vc, qui antea

Deo per altifiimam


.\

^
r
concemplationem
vniebacur cidcm ablquc carnis impedimenco intimms coniungcrecur
pergloriam. Vcrba quxex Bernardino tranfcribunt,fubiicio' Oportet fubleuarewentem
^^ ijlisfenfualthu^ ad infenfunlia,ficut accidit Mdgiftro Subtili S c o t o^quifuit extrd^m de
fenfualibus ad injsnfualia (^ itafuit eleuatus-, quod Fratres qui ignorabant hunc folttum eius
morem credemes ipfum fore mortuum ,fubterratterunt eum viuum (^ fofea venientes eius
difcipuli fcientes id f&pe accidere (ir (^uid foret de eius modo interrogantes repererunt eum
,

,'

1-

'

e Pfeudo'

{etm^i

ex-

eraord.i'arr.

'viuum fubterratum fore

id ef,fujfocatum.

Attamcn quantumuis honorificum ego apocryphum hoc mortis genus reputo & eo
difficilius admittcndum hoc tcftimonium, quo leuius, & abfque vllo fundamcnto S.Ber,

TtmtuAff- nardino attribuitur.


^rdini
muifitt

Nam quartus ille Tomus Scrmonum

infcribitur,& S.Bernardino adfcribitur, ex

fandi Bernardini
adnotacur,

qui c^adragefimale Serafhin

quo tcftimonium hoc defumptum

fed cuiufdam colledoris Danielis de Purziliis, vti in ipfius

eft,

non

& Petrus RoduIphus,cuius opera, & ftudio edita funt Sandi viri opera

eft

fronte

libri
,

ledo-

rcm aditionet in epiftola prxliminari.lramo & ipfe colledor hoc abundc probat,dum poft
Sermonem dccimumfeptimum iIIorum,qui extraordinarij nuncupatur.plura gefta &: miracula S.Bernardini rccenfet.Sunt etiam in
indigna, ftylus barbarus

illo

vniuerfo opere quamplurima S.Bcrnardino

& inconcinnus,totus fcatcns idiotifmis,& vocabulis Italicis:func

etiam multa ludicra,& futilia.ncquc mcthodus corrcfpondet ordini,ab eodem obferuato


inrehquis voIuminibus.Deindefaspiuscitatur ipfcS.Bernardinus,&tanquaagcns,vcl loques a colleftore introduciturjvti videre eft in plurimis Sermonibus,praefcrtim in eo ipfo,

dcfumpcum cft fuprafcriptum feftimonium,& in Sermone vndccimo,partc tertia.


Nullo itaqucmodo, fiuc ad opprobrium, fiueadlaudcm fcribatur admittendam
puto violentam hanc mortcm autfeftinatum funus quod merum figmcntum & ina5''flTw'"^'"
lenter oceuncm fabelUm efle , vlcra rationcs fupra allatas contra fenfuum foporem , comprobat
h'Jf>firibit. filentiumomnium,
quiIouij,aut huius Danielis jetatem praEcefiferunt :eorum prjcfcrtim qui non diflimulantcr fcdpalam &acritcr in S co t v M fcripfcrunt,& dodrinam omni ftudio labefadare conati funt. Ex horum numero,prajter domefticos Occhamum & Aurcolum , fucrunt adfertorcs D. Thomaj Hcrua:us qui decimofcptimo anno poft Scoti obitumdeccfiic &cumipfo Scoto Colonix dc fummis Thcologias
apicibus difputauit , vci mox a mc fubiieicndum loannis Eckij viri piiflimi , tcftimoniumdocebic. Iccm Paludanus, qui codemtcmpore floruit loannes Caprcolus antiquiorhoc Daniclc in his nullacft mcmoria fiuede apoplexia, fiuc dc ccftafi, fiue quod
hac, aut illa afFedus S c o t v s, viuus elacus fic in fcpulcrum.
Aliundc
cx qtio

tTunus

ttti-

XLIV

Duns Scoti."

Vita F.Ioannis
X L V.

17

&

Aliundc ctiam hoc idcm confirmatur ex vcrbis ,


attcftationibus corum , qui proI fcculum de cius moitc fcripfcrunt
quorum vcrba ftatim fubiiciam , mtcr quac nullum cft quod huiufmodi violcntum indicet dcceffum. Ncquc tamcn hxc
tanto ftudio profcquor , aut rcfcllo , quod S c o t i honori potius confultum vclim,
quam vcritati. Etcnim hcet apud homines , qui cxterna refpiciunt , & repentinos , arquc
inopinatos cafus infauftos putant , accclcrata nimis , vcl violcnta mors finiftfam gcncrct opinionem , apud Deum tanti eft , fi hoc , vcl illo modo decedat quifpiam , dumin iuftitia pcrfeueraucrit. Quaicunquc illac fucrint , prctiofac funt
mod6 bene vixcrit
fcmpcr mortcs iuftorum. Tcmerc itaquc iudicaucrit , qui exccleri , vcl violentamor^owo^o inquit Auguftite , nialam obiifle qucmpiam, autmalc vixiflc dcduxcrit
iius ' , rejpiciet Dowinus wAla (ogitantes (jr dicentes: llle maie tnortuiu eji ? citm iujius ejfet
k befiiii conjumptm : non erat ille iuftm, ideo mnle periit, nam nonferiret,fiiuftus ejfet. KaCih
pius ad S c o T

&

'hipil*

Holchot in SapicntisE cap.4. illud


LMors iuFli4 fiibtta quem

^'^''f' ?"*'*"

' Aaguft. io

Holchot.

cccinir,
pr<ecej^it

bona vita,

2{on minuit merita ,fi moriatur ita.


, &: filias lob ruina domus fubito opprcflos damnabit

filios
? Quis Simoncm Styfulminc percuflum cuius animam ab Angelis cfFerri vidit S. lulianus ? Quis S. Agathonicum a lconibus difccrptum, qucmalias in frigorc nodufouebant? Quis S.BcIi-

Quis

licen

num
bros

canibus laccratum

& ftudia

Author

Mufeo

in fuo

eft

obiiflc

quemdam nitcrlidum quidam indc fufpicionis calumniam con-

pra:didus Holchot Sanftum


&c

cumvcrfum dcfignaflTc ^ luHits quacunque morte


Nunquid damnandus Martinus V. loaimcs Albcrtus Polonia: Rex Paulus 1 1. Carolus VIII. Rcx Galliae aliiquc viri pij qui quotidic
apoplcxia intercunt Ergo manifeHi velocculti criminis fanam luunt ? Gcro Archicpifcopus Colonicnfis Sandiflfimus, a VValramo eathcdram cius ambientc ccftafi corrccipcrent, inuentus eft digito extenfo

pr^occupatus fuerit , in rejrigerio


,

ptus

domorum

&:

cft an manifcfti criminis poena ? Quot viui in dics aqua


terra,
parietum fcpeliuntur feu opprimuntur ? Prartcrita vira non vio-

viuus tumulatus

ruinis

bSap.4.Y.7.

erit.

lcntamors,inpoenamimputatur, autprxmium. Morsomniumccrta

caufam fibi
quapiam fubitanca mortc fublatum fuifle dicatur quid fingularc contra eum infercndum crat cx fucceflfu , tot viris fandis
& piis communi \ Rcpcnte , & violcnter perierunt plurimi nomine , &: fanditate clarifllmi pcr me ita cum illis pcricrit S c o t v s , dum fic pcriiflc
probetur & non cx liuore potius, quam ad hiftoria: vcritatcm refcratur.

Deus

refcruauit.

Quod

fi

igitur

Dodorem

fubtilem apoplexia, aut

fuit>

alia

Amhom ittdicmmi^ aliomm deSCO l^Imorte tefiimonia,


C A P V T X.
XLV

I.

Tir Go vcro vt intcr tot finiftra,mcum finccre de Scoti morte iudicium interponam,na1 v turalem morc aliarum fuifle dixerim,cclerem tamcn, brcui morbo prxcuntc.Ita cnim
indicare vidcntur aliquot carmina, ex variis veruftis Epitaphiis,ad tumulum appcnfis.
,

Tempora fofl chrifii propria dulcedine lethum


Venit atrox,raptim carcere compofito.

Secundum itcm hocdiftichon:


Do}or Subtilii foluens fua lufira I o A n N E S
S c o T v s in obie&is vltima verba dedit.

Exquibus
contra

colligo eo ipfo die,quo repentinus

illos

morbus

inuafit,

Hazrcticos Begardos, fcu Beguinos,& profunde

cogitantcm,dum

publicc difputaflc, fortaflds

fecum dcpcradis

in confcflu

domum rcdirct,ex acricongreflfujfrigido anni tcmporc,calore conftipa-

to, &:

fudore rcprcflro,rcpente dolorc correptum,breui,

minis

officiis

& raptim prxmiflls Chriftiani ho-

cnim prxfcriptos
difputatione iuxta vltimum carmcn:

placide fpiritum cxhalafle. Ica

intclligo vcrfus,vt poftrcma


verba protulerit in
S C TyS in obie^is vltima verba dedit.
Deindc taciturnum fecum alte pcnfitantem inuafcrit morbus , mox prepria dulcedine le~
thum venerit,(c^ raptim. Illa autem prima vcrba, tempora pofichrifii,T\oi\ ita mihi fonant,
vti &: aliis.vt indicent S c o t v m obiiflc poft annos aztatis Chrifti,anno fcilicct trigefimo-

quarto,aut quinto;fed annum poft Chrifti natiuitatcm,quo Scotvs obiit,fignificant,appofito tamcn e regione in marginc annorum computo , prout Epigtammatarius appofuit,
cx illo Rodulphus cxfcripfit in hunc modum:
Tempora pofi Chrifii * prepriA dulcedine lethum.

Scotiopcr. Tom.I.

&

Vfus

An.t)ot.

Vita Floannis

i8

Duns Scoti.

VCus enitn efl: hac partitione propter difficultatem diftribuendi computum Arithmcticnm. Confiderationevero dignum eft,qu6d fi calore difputationisprofideijautvcritatis
zelo

in

morbum inciderit

& occubuerit

gloriofius fanc in ccrtamine fpiritali

profudit, quam.quiproterrenarein corporali pugna moriuntur.

pcccato debita

cft

gratix reddita

nec tam pro iniuria Adami compenfanda

vitam

O fortunata mors,quac
,

quam pro

gloria Chrifti comparanda, eft fufcepta!


g; W/W^

eorum teftimonia,qui S c o t i mortcm paulo ab eius obitu refe- XLVII.


nequequidquam ex his fabulofis commentis intermifcent. Vnde firmiora pofTunc
defumi,quam ex ipfa, in qua iacet, xde Tria iam profero primum habet tabulaFratrum
Exfcribere hic plaquit

ufirimT'" ^^^^

'

dcfiindorum

in Sacrario,

& aha in aula Capitulari,quod fuperius iam retuh,atque hic rc-

peto:D.P,Fr.IoANNEs Scotvs facra Theolegia Profejp)r,Do6{or fubtilis nominA,ius,quondant


Lector Coloni^, qui obiit Anno i } 08. VI. Id,ns Nouembris. Secundum ex appenfis ad fepul-

crum

Epitaphiis proxime rccuJi,in

quo AfCcrkutymorte

proprid dulcedine veniJfe;quomodo

igiturfejlino impetu.aut repe?ttinA violentiA irruifiTe dicaturjTcrtium

i^nno

Pojlremum

clauftt letho agitante diem.

Quartum defumo ex eius


Anton.AnJr.

cuiusfatna

Antonjo Andrea qui ad calcem Commentariorum


dodrinam pcr omniafccutus eft^itafubdit:?'/;^^-

difcipulo

ad Mctaphyficam,in quibus S c o t
tentiandq

ex altcro Epitaphio:

milleno ter centum cumcj^ue ndderet 0^0,

quam notando fecutusfum doStrinam illitts fttbtilifimi^ C^ excellentifimi BoEtoriSt


memoria in benediEtione efl, vtpote quifuafacra, ^profunda doEtrina totum

orbem (idimpleuit (^facit refonare ,fcilicet Magifier Ioannes Dvns, quifuit natione
Scotus , religione Minor. Hoc teftimonium excludit faltcm omnem malas: fufpicionis aculeum.dum memoriam,& famam in bcnedidioneconfignatam^ viguiffeadftruit Quintum
cx BairholomaEo Pifano ',ciufdcm feculi Scriptore,quiin reccnfu prouinciarum Ordinis,
j.^^ fcribit de Colonienfi
Prouincia Colonia. kabet feptem CuJlodias;CuJlodia Colonienfis habet
,

a Pifan.con-

orm.i

I.

quo iacet Ttocior fubtilis /"j-.Toannes Scotvs,^/ ibidem LeBor decefit Sexex Matiano Florentino^^proximi poft Scorvu feculi,fdo hiforico.Scorvs Colonia tan-

locum
b Marian.

Colo7ti<e^in

tum
dem confitmmatus in breui,ex

operibusfuis xternaprAtmia recepittibtque in Conuentu Colcntenfi

Agrippimfuperioris Germani,honorifice fepultus,in magno'que veneratione habitus eft Excefit


t Gont. in

con.

i'ari

^0

5^/////V

o8.ScptJmum doexIIluftrifrimoFrancifcoGonzagaSpoftcriorisfeculiau-

tJiore:ScoT vSjinquit^Co/o/^ obiit Anno

i
o%.magnofui Patribus.ac difcipulis reltclo defiderio.
Ttcs dciude addo , qui non folum referant communi cum aliis forte extindum, fcd
XLVIir,
refcllant hxc portentofa figmenta. loannes Stommelius ^ Colonienfis , oratione m ipfa
dTrommd
largius hocfefiinatumfunus impugnat eoquc nihil imorat.dc sco- vrbe Coloni.n, pro roftris habita
prudentius,nihil inconfuItiu,s,dici pofle afleuerat.Perrus Rodulphus * Epifcopus Scnogal.

&

eiuifi^mentu

*'Rodd h
foi.} J.'^

liaj,PauIum louium, in fuo aflerto,nulIa rationc fuffultum fcribitjeumque

f Myracus in

ccm iniquum

chcon.

&candidushiftoricus:IoANNES

in

defcribenda S c o t

morte

fe gefliffc

Dvnsivs

tanquam

iudi-

Aubertus Mirxus ^vir fincerus,

cot vs, Doctor

svbti-lxs

cegno-

wento Ordinis Francifcani, moritur Co/onia^. Nouembris. Fabulofum illi mortisgenus Paulus
louius in Elogiis virorum doctrina iUuflrium,affinxit vtpote cutus nuUafit Colonix memoria in
,

MonaHerij Archiuis aut Epitaphiis variis tumulo


,

Epitaphia ad

SCO Tl
A

appenfis.

tumulum appenja,

V T

I.

EPitaphia omnia tum ad fuperiorum confirmationem tum vt confulamus poftcritati


,

ne pereant, placet exfcribere. Ip(a inconcinnitas, phrafis demiifanimis^rudis Minerua,& planus dicendi modus,vetuftatis ingerunt reuerentiam. Primo lapidi,qui fuperpofitus erat fepulcro paulo poft mortcm,infculptum hoc primum Epitaphium carmine leorei narratio conferuatur in quodam codice MSS. Biblionino , cuius ctiam exemplar ,
;

&

Minorum Colonienfis inter litteras G, & H, in


Primum Scoti Epitaphium.
theca:

Claitditur htc riuus , fons Ecclefi<t


T>o6lor iuBitia ,fiudtj fios

arca

plutco ad dcxtcram ingrcdientis.

via, viuus

fophi^e.

Ingenio fcandens , Scriptura abdita pandens

In teneris annis fuit

Hunc

DVN

er^o

memento

ornatum fac

oANN

calitui effe

I S.

beatum

Pro Patre tranfiato modulemur peEiore grato:


Dux fuit hic Cleri , claufiri lux i tuba veri.

&

Additi

X L I X.

Duns Scoti.

Vita F.Ioannis

19

Additi funt poflca hi quatuor vcrfus in prima tranflatione ofllum vcncrabilis Doftoris,
ad mcdium Chori, quam mox refercraus,& habcntuc in codicc pracdido
Addicio ad primum S c p t i Epitaphium.
Hic LeHor ScoTvs sVBTiLis,y?/ hene nottts,
Voffor humi firdtus hac siibque nolx tumuUtm:
Pro quo orate , Chrifti veniam fiagitate^
,

Dicentefque pie Tufumme Deus miferere.


Sub Annum 509. cditius & pulchriusclaboratum eft fcpulcrum &: ad pedcs eiufdcnx
hoc Epicaphium cultioris Mincruac incifum cfl laminx zncz adpcdcsaxx:
Ante oculos faxum DoSiorem deprimit ingens,
,

Cuius ad interitum facra Minerua gemit.


Sifie gradum Leior

Corpus

o ANN

Anno miUem
L.

Deinde

in

fuluo dabis ofcula faxo:

hxc tenet vrna S c o

CCC.

i.

ciimque adderet olio,

Pofiremum claufit letho agitante diem.


duabus tabuhs pendcbant cx fcpulcro

qua: poftea in

Primum

ter

hacc, quac

vnam rcdada funt caquc nunc fcruatucin


;

fcquuntur , inculu carmina,

BibUochcca.

intabula fequitur hocEpitaphium:

Parifius plora

mteiiis incede lacernis,

Htc perit in

tcto

quod volat Orhe decus.

Sorhona tuis humiles compone Cathedras,

Cultus ah ingeniis fons facer artis ahefi.


Straminis in vtco placidi certaminis ordo
Cejpitat

heu

caput ?

helli definit efie

Pondere fttpremi validos componite lu&us,


Do[iiloqui pulfet triliia corda pauor.

Hunc

pofito

vultu Uto , defiete togatiy

Difcipuiis labor hic omnibus

In

eadem deinde

vnus

erit.

hoc fecundum:

t.ibula fequitur

DoCTOK

svBTiLis foluens fua luflra I o A N N E


S c o T v s in ohieiiis vltima verha dedjt.
Huic humiiis cafio Trancifci chordula renes
Strinxit

erat fapiens

Feruebat fiudio

Tresbyter

officio.

nulli virtute fecunduSy

^uod didicit totum, mox alios docttit.


Concepia
^'

efi

Firgo primi fine labe parentis

* Bcgatdorfi.

Hic tulit : hic harefi * pr^lia dira dedit,


Inde genus meriti tantttm fibi Papa refundens,

DoCTOR

svBTiLis

dicitur

inde dedit.

luattuor infcri^tis, qux funt diuina probauity

Htnc

reitquis vates

^in (jr fancia mihi

lumine plus viguit.


qux digna problemata liquit

Ingeniis nofirts fertiliora valent.

Artibus egit opem tuto

nunc

iile

modernos

Projequitur fandens , qux via fit veterum.


Tempora
Chrifii * fropria dulcedine iethum

* Aim.i}e|.

pofi

P^enit

Dogmata

atrox raptim carcere compofito.


Orhi,
, qtii quondam retnlit non infimus

Exigitus cunBis

nunt filet exantmis.

S>ui ratione fietit , non viCius , femper Achilles


Ceeno fordidior vincitur ilie fimo.

Horrida iam farcos trahitur fuh lite voranda,


Hunc fnbeant vermes prohfncua pradavenit,
Ante gradus medios , nola nunc vhi pendet ah alto,
Hic Chorus in terris offa tenet tumulo.
Turba futura canet hona , qua cungel^it in vnum
Singula , qua docuit fcripfa reltHa manent.
.,

Fiebile qui hujii prtfens

Hanc animam foeict

Epigramma
,

pcfce

tueris,

Deum Suptris.
c

Duhlttm

Duns Scoti.

Vita Floannis

20

Dubium mcidensjanjhbfcripferit SCOTFSoperibw 'Raymmdi Lulli?

EX

his Epitaphiis

& ccrco

XII.

A P V T

calculo mortis S c o t

i ,

quam omncs

boni Authores

L I.

vnanimiccr fcribunt hoc anno accidifTc , manifeftc fequicur errarc cos , quidicunt,
auc putanc , S c o t v m hunc noflrum approbafTe opcra Raymundi LuUi , feu propria

manuillius Arciparuse, llucBrcui, fubfcripfiffc. Etcnimilla approbatio fada fuit Parifiis 1309. menfe Fcbruario; S co t vs vcro , vt vifum cft, dcceflit 8. Noucmbris,
anni prxcedcntis , in ciuitatc Colonix. Vcrum cft duos fubfcriptos cffe loanncs Scotos

Arccm probarunt ; vnus ita fubfcripfit , loaanei


lomnes Scotut. Scruatur autographum Parifiis,
cxemplar vcro auchencieum in Archiuo regni Balcarium. Hoc eius initium Vniuerfis
frxfentes litteroi inJpeSturis , Offciales Curis Parifienfium in Domino falutem. 7{ouerint
vniuerfi quod in frdfenti^ LMagiBri lo/tnnis de Salinis , df Michaelis de lonquerio , naftrorum Clericorum iuratorum , quihtts in his ,
maioribtts fidem in dubium adhibemus ,
incer quadraginca Doifbores

MagiHer

Scotus in artibus

qui illam

alius fic

&

&

quibus

quoad

commifimus tenore prdfentium vices noHras frofter hoc ferfinaliter conftituti , LMagifter Martinus in Medicina , Magiftcr loanncs Scotus in Artibus Magiftcr,
&c. flnis vero approbationis ita habet. Datum Jnno Dom. j ^ 09. die Martis ,foft oHauam
,

h<ic

^/r/<e.Eodem anno,& die,faftam cfTc hanc approbationcm confirmat priuilcgium Alphonfi Aragonum Regis datum NcapoH Anno 1449.
Ecalcerum CaroH V. Impcracorcs Hifpah Anno iyi6. quibus LuUiana: pacrocinantur
dodrinjc inferta ad vcrbum prjcdida approbacione Parifienfi. Conuincicur icaque non
fubfcripfifTe I o a n n e m nofirum iam defundum , fed alios nifi forcafl!is dicacur , eum
priufquam Parifiis difcefTcric fubfcripfiflfe confcftum tamcn poftca approbationis publicum inftrumcnturo,vel authcnticatum per ada iuris folcnnia.
Vidiff';
&: cognouiffe S c o t v M Parifiis Raymundum probabilc eft nam & eius
tcmporc Lutctiae fuiffc conftatcxiis qusBfcripfimus alias ' fcruntqucLulIianaedodri^^ Scdatotcs cum intcrfuiffe aliquando S co t i lcdionibus , in quibus dum fubmifl!b
murmurc , & nutantc capitc fignificarec aliqua ex iis , quat dicebac S c o t v s , non adco
fibi probari
idquc cxcerioribus fignis Dodor animaducrcifTcc hqminem inculcum , 8c
vili inducum habicu concempfifTc ,
vc periculum faccrcc an Grammacice fcirec , qui
Theologos improbabac incerrogafTc Dominus qua fars ? fcilicet , orationis. Et Raymundum rcfpondifTe prompce nimis Dominus non efi fars^fed totum : acguc hinc fumpfifTc occafionem profundius loquendi cum Scoto demyftcriisdiuinis, &dc colloquio hoc, pcculiarcm fcripfiffc cradacum. Sane incer Lulli opera, quorum cacalogum
actexuic Alphonfus dc Proaza in calce Arcis inucnciua: vericacis , huius opufculi mentio

fefti Purificationis B.Firginis gloriofdt

^lu

Anna!.

Ann.

it<>5.

L 1 1.

&

habctur his vcrbis:L/^fr diBus Dominus,quaE; pars

Vari&

quifuit diffutatio Raymundiydr Scor.

SCO Tl funeris tranjlationes,


C

Dlximus iam

A P V T

I I I.

vt ad S c o t i tumulum rcgrcdiatur oratio , quo loco primum tumulatus fit , ad introitum Sacrarij , prope Altarc trium Regum , vbi per aliquot
annos rcquicuit; donec glifccnte cius fama , &latius indiesfe diffundcnte, nobiliori
loco digna iudicata funt eius offa. Quapropter in medium Chorum fub campana dc
cdo pcndente in lapidea vrna, latiori cooperta lapidc funtrepofita , dehinc tcrra comP^^^^ ^^* ^*P'^ honorabilior fupcrpofitus cft. Tunc fada cft illa additio , Hic LeBor
S c o T v s,&c.ad primum Epitaphium. Huius tranflationis,& tumuli teftimonium pcrhibctChronicon CoIonicnfcGcrmaniccab A.Milmanoeditum Anno 1499. fadafuit, fi
conicfturarc licctjtcmporc Sixti I V. quo myfterium immaculata: Conceptionis B.Mariac
,

1 1 1.

TrimitranfUtio.

^Utiof**'^^^'

b Theuet de
in"o. Scmo
c Satius in

.chion.Anno

^''g'"'^ illuftratum eft Pontificiis decrctis, Indulgentiis pcceatorum, proprio Ecclefiafti-

co officio, aliifquc incremcntis tunc enim dccebat prxcipuum infignis priuilegij Dodorgm prxcxcellcntius innotcfccrc atquc in omnium prodire confpedum.
Dcindc cum Anno 1 509. ardcnter agererur dc hoc myftcrio in Germania , & alibi; LI V.
vci rcferunc Andrcas Thcucc , Surius ^, Trichcmius % Chronicon Cicizcnfe
& alii;
/*>!
^
j-o
\ r
rurius produc S c o t y s crutis oflibus , &: collocacis ponc fummum Alcarc doncc edi,

d Trithera.
in

chton.

Spanhem.
rchron.ci.
tizcn.ao.tod.

'',

tius

S>c

nobilius

monumcncum aurichalco afFabre

elaboraco tcftum fabricaretur dcindc


:

opcrc

Vita F.Ioannis Duns


quam

Scoti.

21

,
operc com(i|}cco , Anno y i j.
, pila rcpofica funr ad c.v
puc fcpulcri. Conftant omnia hsec ex chirographo in arcula plumbca, propc S c o t olla,
inucnco , quod lofcphus Pifculius Mclphicnfis tunc Commifrarius gcncrahs in Archiuo
Conucntus collocauic. En cius cxemplar.

in cadetn

fupra diximus

L V.

Tiotumjit omnibui
futurii

J1

& futent euidenter vniuerfis & fingulis


,

Anno Dtmini miUefimo quingentefimo nono

cfuod

tampr^fentibuf

qukm

penultim/t menfis Augufit , fub


diuina proutdentid Pap^ fecundt;
,

Pontific^tu Stm^ifiimi in Chrifio P/itris , cjr Domini lulif ,


Archiefifcopatu Colonienfi Philippi Deiberfiein ; Atque Imperio M/iximiliani Archiducts Aufiri* eleilo\Minifieritttu CoUnienfi Fr.VVeffeli Gosbrinch de MontiHerio, ScrofiinSi* Theologia

Magifiri;Guardian/ttu huius infignis nofiri Conuentus Colonienfis Fr.Ioannii Cufter i Leiloratu

vero Fr.VVilielmt Franck Theologid facultatii Magifirii Pcenitentiariatu Fr.GerarJi Paulifacultatis di6ia Eaccalaurei formati ; Curforatu Fr.Cornelij de Dauentria ifiudtf Magtfierio Fr.
Rogerij de Rattinge apertum efifepulcrum DoSlorisfubtilis Fr. Ioannis Scoti, obfin;

gttlarem affeSlionem Patrum,(jr Fratrum

tia,fubrubra

Mox in

fumpofita.

inuentafunt eius offa integra.dr

& in iun^uris alba^ad infiar laHis vnfa.

diani pradiSti

Et ex tunc

admodhm redolenfummo retror^

in Aitari

hoc farcophago ex aurichalco faHo , vt apparet ex nunc , eleemofjna Guar-

colleila.

Anno vero Domini millefimo quingentefimo decimotertio,Jexta decima

menfis Augufii,httc eius cunSfa offa hoc infarcophago pofita,atque recondita,Ponttficatu Domini
San^ifimi Leonis X. Archiepijcopatu DomPhilippi DeiberfieimMinifieriatu R.PF.Hermanni
Haueilor,facra Theologia Magifiri;Cuftodiatu Cuftodia Frifia R.P.F.Ioannis de Durfien;Guar-

dianatu R.P.F.Gherardi Paulifupradi6i*facultatis MagifiriiLe&oratu Fr.Corneltj de Dauentria Baccalaurei formati ; Senioratu Fr.Iacobi Rutgertj Prouinciatoris Conuentus

,
dr Rogerij
Conuentus;Curforatu Fr.Iacobi de Mondorp ;fiudij Magifterio Fr.Wtllelmi
de Selingen : quo quidem Anno in oSiaua^Regum^ex tumultu populi Colonienfis decollati funt in

Rattingen

Sacrifid.

videlicet loannes de Reit & loannes Oldendorp nobifcum in capella


^ Reddttuarim ciuitatis leannes Bergum alias Papagei dr plures,

foro Famiburgi Magifiri


S. Francifcifepultus

alij

quorum anima in face perpetua Utentur.


Scriptum perme Fr. Liborium Rodo/fhi de Conuentu Paderbornenfi, maioris fiudij huius infignis Conuentus Decani, Anno Dom. i y r J x^.die menf AuguHi.
Nobilc fanc tunc cxtruftum fcpulcrum , quod ahquanto clarius hbct hic defcribcrc.
Dcfccndcnti a fummo Altari ad Chori planiciem occurrct vhimus graduslapideus in

ex

ciuibtts tres

L V I.

W"**'' ^'
''f"'*^"'"'*

quo

litteris

cxcultis ita habctur, Obiit iV.

Ioannes Scotvs .^facra Theologix Doctor

hoc gradu, in Chori planitic media, S c o t i


fepulcrum pedis Geomctrici mcnfura , triljufque ferc Gcometricis palmiS eminet a ccrra
quadrangulum alcera partc longius , lamina ex aurichalco, vcl zre coopcrtum. In medio
xnei tcgumenti eft imago S c o t i , librum tcnentis fcitc claborata ad eius pedes hinc
inde ftrati iacenc duo leones , velut cuftodes. In extrcmitatibus longitudinem ad dexteram, &:adiiniftram occupanc infculpti prseclariftimi quidam Religionis noftrz Dodores,non omnes tamen funt S c o t i difcipuli eos afcendens enumcro. Ad dexteram Guilielmus Okam, Vgo de Nouo-caftro,Francifcus de Mayronis,Richardus de Media-villa,
Alcxandcr de Ales. Ad lacuam Nicolaus de Lyra , Petrus Aurcolus Rogerus Varro. In
fupcriori parte fcpulcri ad capuc S c o t i, tres in medio exfculpti funt Pontifices , quos
Minorum familiatunc cnixacrat, Alcxandcr V. Nicolaus IV. Sixtusl V. cum corum
longicudinem implcnces funt duo Cardinalcs,
ftcmmacibus. In angulis lacicudinem ,
Bercrandus ,cum infignibus eorum. Tcgufcilicec D. Bonauencura Dodor Ecclcfiai,
s

VB

T L I s nominatus, Anno
I

08. Diftat ab

&

mcncum vcr^cft cgrcgium

&
& pcrpulcro arcificis opificio incextum.

pauimento Chori, lapis quadratusinucnitur,


fulcrum

LV L

DocTORis svbtilis,

dilii

lepulcro ftatim in

his litccris dcfupcr ornacus

Hic aperitur fe^

Ioannis Dvns.

Poftrcmo Rcucrcndifr. lacobus Bagnacaballenfis , Ordin. Min. Conucnrualium Gccofam llluftriff. Domino D. Anconio Albergaco , Epifcopo Vigiliarum , & Nuncio Apoftolico pcr Traftum Rhenanum , cum porcftacc Legaci de latcrc,
ncralis Magiftcr,

Scot i iuflicofta luftrari. Elacoitaquc lapide ad capuc


ad pcrpcndiculum duobus pcdibus Gcomctricis humi quadratus iapis alter fublatuscft
tum in pila lapidea, trium palmorum cxtentx manus apparuic
fub his aliquanra tcrra , minoribus quibufcaluaria fuper maioribus offibus corporis
dam offibus concrcta. Offibus in Sacrario , fub duplici clauc , rcpofitis , dic fcqucntifcpulcrumeruderatum, parictibus lateritiis , atquc ftrato quadrangulari opcre ardificatum , affcrc in jncdio librato. Itcm duplex arca parata , vna lignea quz humo
Anno

1619. dic ij.Ianuarij,

fepulcri

cfFoffis

fub S c o t

oflibus cxiftcncc repleca

in fiindo fepulcri collocaca cft

altcra

plumbea

J*rtiMtr4nf.
*"*"

Vita Floannis

22

Duns Scoti.

bea quatuor paltnorutn excrcis digicis emcnforum longitudinis , duobu$ latitudinis,


pene duobus aliitudinis , &inhac rurfus atca qucrna , tegumento vitrcotcda, cftad
amutTim inclufa;ineapluribus collocatis odoribus dic I j. Ioannis Dvns Sgoti
ofla funt recondira, fuperquc mcdium fcpulcri aflcrcm collocata. Cum S c o t i oflibus,
in eadem arca, repofitum cft chirographum fupcrius rclatum Anno 1313. fadum
fcquens adiedum in vafculo plumbeo.
In nomine Saniiifimfi (^ indiuidud Trinit/itii Amen. Annofofi T^tiuitatem Domini
nofiri lefa chrifii 1619. Pontificatus SftnSHfif. D. N. Papa Pattli V. quartodecimo, inui^ifiimi
Imperatorii Matthia AuHriacifemper Augufii fepimo iSerenijf. ac lUufiriff. Ferdinandi Ducis Bauarix Archiepifcopi (^ EleBoris Colonienfis Anne oBauo Indi^ione fecunda ; cum prifna die menfis Decembris inhanc lUuHrifiimam ciuitatem Colonienfem paterno affeiu , (^
z.elo duBus Reuerendifif. in Chrifio Pr. Fr. lacobus Bagnacaballenfis^ Ordinis Minofum Conuen"
tualium Minifier Generalis ad vifitandum (jr reformandum eiufdem Ordin. Minor. Conuentualfum D. Francifci Conuentum venijfet ciimque multapia ,falubri^ ,
fanBf^ in aSiibitf
vifitationii infiituiffet
mandauit quot^ue vt fepuUrum Fr. Ioawnis Dvns Scoti
AiBi Ord.Min. Conuentualium Doctorissvbtilis, in medio Chori,fub eampanafitum
anea lamina ( quA ipfius DoBoris fubtilis effigie iliuHrata efi ) coopertum aperiretur:
ad videndum vbi, (jr quomodo ofia, omni veneratione digna, requiefcerent. Die ergo i } me-

&

LVIII.

&

&

fis lanuarij

prdfentibus

injpe^antibus lUufiriff: ac Keuerendiff.D. D. Antonio Albergati


Bononien. Epifcopp Figiliarum , ac Nuntio Apofiolico per Traitum Rhenanum , cum poteHate
,

Legati a tatere
tonien.

(jr

item Reuerendifi". D. D. Othone Gereon, Epifcopo Cyrenenfi,^ Sufiraganeo CpReuerendifif. Pr. lacobo Bagnacaball. Generali ; admodum Reuerepd.

eodemmet etiam

Patre loanne Pelckingio Prouinciati Minifiro ; (^ Guardiano Cotenid , ac Vifitatore Generath


Reuer. P.Matthxo Vegtenfi Prouinciati S.Bonauentur* admodum quoque Reuerend.

admodum

de CaBro Prouinciati Leodienfi; RR. demum Patribtts SacrofanB* Theotogid Dor


Sforibus Gherardo Romero, ^c fupradilfum fepulcrum apertum efi per vefiitlones ,fubleuand0
tapidfm iacentem ad captit feputcri.,cui infcriptum erat : Hic aperitur fepulcrum I o A N n i s
P. Ludeuico

DvNs ScoTi, Doftoris fubtilis.


gus ex tapide viuo

Doioris vatde rubea

fur

eo

F.ffofid

ergo atiquantutum terrd

inuenttis efi farcopha-

Et in eodem reperta funt pteraque ofia fupradilfi


fed quoniam hoc modo parum decenter condita (^ feruata putaban-

coopertus atio lapide.

',

quod ad caput

lapfde impofito requiefcerent

ipfius feputcri in

hinc pr^fatus Reuerend.

vt euacuatd ex fepulcro terrA , opus concameratum fub ipfo tapide


vt fupra memorata ofifa honeftius , ac decentius pro tanti DoBoris dignitatecollocari pofifent. Confe^ta efi ergo arca plumbea , cui offa arcuts. Hgned inctufa , pie funt impofita ac pofimoditmin feputcro concamerato reuerenter cotlocata. Sarcophagus quoque tignetts
Pr. Generalis pracepit

confiruerent

pr/tfaratus

mixta

efi

qu* in antediHo farcophago tapideo ofiibus interidemque in fefutcro apud effa coHocatus afiifiente
adfpeSiante cum

in quo terra recondita efi

iacuerat

fupradiiiis Patribus Reuerendifif. Pr. lacobo Bagnacabat. Miniffro Generali


affeifu

z,eto ^

ac pietate , pro decore , ac illufiratione, honore

admirabiti cum

ac gloria DoEioris fubtitifiimi,

atque Religionis Serafhicd. In quorum omnium fidem ego Fr. Gherardus Romerus ,fac. TheoNotarius ad hoca Reuerendiff.P. Generali Jpeciatiter deputatus , prafens hoc

logid Dolior

inUrumentum (fatua femper


bus

admodum R.P.

nienfi.

copia vlterioris dilationis ) confeci

Vberto lunckmanno

A6ium Colenixin Conuentu nofiro

Patre Prouincia
S.

Francifci,

voeatis ad illud

idem

teffi-

^r Pr.Ioanne Motmanno Tremo-

Anno 16 \$.diemenfisvtfupra.

Fr. lacobus Bagnacaballenfis Minifier Generatis,ita

efi.

Ego Fr.GherardusRomerus SacrofanBTheott>gia humitis Do6ior , tanquam Notarius,vt


fupra attefior.
Ego Fr. loannes Fetix deBrixia Ord. Min. Conuenf. S.Francifci fecundus Secretarius fidem
facio (jr tefior prndiBa fuiffe fcripta a P. Magiflro Gherardo Romero , de mandato Reueren,

difiimi.

In veritatis tefiimonium,

&c. die

Locus

y.

lanuarij

6 19. in Conuentu S.Francifci.

i" figilli.

Plumbeum ^rcs opcrculum intrinfccus in mcmbrana, oflc pcllucido teJ:a,ha:c habct: L I X.


offa Fr.I oannis Dvns Scoti, DoBoris Subtilis,piifiimi cutttris,(ir defenforis
immaculatA Conceptionis Deipara Virginis Maria:qui e terra effojfus^^ in hUc locum,terrd,qud

Htc iacent

ptenus erat, eieSid, lapide firatum,

iufifu

Reuerend Pr.Magn.

Fr. lacobi Bagnacaballenfis, Ord.

Min.Conuent.Minifiri Generalis,Anno iC 1 9.XIIX. Calend.Februari/. Extnnfccus pagina infcripta hacccft

Reuerendifif. Pr. Fr.Iacobus Bagnacabatlenfis,

Artium &^facra Theologia DoBor,

Duns Scoti.

Vita F.Ioannis

23

Ror , neeno vniuerji Orditfis Minorum Conuentu^liitm Minilfer GenerMl/s , Anno 1619. dum
v N s Doiforis Subtilis merito nominati, intemehunc Conuentum vifttst Fr. I o A N N i s
r/ttd Conceptionis Firginis Mari,piij?imi cuttoris,& acerrimi propugnatoris,ojfa, qua terra immixta in diem iUum vfque iacuerat^effofa humo,in loculum cocameratum,Jiratumque, eiufdem
Reuerendifimi iujfu confiruEium^acplumlfeaareula inclufa intulit XI IX. Cal Februartj. His
cxaais arca plumbca conclufa cft , & a quatuor latcribus , nc poffct apcriri , figillo Rcligionis Min. Conucntuaiium munita , duobus Prouincialibus Matthxo Vcglcnfc , & Ludouico a Caftro fcrcntibus,pracfcntc Rcucrcndiflimo Patrc,cgrcgij facinoris aufpicc,toto

Conucntu, & quamplurimis cum dodrina, tum

nobilitatc prxftantibus viris,qui

ad

tanti

&

confluxcrant , a Sacrario in fcpulturam dclata ,


fupcr affercm in mcdio fcpulcro pofita cft. Ncc mirum fi dcfenfor immaculatx Conccptionis
hoc tcmporc gloriosc cxiliuit c fepulcro dum paulo ant^ , Anno vidclicct 1 6 1 7. dic 1 1

Doftoris reliquias vidcndas

&

paulo poft Gregorius X V. ^nno i6ti.


Septcmbris, Paulus V. honorifico dccrcto ,
non minusgloriofoconftituto, celcberrimi viri fcntcntiam cxtulerunt , iubente primo , vt illa fola in publicis quibufque aftibus , addcntc altcro , vt etiam
die 14. Maij, altcro,

&

&

commcndarctur ; ab omnibus myfterium hoc ccin fecrctis doceretur, proferrctur,


lcbraretur fub Conceptionis duntaxat vocabulo quo vcl folo nominc,fi non aliunde mul:

tis praiclaris titulis

laudari mercrctur, magnis cfFcrtur prxconiis.

SCO T^l pietas ^ plnHma 'virtutes,


,

C
T

XIV.

A P V T

y T^Antam horum Patrum curam circa arida Dodoris offa,tantamquc impcnfam opcm,

X & opes circa cius fepulturam magnificandam, 5i nomcn celcbrandum non tam ciOs

dodrina:,quam

pietati tribucrim. Sufpiciunt

omncs eius dolrinam,colunt

alij

pictatem,

vtramque alij admirantur. Vcrfe duplici titulo mirar probitatis , & fumnix cruditionis
omnem fuz xtatis gloriam , & poftcrorum promeruit vcncrationcra. Dodrina oinnibus
notiflimacft; pictas& virtusmultisapparuit argumcntis. Pcr omncra intcgcrrimx vitx
curfum nullum inucnio,qui vcl minimum nzuum obiiciat inuenio tamen plurimos.qui
fandarum virtutum fplcndorem micantcm affirment. Euangelicr paupcrtatis rigidum
probat fcftatorem , fegmentitia , & vilis lacerna fub qua incefllflc, nudis ctiam pedibus,
boni fcribunr Authorcs ', concinitque Poeta illc vetus trito illo carminc
;

f /*.

^uem vefiis vilis

fes nudus , chorda coronant.

Addc, mendici more ad ftipcm


,

hilari

a Marc. . p.

animo mifloquc omni honorc accefliflc quod


,

' '^

in

co,duobufque prxciaris confodalibus, Alcxandro Alcnfe, & Richardo dc Mediauilla grauis Author '',non indign^ his verbis commendat. Conjlat quodin itinere,vl>i non habehant b Maior in
4dj8.qii.
Ccenobia,amore Deivifium ,ho^itium ,^tranfitum per Oceanum a Britanniain Galliai
econtra,petebant, ingrande meritumfibr,& aliorum ddificationem. ^od viri Summo Pontifi'
,

catu digni, digito demonfirati, ob eminentesfuas virtutes,fie eleemojynai nonfunt verecundati


fetere. Obcdicntiac rcligiofx fpecimcn dcdit hcroicum,in cclcrrimo cgrcfluab vrbc Pa-

prompto,

rifienfi,

ohtditnti.

& cxpcdito animoomniarclinqucns.ciuitatcm ampliflSmam, cclcbcr-

rimam Academiam, coenobiura omnium grauiflimum, amicos,difcipulos,fcripta,charos


ingenij partus,Cathedrxdcniqucrcgendxnoncontemnendum honorcm. Quis itahxc
defpiciat Quis negligat ? Quis ita rclinquat.nifi verus obcdiens,& perfedus Rcligiofus?
Caftitatcm fummo ftudio coluiflc probant cius fcripta variis in locis ' & illud quod
?

fupcrius cxfcripfimus

Huic humilis
&c.

carmcn
cafio Francifci

CMBitM.
J"

^"^j"

q..

ehordula renes

Styinxit,

profligaflc,& per multos annos,Dco auxiliantc,a mortalibus cauiflc,


deducunt quidam non incptc.Ncquc tamcn feruili timorc,fcd gcncrofo Dci amorc bcUum hoc indixiflc pcccatis, indc fcimus,qu6d ipfc prarclarc fcripfcrir,
Non ' id curandum quod creatura,fed quod Deus offendatur quod ne committatur eligendum
ftiMS in nihilum reduci , idque propter fincerum Dei amorem non propter pamas gehenn* fu-

Pcccata

cx

ipfis

magna cura

cius vctbis

**

smi*tfert*.
' ''>.
j.d^"."'",'."

Scot

in 4.

**^-9'-

giendas.^c>b\\\% fan^ dodrina,&: charitatiscxccllcntiflimxargumcntum,vcllc potius non


cflc , quam Dco ofFcnfo fupcrcflc. Hinc illc non frigidi , aut fcgnitcr , fcd diuini amoris

ardorc

mortalcs quofquc pro veritatc

eundam, multis cohortacur

& virtutc

aflcrenda

ad mortem gcncros^ ob-

rationibus.

Qui

^*

Vita F loannis

24

Qui tanto

ftudio pcccata vitauic ,

Duns Scoti.

& vitanda pcrfuafit,quanto conatu putcs virtutibus L X

I.

acqairendis incubuifTe? Mali odium virtutis fubinferc amorcm ; &quiillud ferio profligar,i(lam ftudiosc fcdatur.Ita fccifte optimum hunc Dodorcm,&: obtinuifTc practcr anciquas infcripciones fupr.\ poficas,in quibus, viuus DoBor iujiitu^dux cleri^clmftri lux,mUi
virtutefecundtt^.z\n(q\ic fuae probitacis,& piccacis elogiis infignitcr audic
vetufti,

thores.

ciufdem,&

a Gondiral.

lus fcribic

'^

fi-

nc Mctaph.

cultu,& religiofis fancitonibtts. Guliclraus Eyfcngrenius

cPifan. con-

C(t

d Eyfengr.de
teftibus

TC-

e Trith. de
fcriptor.

f PolTcu.

ifj

ppar.

Prarlatus

de eius vita lftudahili,& fcientiaexcellenti. Anconius Andrcas ^ difcipueiwfamam, (^' memoriam in benediSiieneeJfe. Pifanus froh^ educatum in diuino

aic fibi conftitiife

.14b Andr.in

irit.An.136'0.

ccftancur cciam

totius Ordinis Prfmarius,Gondifaluus 'iexperienti/i,drfamavi>iquediuulgat^,

citatus fupta

form. II.

& candidi ScriptorGS,cx quibus aliqui coartanci, quos prastermittimus.

gr*Mes u-

yrofe^ionem

&indiuina

lege exercitationem.

Scripturarum eruditionem. Anconius Pofleuinus

commcudac in co

Fidei Catholi-

Abbas Trichcmius ^ ftudiefam

coelejiium

modefid,dr charitate,ait,prdditum,& haftjfe chriftiano eius fcBori inditam a Demino faftentiam, atque integram mentem. Non ob^

fcurum fane charicacis argumentum,&: indicas a Domino fapicncise:, proximis proficua:, illud, quod de eo referc Guilielmus Vorilongus ^ , nimirum per Britanniam maiorem , feu
Augliamiceragencem,occi^rifle cuidamagricola:hordeumfcminanci, &Chriftianapiceundcm forcaflis iurancem , auc laboris impaciencem , a:cernae falucis, diuina: legis

&

Vorilong.

cacc,

i.d.jS.

Cui indignabunde rufticus Vc quid fruftra verba profundis ? illud perfuafum,


& cercum habeo,Dei adimplcndam crga me voluncaccm,& aeccrnaprxfcicncia iam vidif*
(c quidquid de me adurus fic fi faluare,vel condemnare me ftacuic,mca inanis cft opcra,
fiue bona,fiue mala;nequc illafaluabic,ncque ifta condemnabicExccpic paciencct vir pius
pcrniciofam dotrinam,& familiari recorfic cxemplo Si diuina,inq\iit,fcientia,vt arhitramonuiflTe.

hanc nccefitatem rehui imfonit, vt quid hunc feminandi lahorem ajfumis ? Etenim fi Deus
frauidit nafciturum hordeum,fiue feraine5,ftue ahftineas ah ofiere,nafcetur ; ft vero nen nafciturum prAuidit , vtique non nafcetur : arena itaque femina mandas Illum obmuccfccncem
ris,

Idcm

Ii

in

proccni. i.
Jcoc.

la lib. dc
primoprinc.
i

fobinde pius D6dor inftruxic.


Ex hac eciam charicate,illa profluxic dcuocio,quam idem Auchor ^ cancopcrc commcndac,& apertiflimc patec in eius operibus ', in quibus crebris ad Deum,vcri,ac boni cocius
fontem pcrennem inuocationibus iaculacoriis amoris , xftuanccm alco cordc flammam

L X 1 1.

rigcns, animus cxperirccur. Eafdem iaculabacur flammas amoris , iu


noftc Chrifti Naciuitacis Parifiis.^^jdum cunas Saluacoris cencrrima dcuocionc celebrarec,
k Maic.Main fe pqftea rcuerfus,
profunda n)cdicarctur concemplacione. Nam fupra fe rapcus ,

&

quiuis,

quancumuis

in princ.

togic*.

&

&

rian. Bert.

Cucarus

in

X. part. elu-

cidaiij.
I

Cantic. 8.

n.i.

phriflum infantem vlnis


flicefit.

Dci erga nos dignacioncm,qua Fraccr noftcr per aflumpcam humanicaccm fieri voluic,digne confideranSjfaucio cordc ingeminabac illa Sponfx fufpiria ^is mihi det te jratrem
meum,fugentem vhera matrU me,& inueniam teforis,& deofculer te ? amacoriifque vcrbis
pecebac Chriftum fibi dari,non folum canquam Deum in anima,fed & vifibilem canquam
Fratrcm,in Virginis grcmio,ad vbera cius pcndentcm. Ad cuius fcrucntes,&: rcpctitas prcces ci Chriftus apparuit in pueri forma, deditque fe in btachia,& amplcxus deuoti fcrui
contreftandum. Difparentc autem vifione ad altiora fe accingens,& in virtute proficicns
'

propter deuocioncmdulciflimi pucruli,& fanftiflimx Genicricis,dcinccps carnibus abftinnit

nudis pcdibus, abicdis cciam fandaliis incefllc,& pannofa cunica,

nouam adraiccere

nolens,humilis,& abieftus inceflic.Eius porro erga ipfam Dci Gcnicriccm fingularc dcuotionem.ceftancur vbique cius opera,praEfercim,quas in cius innoccnciae dcfcnfionc conferiin

Supta n.

Mtflti

eittt

lnudant pie-

pfir,& eiufdem Virginis crga

illii

mira dignatio,qua caput,vti diximus^^oranti inclinauit.

Hinc aliqui intcr Diuos,& Bcatos pium Dodorcm connumcrant;quibus,donec a fanda


Sede hoc approbctur,non fubfcribo.Multi ctiam cum dcuotc inuocant,& fc in tribulaticJnibus,atque aducrfitatibus exauditos dicunt,praefcrtira in rcgno Ncapolitano,qui aliquoc
donariis, tabellis, laminifque

magnis argenteis, quas

pra;

manibus habui, fuam gratitudi-

ncm funt profcfli.


a Demfter.
in Apolog.
^cotoium.

Erardus Vinheim Carthufianus in Sacrario. Agrippincnfi,Z)/ vocar.


Pctrus Cratepolius libro de Sanftis Germani^,intcr Sandos cnumerat.Thomas Dempftcrus " , praeterquam qu6d intrepide in Bcatorum rcccnfcac cafalogo , refcrt cx Gilberto
Bruno,Dulcicordij Abbate, Scotoseum coluifleDunfrifij tanquam ccelitc|ln,& Ecclefia-

maturius,& prudcntius agcndum ccnfe5,& cxpcdanS.R.E. iudicium; nec quidquam temerc intentandum in re omnium grauiflima.
Longc lateque nunc fpargitur, & diuino quodam confilio difFunditur cius gloria, eo maxime temporc,quo famaeinfidiari,& nomenobfcurarc quidam intentarunt.Scd/M fiteiy
quem Rex honorare defiderat vt quanto maiori :onatu alij detrahunt , c6 foHicitius-Dcus
illius confulat honori. Sanc illud crga Dci Gcnitricem impenfum obfequium digno praemio no potuic 4efraudari:imm6 eodem ceporc
Virginis priuilcgium a Sgoto afl^ercum,
ftico officio cohoncftaflTe.Ego in his

dum

Efthet

y.f.

6.

&

&

L X 1 1 1.

i$

VitaF.IoannisDunsScoti.

& ScoTi honor mirific^ difFufuSjmagnum fufcipiunt incrcmcntum.Honorificauit S coDci Matrem,& ab cadcm

TV

hil

abfonum

piis viris

fapicntiflimi viri

honorificatur cgrcgic clucidauit Dciparam nidicamus vitam confccutum srtcrnam luxta illud
^ui elucidant me, vitam tternam habebunt.

viciflTim

vidcbitur

cnuntiatum

EtHS fcripta

EccleftA

pii

fi

Dei valde

ejfe

" ^"'-

proficua,

XV.

V T

L X I V. TJIs dc vita,& rcbus praeclar^ gcftis diffufius cxplicatis,ad doftrinam dcfccndo,& fumJ[ j[me proficua cffc Dei Ecclefia:,eiiifquc fidelibus oftendo. Altius indagandi vcritatcm,
occafionc pr^buit ScoTvs,vtpote fua difl"crtationc,& ftrido cxaminc fccit.ne cxco grcflu,
placido duftu,omncs in vnam abirent fcmitamjaut in vnius , vcl alterius Magiftri iura-

&

rent doftrinam.Difcuflit

abfquc deledu

ille

omnium

Scholafticorum,qui

fcntetias:ncquc animi afFedus,fcd vcritatis pondus in hanc,vel

illa

fc prarceflTerur,

inclinabat opinioncm.

iEquo ardore domcfticos,& cxternos, vbi iudicabat redargucdos,impugnauit:tam D.Bonaucnturz,quam D.Thomae Aquinatis placita ad vcritatis ftatera reduxit Ea tamcn animi
modcftia,& proprij

iudicij fubmiflIionc,vt rariflime

Authores ipfos nominaucrit,&: nullius

Tentcntiam grauiori afFeccrit cenfura. Longc abcrat a quorundam Scholafticorum cofucCudine '',5'/ ex opinionum,quas infchola acceferut,j>rdiudiciii,viros alios Catholicos notis gra-

Scolapidem tentatum,& probatum,duxcratfcribcndum:diligenter

uioribus inurunt,tdquetantafacilitate,vtmeritorideatHr^\\i\\ indifcuflfum prartcriit

Tvs,nihil

LX V.

nonadLydium

b Canas

I..

^^-.'j^v'*,^/'

tntnnuh.qu*

cxaminauit vniucrfa rerum principia,conclufiones,& ipfas,quibus probantur,rationes.

f'"tf'*'

Atquehacdecaufa putatur S Thomac Antagonifta,dum non folumquod fcntit, vcfcnfus fundamcntum impcnfius conuellit.Leftioni S.Thomac magis intentus,plus
ruminabat quod ex illo excipicbat & qucm facilius alij fequebantur voluit plus cxteris

S."*^"/"'-

rum &

difcutiendum.

^ducTf^rMs.

Nunquam Thomam exagitauir, qucm infummahabuiti'cuerentia,cuius


reticuit,in qucm vcrbum nullum, quod ofFcnfionis vmbram prac

fanftum nomen vbique


fc ferrct,cfFudit;fed cius

autcm

&

doftrinam,non

Angelici Dodoris

nifi iuftis

pSderibus libratam,voluit admitti.Hoc

nomen gloriofius cflEecit,'& doclrinam

rcddidit illuftriorcm.

Nefcio itaquc quid adeo difpliceat in ScoTo,qu6d abfquc Aquinatis ofFenfione,qu6d abfque vllo eius njeuOjdodrina reddidcrit fccuriore,qu6d nomen extulerit,qu6d difcipulos
ad Magiftri fui dogmata clarius illuftranda,acrius defcndeda,quoda veluti claffico excitauerir,& vniuerfos Theologia: fedarores, coftirutis akernis acicbus.ad Chriftianu bcUum
conuocaucritjin pacifica pugna inftrui docucrit,vt quid in crueta cum Hacrcticis quotidic

ineunda facicndum fit,maturc pracmcdirentur;& qualiter cum

vafris inimicis

cogrcdien-

dum fit,opportune cofpiciant'^.^^/ in ipfo bello trefidare noluerit ,ante be/lum femet exercet.
L X V L Magnum hoc facras doftrina: emolumentum cfTe percepcrunt Ecclefiaj Do(3:orcs,& rci
litterariae

prxfedi.Nam tantum

c Seneca p.

^^'

p^ ;^
abeft, vt has fopirc litcs,aut contcnrioncs extingucre vo- AcUimiM.

lucrint, vtpropofitis potiuspr^emiis foucre, inflitutis ftipcndiis.ercdis contrariorum do-

gmatu

cathcdris,folertcr excogirarint. Peculiarcs habet Profcflforcs,

& fedatores in Aca-

Dodor Angclicus.fuos habet &Doctor svbtili srcx peculiari docctur cathcdra D.Thomx,ex altera Scoti dodrina. Ad trcs nobiliflimas in Hifpania acccfli Vnidcmiis

uerfitates,Conimbriccnfcm,Salmanticcnfem,Complutcnfcm; in vnaquaquc harum, vidi


inftitutafubfellia,&deftinatos Magiftros pro Scoti difciplinatradenda. In Parificnfi
iu ipfa Vrbc,orbi$ capitc, pcculiares cathcitcm Acadcmia,in Patauina,Ticinefi,imm6
dras ScoTvs obtinuit. Eo ctiam habctur in pretio,vt dignitatc,ftipendio,aut horx comoditatc multis in locis non cedateius cathcdra illi quac S.Thomacretinetnomen. In Co-

&

nimbricenfi ctcnim Acadcmiaaequalis funt ftipendij,& auftontatis.In Salmaticcnfi haud


minoris cmolumenti , qua: Scoti cft;& magno conatu ad illam adfpirant dodiflimi illius

Acadcmia: Magiftri

in

Complutenfiomniumprimariam

Scot vsobtinuir.

Vltrahxc

ftridccauit VniuerfirasSalraanticcnfis^^jncScoTi cathcdrxProfcfloralianviquamScoTi , difcipulis tradat dodrinam , nequc eam fummatim , aut pcr conclufioncs duntaxat

comprehendat, fed clarc mcntcm cius, & tcxtum largius cxponat.


LXVII.
Percepcrunt vtiquc optimi illi Magiftri , & cathedrarum inftitutorcs,magnum ftudioforum profcftum ex fcholaftica hac concertatione,& quotidiana diflertationc prouenirc:
quorum alias ingenia torpcfcercnt,& hebcfcerct intcllcftus,fi comunibus duntaxat principiis.quafi ftatutis fcholafticx difciplinx mctis,cxca quada manuduftionc dcqonercrur*.
Terrumferro exacuitur,& homo <rx/c//yif/f A/V;y/,confcredo,diffcredo,pcnitius cxaminando.Si plura obiiciatur,& fentcnti? rctundantur,vti fcrrii fcrro confricatum,acic conciScoti ofer.

Tom.

I.

pit;

d Sramta

li^"""-'*ctntyennf,A
^l^*^^'^^,^.
/'.
'

P'o"^7.

Vita Eloannis Duns Scoti.

26
a clo(r. ord. pit;ita
'^

c"i8.'

bBcrtiinep.
jura

sco^r

cx aducrfo doccntis ingeniura cxcrcctur,cxcitatur,acuitur *. Expedit itaquc contra^^^ injiudiu EccUJi/ifiicii ejfe opiniones ad exercendum ingenium.cjr excutiendamjtudentium
pgritifim. Non immcrito dc hac ipfa ScoTi dodtina fcripfit Paulinus Bctti familia:Au^*

guftini*"^: vir doiflus : Si fifcholU aufera^ feculiares S c

oti

opiniones, rei/quum

efi,

vt

ipfe.

flane dijprendi vfu,^ occafio languefcat. Hinc magnus illc purpuratus patcr,in rebus Ecclcfi3c,quantumuis arduis,dcxtre pcragedis,&morum grauitateilluftris,Dominicus CarcGrJmal.ep.
Ftnd"!*"'"'*'

vorilon.in

fR,oduIph7a

his ptxcipuis audit t^io^xxi^^Inquifitormaximm veritatis,redargutorfalfitatis,veri arca^.Ve-

^***^^ frxcipuui amator,

Probc hoc

vita Scoti.

f lui.scahg.
itaiuduauit
frpremu Hi""
eiiium.

Grimaldus'ScoTVM/>r comuni litterarum vtilitate fcriffiffe tefiatm


Communis
pfofcdo illa & maxima in litteris vtilitas eft,vt vcritas indagetur,& inueniatur:at Scotvs
dinalis

intcllexit,

dcmum, idque appofit^ fatis

lima veritatu,(^

ces

ingeniorum.

& longo experimento probauit Conciliura fupremum Hifpaniar,

quod pcr Antonomafiam

LXVIII,

quibus illa florentiffima rcgitur monarchiz,Regium appellatur;dum Anno 1 6i 8.maturo,& grawflimo dccrcto fartam tedamque
yoluit ScoTi dodrinam. Rem narro,& pcrpetua: confccro memoriac,vt poftcris rclinquaturexcmplum,&fciantqui poftnos vcnturifuntjqjild antc ipfos a prudcntiflimis viris dc
hac dodrina fit iudicatum.Grauiflima &: nobilifliina Academia Salmatiecnfis, in Thcolopras tot tantifquc aliis

gia prxfcrtim Scholaftica, nuUi toto

rcferrc,ncque ad trutina reuocare

Orbe fccunda,propter quafdam rationcs,quas ncque

modo plurimum intcrcft(nifi illam fpcciofiorcm foliiiii

indigitcm,ad cxcludcndas,vidcIicct,nouas quorundam dodrinas,quje in florcntiflimas,&


fua vetuftate,ac foliditate commendatifllimas fcholas inuehcbantur) communi fuoru Ma^

giftrorum,& Do^aorum calculo

Kouum

st-

filtutHm'!"'

ftatuit,vt fola illa,qux S. Auguftini,aur

D.Thoma: dodri-.

na cflct,aut iudiearctur, c cathcdra doccretur;liccrct tamcn,fi vclIet,cathedrjE Scoti mo^


deratorijVt cius dogmata fcqueretur.Statutum folenni iuramenti forma fixum,&: firmum
voIuerunt,eamque die ^.mcnfis Iunij,Anni 6 ty.in hunc modum cdiderunt. luroin quo1

Academia,vel Cathedrjt moderator^vei volUtarifti


doBurum, atque ie&urum in Theoiogia Schoiafiica doEirinam S.Auguftini

f^'^^^"'^ leiiionibiis,quas in

Profejfor legero^

me

<ir

conciufiones

D.Themit.quas infumma Theoiogid docet,vhi herum San^orum rnens afertafueritwbi vero an-

cefs,& dubia,nihii doiiurum,neque ieffurum,quoti eorum do6frind aduerfari fenferimfed quod


vei iuxta meumfenfum,vei eorum,qui difcipuii SS.Augufiini,dr Thomx communiter cenfentur,

Patrum doHrinx magis conforme inuenerim. Excipio opinionem de immacuiatx Virc^ ea quA iure Ecciefiafiico immutatafunt , vei pofiea immutabuntur; .c^
qux cum oiim controuerfa ejfent, iam confiitutionibta Apofiolicis definitafunt. Etfiquando Cathedram S c o t i, vei Durandi moderabor,quamuis ad id teneri noio^ licere tamen mihi volo^
pre eo tantum tempore probabiies eorumBoEiorum opinionesfequi, abfque periurij crimine.
taritorum

^inis Conceptione

improbtura
^ito Conct-

Quia tamen,vt

Vniuerfitatis ftatuta fuo robore conftent,& futuros conftringat,dcbcnt,

^gj folent,a fupradido Concilio approbari,& confirmari.

X I X,

Dum Magiftri c6 rccurrunr,oc-

currunt,qui Scoti caucant pra^iudicio. Concurrunt etiam

&

alij,qui opinandi libertatem


denegari doIebant.Vehemcntius vcr6,& acrius fc oppofucrunt Minoritar,vchemeti,&
acri Magiftrorii conatui,doncc porrcdis hinc indc libellis,& causa vtrimque dida coram
fibi

.iu.

ta^

grauiflimo Senatu, dcucniendum fuit ad vldmum rei examcn, librandumquc fuit iuftum
podus ftatuti confirmadi,veI potius irritandi.Conclauc ingrefli omnes Confiliarij V I .Idus
Februarij fimul cu Rcucrcndiflimo D.Gabricle de Trcjo,S.R.E.Cardinale digniflfimo, Archiepifcopo,Epifcopo MalaGitano,ConciIij Pr^fidcfumma maturitate,& ftrido cxamine,
pcr odo integras fcrme horas,ab oftaua fcilicht ante meridie,vfque ad quinram, vcl paulo
fninus pomeridianam,re difcufsa,vnanimitcr fl:atucrunt,non eflTe confirmandii quod Academici ftatucbant,& voIcbanr.Subfcripscrc omncs,quornm nomina rcccnfeo prxdidus
Emincntiflimus Dom.Cardinalis Prxfcs,Ioannes de Frias,Don Ferdinadus Ramircz,Don
Gondifaluus Pcrcz,Don Francifcus dcTcxeda,Don Bcrengarius dc Aoiz,Don Gar^ias dc
Aro , Don loannes Coello Don loanncs Chumazero, Melchior Molina, Don Alphonfus dc Cabrera, Don loannes dc Chaucs,Don Didacus dc Corral, Don loannes de Frias
Mcxia,Don Pctrus Marmolcxo,Don Didacus dc Contrcras,Don Francifcus dc Alarcon.
:

AUit Doaofrtiu4ic*<*

Sapicntiflimi,& grauiflimi viri in eadem florentiflima Vniucrfitate enutriti,dignam con-

commcdationem magni Auguftini,aut Angclici Aquinatis dodrinar dcDCgadam non iudicarunt,quam omni comendationc prxftantiorcm cfl!e non ignorabanr:
nequc tamcn ita probanda dnxerunt^vt cxteri omncs Dodorcs optimc,& honorificentiffirniationem,aut

fimc dc Ecclcfia meriti,perpetu6 condemnarentur,& ab iis fcholis,qua: illorum crcucrunc


dodrina,actcrnum exularcnt. Itane pcrcat Alcxandcr Alcnfis,&magnus Albcrtus, Aquinatis magifter>Ita exulct S.Bonauentura, Aquinatis collega

Ita difpercat

Scotvs, Aqui-

Occhamus Nominalium antefignanus?


SilentiQ obruantur Durandus,GabrieI,& alij quiquc v jri fapientiflimi, quorum clucubranatii excrcitator

Pcrpctua: tradatur obliuioni

tionibus

LX

X.

Vita F.Ioannis
cionibus creuic

& reuirefcic facra dodrina

Duns Scoti.

dummod^

27

Tnus iaudecur Aquinas

& cius

commcndecur Summa Thcologiac?Grauc hoc,& indignc ab aliis fcrendum prxfcnlit amplifnmus Scnacus. Quid & Hicronymus nihiH fiac, qui cum Auguftino aliquando pugna-

&

flocci pcndancur ali), qui ab cius do6lrina difccdunc, dum folus audiacur
,
Auguftinus ? Ncque id cciam zquum repucauic prudcncifllimus Confcflus. Ad duorum
duncaxac iudicium vniuerfa modcrccur coclcftis difciphna?Cenceni, millcni Auchores,
Orbis Magiftri,Ecclcfiac Do<florcs repcllancur,non audiancur^incaiTum fcripfcrint;hi duo
duncaxacccathedrisdoceanc? Idctiaminiuriofum iudicauic grauiffimus Conuentus.Viuunc,&: in zcernum viuenc in fcholis Auguftinus,& Aquinas, ccfi reliqui non moriancur.

uic accrrime

&

communi hominum fcnfu pra:ccdunc canquam

Antcfignani , id non fufficicc


Cxceri omninoabcrraruncavcritate,foli Auguftinus,&Thomascam
accigcrunc,acquc ica fcripfcrunc,vc in omnibus,& pcr omnia finc fequendi ? Ipfos inuoco c
dicanc an
caufx iudiccs, vc apercam in hac caufa profcranc fcncenciam ,
coelo ceftes ,
cXpcdiac ad duorii duncaxac iudicium vniucrfam rcferrc Theologiam,&: proptcrea vcrum
Caeceros in

nifi fuerinc

& foli

&

&

omnino cenfendum fic.quod dixerunc, quia illi dixerunc. Communis cft in hac rc vtriufquc fcncencia quam Thomas * ex Auguftino cxfcripfic Solnrn Scriptura Jacr^t Ithru qui
''.

Thom.i.p.

Csftntici /tppel/antftri didici hunc honorem deferre, vt nullum Authorem eorum infcribendo er- 2 ^,4' ep.i^.
tajfe aliquidfirmifime credamialios xutem ita le^o.vt (]uantalibetfAn{itAteJ,oBrindquepr4C- paulo poft
foUeant, ncn ideo verumputemyquodipfifenferut,velfcripferunt.Et alibi Auguftinus % fuos ^[j-^ j.j^

^^

non cancum crcdendi ncccfficacc fed cum iudicandi libcrcacc lcgendos cfle proccftacur.Ec nihilominus libcncer homincs Auguftmi amplcduncur dodrinam,5c quod ipfius

libros

fic,

pucanc abundanccr

homincs
nar,

neque

iurifiurandi foleunitace

quam nullus orthodoxus non acricer dcfcndac. Vbi

illi

fuic

'-^*

aliquando neceflc

cauendum

crac doftri-

Auguftini dodrinx contcm-

Vbi qui impugnent ? fbi forcaffis.vbi nihil a fc rede didum,ncquc


quod Auguftini non confirmcc fcntentia.
Ante aliquoc annos^, hoc idcm ccncatum fuit circa Aquinacis duncaxac dodrinam , in
AcademiaCompluccnfi,ncquccamcnobcinuerunr,quicogitaueruncconfiIia,qua:nonporuerunc ftabilirc , dum miffo fub Philippo II I. D. Gabriele de Ccfpedcs olim Auditorc,
fcu Confiliario Granatenfi, nunc Magiftro fcholx Salamantinac ,'qui rera cxaminaret , &c
per cum plane rclata in Conciliis Regio,& fuprema: Inquifitionis confilium eorum.qui id
accentarunc, pcnicus cuanuic. Gloriofus, \nilis, folidus,ncruofus S.Thomas,ncque ramen
ptbres? Vbi qui negenc

I.

fufficcrc.

cogi, quifponcc currunc,

folidc fcriptum putcnc

LXX

Cercc ad Augpftini fequeIam,non

cont. FauiL

rcliqui incrtcs faerunc in acic

Domini , fcd tanquam

^]'^'

^""-

ftdfruft,"^'

felediffimi pugilcs, gladiis accindi,

fortes perftitcrunc in excubiis,cuftodicnces ledulura Salomonis.Lcgacur itaquc

Thomas,

lcgancur& alij, Alcnfis, Albercus,Bonaucncura,Scocus,& claffici Auchorcs. Non omnia


poffumus omnes,nc(\Vic quifquam fuic,auc eric,qui ica fcripfcric,vc vniucrforum coroprchenderic vircucem immo nuUum effemortalium, aic Auguflinus ^^cui conceffumfit hucufque^vt
in nuUo omnino errauerit. Quod vnus omific,alcer fupplebit & in quo vnus errauit,alter ad
ac

veritatem pertinget.

Non inaniter animaduertit

Pcripateticorum Princeps

prioribus addidifreIuGcm,& limam;mulcacorrexifrc,mulca conculiffc,


uencis, ars

candem

eflrcc perfc<fta.

SCO T*t

impedic, nc id

alij

pofteriores

vccxomnium

in-

pri!l!:*^"''"*

e Atift. t.

'^ct.ci.&t.

poft Aquinaccra finc aflccuci?

do6tr'tmm jummo frojequuntur odio HAretici.

C
LXXII.

Quid

'

i Aug.ep.y.

XVI.

A P V T

/'^ Vanco aucem in precio habecur ab Orchod6xis,& in Cacholicis Vniuerficacibus ScoV^Tvs, canco eum profcquuncur odio , qui Ecclefiam perfequuncur Catholicam. Premuntur, ftringuncur, coardancur a neruofis S c o x i racionibus., & fubcili modo vericacis
cum indagandac,cum probandx neque quidquam eis profunc folit* verfutia:, vt ab illius
cxpedianturpreffuris. Propterca dixic haudimmerico lacobus Brcullius ^Bcnedidinac familiac vir AoQt\x%\Eim memoriani nunquam ejfe ferituram,prdfertim inter Schelafitca fnfien;

tiaprofeffores

f Brcul. de

*"^''*"^

(^ eruditionem;quam fcriptii fuis inferuit , Hareticorum impietati retundcnda

maximeefife opportunam. Atquc hinc Ambrofius Cacharinus^exPrzdicacorum Ordine,au- gCathar.

denccr affirmauic,ScoTi lau^ quantafit i Ecclefia,& merito,folipraua affe^i mente non con^iciunt. Ecclefiac dogmaca firmiter comprobauic Hacrcticorum infanias egrcgic rcfcllic:
hinc illisadco infcnfus, vc nullum raagis lacerenc, nullumacerbius mordeanc,ncc acrius
j

ille Pfeudocpifcopus,impuriffimus fcripcor,& impudicus


Cencuriacor,Ioanncs Balxus '*,advomicumvfqueopprobriacogcric,&calumnia$,fzuiufquc concra Scotvm agic,quem coutra Balaco firailcs dodius,& ncruofius cgiffc confpcxic,

in

**''P;.*'*i.5^

dent.pan.i.

nialcdidis infcquancur Pcrfidus

Scoti oper.

Tom.

I.

Papifia

>

Baixn
***

iB*jcoto.

Duns Scoti.

Vita Floannis

28

fapjldrum Uercitlem deriforic appellac;quem pro

Papiftis

dod^ fcripfifle,& contra Hacrccundem inuchitur loan

ticos conftanter difputafle opera demonftrant. Acerbius etiam in


cfu$ in

"

jg^""*

ncs Cafus

Oxonicnfis Hxrcticus,

^nm Jpinam, & vrticam vocat

& e Catalogo Dodo-

ru'^ vctcrum vclit cxpundum. Deindc,vi refert pius, &: candidus Author Nieolaus San, dum inuadcnte, & depafcente Angliam haercfeos flamma voraci
omnia ad fuum
deprauatum vfum conucrtere,&: impedimenta fuac peftis difFundcndae rcmoucrc, artibus
quibufcunqucjftudcrcnt Hajretici,illam prazcipuam excogitarunt,vt tollercntur c medio
omncs Orthodoxi Dod:orcs,& libricomburercntur. Itarem narrat author praedidus fub
Edouardo V I. impij Henrici VIII. digna progenie ^. Lihros cmnes eorum MagiJirorum,qui
^^>& r/ttione Theologiam, ctterdfque dijcipltnas tradiderunt, qui/i ijlorum Jolida, doilrina,(jr

derus

b Sander. de
eJiclib.i.'*

methodica inJiitutione,HreticorumpofularesfraudS,non

difficulter

cerni^& diJpelHjciebant,

manibus,^ fere e Bihliothecis excutiunt Lombardi,Aquinatis,Scoti,cdterorumque doUifimorum Scholajiicorum nomina, de barLiri},Jcripturarumque ignoratime, e^ vari*
deceptjone traducunt ,memoridmque quantum fojfunt ,damnant.Denique ne quidquam adfummam (^ impietatem,& flultitiam in hoc genere deejfet ,ejfecerunt ^njt petulantes iuuenes,horum
Scriptorum, taquam iam recenter mortuorum,ingentem conquijitam Jlruem in ludicroJpeiaculo
fer 'vrbem inferetro circumferrent c^demum inforo cum cantihus luguhribus concremarent.
Boc appellabant funus feu exequias S c o x r , ac ScotiHarum. Ita ia omnes Scholafticos,
quafi in vnum S c o t v m , & ita in vnum S c o t v m , quafi in omnes dcbaccharentur,
^nfaniunt. Plus omnibus S c o t v s inuifus , qucm prae omnibus volunt fcpultum.
e Studioforum

SCO Tl

doBrins. ohiiciuntur contentionis

fiudium ,

^ docendi

ohjcuritas \ fed vtrique occurritur ohiedioni.

Capvt
Vo fortaflis quibufdam in

d:

XVII.

S c o t o difpliceant, qua: iam olitn.Iouius,

&

alij

ciufdcm LXXIII.

affedionis viri obiecerut.Primum,qu6d litcs feuerit immortales in fcholis, aciefquc

jnftruxerit

ntftiiitur

f*tma

obie-

aduerfantium

fibi

Religiolorura,

quorum

fcnfus vnus,&: cor

vnum

cflc

dcbc-

rct.Sccundum,qu6d quidquidfcripfcrit,obfcuro dicendi modo,dcnsaqueinuolucritcaliginc.Vcrumtamcn immerit6 accufatur,qui fincero & cadido animo veritatcm indagauit,
^[5 tranquilla,& pacato cordc,recondita fidei myftena tradauit. In his cxplicandis ob
fuam profunditatem in varios abeunt fcnfus Do(3:orcs nequc vcr6 cuiquam impropera:

tur,quod fuam apcriat fententiam,etfi ab aliis diflfcntiat.Si alius argrc fcrat,qu6d hic fuum
bella non huius, fed illius cft culpa, qui altcri
proindc litcs fcrat
fcnfum depromat,
negarc vcIit,quod fibi licucrat Dixit iUe libcre quod fibi verius vifum cft;cur non
huic
idipfum Iicebit?Qu6d fi liccat,liccbit etiam,quia poftcriuis dixit,fentcntiam eius qui pracceflit,cxaminarc,& cum dicentibus cx aduerfo difputationem inire.Difputabant cum ipfo

&

&

&

Pco ferui fui, neque tamen rationes corum

dedignatuscft cxcipcrcjnequc tanquam litihoc Auguftinus contra Crefconium Grammatieum,qui in


fcmctipfo ccndemnabat acrcm diccndi modum cx principiis Dialedicac fumptum , quibus contracundcm vteb!Ltur:Habes,inquit''^0' apud fjaiam Prophetam : Fenite,dijputemus,
^j^j^ Dominus,ijr mu/tis a/iis diuinarum Scripturarum locU. Lege vbi inueneris hoc verbum,^
injptce codrtes GrMosjn eijdem tefiimoniis JanSiarum Scrtpturarum,^ videbis vnde Jit appellata Dialectica ne quod omnes iujii cum Deo Jaciunt quibus di6ium eji : Venite, dijputenms;

giofos ipfos reiecit. Adnotauit

f Auguft.l.i.
contta Crci-

Domimts Noninnitaris fapienti pietate,fed infulsd temeritate crimineris.


folidc
Plurimorum ha?c confuctudo eft, vt dum non poflunt rcde argumentantcm,
redarguctcm ratione rcfcllere,ftatim confugiant ad calumnias, & dotum difputatorem,

dicit

&

ilbid.c.ij.

litium fatorem confeftim appcllcnt

**.

^uientm veritati non acquiefcunt, onerose ac molejie

quifccum fedulo agunt, nec ab eorum conuincendo errore difimulant , litigiofos , (jr
contentiofos vocant. Talfitas enim , qux. nudari ,
redargui metuit eorum vitiorum nomine , qu* veritas damnat , diligentiam veritatis accufat. Magna fanc eft inter litigiofum Chriftiane difputantem diff^ercntia litigiofus enim'vcrbis contendit ,
non curat '
G^omodo error veritate vincatur , fed quomodo fua diEia di&ioni alterius prdferan-

ferunt eos

&

&

Hcm

1.

4.

chrift. c.x"g.

^.

g Zcnon
Pfalip.

in

7.

&

'*' i^o^^o ?^ *^''f* verbis contendit , ftue fitbmife , Jiue temperate , Jtue granditer dicat , id
verhis agit, vt veritaspateat, veritas placeat, veritas moueat. Pcrquifiuit itaque S c o t v s

veritatem,
f lcretn.

& plures aliorum

Domini confilium

S^cnon

qua bpna

cxplicuit
eft^

-.

fententias examinauit

vt in vera quiefccret

iuxtaillud

Tnterrogate Jemitas Dei, qu via ejibona, dr ambutatejn ed.

Multa via interroganda Junt

& in multis injiliendum

inueniamus,per niultorum Jcilicet doirinam. Subiicio de S c o T

eft
i

Quod ita
vt vnam,

ftudio vericatis

LXXIV.

Vita F.Ioannis
Catis

29

indagandafjtnencc pacaca, a concencionibus aliena, vnius Paulini Berci Auguftiniani

tcftimonium
tis

Duns Scoti.

Ntim cum

ttciem fMulo altim

Ioannes Scotvs, inquic

quam nltf

inueJligAttdd vertttitujludio

intenderet^noutu ffitiones,

* ^erti dtat.

men-

^ mrgumentA inuenit.feculi/ires

dijpcultstes excogit/tuitpMlias opinionesfr/tter communem difertiptme tuetur, dr Aliorum dtitA

stque rstiones fubinde csrpit. Hdcfere omni/$ dijputationis grstiA


res,

LXXV.

>

vt inde verttAtis amato-

& differendi feriti haherent, in qut felicifime exercerentur.

Qbfcurum aucem cfTc, quod fecundo loco obiiciebacur,duplicicer poceft accidcrc'','^/


vtnon

^ff'UitwL.

,
, vt Heraclitm cognemento 2>t>{
^ cicero x.
ferhibet, quia de natura nimU obfcure memorauit : aut cum rerum ebfcuritas non verborumfa- <lc finc bono
cittVtnonintelligaturoratio :e[ualii eJiinTtmdo Platonis. Scotvs ftylum
mcthodum ^ "*'*>
adapcauic profundiffimis,qua: difcutiebac, arcanis. Pcr vniuerfam Theologiam,& Metaphyftcam,in nacuralibus,& fupernacuralibus fcienciis fubcilia excogicauic argumenta,nouas adinuenic quzftioncs , abfcondita decexic myfteria; quare fublimia rcrum principia

efuia de indujiria ita qui4 loquatur

inteffigatur

&

mirum

obtutum, vclut incer nubes Aquila,fuverum efty8clarum,quod manibus palpanc aucfenfuum rudi contadu exercent. In profunditatem myfteriorum obiipuritatem operis reiicic Trithemius *, dicens, Dofifsimus S c o t V s,
adeofrofundm,vt c Ttithcm.
tim fcrifta faucisfint fenetrabilia^t Antonius Contarenus^^Patriarcha Aquileicnfisi^f//- Jconu7e
fta eius reconditifsimos fenfus habent. Hac etiam ratione obfcurus mulcis in locis Augufti- ad.Tarujf.
fubcilicer fpecuiacus, nihil

(1

cerrcni fenfus

peruolarit, humircpentibQsobfcuris,quibuidduntaxac
,

nus, obfcurus AriftotcIes,obfcurus Plato,obfcurus


ftolis dixic S.

Pccrus

'

,qu/tdam

ejff dijfcilia

& ipfcPaulus Apoftolus,in cuius Epi-

intelleBu , ^^ indoHi

& inftabiles defrauant.

Quod de illa, quam fcripfit ad Romanos, potilfimum inrelUigunc incerpreccs

in

humano fenfu craftauic

my-

Apoftolus, Dei Spiricu inflatus, ad myftcrij,& quxf"Roman.ii.

obfcuritatcm fufpenfus atque exclamans

* altitudinemdiuitiArum fcientijt
,(jr faatque inuejligabiles vias eius.
Quiditaquecondcmnandus ScoTvs,quiprofunda Dei fcrutatuscftarcana,propter-

ftionis

^^

fienti/t Dei, incomfrehenjibilia iudicia,

LXXVI.

'P* '

qua vo-

cacio Gencium,rcprobatio Iud2l:orum,aIci{fimadiuinae Pra:dcftinationis,&clcdionis


ftcria,non cx

*^^'-

eaquia non complanauic,quae; alij arduo non poflunt ftudio pcrciperc?Proptcrca iudicandus obfcurus, quia obfcura ponderose tradauic , & quia puerili obuia non fecit ingenio?
Quidam funt dehcatuli,qui abfque vllo labore omnia fibi vctlenc peruia,& dum alciifima
non percipiunt myftcria,non hoc fuo imputant imbecilli ingenicfed doccntem facilc obfcuritatis incufant. Iniquos & incptos hos iudiccs apfe redarguit ludas Apoftolus ^ SI^acunque quidem, inquit, ignorant, blajphemant qu/icunque autem naturaliter tanquam muta

S ^fd. inca-

animalia nbrunt, in his corrumfuntur. Hifunt murmuratores querulofi,fecundum defderifi fua


ambulantes,cjr os eorum loquiturfuferbiam^ mirantes ferfonas qudjlus gratia. Eofdem fimili
afFccit ccnfura

D.Cyrillus Alexandrinus ^-.Fatuisfane cenfuetudo hdc efifemfer entmfubli

^ ^T"''-

mioridoifrin<t,quamifJinoninteUigunt,detraherefotent,ct4mqueattenderemagisdeberent,(jr

'>

c.j.

fubtilitate rerum eleuari,contradeiiciuntur,durum affellantfermonem,quemadmirari deberent.

Non aliter igitur, qukm edentuli foleant,

molliora enim eligunt elementa

etiamfifeiora

ac meliora edulia magnopere vituferant agrotationem fuam celare fiudentes mentis quoque acumine friuati.fcientiam abhorrere folent , qua magno fiudio magna-

fint ',folidiora vero

que ofera

effet

conquirenda.

SCO Tl

doBnna midtomm commendatur elogiis,

C
LXXVII.

A P

V T

XVIII.

/^Onfirmant hacc, clogia variorum Authorum, qua: profunditatem, & fubtilitatcm in


V^eius opcribus, commcndant, & mulcis ciculis illuftrem eius volunt doitrinam. Plura
alia hiclibcc fubneftere. loannes de Ragufio ',
^f^^f^'^?
orationc,quam habuit in Concilio Bafilienfi,de coramunione fub vtraque fpecic,& habetur ad calcem eiufdcm ConciIij:ScoTvs,inquir,/>rrf al- ^ *'<"'".
titudine,& fubtilitate doffrina antonomafiice nomen Doctoris $ v b t i l i s infcholis obti- Ocham ia

opportun^

fuis locis

dedimus

fuperifis

vir doftus,Pracdicacoriae familiz,in

;r,&c.Sandus Antoninus ''eiufdeminftituti:IoANNES ScoTvs,quifcriffitfuferSentendicitur Doctor svBTiLis,GuiIlieImus Ocham ', ctfi S c o t i


tiaf,muleafubtiiia; vnde

&

fui Magiftri antagonifta://?< ofinio efi.vt credo,ofinio

fubtiiitateiudicij exceiiebat.

Doctoris svbtili s,qui aiiesin

Antonius Andreas " per omniaoptimusciufdcm Scoti

'**:*T.* -

5 Metaph.'
nAftenf.JDi.

difci- o^NjtTmb!*

pu\\iifubtiIifsimfts,(^exceiientifsimusT)o6tor A^enCis^^^&cNiivebcTgcnCM^famofifsimus.df '""

yi^/;7/yj/wj.Henricus VVilloc ^.Taiesfuafubtiiit,atisrittosfrefudit,vt

Scocioper. Tora.

I.

Doctoris
1

svbtilis

nomen

cj

JJ'"*'^

Vita F.Ioannis

50

Duns Scoti.

yfibi congruentifsimum inuenerit. Nihilerat veltamdifficiU, veltim


densd calt^ine muolutum.quod illius viuax, dr perjpicax ingenium non fenetraret : nihil adeo
diftortum,& nodofum,quod non dtffolueret, &c. Hic, vt AfoUonitn alter difcifulcs ex omni cli-

npmen calculo omnium

mate ad fe traxit ^fecitc^ue, vt nihilad hac vfque nofira tempora aliud Theologica gymnafia
frdter S c o t i nomen ferfonarent \fibic^ue egregie beatut quifc[ue videatur , qui eo duce vtifacrttTheologitt adytaiUo Mercurio fraieunte ingreditur. Paulus fcriptor * , author
tur ,

&

iPaul, ini.
pioicg. fcnt.

ygfufti^s

& dodus dum agcrec de


,

iis

qui Tlieologiam fuis elucubra^ionibus

illuftra-

runt Inter quos, inquit, faludface omnium, Vnum aliii fluribus frtHantiorem, I o a n m e m
V N s natione Scotum intueor , qui frttdicta omnia , tam clare , tam luculenter , tam fubtiliter enodautt , vt merito omnibus admirandus , omnibtM venerandus , (jr omnibttsfitfiudio^
:

& charttate amfleiendtts:


cundit

h
in

Yotilong.
nc cnt.

in

tantum

fubtiles veras

cuit^s

vt vnius

fententittfunt frofimd*

frofofitionis fcecunditas

& vtilesfrofofitiones includat.

^^^^^ fiudij Parifienfis

(^vt fatebit

fiequenter decem

Vorilongus

.mentes fujpenfas faciens fra fiufore

fcendunt facultatem.ldem alibi ipfum alloquens

c idem in
pnnci.fcnt.

frofofitionesfce-

vel viginti alias


Doftor anciquus , S c o T v $,
,

communem

cuius di6ta

tran-

Scotvm':/ tanta vniuerfitate,iPzvi-

svbtilis nomen retineres^


) tantd fcientid flenus eras ,a/^DocTOR.is
doBrinam cuitts ofus nullus error maculauit. Deuotione confofitus fracifua fcribebasi
dtim nemfe tuam Logicam incifiebas ita dicebas : O Deus , qui es cerroinus fine cermino.
da mihi bcne loqui de termino. Et f<efius tuo in libro,quem de Primo principio intittflafii,
talibus folitus es fari fermonibus O DomiheDeus nofter, qui Venerabilem Auguftinuro,
&c. In te multa deuotione referto , tomfletum efi id, quod Homerus de Nefiore , iam fvetulo,folitus erat dicere:Ex cuius oremelle dulcior flucbac oratio.
Mauritius Hibernicus ^ Archiepifcopus Tuamenfis Eleuabitur Aquila , in arduisfonit
jtidumfuum. Quod dc S c o t o ita exponit Nullus adnaturx diuina fcfreta reuelanda alttus volautt
mentifque aciem firmius affixit , ibifofuit nidum fuum id efi quietem contemflationis via , jcrihendo cjr fatria ferfiuendo. SabcUicus ^ Nemo fubtilius diuinas
"'^*^^*'' litteras. Et ahbi * agcns de prjecipuis Theologia: Scholafticsc Magiftris , ait Vt
vel fold affeUatione ftnt abunde noti Serafhici , Angelici Suhtiles Irrefragabiles titulo
frAclarifimi viri Bonauentura Thomas .Iqannes Dvns Scotus (jr Atexander Alenfis , inter quos S co t v s iffe Jplendide fromicat. Bernardinus Corius ^ Florebat his die^^^ Fr. loANNES ScoTvs, cognominatus Doctor svbtilis, tanquam huius feinter eos qui Chr.ifiianam fidem illuminant. Cardanus ^ dubicatquis fubticuli Phcenix
li^s Ariftoteles fcripferit , an S c o T v s ? Nicolaus Audcc Carmchca Altius S c o t o
*^e^o 'vel doBiiis vno dogmata facra docet. Eiufdcm infticuci alccr vir nociftimus Bapcij(jg,^g fcilicct,

fuius

i Maur. in
pag prilim.

LXXVUL

c Sabcll.lj.

ndetti aif 1
c.j.

Corios dc
rcb Meaiol.

Ann. ijoj.

h Catdon.
/iudec in

Acr.pocma;.

Eyfcngt.

m^Mcrcator
tn

AtUme

Scoti

'

'

>

fta

Maucuanus

prxclara

cum

laude dQuac,diccns:

^' f'*^ <^ homtni Deum teneri,


Scoto Relligio , Dettfque debent.

Gullielmus Eyfengrenius
i^i^^^tifiif^us,

Vir omni litteratura do(iifiimus,fide Catholicusdn lege Dei exeratque in Scrifturis abfolutifiimus. Gcrardus Mcrcacor ^. Nihil efi quod nonfu-

fcrarefotutjfet ingenium
'^^'^ ^'

' :

Ioannis Dvns

^^ tnuidtffent. Nunt in Scholafiico

genere
ncentar.i.

ia fartis."*

illo

Scoti,fi
(

temfora modo cultum animi elegantio-

curiosdne,

an vtili ) de rebus facris difiutandi

nihtl eo acutius ,nthil accuratius, nihil abfolutius.

aliquando difFufius,lucuIentius tamcn pij viri loannisEckij ,deraraScon LXXIX.


fuo opere , quod Chryfofafus infcripfit,pluribus in
adiungo teftimonium. Is
locis ScoT VM laudat;fcdpotiflimum,Centuriafccunda,in Appendice,vbiloqucns dc
Magiftro Hcrua:o,ita ait Is efi Heruaus exfamilia S.Dominici,Dofior illuminatus{zt Lazarus
Soardus cognomcn fubtilis ci tribuit ) qui cum Ioanne Dvns Scoto vero cegnomine
DocTORE svBTiLi, afud Agriffinam Coloniam, nobilifiimam Germania Academiam^
fublicitusde fummis Theologia apictbus magnd cum laude dijputajfe fertur. Verumfalmam
Scotum tulijfe aiunt in eo articulo qui de immatulata Virginis Conceftione ,fortafie tunc in
tontrouerfiam venit. E regione vero Herudum infigniter contra formalitates S co T i dimicajfe;vti hodie ColonienfesfuhmurmuranufubtilitatesHeruai defiruxeruntformalitates S coT I. Statimfoft hocdehitum naturaferfoluit ScoTVS Colonia afud Chordigerosfefulttis,Anno

Aliud

ctfi

fubtilitate

j 08. V.t. IdusNouembris. ^oanno inuiBa AlfefiriumHeluetiorum infuferiori Germaniaymultis Nohilibtu,(jr Princifihtts exitiofa cenfcederatio,& liga initium fumffit. Sed vtcunque fit ,exfloratttm efi nafuto^dr doElo Le^ori,Heruaum fuijfe virum dolfum,acri ingenio,^

gratia

: attamen Ioannem
Scotvm multis fubfelliis ei fraferendumiScc.KnAtc^^ Vcga,viromnium calculocruditus :7'//A<r/?i/^/7>/<?//f/ DocTOREM svbtilem,
tdrnque fiam habeo ofinionem de illius felicifiimo ingenio,^ Catholico,^ omnino fingulari,(jr

fubtili

Vega de
iuftificq.ii.

fracel

Vita Floannis Duns Scoti.


mJifti,

Deo

doitrinam

dnce, pro vttlitste eorum

^ui in/equi

&c. lacobinus Bargiui *. ^ovtlunt fnnSfsm frofundm , dr tneffuhtlem

frdeellenti doffna,vt neque ittis mrgHmentis sdduci pefim

* Batgiai !a

Doctoris svbtilis, Ioannis Scot \,Jum decUrMturfis,(jr expojitu-

rus eiufdem irreprehenjti>iiis Dodtoris primum lii>rumfuper Sententigt. Lconzrdus Lcdioi

**

J,Vk'

ST'

f*"'-

in b

Approbationc opcrum S c o t i cdieiouis poftrcmae Ancucrpicnfis, eum vocac eotem inveItmnm Jubttltorts Tbeologtd , nc Phtlojophtd , qus in Scholis , cr eruditit dtjhui/tntorum ,

Leffio io

'*"''"

**^

&

maxime triumphare confueuit.


Claudemus hxc ccftimonio Conflaocini Sarnani ' S R. E. Cardinalis, qui dum de ve>
tuftis Dodoribus Scholafticis fcrmonem inftituic , ita fubiunxic
Inter quos i o a n n e s
tionibus

LXXX

DVN
r-v

Scotus,velut Sol,

"

c Saraaa. in

^P

?'?'"]'"

opfrumAoi,
r
/t
luctdtjstmum tnter rudiattajyder uJtrum,ucerrimo ingenij acaminet Aadic*.
I

ir-

fubtilitdte, nc frofunditnte abdit<t

^ mtra reconditte doitrina ,prd cdteris omntbusfubttiifsi-

mus Doffor corufcat nemini, med quidem fententid qui in hocfeientid genere vlU ^tateJUruerit,fecundus. CuiusingeniJ monumentu (qua non ftne mnxim/k DoHorum hominum dtdmir^
;

tione di/igentifsime leguntur) cumdr' doilrina genere,

(jr

fubtiUtate eiufmodi fint , vt optims

quandam diuinarum rerum cognitionem mirandum non eji grauifsimos viros in ea fententiafutffe, vt dicerent, S C o t v m
qu<tque ingenia exerceant,excitet,acuantqueadfublimiorem
j

vnum, nonfolum co tuosfuos,fed dr friorum^pojleriorumque feculorum fummos


nij

magnitudine doSlrin^que fuhlimitate fine controuerfia fuperaffe.


,

qus.

diffe-'

minata, nulla ed
dierunt

hic Do^or,

doSlrinam fuam complexa con& dux Iqnge clarifiimus


defendit, amplificat, ^ vbiquefic diffundit, vt iamper vniuerfum Orbem

nobiliJiim Scotica feltx Author,

fianter docet

Theologos inge-

Iruit fubtilii

ftt illufirior.

iliitis fcientijt

commoda attulit, (jr

Ex hac SeHa tanquam ex equo

Troiano plurimi pofimodum prt-

laudatifiimi principes , quorum <^ in dicendo labor innumera doftis viris

in fcribendo indufiria facram iheolegorum fcholam ita exornautt ,auxh-

que, maiorem vt eruditionis accefiionem videatur non poffe recipere. Cardijialis altcr Illuftxifftri({]mu.s,& dodifnmus,Scaninaus Ho{ius,in Confucacione Prolcgomcnon Brencij, dum
valorcm Mifta: contra pcrditum hominem probat, cnumeracis aliis tnagnis Doftoribus,.
qui dc hac concroucrfia traftant , vnius S c o t i ccftimonium fibi fufficcrc aic ^amuis,
inquic , muUifint, qui traSient quttHionem hanc , Vcrum Saccrdocis mali Miffa cancundem
valcac , quancum boni ? ( traSiant enim eam Thomas de Aquino, (jr Prdceptor eitu Albertus,
tonauentura, loannes Gerfon, Gabriel Biel, dr u.lij nonnuUi : ) nos tamen vel vnius I o A n N i s
S c cf T i tejlimonio contenti erimus
eius verba paucis adfcrtbemus : Mifla, inquit ille, non
folum valct , &c. Quaf verba dcfumpfit exQuodlibcto lo. in quo cgregi^ rem hanc
S c o T V s percra^ac. Vidcri ctiam poceft loanncs Picus MiranduIanus,EpiftoIa ad Hcr>
molaum Barbarum.
:

SCOTl dtfcipuli.
C A P V T XIX.
LXXXI.

El'<5"""^ cft,vt canci Magiftri difcipulos enumeremus,&: quem fccit arbor boha,fruXV.<^Lim bonum oftehdamus. Prodicrunc cx fapiencifiiihi Do^^oris fchola plurimi aho-

13

&

rum

Magiftri , qui Religionem,


vniuerfam Ecclcfiam fuis fcriptiscgregic illuftrarunc.
loanncs Baftolius, quem canti fccit S c o t v s, acque in ea habuit 3rftimatione,vt hoc folo iMmn
pracfenre fufficiens adcffe diccrct audicorium *. Errat itaquc PofTcuinus dum fub Annum ^^^^\

1466. vixiffe

Guillielmum Eyfcngrcnium fecutus. Habentur in aliquot GalliacBiMSS. in quorum finc admonetur ea ab ipfo pcrlcla Rhemis Anno

dicit,

tsf-

i.coouoa.4!

bliothecis eius opcra

I J45. Omnium,qui tum fucrc, do(3:iffimum,oratorem facundum,& Theologorum nulli


fccundum dicit Eyfcngrcnius. Cuias fuerit Baffohus non inuenio quidicat , cpitheto
ordinatifsimi Dofforis, pro illius tcmporis ratione, quo illuftrioribus viris agnomina affigc,

bantur,ex optimo ordinc,& clara methodo, gaudct intcr anciquos Thcologos. Secundus
Anconius Andrcas ex prouincia Aragoniae , fidcliffimus pcr omnia fui Magiftri fcdator

jfatn.

Jb-

Do^or dulcifiuus nuncupatus. Tcrtius FrancifcusMayronius,cognomcntoDo^tfr/iW//- ^*natus, prouinciae S.Ludouici in Gallia celebcrrimum adum Sorbonicum infticuit^vr fuo nmk.
*"'"'
locodiximus ', & plurima reIiquitfuiingenijmonumenta,in
quibuscrcbr6 D
ffr-ita animi ' ^"
1'
Anno ijij.
Quartus,
recordatione, fui Magiftrircminifcitur.
AluarusPelagi) Hifpanusex Gallccia, D.t4.
vti ex quibufdam monumcntis Pontificiis,difpenfantibus circa qucndam dcfcdum nata- ^'""'** "'
lium, clicio vulgo Aluaro ?//<>, fiuc, deS Paio, prouinciae taroen S.Francifci alumnus li- '**
cct Matthzus Fcrchius eum puret ex hoc numcro S c o t difcipulorum expungcndum;
quia rccepcus cft , inquic, Aono 13 05. ad Ordinem , ipfo tefte hb.t. de Plan^lu Ecclcfiz
:

'

_.*_-

<="-

c.i3.

Vita Floannis

jz
c.ii.Sc

Duns Scoti.
v m in Galliis florcntcm audirc non

Anno i ^o^.Vndc S c o t

Pifis fuiflc conftat

poterat, nccancc Ordinis ingreflum audiuit, qui Bononiaefub Archidiacono lurifpru-

Cum tamen omnes

dentiac addifcendae operam dedit.


rcnt,

non auderera

rcfragari

Scot

difcipulum

confpi-

fuiflfe

cum ipfe nihil amphus dicat quam fe a Gondi-

prjcfertim

Ordincm Aflifij. Id autcm nos verifimihus condiximus * io Capitulo gencrah cclebrato Aflifij j inquo cleftus cft in Miniftrura
Gencralem prxdidus Gondifaluus, Anno 1304. Expleto autem tyrocinio in prouincia

faluo Gencrali Miniftro admiflfum ad


ft

In Annal. tigiflTe

'^*

n.M*
b Aiuar.

i.i.

S.Francifci

vbi ipfc fe nouitium fuiflc ahbi ^ teftatur

tranfmitti potuit Lutctiam

vti

'""'^ inoris crat maioris expeftationis Fratres illuc dcftinarc , neque diu hxfiflTc Pifis
Mcl.clri^rnobis vUatenus conftat. S c o t v s autem non nifi fub illud tempus ( vti ahas ' pra^moipte j. Begardor.

nuimus

JAiuar.

"iw^

cit.

vero per ahquod tcmpus fuiflc Aluarum , muhis in lodemonftrat*. Audiuiflc ergo potuit Scotvm per vnum , aut altc'""^ annum non tamen eum in omflibus fequitur vt videre hcct in loco proxime cicicato Quintus loauncs Cauonicus , fiucCanon, ahas Marbrcs, vti habet V Villorus:
citac faepius S c o t v m ,
coztaneos fuos Francifcum de Marchia , Petrum Aureolum,
floruit Parifiis, Lutetias

cis lui opcri? iple


:

'ff''

joan.canoni-

&

LanduIphumNeapohtanum,Gcrardum de Odonis, Goalterum Burlaium. Scxcus GualQuaiterBur-

ccrus Burlxus Anglus, fui Przccptoris accrrimus impugnator,

''1p'

^^^^^^^^

A
ad
Ann.i$)7,
f

fcriptor.

^ ahqua adhuc

qucm 61 annum agcncera


.

memorat Lelandus apud Pitfaeum '. Sepcimus Frandc Marchia qucm ex cognomine Picencem credic non immcrito Pofleuinus &

cifcus

'

fcripfiflTc

gx fragmcntis a Canonico rclacis cgcegic fubcilcm repucac Ferchius * , &; S c o t i difcipulis annumcrac. OftauusLanduIphusCaracciolus Ncapohcanus, vir dodiflimus/anguinis claricacc, dignicace Archicpifcopali
prxclaris funftionibus fub Rcgibus Parthe,

'

Marchia.
f f erch. eit.
'*
foilf!*'

Guiteim.oc-

cvoliter.in
Antropoi.

hVn

&

Commcncaria in Euangelia habcncur MSS. in facro Conucntu Aflifiacc. Nougs Gulielmus Occham,quem immerito Hibernum facic Voiaterra**"^ ^ , vc alias oftcnd **, Magiftri fui ancagonifta accrrimus. Nominalium anccfignafius communiccr appcllacur
non quod cam Sedam inceperic quam S. Bonauen'"'^*
pluribus antc cum annis
refellic
fed quod magnopere iUuftraucric, dodis
Hopa^is nociflimus. Eius

Annai
Ann. ijij.

eciam principiis confolidaueric.

?_'^-

rum

ferc prascipuus

cam

in

d.41 c).vit.&
in

j. 4.

14

%ln.dei4neiune.

Ann" ijT/
n.i*.

^ofaflro^'''

plerumque

His adnumeracur loannes de landuno

Aueiroifta-

non
fuumMagiftrum ciusdoftriuam impugnando, quam cemcre nimis in vniuerfalem Ecclefiac prascepcorem loanncm X X 1 1. infurgendo, Poenicuifie camen vtrlimquc fuicrrorisalias ofteudi ^: fed& Occhamum inHiberniacanquamSandum coli fcriverone fundamenco, an falfo rumore ncfcio.. Vndecimus Hugo
[>ic Volaccrranus
,

a Magiftri placitis dcfcifcens.

Pcccauic vterquc,

^^ NoMocaftro Anglicus

qucm Scoti

cmitt VVillotus &: Pitfxus

Pctrum Aurcolum

ctfi

difcipulum

&

ftrenuum defcnforem

fa-

eum Scoto prxponar.


quam difcipulum alij ap-

hic in reccnfu Scriptorum

his attcxucrunc

alij

fed

lemulum potius

fetnu Au-

pcllarunt.

rtlm.

dodiflimieuafcrunt Magiftri, multofquc cdi- LXXXII.


Bonus Magiftcr bonos
crcauit difcipulos ,
cxundantc fuae fapientix fonte , praeclarc , abundcquc aliorum irrigauit ingcnia. Bona fors , bonum obrinerc Magiftrum herct enim bonadifciplina , &:

Otnnes

hi

prxter alios minus notos

dcrunt inThcoIogiam

& facram Scripturam Comraentarios.

&

apud bonum pracceptorem


Seneca ep.

difcipulus
rabitur

aut mclior

vcl aflidue federe

domum redibit

profedo iuuat quotidic aliquid boni fcrcc


;

^i in Solem venit, licet non in hoc venerit

'.

^i in vnguentaria taherna refederunt

aut paulo diutius commorati funt

colo-

odorem

&

loci ferunt :
qui apud Philofophum fuerunt , traxerint aliquid neceffe ejl , quod proetiam negligentibm. Solcm appcllaucrunt alij S c o t v m , vti paul6 antea diximus.
IIIuminauit,fouit,caIefccit ad fe venientcs,excitauit,&: accendit difcipulorum animos ad

fecum
dejfet

itavtomncs ardcrent, omnes lucerent, & videretur intcr difcipulos


IHc profed6IumenanipliflimeinomncsdifFudir;fed &:
illi abund^ cxeeperunt, nequc camcn inaniter, auc ingrare abfque inuidia enim
& liberalitcr communicarunc quod haufcrunc. Non ex illorum numero fadi func ", qui admodum illorum, qui dum ignem petunt a vicino deinde luculento illic repertofoco defident mane'ntque : ita hifemper afsident praceptori nec accendunt ingenium fuum, vt domi,fuefruan~
tur igne. Sublaco namquc hoc iubarc , &: extru(flo igne tanti Magiftri ipfi lucerc & ardcre vifi funt, quorum fulgor ad Solis confpeftum prius abforbcri vifus eft. Mirum fanc
quomodo adc6 paucisannis cocpotuit infigncs crearc difcipulos, qui aliorum non contemnendieuaferuntMagiftri.Nequcfcio,an fuerit exTheoIogiacprincipibus.qui itagloveritatis ftnidium

ScoT vs,quafiSolinter aftra.

m Plutarc.in
^'

riose rcfulferit in fuis auditoribus.

Omnes hi auditorcs, fed non per omnia fccCtarores, plures cnim, non paucas Scoti fcnomnia fcrmc fc ci oppofuerunc. Hoc autcm non opponendi

teutias impugnarunt;alij pcr

ftudio.

LXXXIII.

Vita F.Ioannis Duns Scoti.

??

ftudio , fcd vcritatis indagandz ardori tribuic Mauritius Hibcrnicus , ita fcribcns dc Occhamo * Forte , inquit , non in vitufertum Do^oris, quem fuum ,
Reltgionis ,
fuhtilem

fterumque nominaf

&

fed rtgore Mtnorum , qui nemini parcunt fjnterefi (jrconmoti. Familiarcm,


ingcnitam dixcrishuius fodahtij viris h-

fcrifjit

fcientiA ,fibi /tffrofriatis


bcrtatcm,
facilitatcm fuis obfiftcndi

&

&

vel

quod

vcritatcra Jibcre quacrant

vel

quod

nolincvidcri fuis pcr omnia applaufinc. Placcc in vcritatis inquifitionc animus abomni affcdionc hbcr ; procul fic amicorum ftudium ,
Magiftrorum amor , vc facilius apparcac vcritas , qua: omniam prxfcrcnda cft dileftioni. Si tamen hxc cohxrerc

Maur.

4. Iibri

in c.

dc

1.

princ.
JHinorili/*n.itiatc

tfl

vtTHalit^lt'

iium.

&

vjgcac , & iftamancat indcmnis, habendacft racio prxcipua Magiftromancac honos , pcr quos ipfam.quam venamur gloriam fumus affccuci.
Turpc cft vc qu accepi , in cum a quo acccpi , arma conucrcam. Occhamus &: landunus plus czcccis S c o t i dodrinam labcfa(3arc conaci func. Scd concra iliorum cjccerorumquc aduerfariorum ftudium inconcufla permanfic ncquc fuic hucufquc , quifohdi/fima cius principia deftrucrc auc firma fundamcnca pofiTcc conucllerc.
Ab ipfo fcrme obitu coepit haberi in honorc per vniucrfum fodahtium, & eius dodriLXXXIV,
na placcre eam cradiderunc ahis difcipuh & ab his ad^ofteros tranfiuic. Ab vno & alpofifunt

rum.

vc

illa

llhs fuus

ccro feculo in difciphna Scholaftica ab vniucrfis Minoricis habetur pro Antcfignano

communi Magiftro

&

Magiftri

ScttUi frtci'

putu ordii$

cam

& in ahquoc Comitiis

in curfu Philofophico

Mirum eft quomodo omnium


cucric fodalicio

gencrahbus ftacucum

quam Theologico

cft

vc

t.lgtfltr.

&:

Ledores omnes

eius fenccnciam fequancur.

cordibusipfcDoftor, &ciusdodrina

infederic

roci pla-

vc ncgledis celeberrimis Theologia: principibus Alexandro Alenfi irre-

Dodorc

&Seraphico S. Bonauencura,quorum dodrinacancoperccommcnvnum S c o t v m fibi prxfixeric cuius difciphna imbuendi cfTenc


vniuerfi Fracres in omncm cerram fidem Chrifti dififcminacuri. Quo vero rcmpore ica
primum ftacuerinc Ordinis Redtores non omnino conftacj video camrn Occhamum
cum indigicare pracclaro illo agnominc Ordinis Doitor i Sc Antonium Andream prore
magna reputaflc,fi eius dbdrinam cam Mctaphyficam,quam Theologiam cIariori,&: brcuiori compcndio Ordmi tradidiflcc in quam probabilitcr iam omncs inclinabanc. Vterque vero cum fueric S c o t i difcipulus & paucis poft eius mortem annis fcripferic, facilc iudicandum cft , & virum omnibus placuifle & poft morcem cius fcripta valde dofragabih

daca

cft

ab Ecclefia,

Ctis arrififle.

S coT

LXXXV.

porro

tanquam

Scholaftici cxercicus Imperacoris

nomen

&:

a^ftimacionem

ad minimam eius ofFenfionem commoucantur


in calumniacorem infurganc neque a fcribendo dcfiftanc donec laefara
honorcm inftaurcnc.Vilis quippe noca eft, probrofum habere Maglftrum. Hinc tot Apologix pro S c o T I famae indemnirate fcriptaj, vt folus Mattharus Fcrchius Vcglenfis Dalmata Ordin. Min. Conuenc. nofter amicus, vir grauis, &: folidc doftus, crcs edideric, priroam concra Fredericum Macenefium, fecundam concfa Abrahamum Bzouium Polotanci faciunt vniucrfi confodalcs

vc nihil fupra

&

num,

cerciam in

&:

Paulum louium Nouocomenfem. Aliam fcripfit

llluftriflrmius

D Hugo

CaucIIus Archiepifcopus Armacanus, Hibcrnia: Primas ex Ordinc Minorum Rcgulans


Obferuantiac,afrumptus,in eundcm Abrahamum Bzouium alteram cius difcipulds Hugo Magnofius eiufdem Ordinis,
nationis,in Nicolaum lanfenium Bzouij confodalem,
&: defenforem. loanncsScommclius CoIonienfisMinorica Conuencualis dodcpro roftris declamauic necnon vir clariflTimus
profeflTor Eloquenciae apud Louanicnfcs Nicolaus Vcrnulacus, oftcndens
palam demonftrans S c o t v m fupra inuidiam eJfe.Optimc.fohde,
ncruosi pro codem deeercauic Author Nitelac Francifcanje Rchgionis, Hibernus in principio fui opcris. ScoTivicam fcripferunc Paulinus Berti Auguftinianus,
Pecrus Rodulphus fcd brcuiusrninufquc cxzStc quam oporccbac grauius vcr6,largius,
&dodms Ferchius pracnominacus vcerque Ordin Minorum Conucncualium. Ex Obfcruancibus Marianus Florcncinus, Ludouicus a Manganella, IIluftriflTimus Cauellus largifldmc , adprincipium fcripci Oxonicn. Marcus VlyflTiponcnfis iparcc Chronicorum,
Grcgorius Ruiz in liminc Commencariorum in lib.4. Scntcnciarum , Ipanncs a Pola in
;

&

&

&

&

principio opcris in

primum.

E P
i.XXXVI.

L O G F

S.

Tic difFufius in S c o ri commcndacioncm,&: dcfcnfioncm diximus, nc pcriclitanci


XjLfama: canci Dodoris dccflrc vidcrcmur. Inglorium volunc aEmuli qucm gloriac fux
auchorcm depraedicanc Francifcaui quocidianis calumniiscxpccunc, quem hi perpccuis
,

laudibus

}iiinm eint
vitatn
fferuttt.

fcrt-

Vita F.Ioannis

34

Duns Scoti.

iaudibus profcquuntur; &;obfcurarc conaiitur virum


clarcfcit. Aliorum fada breuius ego licet perftringam

bus obfiftam
fius

pro S c o t o tamen

fchbendum duco

cuius dodrina vniuerfus

,
,

licet indulgentius

pugnandum

virilius

acrius

Ordo

calumniatori-

dcccrtandum

>

ncruo-

nomine tota periclitatur Religio. Hoc vno gloriatur


fedandam fibi propofuit difciplinam quid fiat fi ha:c cli-

in cuius

Magiftio huius indefcfse


,
cum matrisglominetur ? Si ille non audiat gloriose ? Pcrit cum filioparentis honos,
ria immenfa: prolis honorificentia. Non licet communis Magiftri , & torius Ordinisfainam contcmnere. llle confodalibus dotrinam tradidit; illi pcr Orbis plcnitudincm
difFundunt;fi calumniis dcnigratam, fi dctradionibus obfcuram quid fupereft,nifivt
pufiUi fcandalizcntur * ? *y-Fiimationein homimm non folum imfudenter verum, fjr cru^gltf^y ifi Ijdc re ccntemneremus, ciim animas occideremui, (^ua exhono nomine,ex bonaofinio:

&

a Aug.

bono

ic

viaui-

tlift. }. c.

Magifirorum fendent. Nobis itaque necejfaria efl vita noflra, aliis fama noflra.
porro & alia mihi eft ratio , pro homine ifthoc , grauius agcndi , quod indigne tradubonus, qui nulli dctraxerit ; qu6d gratis perfccutioncm patiatur, qui
catur vir acquus ,

No r^e

fmtntdieii.

&

quod vituperctur,vt noxius, qui fuerat Vndcquaquc laudabilis:


quod ab infcrioris notae hominibus crimen infcraturei, qui communemhominumfortcm tranfccndit. Huius proindc &c2Eterorum virorum fapicntiflimorum qui Chriftiaimpugnatur

fine crimine,

num Orbcm fuje

nomcn traduci

^
Pro quorum
memoria
ac propatriit atque deluhris frefugnandum futarim acfi
nonfecin
CiloVall^
lio.
fro illorum laude mihi firmacafienda effent , non miniis flrenue lihenter caferem , quam illi
fro communi falute ceferunt. Ignofccndum itaquq fi fcrmonem longius protraximus ; pro
viro bono indigne traduI:o fcripfimus, pro Magiftro decertauimus imuftas vtiquc illi^tas
calumnias fufcepimus refcllcndjs.

b Cicero

in

yii w^, _g^/or/^,

doftrinae facc illuftrarunt


,

acerbius fero
,

lEsri

TESTIMONIA VARIORVM AVTHORVM


de S c

Trithemivs

oT

operibm,

de Scriptoribus

Ecclefiafticis.

Oannes DVns, nMtione Scotm.Ordinis Fratrum Minorum, AUxMndri


Alenfis Anglici
diofiis

*,

qumdam

Parifiis auditor

Supcr fenccntias.
Quodlibeta quoquc.

lib.4.

&adeopro- ^'^^^^j^

fundus, vt eiusfcriptafaucisfint fenetrabilia ,drohid quoque minits -vfitata. Edidit quadam infiruffa volumina, quibus nomenfuum ad notitiam
fofieritatis tranfmifit.

vMe

vir in diuinis Scripturis fiu-

& eruditus, &in Philofophia Arifioteiica doifi/imus

n.14.

E quibus extant^
Cufientes circa Prolog.

lib.i.

Cun6lA res

Dc cognitionc Dci.

lib. i.

^iafumma

In Mctaphyf.quacftiones.

lib.i.

Scrmones dcTcmporc.
Scrmones dc Sandis.

lib.i.

difficiles,

nobis.

Eruntfigna, &c. In hoc.

lib. i

Commentarios in Euangelium,& Apofiolum fcriffiffe dicitur,aliofque varios compofuiffe tra, qui ad notitiam meam non feruenerunt. Moritur temporibus Alberti Imperatoris Anno

liatus

Vom.

15

08. Indii.6. Coloni^ afud Minores fepultus.

GviLLiELMVS EvsENGRENivsde Teftibus Catholicx


vericatis ad Annum Chrifti 1503.
:

IOannes Dvns o,natione Scotus *,quem multi BoSlorem fubtilifiimum vocant,^ frincifem Theelogorum, Ordinis
fiis,

Minorum , Alexandri Alenfis Anglici auditor * quondam Pari-

atque difcifulus,vir omni litteraturadoilifiimus,fide Catholicus, in lege Dei exercitatifii-

ViJe

tU

umn.).
Videibii
n.14.

rnus,atque infacris Scrifturis abfolutifiimus.De cognitione Dei volumenfcriffit. Aliud ^od-

libetorum confecit. Lucubrationes infacra quatuor Euangelia,(jr Efifiolas Pauli abfoluit.^uatuor libros Sententiarum

Lombardi

expofuit. Sermones quoque in

honorem Sanfforum habitos

flures reliquit.Moriturin Agrifpinatum vrbe Celoniaex apoplexia,Anno Chrifii

M.CCCVIIL

ibidem ad Minores fepultus.

SixTvs Senensis

libro quarto Bibliothecac

fandx.

IOannes Dvnsivs, natione Scotus, ex Minorum familia Alexandri Alenfis Britanni,


quondam inGymnafie Lutetia auditor *, viradmirandaeruditionis,fubtilitatefr4ditus,ob *

vldcikiJ.

frofundifiimam dicendi ebfcuritatem 2x9Tij,id cft,tcncbricofus,gfo<ii olim ebfcurifiimi Anaxagora cognomen fuit , cegnominatus,^ ob nouamfcholafiicg. Theologia Academiam denomine

fuo dillam emnibusfcholis notifiimus ;fertur fcriffifie Commentarios in Euangelium,^ A^ofiolum : e quibus iffejragmentum legi in Efifiolam ad Romanos valde eruditujn,ac fenfu frofun-

dum , fed iuxta Autheris nomen tenebricofum obfcurum , dr vix in eius fchola detritisferuium : cuiusinitiumefi, Circa Epiftolam Pauli adRomanos./i citmfroximis annisTypegrafhus Lugdunenfis excudere moliretur,& a me efigramma effiagitaret, eferis, vtfierifoletjnitiofrafigendum, venit illico in mentem nullum aftius carmen laberis obfcurati conuenircqukm
iBud, qued Hierenymus cuidam Ez.echielis vifioni frafonit , his verfihus :
,

Hier.lib.14.

in Ezech.

Hjc labor illa domus ,

Vt quondam

& incxtricabilis crror,

Parictibus textum caecis iter

Mille

viis

habuiftc

Anm Domins

^eid.

Idemlib.f.

ancipitcmquc

dolum, quo {ignafequcncum

Fallcrcc indcprenfus

Claruit

Vicgil. f.

Crcta fcrtur Labyrinthus inalta

& irrcmcabiHs error.

1508.

Henricvs

Teftimonia variorum Authorum


H E N R c V s VV L L o T in Athcnis Orthodoxorum Patrum

56

fodalitij Franeifcani.

Oannes Dvns.
^ijs,
i:

(jr

Huita 'viri n/itiiles dum exfloro

idem illi

quod Homero

qut in quocunc[ue genere difciplinarum exceUuerunttContigijfe video.

^ omnihus

Cum enim regiones

papuli interfe certent quis opulento pignore ditefcat,fit vtplerunque quilibet fuum effe glo-

&

Herodotum:de Stefichoro Lyrico


eft. De Homero videre eft Plutarchum
De noftro Dunfio Variafunt opiniones : alij Anglia,alij Scotia,alijin vlteriori
Britannia, ad Caledoniam filuam ortum cenfent. Recordentur tamen, qui in afiignando huim

rietur.,quod

alienum

Poeta,Gyraldum.

clarifiimt virifolo patrio laborant,non

nes
Gcorg

lib.i.

omnia aquafertilitateyomnesfroducere,ferre'que regio-

adeo verum eftiilud Maronis,


Hic fegetes , illic vcniunt fclicius vux,
Arborci fcetus alibi , acque iniufla vircfcunc

Gramina.
Partim Oxontj, partim Pariftis S.TheologtA inftituta haufit ; talefque hauftd fubtilitatis riuosprofttdit, ^-/Doctoris svbtilis nomen,calculo omniumftbi congruentifiimum inuenetit. Nihilenim erat,veltam difficile,veltam densa caligint inuolutum,quod iUim viuax,
perjpicax ingenium non penetraret : nihil adeo difiortum
nodofum , quod non dijfolueret.
Faciunt eum quamplurimi Colonienfis AgrippinA factdtatis au^orem ,
ereBerem : quo citm
mifiui venijfet^confiansfama efi,primores cum toto Clero obuiamprodiijfe, deduBiimque abtjs

&

&

rica'T
loa.

&

vrbem , maximo cum honore


applaufu incredibili. Hic vt ApoUonim alter dijcipulcs ex
mttndi climate adfe traxit fecitque vt nihil ad hjtc nofirA vfque tempora, aliud Theologica gymnafia^prater S c o t i nomen perfonarent :fibique egregie beattu quifqtie videatur,
ejui eo duce vtitur, (jrfac. Theologi* adyta , iUo Mercurio pnteunte, ingreditur. )uam multis

Vidc Philo- in
1"

&

"'^'^^

acutifiimi ingenij vires tcftatas reltquerit,quia latts noftra iUius meritis impar

omnino cenfetur,

non ditttius in

(jr

ijs

explicandis verfemur

fcripta tantummodo enumeremus

Theologicis

incipiamtts.

Sixtus Senenfts,poft aliquos iocos, memorat fcripftjfe in Buangelium,& in ApoBolum } quibuifragmentum fe legijfe dicitin Epiftolam ad Romanos valde eruditum, ac fenfuprtfundum;
fix in eius fchola detritis peruium Commentarium : cuius initium eft , Circa Epiftolam
PauH ad RotTianos.
Scripftjfe autem in quatuor Euangeliftas , (jr Paulinas epiftelas varios libros, extra omnem
;

Vide

Sixti

Scncnfis te-

fupra

rcJatii.

&

eontrotterfiam

eji.

lib. i.
leduram in Gencfim.
lib.i.
Scrmoncs de Sandis.
lib.i.
Sermoncs de tcmporc.
Supcr Magiftrum Scntcnt. duo diucrfa {vtvocant.
Scripta egregia quorum pritts Oxonienfe , altertm Pariiienfe appeUabatur,
Tradatum de primo rcrum principio.

Edidit

Dc cognitionc

Dei.

Collationcs.

lib.i,
lib.i,

Tctragrammata quxdam.
Reportationes.

lib.4.

Quseftioncs Quodlibctalcs.

lib.i.

De Perfc<fiibne Statuum.
De Rerum principio.
De Primo principio.

lib.i.

lib.i.

lib. i.

Veniam ad philofophica.
lib.i.

Pcrihermcnias.

lib.t.

Priorum.
Pofteriorum.
InEIcnchos.
Commentatus eft Mctaphyficatn Ariftotclis.
In libros Phyficorum.
Quxftioncs in lib. dc Anima.
Thcorcmata quxdam.
Habet
Commcntariorum impcrfci^orum.

&

lib.t.

lib. Vniucrfalium.
Prardicamcntorum.

i^m/jT/ in

ib.z.

lib.i.
lib.i.
lib. 1 1

lib.8.
lib. i.
lib. i

lib.i.

Eft

dc operibus Scoti.

^7

Eft & trfiiifHui eiuidAm dc modo fignificandi, qui Grammatica fpeculaciua dieitur \fed

y'<Je

pf"

* quihttfdam creditur ejfe Alherti de Saxonia.


^1^- ^
Floruit Anno i}o8. Orbi inuidens tantum virummors,illum fuffitrAta ctelo reddidit,Coloni Ji^ii opai.
Agrippind VI. idus Nouembrif temforibus Alberti * Imperatoris (jr apud Min^res conditm eji PotiuiH
in medio Chori adaram maiorem : cui/u tumulo pius quidam Vates hoc Epitaphium dneis lit- j" ^"'1""
'

teris afpinxit.

nottros Ann,

Antc oculos faxum -J- &c.

j}o8.n.8.

Projiat etiam ibidem tabella ab eius difcipulis,

cum verftbus

,'"

his appenfa:

,5

"

n^

ibid.n.jo

Parifius plora*,&:c.

Inaltera quoque abrasa tabula ,

&

prope vetuftate exesA, leguntur fubieSti verfus leo-

nini:

Clauditur hic riuus

&c.

-f-,

&

alia carmina,quibus explicatur pietas eius, (jr maxima religio in Beata


Leguntur quoque
immaculatA Virginii Conceptionem nam fuborta Colonia Agrippin* graui de ConceptioScotvm cortne B. Virginis , inter difcipulos Alherti cognomento Magni,
argumentorum copia aduerfariorum tela detorcfuecertatione tanta ingenij fubtiiitate ,
bat, ac retundebat fudmque tam validis rationtbus ftatuehat fententiam , vt fummopere

^Ioannem

&

auditorum coronaplauderet, vndc^ue or^DocTOREM

svbtilem proclamaret. Itta,hre-

uier vtfim, mtffafacio,

Antonivs PossEViNvsin Apparatu facro.


ANN E
10
ledoniam
Hales

Parifiis

men

cognomento

filuam

Dvn

Ordinis

Minorum natus in vlteriore


,

Gulielmi Varronis Anglici

in fcholU obtinuit

Britannia, ad Ca-

eiufdeminHituti (non autem Alexandri de

& ex eo Sixtus Senenfis qui Anno 114^. diem obierat)


& difciputus floruit Anno Domini 300. a patria Scormo& i diuiois Scripturis ac in Philofophia Ariftotelica ddeo prdfti-

vti putabat Trithemius

quondam auditor

I:/ic

DocroK

svbtilis
vt in diftutationibus palmam cAteris prariperet atque ob id
Hicprimum in Anglia Oxonij Sententias interpretatus ; deinde in fchola
Parifienfi primum locum ajfecutus Academiam illam illuUrauit Theologia fcholaltica mulquod rnulta qud non ita patehant eruerit,fatis fubtilitatibus exquifitis aufta in quihus
cium efi vt qui eius doBrinam feiantur Scotiftdt vocentur. Hunc^autem complures inftituiffe difcipulos conBat : inter quos fuere prdcipui Francifcus Mayronis Antonius Andrea Aratit

fuerit appellatus.

gonius

frimam

Aluarus Pelagius

natione Hiftanus

Dionyfij AreopagitA lihrorum

hunt, falluntur : alteri enim

& loannes

^i

vero huic DoStori

parttm defacra Hierarchia e Gr*co conuerfionem afcri-

Ioanni Scoto

& Athenis Grdce didicit,ea referenda

Canonicus.

efi.

Monacho,qui multis ifiumfeculis

Nimirum

ille

vixit Anno

%TJ.& iujfu

antecefiit,

Caroli Calui

Francerum Regis libros illos Latinitate donauit; difcipulus olim Bedd, , (^ collega Alcuini
qui poftea ah Alfredo Re, (jr vnus ex quatuor fundaterihus Gymnaftj Parifienfis
ge e Galliis vhi Carolus Caluus eum fouehat reuocatus in Angliam infchola Oxonienfi, qua
ab ipfo Alfredofuerat inftituta , prdegit. Sed cum Ordini S. BenediBi fe addixiffet difcifuli quos ( vtfit ) erudiendos fufceperat apud monafierium Malmesberienfe , contra ipfum

fiue Albini

conj^irarunt

graphitfque ajfumptis transfixerunt

martyr chrifii
Porro fcripftt

jtftimatus

atque illum fAuifime interemerunt

eft.

Ioannes Dvns

pleraque in Theologiam ,

(^

& in doSirinam Peripateti-

cam : quorum hafunt infcriptiones.


Scriptum Oxonicnfcfuper Sententias.

gum

huitts

primi

lib. 4.

quod incipit

Circa Prol$'

lihri.

Scriptum Parifienfc fuper Sententias.


Quodlibeta.

lib.i.

Collationes Parificnfes.

lib.r.

De primo omnium rerum principio.

lib.

Theoremata.

lib.i.

Intelteius inteSigibilis*

De cognitione Dei.

lib.

^is fumma

Tetragammata quzdam.
Sermones de tempore.
Sermones de Sandis.
Commentaria fuper 4. EuangeUflas.

lib.i.

Scoti oper.

Tom.

I.

lib. 4-

i .

lib.i.

Cun^aresdifficiles.

Vtrhmtantumftt,&i.c.

Primum rerum principium^

Erunt figns ,

,'

nobu.

SiCc.

lib. i.

Com

lbid.n.45,

Teftimonia variorum Authorum

jS
.iHtit

Commentaria fupcr

Circa Epft. Pauli ad Rommos, Scc.

Epift. Pauli.

Lcfturam fupcr Gcncf. ad

littcram,

lib. i

Quaeftioncs fupcr Vniuerfalia Porphyrij.

lib. i

Circa Logicalia.

QuaEftioncs fupcr Praedicamcnta.

lib. i.

^/tritur vtrum

Quxftioncs fuper

lib.

lib. i.

Circa fubieBum huitu

Quasftiones fuper

lib.

Hb.i

^xritur circa

Pcrihcrmcnias.

Priorumenta.
Quaeftioncs fuper Hb.Poftcriorum.
Qu^Eftioncs fuper lib. Elenchorum,
Quacftiones fuper

dc Anima.

lib.

liher Pr^dic.
lihri.

lib.Priorum.

lib.i.

Scireautemopinamur.

lib.i.

^<tritur vtrum Logica.


^uxritur vtrum fenfus.

lib. i.

Quaeftiones fupcr Metaphy fic.

lib. 1 1

Omnes homines natura.

Expoficion. Mctaphyfic.

lib.ii.

luxta confuetudinem.

CoUedion. conclufion. Metaphyfic.


SuperPhyficara Ariftotelis.
Super Catcgorias eiufdcm.

lib.ji.

Conclufion- MetafhyfAriftot.

Terdntque

feripjijfe

afoflexid correftm

e>c

lib.8.

lib.i.

fufer cdteros libros ^ variofc^ue comfofuijfe alios traSfatus. Denique


hac luce migrauit , die 8. Neuembris Anni 13 08. Colonix. Agriffindi,

SluamuU a

plerifque exiHimetur viuus fuiffe hf*'


immobilem interdum federe jolitum ,fenfibus
fofitis mente nimirum rafta in altifimarum rerum centemflationem , atc^ue ita demum ab
hominibus huius rei nefciis,fefl:inato funere fromortuo elatum.
CAterum Anno i j8o. Venetiis a Melchiore Seffa editdfunt ^dlfiones quatuor voluminum
emendatiores quam antea. Addito libro Refolutionum
fcripti Oxonienfs fufer fententias
loANNis ScoTi,/? Melchiore Flauio illuJlrato,(^ authoritatibus noui,& veteris Tefa-

fefultus in Conuentu Pratrum Minorum.

matns. Ferunt enim diem totum

(jr

amplius

San^orum Patrum fententiis comprobato.


^diecit autem Bartolucius Afifias huic editioni Syllabum generalem

jnenti, ac

ftue accuratum

Jndicem in illud fcriftum Oxonienfe Ioannis Scotx ^ ex antiquiore Indice colle^um,


cjuem lacobus ab Afculo , vir doBus olim ediderM. Eo videlicet SyiUbofer ordincm Alfhaheti
materias, definitiones, diJlintiones, axiomata , enunciafeleBos doBrin^ Scotiae flofculos
,

&

Theologicas, tum Perifateticas,flriBimattigit.


altj i^IoANNE DvNS Scoto , quaji non
^uinetiam quoniam louius fuis elogiis
folum obfcuriore ,fed dr" veritati ( vt non reile futabant ) tenebras offundente licentitts fuerant locuti Ba/rtolucius Afologia Syllabo fr&fixa vindicat Scotum ab obtre^atione , cutus
doBrind graue illud teUimomum extat, quod eius libri ahfquevllo erroris ndtuo, vfque in hanc
tiones, inftgnioresfropofitiones,

tum

diem
Aug. ferm.
admcd?'"''

&

trecentos circiter annos in OEcumepicis Conctliis inuiolati fermanferint.


^^^^^ cum illud D. Augujlini de laude Charitatis verum fit ; llle tenec quidquid latct,
quidquid patct in diuinis fermonibus , qui charitatem feruat in moribus haudmi:

&

charitate frdditum
t i l i s affellati , modeftia ,
fi ingenium DoBoris S v b
altiftmos fenfus eruere fotuerit , ad veritatem indagandam. Nunquam enim fuam fententiam frofert in aliorum iniuriam , vel defrejsiqnem : quin quorum aut errores conuelUt aut
adeo flerumque fuffreffo nominefacit , vt Chriftiano
ofiniones excutit tam id modefte ,

rum fuerit

&

fe&ori

hiftffe

a Domino fafientiam

certe

integram mentem)

coniici foftit.

Infignes Scoticas dodrinae Scriptorcs.


eos autem , qui S c o t i doSirinam illuftrarunt,fuit Petrus Aquilantis Ordinis Minorum cognomento Scotellus. Hoc enim DoBore non folum ad S c o T i fubtilitates verum
etiam ad D. Thom ac reliquorum Scholafticorum doElrinam facilis faratur via. Hic vero
auiis duobus Indicibus altero ^dftionum altero verborum Stefhani Nouelletij oferafro-

INter

emendatiorin lucem Pariftis,ex NicoUi Niuellij officina Anno 1 5 8 j.


o//cf Antonius de Fantis Taruifinus Tabulam generalem Scotica fuhtilitatis emiferaty
oHo Selionibus
iterum abs fe caftigatam Anno i
o. Lugduni , oftimam illam quidem ,
diit

&

JJ

fer Alfhabeti ordinem quamlihet diflinBam. ^arum frima materias omnes ^ S c o t o


dijputatas , vel fertraHatas : fecunda decifas conclufiones circa fertraBatas materias : tertia frdcifuas entium definitiones : quarta fubtiliftimas diuifiones ex omnibus voluminibus
Sco T

congeftas

quarum cognitiofacilem fraftat aditum ad fleraqueomniafercifienda:


tanquam
: fexta fropofttiones

quinta regulas in exflicandis rerum omnium frofrietatibus

certa Theoremata fro decidendis concluftonibus ex Philofofhia fenetralibus defrompta -fpti-

ma flurimas

SanElorum Interfretum amhiguas frofofitiones

nimirum Ambroftj

Hilarif,

Auguftini,

de operibus Scoti.
K^itguFiini

Gregorij

Damafceni

Anfelmi : quin

& Auerrots fugnantes fententias

etUm

39

"^

Philofophix

triflicis PeripMtetic/t

oHaun qu omnium Seffio vberior &fru.


Huofior, Epitomenfcibilium feu Mare magnum Scoticarum omnium Jpeculationum conttnet.
Ad quArum Seilionum calcem idem Auiar,Jiue CoUeBor,digrefionemperbreuem adtecit,qua

K^riHotelii

vnum congefit ^feritmmethodicam oculii fubiicit.


Beerat autem huic editioni fecunda SeHio , feu Tabula refolutionum , fiue decifarum con~
clufionum : fed dr hafcepojlea curauitidem , quem diximut , Bartolucius , adiici altera editione VenetA adjingulos S c o t i Tomos.

eorum, qux in

Sed cjr idem Antonitts de Fantis explanandd S c o t i Logicd,atqtte adeo intelligendo S c oT o operamfuam, qud extat,impendit.
Prxterea fuit Paulus cognomento Scriptor , qui citm ^iujliones S C o T l in primum Sentent. Tubinga qux tum erat Catholica ciuitas Anno 1498. expofuijfet ^ deinceps hic liber
Carpis , eius oppid* Principe Alberto Pioprocurante, editus ejl Anno i^o6.a BenediEio Dulci,

he/lo.

Gratianus item Brixienfs in ^*ft. S c o t i infecundum Sententiarum cum dofle fcripfifeodem Principe, Typographo, loco, (^ anno emijfus eft.

fet,

Francifctts Lychetus Brixienfis

^odlibeta S C o t

Commentaria erudita in

ciim abfoluijfet

tres

primos Sentent. libros

hicpoftea a Paganino de Paganinis Brixienfi

& in
Anno

1 y 17. euulgata funt Venetiis : fed (jr poftea nouifiime in omnes Sententiarum libros ab Andred Zenario Venetiis exiit iterum in lucem.
Petrus Tartaretus fcripfit Reportata in 4. Sentent. S c o t i , (jrin ^dft. ^odlibetales eiufdem S c o t i
Anno 1J19. c^iyio. a Claudio Cheualerio Typographo
, quA deinceps

Parifiis excufafunt.

loannes Vigerius Genuenfis in Primum Sentent. S c o T


Joannes Taurinus de Tridino.

quem

Venetiis

Annn

y 1.7.

edtdit

Hieronymus Gadius , qui lo.annos in publico Bononienfi Gymnafio docuerat Metaphyficen^


^odlibeta S c o t i, qu
in eadem Ciuttate ex officina loan.Bapttftx, PaeUipro-

fcripfit in

dierunt,

Anno

j }

lacobiss Malafofiius

profejfus eft

cacinus ,

K^iccefiit

ipfe Patautj publice 47.

Enarrationem in Primum Sentent.

fcripfit

Anno

Bargius

^
qui ^

lib.

annos publice Metaphyficen

Scot

i ,

quam

Gratiofus Per-

560. Patau^ dedit in lucem.

denique nouus labor hac infcriptione

m/^^.Rcpcrcoriiun locuplctiflimunv

tam librorum Scntcntiarum quam Quodlibctorum Dodoris Subtilis Ioannis Dvns


Scoti , olim ab Hieronymo dc Fdrrariis Fantano Viglcuancnfi Ordinis Prajdicatorum
Obferuantium & Hacrcticx prauitatis Inquifitore Fcrraticnfi coUeftum nunc opera
R. P. F. lulij Hiflbpij Cxfenatis Ledoris Patauini , ciufdem Ordinis, in luccm editum:
a quo adiedz func ctiam opiniones , & propofitioncs a S c o t o contra D Thomam ad
probandum aflumpra: quafque loanncs Capreolus confutauit hoc figno ^ demonftratac
Opus maximo vfui futurum non tantum S c o t , &: D. Thomx dodrinam profitcntibus, fed & omnibus ferio Thcologica tradarc cupicntibus. Venctiis apud Melchio,

rcm Scflam, Anno

j88.

Cxterum quodad hoc genus Indicum ftue Repertoriorum attinet ,Jpero viris eruditis valde probatum iri loannis e Cetonia ordinem Alphabeticum ad^sft. S c o T i tam in 4. lib.
Sentent.
in J^odlibeta quam in Metaphyfic. atque in lib. de Anima. Eas enim omnes in
Compendium ita redegit , vt magnus Studiofis laborademptusfit. Porro cum mu/tosante annos Itber hicfuiffet editus recufus efi a VVendeltno Spirenfi , locis ^ S C o t o, vnde eadem depromptafunt, adnotatis.
Edidit quoque Roma, Anno i ^S^.apud Dominicum Bafam Conftantius Sarnanus Cardinalis librum qui infcripttis ^.Conciliatio dilucida omnium conttouerfiarum,qux in dodrina D.Thomz, &Ioannis Scoti leguntur.
,

&

^od fupereft

admonitos velim promeo captu candidatos ftue Philofophid , fiue Theovt qtioniam tanti viri , qualis fine dubio futt Ioannes Scotvs, plerique interpretes non omnino eius mentem funt ajfecuti , dijpiciant quinam in primis fint verfandi.
Et quoniam antequam ad Theologiam accefferint ,Jolida funt in Philofiphia fuitdamenta i/$eienda , curertt , vt hac e S c o t o reife intelligant. ^uam ad rem permultum conferet , vt
prst manibus habeant Philofophiam naturalem ipftus ex 4. Itbris Sentent.
^odltbetis collogia

leEiam k Philippo Fabro, de quo vide in verbo, Phihppus Faber.

Etenim prodiit

Ioannis Dvns

Scoti Philofophia naturalis

^odlibetis coUe^la in Theoremata diftrihuta ,


Scotiopcr. Tom.l.
,

^Jf 4. lib.

& contra aduerfarios omnes


o

Sentent.

ef*

tatn veteres,

quam

Teftimonia variorum Authorum

40
quam

recentiores impugnationihus

& defenfienibus illuBrat

nc dilucidata. Cui prdmijfa

funt lo. Theoremata prdcipuas diffcultates Logicas compleHentia:


necejfarius ad Formalitates S c o t
efl traEiatus breuis , facilis ,

&

Fabro Fauetptino Ordin. Minor. Conuentualium

tippo

Parmenfi Gymnafio Regente, ac in canobio


apud loan. Bapt. Bertonum.

S. loan.

Artium

&

S,

& incuius fine addttus


;

AuStore eodem Phi-

theologid Do&ore

Euangelifid Leifore.]Fenetiis,Anm

& in

601.

IdANNES PiTSiCVsde Scriptoribus Anglis.


'Oannes Scotvs,
i:_candum putant.
teiltgunt

vt olim

e[uem alij

Aliqui denique
,

tefte

Dyn

Dvn

s, alij

s,

Seneca epiftola

z.

Dvn

Dc

his vide

viiam Scoti
^'**

^^^^

>

c o t , vo'

Scotum appellat, non tam apa-

tria,vclnatalitio loco,quam ahingenio obfcuro. Sic enimfcribit :


S.rt9Teim,\6.

appellant, 2)tfrvo> in-

Heraclito cognomen Scotinon fecit orationis ob-

fcurttas. Sixtus Senenflib.^. BibiiothecxfanBx,

obfcuritatem

D vn

nonnulii etiam

Ioannem Dvns Scotvm

oh profundiflimam dicendi

eft,tenebncorus,qu6d olim obfcuriffimi Anaxagorae cognomen

cognominatus. Non

tamen addit fuiffe natione Scotum.

reite

Nam quare tamfollicite

probat cognominatum Scotum ab ohfcuritate,fific vocari exiftimet a natione?Dicamus igitur


ego,quod Heraclitus,<^ ille quod Anaxagoras fint natione Scoti\fed reuera,vt ego ex Lelan-

&

do,

(ir

Lelandus ex vetufiis codicibus

Collegtj

Mertonenfis Oxonij manifefie colligimus,fuit hic

Ioannes,Scotus cognomento, Anglus natione ,Northumhrius patria,parochia de Emildon,villula

Dynftam contraSte Dyns, qua trihus


,

ad Mertonenfe Collegium
niediocri fortuna

circiter

ah Aluefico diFiat milliaribus Angltcis

vhi aliquando S c o T v

ingenio plane

ad

litteras facio

fiuduiffe dicitur

(jr

ad miraculum

(^

pertinet. Fuit vir

fubtili

atque acuto,

vt non tam hominem mentis acie jlupendum quam inter argutos Philojophos quendam dixeris Dcum- Poftquam Oxonij aliquot annos magnocumfru&u fiuduiffet , in-^atrtam fuam
Northumhriam reuerfus , apud Nouumcaiirum Dunelmenfis Epifcopatus oppidum non ignohi,

le

Dtui Francifci fantHonibus fe ohftrinxit

habitum fufcepit

c^ fuo tempore fuh

illa

fan^a ohferuantia profefionem edidit. Succejfu temporis denuo mtjfus ad Oxonien. Academiam intermijfum nonnthil (iudtorttm curriculum ardente quadam difcendi auiditate <^
inextiniuthilt fcientiarum ftti redintegrauit. Adeoque incejfanter lihris inhttftt vt pedem
non retraxerit donec ibi fupremam in facra Theologia iauream effet confecutus fimulin ea
,

fuhiimi facultate

& Docior creatus &

Sententiarum expiicauit
*

Confule
vitamc.7.

^f^

^'^

Profejfor faHus.

deindc Anno Domini

07,

Itaque primum Oxoni/ Magiftrum

* ah

Ordin. Generaii Gonfaluo To-

Capitufo conftttutus Regens,feu Profeffor Pariftenfvhi denuo Theologia curfum docuit.

tandem Coionix Agrippind idem

Auditorum applaufu (jr


densdque caiigine inticiutum qttod tile fibi faitem non reddiderit perjpicuum , dr clarum : nihii tam occuitum,
C^ ahftritfum quod perjpicax eius ingenium non penetrauerit ^etenebris eruerit : nihiique
deniqne tam nod^fttm, qucd ilie, quaft quidam OEdipus non diffoitierif,
Tertio

mira

fuhtiiis in^^enij fui teftificatione.

praftitit incredibili cttm

Nihil enim erat tam ohfcurum

Non defunt

quifcrihant, huncfuiffeprimum auiiorem,fundatorem,

^ inftitutorem Acadecum Ciero & pO'

mi.( Colonienfts,etimque iiiuc miffum,aprimorihus vrhis obuiamprocedentihus

puio terhonorific}fufceptum,CJ' quaftfoletmi pompa vfque ad ConuetumfuorU deduEiamfuiffe.


Pofleafchoias aperuijfcfacram Theologiam docuijfejam tertio Magift Sentent publicitus com-

mentariis illuftrajfe,fuxque eruditionis,& ingenij monumenta indelehilia ibi reliquijfe.,vt vfque in hodternum diem exceiientis huius DoSloris nomen , (^ eruditio, opiniones ,feufententid

arTumenta, (^folutiones,fundamentaJolida,^juhtiles diftiniiones omnis deniquemirahiiii viri memoria ,fummo in honore illic habeantur. Ferunt tamen non tuncfed poft annosfere
,

centum Anno videitcet Dom.


,

i j

88. fuhVrhano

Papa

Vl.ptthlicis fundatis le&ioniht^i-s

de-

Academiam ereliam, flahiiitam (^ priuilegiis munitam ad Vnitterfitatis Pariftenfis ftmiiitudinem fuum exordium accepijfe.

hitis aftignatis (lipendiis

^^ofempore

Coionict docuit ,cocurrentihi^

vndique viris dotiifimis,orta eft infcholis contro-

uerfiagrauis.quid de Conceptione B.Mari<e Firg.fentiendum,efsetne inoriginaii pcccato,anfectis,

concepta ?

Omnes Alherti Magnifeiiatores in peccato conceptam fttijje aJferuertint:Scotm,

^a

fentetia nuncetiampotiores
Cr quotquot erantfuafchoU contrarium mordictts tenuerunt.
pie defenditur.In hac autem concertatione S c o t v s
partes obtinet,magtfque cemmuniter
tam accurate,tamfuhtiliter, tam neruose,omnia contrari^partis argumeta inpublicadijputa-

&

tione diJfoluit,vt ipfi etiam aduerfarij ,vei inuitiftupendum hominis ingeniuconfefi

uerfopr&fentium confenfu,tanquam vno oret)

ocr OKEM svbtilem

iint:quo titulo vfquein hodiernum diem innotefcit. Sed


itiius ingenij
;

fumere poterimus quam ex


,

iis qtnx.

cum vni-

eiimprontmciaue-

vnde euidentius argumentum magni

viftens fcripfit

& inoricas pofierisreliqtiit.


,

Scripfit

..

trvvP

Scrifftt

Mtem

Je operibus Scoti.

fro hreuitMte vitd

41

qusm vixit , dr tUtitudimt terim ,

& multituiinf

lihro-

rum fUrte m&shiiis.

Le&uramin

De
De

Genefitn.

lib.i.

rerum principio.
primo rcrum principio.

iMSS, Oxcnif

itt

lib. i.

Domine Deus f$eBer.

lib. i.

Collegie neuo.Extnt Venetiis

Anno i^^y.NancM vidi in BibliothecM Frim-

eifcMrtorum.

Commenc. in Euangelia.

lib^.

In Epjft. D. Pauli.
Serm.dcSandlis.
Serm. dc temporc.

lib plurcs.

In Magift. Scnccnc.

lib.i.

Erunt ftgnit. In hoc Euttng.

lib. i

Commcnt. Oxonicn.

Vtrumhominifrofiitu

lib.4.

ifioftt,iLQ.

lMSS. Oxonij in Coll. nouo


in Mertonenfi ,
Bulliolenfi. Cantshrigid in puhlicA in
Et in CoUegio C/y hahetur MSS. in Primum Sententisrum , cum his verfi,

Collegio S. Petri.

hus in fine

lihri.

Iftud opus fcripfic S c o t v


PariOis dixic

&

dum corpore vixic,

ob hoc fua fama

reuixtc:

Nam (ibi S v b t l s nomcn fubtilia donanc,


Qucm vcftisvilis, pcsnudus, chorda coronanc.
i

cundcm Magiftrum Reporcacioncs

In

gum

Parificnfes.

lib. 4.

Circs Prele-

Sententiarum.

CMSS. cum multis aliis

eius efcrihus

Oxony in

Dc cognitionc Dci.
De Perfcaione Scatuum.
OHSS. Cantahrigid in

Oxonij in Collegio nouo

Extant Norimherg^ Anno 148

Quxftioncs

iMSS. Oxonia

De

in

lib. i

^^i* fumm

lib.i.

Status Frxlatorum.

nehis cognitio.

Coltegio S. Benediffi.

Quodlibcta Scholaftica.

iMSS.

Collegio Balliolenfi, Lincolnien. Orialenf

Cunita

lib.i.

res difficiles,aitSalomon.

Merton. Magdal. Cantahrigid inpuhlica,& in Collegio


Vidi.Nancai apud Francifcanos.

Porphyrium ,

&

vctcremartem

in fuhlica. Extant Venetiis

Anne

Ariftoc.

Caij.

lib.i.

1.

medis figniEcandi.

lib.i.

tMSS. ihidem.

& Poftcriorum.

In hb. Priorum

lib.t.

lMSS. ihidem.

Puto

)n Cacegorias Ariftotelis.

lib.i.

Quxftiones Vniucrfalium.
Quaeftioncs Przdicamencorum.

lib. i.

ejfe quttliiones

etiam hahentur

lib.i.

qua hahentur Oxen^ MSS. in Cdlleg. Wiccamice,(^ Mertenen.vhi

MSS. multa a\ia

eius ofera.

Quzft. in Mecaphyf

lib.ii.

In frincifio Metafhyfica.

fJKSS. Oxenij inCollegio Ballionenfi. Extant VenetiisAnne 149J.


hliotheca Francifcanorum Namcai.

In Analycica pofteriora.
In Ariftocclis Phyfica.
In eiufdcm Meceora.

lMSS. Oxonij

lib.&.

Seire

^ lyoi. VidiinBi-

Mttem efirhmur.
lib.8.
lib. i

inColleg. Magdalen.Bsllielen.Ori*len.

In Elcnchos.

lib. i.

Thcorcmaca.

lib.i.

Sceti ofer. Tom. I,

05

Tertte

41 Teftim. varior.Auth.de operibus Scoti.


Tjfrfio frittcifAliter circa

diffa VoStoris.

lExtant Venetiis 1497. Viii in BiyUothecaFr/Nteifcmorum Nancsi.

Quxftioncs in lib. dc Anima.


Commencarios imperfcdos.

^
fi,

alia,

Kb. i

plurima. Inueniuntur oferum eius volumina o^e

quinque in Collegio

Balliolenfi.

BallioL^ Cantahrigid in ColLegio

lib.i.

MSS. Oxon^ in

Collegio

Mertonen-

Pleraque eiui Philofofhica MSS. funt Oxonij in CoUegio


S.Petri.

eft Colonia, taitus afoflexia VI idta No~


fub Anglix Rege Eduardol I. lacet autem ibifefultus in magno
Trancifcanorum Conuentu in medio Chori ante fummum Altare tumba admodum JJ>lendida in cuius circuitunominaquindecim Do6forum Ordinis S. Francifci infcul^ta leguntur.
videlicet in farte fuferiore tres Summi Pontifices
duofunt Cardinales : a laterihus hinc
inde DoEiores decem ex quibus fex funt Angli natione. Ad fedes autem hocfeqkens Efit/t-

Tandem

Atate virili

fntfrofera morte raftus

uenihris,AnrfQ ChriHi 1308.

&

fhium laminis meis incifum hahetur


viJe fupf

Antc oculos fajjum

&:c.

F.IOAN

va'\s\'

F.

lOANNIS

D V N
SCOT

S
I

GRAMMATICA
SPECVLATIVA.

CEN

AU H
I

1 AC

CENS V RA
R.P.F.LVC.5

VVADDINGI

Hiberni de fequenti opere.


Vvshoc gemimm ejfe S c o t non eft vnde duhitart
popm neque altos dubitajfe iegi pratervnum Henricum
i

WtUotum,

qui jiipprej^is nominihm .quofdam att credtdtjfe

ah Alherto de Saxoniafmffe compofttum. Legit ttafortafis


in impreftone

tur

Veneta Anno

modis

SubtilifTimus tradatus dc

Speculatiua dicitur , atque

Dodori

15 19.

in

cuim fronte ita hahe-

fignificandi, qui

Grammatica
Or-

Subtili, Fratri loanni Scoto,

dinis Minorum,inrcribitur,Iicct Albcrto de Saxonia ab aliquibus atcribuatur.

lmnam njerofmt illt,quific attrihuant, ego non comperio. Or^

dtnem Eremttarum S.Auguftini profffm Alhertm , tnter Scriptores eiufdem inpituti connumeratur a Jofepho Pamphylo inChronicis,^ a Thoma
in Anajtafi AuguHtmana.

Sed nec

Popuinus , inter opeta qu& Alhertum fcripfiffe recenfent iHud attexunt, Jmo
primum , quod fcnpfijfe referunt Commentaria fcilicet ad tahulas Aftronomicas Alphonji Regis , fua manu exaraffe Anno 1551. 'vnaniih^iter conGratiano

hi

nec Antonius
,

Jj?irant

tem

eafque afferuari Bononia in Bihltotheca S. Dominici

decefit

Anno

Eiatum , prAfertim in Logica


ergo poteft

Scotus au-

1508. ^f fipe indtgitat in fuis operihus prsidi6lum tra;

quam adolejcentiori fcripfit

Atate.

^Hjon

qui trigintafaltem annis foftfcriptam


Scoto Logicam, pr^di^tum opus compofitit Aftrologicum.
ejfe

foetus Alherti

partum ejfe fcrihit loannes Pitfieus ex fide CoM.S. BihliothecA puhlicA Oxonienfis. Et in Bthltotheca CcenohiJ

fpfius Scoti 'uerum


dicis

S. Frartci/ci huius Vrhis in Tyans-Tyherina regione

in codtce "uetuRo

^S. cuim opera 'vfijumus in hac edttione, adfinem opufeuli,ita hahetur,


Explicit liber loannis Scoti in facultate Grammaticali

fecundum modos

M.

CCCC.

fignificandi

LVI.

per

me

videlicct

Vcrona fcriptum
omnium 'vetufitftma

L. de

die 17, 0(Slobris. Extat

huius operis editio Veneta

modis

dc

modi

fi-

cuius initio itapr^figitur : Scoti fubtilis

iignificandi libellus incipit

in fine

Expliciunt

ab exccllentiffimo, altifTimoquc fapientiac Profeffore , Magiflro loanne Scoto , &c. Imprefli Venetiis pcr Simoncm de
Lucre i^.Augufli 1499.
gtiifidandi cditi

Deinde

41
T>emde

DoBor

ipje

hb,

Priomm q.^. ef

i.

traBauit in Grammattca Speculattua. Et


repetit de

tu

modis figntficandi abfblutis

^ Trifcianum citat, cuius in

fiione

11.

Vmuerfalium

illo

19. tnulta hahet

ex

ijs ,

quA

Elenchorum q. 17. easferme


relatiuis, qu& dixtt in tlio trada1.

opufculo aliquoties memtnit. lftA-

inteiledumnon attribuere aliquam froprte-

ajferit

tatem reiper eius tranjmutationem 3 affertque exemplum de modis fignif-candt,

quod eifdemferme

%.^ alibifApe.

'verbis docuit in

Grammatica Speculatiua cap.i.

In quem locum loannes Angltcus quAfi.j.att, Iftud

cxcm-

plum Do(^oris pertinet ad Grammaticam Speculatiuam , quae eft


multum fubtilis, 6c quafi ficut Logica. ^uAjiione 16. ad/\,prtnctpale
gf inteUigendi iuxta doCtrtnam in ea-

dijiinguit intermodos fignificandi

dem Gr^mmatica tradttam cap

cialtus.

Eft vtique

inquit

vbi Anglictss q.\y .fed tuncffe^


pro illis primis modis recurrendum ad
-l.

5.

Grammaticam Speculatiuam qux nominatur de modis fignifican


di, quse non minus videtur difficilis, quam Logica, quia videtur aliquo modo fubordinari Logicac, ^c. Similia habet Maurititis q. 15. in
,

IJniuerfalta . ad 4. princtpale.

JUa nos tn hac prAjittimtis


runt,

ejfet

editione, ^vt

omntum , qu& hucufque

prodie-

corr^dtj^tma, coHatis inuicem duabtss, quas citauimtis, edtttoni"

bus Venetis , alia Tariftenfi Anno 1605.


reitquis puriori.

Multa

gine indtcauimus

^ Codtce MS. Irans-Tybertno,

correximus in textu, ledtionis varietatem in mar-

capitulorum adhibuimus partitionem iuxta materia

^ Codicis MS. Sedtonum capttaltum diFirtbutionem


edittone T^arifienfi, ^ Venetis aliquanto dtBinBam.
dtuerfitatem

ab

Tradattis porro tn eo genere ferius efi,^ vtilis,^ valde neceffaritss ad


intelltgenda (ecundum

veram ^uocum Etymologiam plurima, quA traHan-

^ in Metaphyftca

vnde non immertto dtxit Maurtttas


citatus h&c prsefiipponere diffufam cognitionem de modis fignificandi , quorum ignorantia , inquit , multum impedit a fpeculatione
perfeda Logicali,
Metaphyficali, maximc in dodrina huius Do-

tur tn Logtca

&

(Storis.

Ad percipiendam ettam genuinam 'vtm ^erborum,^ veram fer-

monis proprietatem valde conducet

nequefciam quis ex antiquis Gram-

^ aliquando citat, aut fubtiltori


modo, velgrauiori methodo rudtmenta hAc
leuioris ponderis ^ facimaticis, quos tlleferme

omnes

conjitluit

Itoris

etji

MtneruA, pertradauertt.

5;:

n.

INDEX

INDEX CAPITVM
Grammatic^ Speculatiu^.
Trosemium Authoris.

P^^i-^S

5-

Dc

Nominis.

fpccic accidcntali

ibid.

VoMODo modusfigni-

Cap.

16.

ficandi diuidatar, &c


dofcribatur.
X.

quo modus

ibid.

j.

j\6

4.

ibid.

Quomodo modus fignificandi a


modo intclligendi & a modo
,

cflendi diftinguatur.
5.

17-

In

quo modus

quam in

fiibie(5to

19.

fcilicct

minuj.

in,

11.

Dc raodo

modis

8.

Dc modo

9.

De

ibid.

11.

dcclinationc
55

Pronominis.

48

fubalternis generalibus

Nominis.
ibid.
De modis fignificandi fubalternis minus generahbus Nominis
communis.
49
Dc modis fpecialiffimis qui con,

fignificandi efrcnriali-

fpecialiffimis.

14.

Dc fignificationepropriaProno-

libus Pronominis.

57

minis.
15.

Dc modo

ibid.

fignificandi cfTcntiali

generaliffimo Vcrbi.
t6.

Dc modis

& fpccialiffimi*

Verbi.

58

17.

Dc modo fignificandi accidcnta-

18.

communiffimo Vcrbi.
59
fpeciaaccidentalibus
Dc modis
li

Jioribus Verbi,

& in particulari
ibid.

Dc coniui^ationc, & fignificatio-

Dc modis fpccialiflimis qui contincntur fub modo adiacentu.

60

nc accidentali Vcrbi.
30.

Dc modis fpccialiflimis, qui contincntur fub modo appropriati.

De gcncrc accidcntali Vcrbi. 6i


Dc pcrfona numcro & figuri
,

Vcrbi.
31.

52.

ibid.

fignificandi cfTcntiali-

bus fubaltcrnis

dc qualitate.

De modis accidcntalibus Nomi-

5<>

De modisfignificandi accidenta-

modo per fi/iantu.

nisincommuni.

Dc modis

13.

raodis fignificandi cfTcntia-

ibid.

14

&

bus Pronominis tam fubaltcr-

ibid.

13.

fignificandi efTcntiali-

nis,quam

fignificandi ciTentiali

tinentur fub

it.

pcrfona

tcr generaliflimo

fignificandi adiuis in

gcncralifTimo Nominis.

11.

ibid.

Grammaticali.

Si-

ibid.

^cciali.

10.

fcu Gram-

Grammaticali Nominis.

Dc

gnumi diSiioifars orationts,^ ter-

libus

Dc cafu

10.

inucniatur.

Qualem ordinem habcnt ad

E)c

53

De figura accidcntali

ibid.

uicem ifti tcrmini,

7.

Nomi-

ibid.

47
6.

accidentali

maticali Nominis.

ibid.

fignificandi., tan-

Dc numcro
nis.

18.

A quo modus fignificandi immcdiate fiimatur.

accidcntali Nominis.

ibid.

/ignificandi radi-

calitcr oriatur.

Dc gcncrc

33-

Dc tcmporc Vcrbi.
Dc modo fignificandi
fimo Aducrbij.

6i.

ibid.

gcncralifibid.
34.

De

44
34.

Dc Qjodis

fignificandi cfTcntiali-

busfubakcrnis Aduerbij.
35.

ficata:

ibid.

Dc modo

Dc modis fignificandi

6^

Participij.

De modo
(ftionis

liflimo

tam

40 De modis
talibus

4i

Dc

diuifionc conftru6tionis in-

tranfitiua:

nas ,

pcr adus ,

& perfo-

& fpccialitcr dc intranfiti-

ua a<5tuum.

70

gcncra-

ftrudionis intranfitiux atuum.

fiibaltcrno fpcibid.

ibid.
50.

66

fignificandi effcntiali

Dc conflru6l:ionc intranfitiua pcrfonarum

fignificandi acciden-

piis
51.

in fpeciali

& prmci-

congruitatis ipfius.

71

Dc fpccicbus conftru(5tionis tran-

gencraliflimo Pra?pofitionis.

fitiuse

&

ibid,

principiis congruitatis ipfius.

7?.

Dc modis
aitcrnis

fignificandi

quam

Dc modo

tam fub-

51.

ibid.

fignificandi cffcntiali

53.

54.

Finif Indicis

prarfcrtim

adtuum

conftrmarionc tranfitiua per-

tatis ipfius.

gencraliflimo Intcric(5lionis.

^7

De

fonarum, &priricipiiscongrui-

fpecialiflimis

Pra:pofitionis.
43.

69

via diuifionis.
48.

49. Dcvprincipiis congruitatis con-

Coniundionis

Dc modo

ibid.

Coniun-

cffcntiali

quam

Dc

68

natura conftrudionis in fc,via

Definitionis.

6^

(ignifjcandi

ibid.

paffionibus o6to par-

47. Dc conftrudionc in fuis partibus,

ibid.

cialiflimo.

41

46.

Dc modis fignificandi accidcntalibus Participij.

De tribus

tium orationis ingcncrali.

cfTcntiali-

bus fubaltcrnis &c fpecialiflimis

39

45.

fignificandi cfTcntiali

gcncraliflimo Participij.

38.

Intcricdionis.

& cxpartc modi fignifi-

candi.

37.

mis,& de fufficicntia diuifionis

Dc modis cflcntialibus fpccialiflimis AducrbijjCxpartc rcifigni-

$6.

44. Dcmodisfignificandifpecialifli-

6^

Dc congruitatc fcrmonis
dum fc,&in communi.
Dc pcrfcdione fcrmonis.

Capitum Crammatica

73
fccunibid.

74

SpecHlatitiA,

F.IOAN
'1

aU

.f {

.7.f

F.IOANNIS

D V N
COT

DOCTORIS
r

I,

SVBTILIS,

rA r V

De Modis fignificandi

fiue

Grammatica

ipeculatiua.

PROOEMIVM AVTHORIS.
VoN

I A M quidem inteU'tgere,&[cire contingit in omni fcientia^


^
ex cognitione principiorum,vt fcribicur primo Phyficorum text. Mnhldi
foww^//. I nos crgo , volenccs habcre fcicntix Grammaticx "'*
noticiam , circa omnia cius principia , cuiufmodi funt Modi

r-

(ignificandi, pcr fc

rum

prim6 oportec

Scd antequam coprxmitccnda func quxdam


quibus plcnarius ipforum intellcdus haberi

inquiracur noticiain fpcciah

in gcnerali

non

poceft.

(Ine

mliftcre.

Quorum

Vnum&:primumcft,quomodo Modus fignificandi partiacur &: dcfcribatur. Sccundum eft a quo Modus fignificandi radicalitcr oriatur.
Tcrtium eft a quo Modus fignificandi immcdiatc fumatur. Quartum cft quomodo
Modus fignificandi.a modo intenigendi,& a modo eflcndi, diftinguatur. Quintum eft,
in quo Modus fignificandi tanquam in fuo fubicdo inucniatur. Scxcum eft, qualcm
,

^^
uttMnJsfia
P'*>*>"*-

"^"

ordincm habcant ad inuiccm

ifti

tcrmini, Signum,Diifio,Psrs orsticnis, dr Terminut.

&
^mmodo Modu4 pgnificandi
O*

(^ faffi-

MUi.

djni.

, efl;

prietas vocis, ab intelledlu


tc

qua , vox proprietatem

provt
al.quod-

paflluo.

di aEliutu

fignificMidi p*ffmmy eft

I.

care,

eft

pcr

fib.i

Modm fignifican-

modus ,

fiue

rei fignificat.

Mfdut

modus^fiue proprictas

voccm fignificata. Et quia

& confignificare eft *


Seoti oper.

pro-

conce(Ta,median-

Tom.

I.

rci,

fignifi-

quodammodo agercj

&

confignificari

cft

* quodam-

al.

qaoj-

inde eft, qu6d modus,vel proprieras dam.


vocis, roediante qua,vox proprietatem rei a^tiuc
pati

modus

fignificandi adbiuus norainavcro , vel proprietas rei , provt per


voces paQIue fignificatur , Modus fignificandi
pafiduus nuncupatur.
tur.

A P V T

uo,&

figrti-

ficAndi, Hi-

fignificari

modo

fignificar

R c A primum cft fciendum,


quod Modus fignificandi duo
imponat zquiuoc^. Dicitur
cnim de modo fignificandi afti-

imfrtt.

tius

deJcribatHr^

5Utdnffigni'
flcHdi dn

Mcditi

diuidatur,

Modus

luxta quod notandum , quod cum intellcdbas


vocem ad fignificandum , & coDfignificandum

4Ipfe

$.

ali-

imponit , dupiicem ei rationcm trihuit fcihcet quato al>tcc


rationcm fignificandi,quz vocatury^^m)&<fri,per hsbciur in
;

quam efficiturfignum, vcl


maliter eft

Didio

quae vocatur

vox

&

fignificans,

& fic ror-

rationem confignificandi,

tyb.

Jatfluffws

Modus fignificmuU ^Hiuus, pcr quam

duftictm TMfienificans,fitconfignum,Tei confignificans; lientm vtti

& fic fomialiter cft pars orationis


cft

Cod. Tiaof-

pars

; ita qucd pars


fccundum fe,pcr hanc rationem configni-

ficandi

tribuit.

Grammatica

46
iicandi

quam

fe^

wodum

adiuum ,

fignifjcandi

per principium formale, fcd

ran-

pars relata

eft

fpeculaciua.
ginamur ex

ad aliam per eandem rationem confignificandi

adiuam , tanquam pcr

principiura eificiens in-

trinfecum.

Ex hoc

j.
J4odi fignlfieanJi n^iui,

, quod rationcs confignificandi


modi fignificandi atiui,per rc,& prij^^^ ^j Grammaticam pcrfinent, tanquam prin-

patet

aftiuxjfeu

<ntia pofitiuaextra anima,funt tamcn entia pofi-

paiHui, ad

"4"^

*'"'

EtfTinfteiur^fimodifignificandiadiuijinno-

minibus priuationum , fumuncur a modis eflendi


habituum, tunc nomina priuationum efTendi habicus,& non priuationis defignabunt, & hoc pofito nomina priuationum pcr luosmodos figni^candi adiuos erunt * confignificatiua falfa.

cum fint rerum

Htnt.

ntn

& fic de

prpprietates,nifi quantuq;i ad iIlud,quod eft for-

tif^m ptrfirajjiui

Dmcenff ,

Dicendum,qu6dnoneftverum;imm6nomina
priuationum,per fuos modos fignificadi adliups,
defignant circa priuationcs modos intelligendi
priuationum,qui funt eorum modi eflcndi. luxta
quod fciendum , qu6d licct priuationes non finc

^'P'^ confidcrata in Grammatica. Scd rationes


confignificandi padius , fifu modi fignificandi

^sJGrJnm-

capite LeonUyCOMda

aliis.

accidcns

Grammaticam non pcrtincnr , nifi per


quia non funt principium partis ora-

'^Jo"is,nec formal.e,nec

male in

cis

cum

emcicns,

hoc ctiam fortc a modis

in

non

^gnificandi adiuis

difcrcpent.

i i.

lnnntia,

configna.

li.
Solutio.

anima *,Tt patet J^.Met.text.^.&c funt en- * Vidc DoA.


fecundum animam,& quia eprum intelligi eft '" P'}" ^.^ !*
eorum cfIe,ideo corii mpdi intclligendi crunt eo- ,'^ & .'^^
rum modi cfTendi^vndc nomina priuationumjper rationts in
tiua in

tia

e^ ^uo modu^ Jignificandi radicaliter

-^

A P V T

II.

Clrca fccunduip notafidum


pmnw mo4i4i
pjnificmndi
aliiuui efi i>

liqu*

rtt

froftittntf.

lufmodi rationcs
ackiui

non

fint

fiuc

fuos

quod cum humodi fignificandi


,

a.ftiuos,non erunr f c6- oppcfitum.


quia cum modi intclligcndi ^ configna.
priuationupi rcducantur ad modos intelligcndi
habitus ( nam priuatio non cognofcitur nifi pcf

h^bitum) ideo modi efrcndi priuationum , tandem ad modos effendi habitus rcducuntur.

%4 quo modus fignificandi immediate

fignificandi a6liuum ab aliqua rci proprictate

ledus vpcem

quod

quia ciim iniclad fignificandum fub aliquo modo


;

fic

patct

fitmamr.

fignificandi aftiuo imponir,ad ipfam rci propric-

tatem

afpicit, a

qna modum

priginalitcr trahit

adiuum
cum fit vir-

uus

& pafliuus

piinata rei propricrarenccellarib

di

fciliccr aiftiuus

mouctur er^o
:

modo fignificandi aiSbiuo,

corrcfpondcc

nliquaproprictasrcijfeumodus eflcndi rei.


Sed fi contra hoc pbiiciatur quia hacc vox
;

rignificariua,fcilicet</V,habet formininunigew-

nus,

quod

eft

modus fignificandi * tamcn in re


non correfpondct,quia
;

/ignificata fibi proprietas


eft

proprietas patientis

qua fumitur

foeraini-

numgenus.
,

& figmenra fub nuUis pronon fint entia & tamen

prietaribus cadunt,cum

voces fignificatius priuationum,& figmentorum


piodos Ugnificandi adiuoshabenr,vtcxV/,C'E'*-

tfi profrittM

10.
fnnatitntt
#*yit hahi.

iibHt inttBi-

lnntHr.

cft

modus inrelligen-

imelligendi mEHuus eft ratio concipicndi,

diante

intclledus rci proprictates

concipit

velapprehendit

gendipaffluHs
{k\i

fignificac,

Mgdusautem

proprictas rei

cft

cuius eftmodus

& fufficit quod


fcnfibilibus

non rcpugnet
non intelligimus

ipfi

ftantias feparatas

idco

fijb

&
,

quia fub-

nifi

ex

iftij

intelli-

apprehcnfa.

, qu6d modi fignificandi adbiui


fumuntur immcdiarc a modis intclligcndi paffiuis quia modi figuificandi adViui,non fumuntur
^ modis efTcndi nifi vt hi raodi eflcndi ab intel
ledu apprehenduntur :modi autem cflendi, provt ab intcUedu apprehcnfi,dicuncur modi intel:

ligendi pafnui

^uomodo modtu fignificandi a mqdo


telligendi y (^ a modo ejfindi

in-

VicfcDoft.i.
Petihcr.

q t.
$.Ad partcni
oppof.

in

Mccaph.tcr1.

4.

fummar.

x.

40. Sc
inPr^dicani.

&

in

cd.iy.q.

diHinguatur^

C
,

&

A P V T

modi

IV.

intclligcndi paifiui

ic

eflcn-

modi

paffiuus, eft ipfaproprictas rei, prout ab incelle-

ficandi atiui cx prpprictatibus partium

eiufdcm

liter; fed differunt

6tu apprchcnfa.
rei

idem materialiter,&

formaliter : quia

Mpdus

modus

rea-

Modut

ejfen.

iii,intelHgen.

cffcn-

'

^^f 'A"

fignificandi paffiuus eft

proprietas , provt pcr voccro

fignificatur,

j.

cj.r.in 4.d,i.

Clrca quarrum norandum , quod modi


di

I.

in X. d. 41.

di eft rci proprietas abfolutc; modus intelligcndi

At

fignifi-

candi adiui.

q. 3.

norainaimponimus ,& nominibus corummodos fignificandi aftiuos attribuimus.Similiter in


nominibus figraentorum , fumuntur modi figni-

quam ima-

modi

d.t^.ci.i.n.v.

fignificandi paffiuijfunt

ous imaginamur Chinurttm componi,

tjuibttt

proprietati-

hut fumantur

c.t. n.

Similiter priuationcs intclligimus, cx fuis habitibus , idco fub proprictatibus habituum eis

ex qui-

14.

tuali

&

87.

(|

vniuet. ad ^,
pcincipaic.

Dicatur ergo

proprictatibus fcnfibi-

lium cis nomina imponimus :


nominibus eorum modos fignificaiidi adiuos attribuimus. Vndc licct in Deo,fecundum veritatcm,non fit proprietas pafllua , tamen imaginarnur ipfum tanquam patientem a noftris prccibus.

his vide

prout ab intellc-

fumuntur-

Dc

quo me- Doa.

finfihilibut

l^ Heo non

duplex

& paflluus. Modus vninerjalu

proprictate rci illius didhionis

&

intelligimiti.

flex,

ita

iriuntur

fcd poteftaccipia proprictatcrei


alterius didiouis-,
rei illius didioniskribui,
^uhfiantiM
tx

&

Dicendum , qu^dnon oportet, qu6d femper


modus fignificandi adtiuus diAionis trahaturk
fignificandj

f/ipratfn

candi a6fiui immediatc k modis intelligendi Modit4 figniinfumuntur.Iuxta quod fcicndum cft,qu6d fiiandi
ttUigtndi dnficuc duplex eft modus fignificandi ; fcilicec adlr-

ergo modi fignificandi a(5tiui,fuamodis cfTendijraediantibus modis intelligendi pafliuis ; & ideo immediatc modi
iignificandi adkiui a modis intclligendi paffiuis

mray&c fimilia.
9.

III.

Item priuationes

s.

V T

Clrca rcrtium notandum, qu6d modi fignifipafliuis

cqilibet

^lMtie.

quia intcllcftus
, ad aftum detcrfninatum non vadit , nifi aliundc dctcrminetur:
yndc cum imponit vpcern ad fignificandum fub
dcterminato modo fignificandi adiuo , detcr;

Ji

f paomus.

fignificandi

tus pafllua,de fc indetcrminata

Qki.aio.

omnem modum

figmenta,oportct

radicalitcr oriri

modos fignificandi

fignificatiua f^lfa

eriatur.

& funt eadcm

materialiter,

* con-

&

'"'

realiter

<igniii<-a-

Grammatica
Ita

habet iJter

^**^'^

Tranft

qnod

quf a

dicit

modus

modus intcUigendi

abfolute,

eflTcndi

paffiuus, prout rcfercur

ad intelle<!:ium,i5c quod dicit modus intclligendi


paffiuus,dicitmodus fignificandi pafliuus, prout
rcfcrturadvocem.Jergofuntcadcmmaterialiter,
feddifferunt fotmaliter. quod fic patct,quia qui
dicit modum cflcndi , dicit proprictatem rci ab-

eenti.

folutc, fiue fub rttione

modum

exiftentiar;fcd qui dicit

eandem

fpeculaciua.
vt in fubicifto
rei;Rei

rci

proprictatcm

rci

fit

candem

dicit

&

rationcm

vt formalc

fignificandi paffiuum

proprietatem

vt materialc

rei

& rationcm intelli-

vt materiale

rationem confignificandi
alia

fiuc concipiendi

modum

^ai dicit

candcm

prietas vocis fignificatiuat

quia forma-*''"'

'

S**/'-

matcrialiter eft fn

voce fignificatiua , vt in fubie^lo *

&

in proprie-

'

Mem

tcncf

&

&

e^ens

vt caufa

in fua cfFcdlu

proprio.

fed

dicit

& dicit

vt formalc. Et

J^alem ordinem babeant ad

cum

inuicem

iSii

Signum, Di6tio,

terminiyfiilicet,

ratio cflendi,alia intclligendi, alia fignifi-

Pars orationisj&Tcrminus?

candi,difFcrunt fccundiim formales rationcs.

Nammodus

eflendi dicit abfolutc proprie-

tatcmrei,& modus

intelligendi paffiuus dicit

&

V T

VI.

moproprietatem rei fub modointclligendi


dus fignificandi paffiuus dicit proprictatcm rei

ESt notandum,qu6dyJfffw, didio, pars orMienis & terminMs conucniunt


& difFcrunt:

rubratione confignificandi. Sed cadem cft profub modo inprietas rei,vt abfoluteaccipitur,

conucniunt enim in fubicAo,

&

tclligendi,& fub

Item fciendum , qu6d modus eflendi , Sc momodus fignificandi


dus intelligendi acSliuus ,

&

modus

& materialitcr:quia

eflcndi dicit proprictatem rci abfolute,

fiue fub ratione cxiftentiac

vt

didum

fupra:

eft

modus intelligcndi adiuus dicit proprictatem intellcdus , qux cft ratio intclligendi , fiuc

fed

Modus

concipicndi.

proprietatem vocis
candi,fed alia

adiuus dicit

fignificandi

quz

cft ratio confignifi-

proprictas rei ad cxtra animam,

eft

& alia intellcdlus & alia vocis


,

alia intclligendi

ita alia cft ra-

alia confignifi-

tio cflcndi

candi:crgo

modus cflcndi,&modus

intelligendi

acliuus difFcrunt in vtroque.

Item fcicndum

qu6d modus

intelligendi

& modus intclligendi paffiuus difwrunt


& conucniunt formaliter. Nam
matcrialiter
aAiuus,

modus intclligendi paffiuus dicit tci jproprietatcm fub rationc intclligendi paffiua fcd modus
:

intelligendi adliuus
XeQtns

quat

proprietatem intel-

dicit

intelligendi aftiua

cft ratio

7*

in

codem

& in obic(fto;quia
fignum,

fubie<5lo reperiri pofl'unt,ficut

& fignatum.DifFcrunttamen penes rationcs;quia

modo confignificandi.

aftiuus differunt formaliter,

4.

ftruiftione

vt matcrialc

dicit

fignificandi paffiuum

intelligendi

Sfft'

fignificandi adliuus

litcramodo fignificandi iOiiwo non difcrcpat.


Modus autem fignificandi adiuus , cum fit pro-

modum
mitmtis.

3.

modus

gcndi.fiue concipiendi, vt formale ; fed qui dicit

Etnmnmit-

Etnm
""**

cft proprictfts

tatcautemrei,ficut caufatumincaufacfficicnti 1^^" >


radicali ,
rcmota ;
in intelledu ficut caufa^M^^nl'
""'^
tum in fua caufa efficienti proxima ; in con-

inteliigendi paffiuum

proprictatem

3L

eft

47

quia raaterialiter

autem ptoprietas eft in co,cuius cft, vt in


formalitcr autem cft in co fubicdo, in

lubicdto

quo

diciiuryig-w per

rationcm fignandi

vcl rcpraJ-

fentandi aliquid abfolutc fed dicitur


:

for-

diflto

maliter per rationem fignandi voci fuperaddi-

tam , quia

vox

diSlio cft

fignificatiua

orationu formalitcr cft pcr

modum

fed f>art

fignificandi

a6l:iuum, ditSlioni fuperadditum,quia^r/OT-4no-

nu cit didio ,

modum fignificandi

vt habct

uum. Termimu vero

afti-

rationem terminandi
rcfolutioncs Syllogifmi , quia Diale(ticus rcfoluit Syllogifmum in Propofitiones,& PropofltioPrxdicatum ; qux dicuntur
nes in SubieAum,
termini fecundiim Logicum.
Item fciendum cft, qu6d voic inquantum t/o*,
non confidcratur a Granimatico ; fed inquantum
y^wiw, quia Grammatica eft de fignis rcrum
quiaf0A:eft habiliffimum fignum inter alia figna,
dicit

&

ideof^rinquantumy^w*
^

Grammatico, quam

'

&

prius confideratur I.potii,

rcrum. Sed quia


Grammaticus con-

alia figna

cife fignurti accidit voci:ideo

fiderans vocem,confiderat

eam per accidens.

T)e modu pgnificandi

aSiiuts in ^eciali,

?.'

fed ea-

eft ratio intelligcndi , pcr quam intcUedus


proprietatcm rei intelligit adiuc,& per quam rei
proprietas intcUigitur paffiuc ; crgo proprietates

lem

funt diuerfx,& ratio

cft

Capvt

eadcm;crgo matcrialiter

VII.

difFerunt,& funt formalitcr idcm.


J.

Item fciendum,qu6d modus fignificandi adiuus ,


paffiuus difFcf unt materialiter , & funt

HIsadiuis indiccndum

idem formalitcr , quia modus

quod modus fignificandi a(3:iuus , qui eft prfncipium in Grammatica , diuiditur in modum

&

fignificandi paffi*

uus, dicit proprictatcmrei fub ratione confignificandi paffiua

modus

fcd

fignificandi acfliuus

Jicitproprietatem vocis,quar
ficandi adiua,fed

eadcm

cft fignificans zQtxuh

iignificarur paffiuc

rcntes,fcd funt

c(l

eft

ratio

& per

ratio configni,

quam

per

quam vox

proprietas rei

ergo matcrialiter funt

difFe-

vifis,

eft

fpeciali.iuxta quod notandum eft>

Modut Mtim

fignificandi eflcntialem,& accidcntalcm.

Modtu fignifiamdi

acci^

'^'^f^

qui aduenitpani poft eius efle

com-

'^r^'

vcl fecundiim fpcciem.


dentitlis eft

modom

fignificandi cfFentialis fubdiuiditur in

fignificandi clFcnrialem gcneraliffimum

^lT^f^'^
<i

Mf

/f.

inucniaiuK

V T

alternum

V.

notandum quod raodus


""^" quintum
i^
Vk^fignihcandi paffiuus materialiter eft in re>
eft

Sccti oer.

Tom.

/.

*Mdi-

fepletum , non dans eflc


cunditm genus , nec fecund^m fpeciem. Modus

In quo modMjignifcAndhtanquam injulf'

<^rn

efimudu eft,per qucm pars orario- ft-'*&"''


""' "'
nis habet fimpliciter efFe , vel fccundum gcnus,

figmfictuidi

fimpliciter pani , ncc

idem formaliter.

ieSio

'

dc modis fignificahdi

&

Medm

fpecialiffimum.

*ndi eJpmidUs genendiffimtu eft


efFcntia partis orationis
ti

fub * fc contenti.

tislii

jpeci^dijfimm

eft

Modm
>

qui

& cuiuflibet

fub-

eft

de

fuppofi-

fi^ific^mdi efen-

qui

fiffiifi-

eft

de eflentia

quctun

aLco.
,^

Grammatica

48

quorundam fuppofitorum

illius partis.

Modui

Jifmficandi ejfemialii fHbalterntii efiiC^ui cft de eflcn-

ruppofitorum illius partis , nec generaliflimc,

tia

medio modo fe habcns}


pollumas imaginari in iftis modis fignifican-

riecfpecialiffime

&

^J'

S^

fed

coordinationem fimilem coor-

di elfcntialibus

Nam

dinationi prcdicamentali.
ad

tes

coor-

iUiiu

diaiV^ouU'

modus fluxus,& fucceffionis,rei inhxrens,cx hoc


quod habet fieri.
Tunc dico qu6d modus fignificandi aftiuus
pcr raodum cntis qui cft modus gcneraliffimus
Nominis , trahitur a modo ctrendi entis , qui eft
modus habitns,&perm3nentis.Sed modus fignificandi adbiuus per modum eire,qui eft modus ef,

fcntialis gcncraliffiraus

Verbiitrahitur a

modo

* cirendi ipfius

eft

modus fluxus

& fuc-

omnia.qux funt illius coordinationis;& Ipccialiffirauui cuias priedicatio medio modo fc habet:
fic eft in iftis modis fi^nificandi eHcntialibus.Eft
cnim dare quendam niodum gencr Hffi n m,

ceffionis, vtpoftca patebit.

eft dare,

Ad

cuius nitura gcneraliffime participatur ab om-nibns fuppofiiis illius partis'; '&: modum fpccia-

liffimum, cuius natura fpecialiffimc ,

me

& parciffi&

participatur a fuppofitis iljius partis

Modi

fgiiifi-

cire,

qui

hanc intcntionem Commentator

tis

accidentalcm abfo-

4. Pf^yf

qua: eft proprietas detcrrainantis

formadetcrminat,&

Hos modos

quoniam

fignificandi cxptcircrunt

Gram-

matici antiqui in definitioneNominis,cum dixc-

ttlh akfolu
tw ryrffpe-

dentalts ahflnttu dicitur illc

vnum
, per qucm
conftrudibile non habet refpc^aium ad altcrum,

runt Nornen

ftrudtibile habet rcfpciflum

roprietatem, fed etiam pcr

non folum ad

rei

qucm vnum con-

^ruitibilc habct refpcduiTi ad altcrum,& hoc dutanquam ad ipfum dependcns , vel


canquam ad eius dcpendentiam * tcrminans.
De his ergo modis oranibus vidcamus &
prim6 prout lunt principium fontialepartis orationis abfolutas , fccundum qiKmmodum pertinent ad ctymologiam deinde prout funt prinflicitcr,vel

Hetcr-

a!.

minans.

cipiura intrinfccum conftruifiionis vnius partis

cum

alia,

fccundum qucm pertincnt ad Diafyn-

Dctcrminantcs autcra dc his prouc


modo
, primo videamus de
fignificandi Nominis. Secundo de raodo fignificandi Pronominis,&; fic de cstcris fccundum ordinem Donati *.

theticam.

funt forma partis

* Don. traft.

de ofto pattihutoratio-

proprietate rci ,quaE

mus Nominis

M>'d$is fignlji'

cndi

ejfen-

titltsgener-

Uo-

liffimus
tniiis.

al.qux.

cft

modus

fignificandi pcr

ca *

quod notandum cft, quod

rum modorum

licet

proprictas habitus,

eft

&

ergo efiparsoratiornsfignificansper rnodumentis, vel


determinatA apprehtnfioms.

Etfidicat aHquis;multa funt nornina,qui


priuationes fignificant

vt

nihil,ctu:itai,

Sc huiuf-

9oliiaio.

modi ciim crgo omnes priuationcs,& negationcs,non fint entia , vidctur quod fub proprietaie
ftare non poffint,&idco raodus fignificandi acti;

uus per

modum entis,in
non

fignificatJCjOriri

Diccndum ,

vt

talibus i proprietate rei

poteft.

didum

eft prius

priuationes,& neeationcs

animam

>

polita

non

lunt

* quod
,

Ifcct

fint entia pofitiua

tamcn entia

politiua

o-

'^"P''^

'^*'

SoIhiiO.

/ecundum animam,vt patet cx intcntionc Phiiofophi ^.Meta. text.^. vbi dicit quod opinianes contradiSioriorumfHnt contrarf,hoc cftiduocontradi-

animam
;

funt duo contraria fecun-

& quia priuationcs,& negationcs,

& figmenta funt

modum cntis, dctciminatas apprehcnfionis. lux-

qtfalitate,

dum animam

gencraliffi-

cnm

&

ftoria extra

C A p V T VIII.
MOdus fignificandi eftentiaHs

principaliter in fubpermanentis, quai primo,


ftantia {reperitur. Per cjualitatem vero , modum
qualitatis qui eft modus * detcrminat appre- * ' nwdu,
piop^cia^henfionis , fumptus iproprietatc formff, & qua- ^
^uiett
Ncwt
Nomen
litatis', qui eft modus detcrminationis.

De modojignificandi ejfentiali generali^mo Nominkr.

4-

fignifi^are fHhfinntiam

dantes imeWi^tze.Y^^xJjgnificarefidf^antiam modum fubftanna: , qui eft raodus cntis fumptusi

cxtra

nis iD priac.

diftinguic.

hitum,.& refpctiuum. Medtu Jignificandi acsi-

fcd folumad rci proprictatem. Modm fignificandi


accidemdis reffebliHtu efi , per qucm vnum con-

J-

& qualita-

ctndt^c<idf-

HiitHS.

quod duo funt modi principales cntium , fcilicct modtu emif, & modtu effe , a quibus
fumpferunt Grammatici duas partes orationis
principales, fcilicet Nomeny & VerhHm. SubNomine comprchenditur Pronoraen , fub Vcrho
Participiura.Item raodus determinatJeapprehenfionis accipitur a proprietate forma;

modum fignificandi

* conAqufdi

cap.i^.dicit

participatur.

tur in

ip

qucndam fubalternum,cuius naturamedio modo


Item modus fignificandi.accidentah's diuidi-

6.

genus gcneraliffimum,
cuius pra:dicatio gcncraliffimc jc extendit * ad

prxdicamcntali
al.

ficut in linca

fpeculatiua.

entia fccundiam

animam idco
:

cadunt fub proprietate entis , qua: cft ptoprietas


habitus,& pcrmancntis ; a qua proprietatc trahitur

modus

fignificandi gcneraliffimus.

vtcrquc ifto-

, fit forma Nominis


tamen comparando Nomenad

fignificandi

abfolutc fumpti

alias partes orationis

modus

cntis habctratio-

De modkf

/tgnificandi ejfentiaUbitjfiiljal-

ternts generdlihfu

ncm materije,quaj cft faccre conuenirc:facit enim


Nomen conuenire cum Pronominc. Sed modus

A p y T

Nominti.

IX.

determinatac apprehcnfionis habet rationem for-

m^.quia facit

Nomen ab aliis partibus orationis

& ideo

copulando hos modos fignificandi ad inuicem , ex vtroquc vnus refultat modus per viam compofitionis.
Et vt fciamus a qua rei proprietate ifte modus
fignificandi furaatur, notandum cft,qu6din rebus inuenimus quafdam proprietates communiffimas , fiiie modos eirendi communiffimos,
difFcrre

M^dus

entis.

>* al c/Te.

Mttdus

fjf.

fcilicct

modum entii,

modus

habitus

&

& modumefie. Modta entis elt


pcrmanentis ,

ex Iwc quod habet circntiam *.

rci

inhsrens,

Modtu

ejfe , cft

Nominis ad
SVb modo eflentiali gcneraliffimi
fubaltcrnorum dcfcenda-

'

modum fignificandi

mus. Sunt autcm duo modi fignificandi,qui immediatr fub hoc modo contincntur fcilicct momodus appropriati qui funt
dus communis ,
modi fpecialcs relpc6lu gcnciaUffimi,& funt gencrales rcfpedu aliorummodorum, de quibus
:

&

poftca dcterminabitur.

Modus

fignificandi per

x,
Moduffgiuft-

modum communis,

fumitur a proprictatcrei,quac elt propnctas dmifibilis in plura fuppofita, vel communicabilis


pluribus

c^ndipermo^.^

^^

^^

;^;^,^,."'

Grammatica
pluribus fuppofitis , k quaproprictatc fecundura
hic
Logicum, iumitur intcntio vniuerfalis :

&

Nomen communc, & appellatiuum,& huncmodum vocat Donatus * appe/iatiuam cjualitatem. Nomen ergo Commune,vel
appellatiuum fignificat per modum conimunica*
modus

Donatc.tlc

Nomiac.

fpeculatiua.

49

De modujpecialtlfimuyqui continentHrJi^

conftituit

modoferjejlantit.

A P V T

XI.

bilis pluribus fuppofitis,vt vrbs,flHmeit,8cc,

Modus fignificaaidi

5-

Mtdus

fumitur k proprietate

figni-

qux

funt

in

loco

T^ma,

dum

diuifibilis per plura fuppofita

afpro-

tur

vtidi

friti

fum*tHr.
indiut-

al.

luum.
cita-

tus.

efle

&

bDon,
f

appropriati,

Tcl

tem-

in

detcrvt
,

De modu

Jignifiatndi fitbalternu

ninato

generalibtii

nunc ,
B-

hic,

mims

Nominu communu.

C A
Einde fub

nerales

iftis

P V T

X.

modis dercendamus ad alios


minus geprimo fub modo fignificandi per
his

fignificandi'fubalternos

&

modum communis fecundo fub modo fignificandi pet modum appropriati.


;

y-

laodMs ftr ft

W#

(Unt

"'"'""'
fittmUMr.

Circa primum notandum,qu6d modus fignificandi per modum communis,habet duos modos
fub fe, qui funt minus gener.iles eo, fcilicet mo-

dum per fe ftantis ,


dus fignificandi per

& modum

adiacentis.

modum per

fe ftantis

tur a prqprietate rei


xix.

abfolutae

tia:

dum

fic

Mofumi-

quac eft proprietas etfcn-

dcterminatae. Sicut

enim modus

fignifican-

di gcneraliilimus fumitur a proprietate

modus

cllen-

fignificandi per

mo-

per fe ftantis fumitur \ proprietate ipfius

&

determinata
hic modus conftituit
Nomen fubftantiuum.Nomen crgo fubftantiuum
cllcntia:

fignificat

modum

per

determiuati fccundum

M^idm dieentu \mde


^'

Modus

V^ff^

7al.de no
minibus.

j-

al.coniun

alteri

modos
Nominis fpeciaIi(Iimos,quoru piimus cft modus
pcr fe ftantis

continet fub fc quinque

fignificandi pcr modura gcneraus,fumptus a pro-

m'

iMint]M4

di fix>i>ficn-

diferf*fintis.

PrimMt.

prietate rei communicaoilis pluribus fuppofitis

fpecie diff^crentibus

ficut enira a proprictate rci

abfolutc,

pta

fic

ab eadem proprictate ftridiijs fumcommunicabili pluri-

fcilicet a proprietate

autem proprictate,apud Logicum fu-

mitur fccunda intentio generis,& fic ifte modus


conftituitNomen fubftantiuum generale,vt <tima\,color,
fic dc aliis generibus. Nomen ergo Uomen
fua.
fitbslantiuum generale efl , cjuodfi^iflcat per moditm ft^ntiuu ge-

&

* commumcabilupluribm,nonfilum ntitnero,fidjpecie
diffirentibtu.

nerale.

al.ffli(0.

b.l,s.

Sccundus modus per fc ftatis,eft modus


candi

fignifi-

10.
fpccificabihs,fumptus^ propricStcMndMt.
proprietas comunicabilis pluri-

pcrmodu

tate rci, quac eft

bus no abfolutc, fed folum nuiiicro difFerretibns.


Tertius moduspcr feftantis,eftmodusfignificandi pcr modum defcendentis ab altero ; vt ab
auo, vcl a patre
hic modus conftituii nomen
fubftantiuum patronymicum, vt Priamides. Et
:

f I.
TerttMs.

&

quianomen patronymicum apropriis nominibus patrum , vel auorum deriuatur, ideo merito
patronymicum nomen nuncupatur. Nomen crgo Kemtn

f.

quod aproprtfs nomijjibtu patrum, ronymicHm.


velauorum, deriuatur ,fignificans per modtan defien-

patronymicum

efi

dentis ab altero,vt apatre,vel ab auo.

ficandi per

fe

ftantis,eftmodus figni-

modumdiminuti ab

11.
Qujtrtw,

Vcrbi fumitur \ proprietate ipfius

fiului,lapiffu-s.Nomen er^o /ubftantiuum diminuti-^

DiminMtlua.

uum efi,ejuoda voce * primitiua deriHatur,fignificanper modum diminutiab altero.


Quintus modus pcr fe ftantis,eft modus fignificandipcrmodum colledionis plurium in vno

l.frimiti-

generalifli.Tius
,

vt poftea patebit

fu-

fic

modus ad-

nomine fumitur a proprietate f ipfius


inhxrcntis alteri fecundum elTc & hic mo-

iacentis in
,

dusconftituitNomen adiedliuum. Nomcn ergo


adiediuum fignificat permoduminhsrentisaltcri fccundum elle,vt aU>tu,lapidef*s,Scc.
Et fi inftetur , * nomina diflTcrcntiarum iii
gencre fubftantiae , ficut corporeum ,
animatum,

&

jfenfibile,rationaU,

8.

modum adiacentis

lnf}ntia.

Solutie.

&

mitura proprietatc rei qua: eft proprietas altyi


adhacrentis fecundum eflc. Sicut enim modus

efle

fumptus a
proprictatediminutionis in rc;& hicmodus conftituit Nomcn fubftantiuum diminuiiuum,vt/*-

fignificandi pet

vide infra ellc abfolutc


'

fe ftantis

fpccialiUimos defcen-

& prim6 fub per fe (lantis, & deindc fub

Quartus modus pcr

ellentiam.

6.

damus,

modos

modo adiacentis.Modusfignificandi pcrmodum

lis.Ab hac

d:modos

modo per

bus fpecie diffcrcntibus , fumitur modus gcncra-

Komt,^
nonid.

fub

adiacentis ad

qux cft communicabiIispluribus,abfolute fumitur modus fignificandi per modum communis

Tiberis.

detetininaco,

pote

VLtcrhis

proprietas in-

, a qua etiam fumiapud Logicum * intentio indiuiduationis


hic modus facit Nomen proprium, & hunc modum^^Donatus v oait propriam tjualitatem. Nome
ergo proprium fignificat rem per modum indiuilibilis perplura fuppofita, vt fubproprietatibus indiuiduationis , f qus funt hic Sc rtuc,vt

ficddt fer mi>-

mo'dum

per

rei, quae cft

enim

adiekiuaquidcm funt, congruc

alio

(k.\\i\.vm,vipoptdMsgens,turba.^omenex^pfitbna-

, & tamen non fignificant pcr modum inhasrcntis alteri fecundum cllc;
quia fignificant fubftantiam, qu fccundum cflc

torum.

*De modis JJecialiffimis qui continentur

guntur ad in
uiceptt p
pofuionc , & alteri non inhaeret.
**"
?I?. '
Diccndum.quodhuiufmodinominafunt fubluttioeuap- f.
/r
r
n
probapofittua,& c(l ftantma , quia iignincaiit lubftantiam,
.

&

CetUlHMttm,

tiuum colleSliuum efi,^od fignificat per modum ceUeHonu pUtrium fiecundiim vnum locttm.*
*i.rMfftj:.

fubftantiuis adiunguntur, dicendo corpus

animatum, animal rationale

flMintMt,

&

loco,fumptus a proprictate colledbonis iB re


hicmodusconftituitNomc fubftantiuum collc-

Jub modo adiacentii.

A p V T

XII.

inc6grua,ta- tut ; nam idcm fignificat rationale , quod homo:


nien ratione Sc animatum c[uod animal , Sc cum drcitur quod

DEinde fubraodo adiaccntis altcri adraodos

appo

tMtrmdt^
quatuor raodos ; quorura
Priraus cft raodus fignificandi pr raodii adia"J^^^i^
centis alteri, * feu denominantis ipfum fimplici- * ai.ia fubi
ter,&abfoIutc,fpccialirationen6fupcraddita,& fto.
hic modus conftituic nora^ adicdiuiidcnoraina

itionis

ell pcrmtlli-

ua

proptct

fpecificatio-

ncm
dam.

facicn-

congruc cum fubftantiuis coniunguntur,diccndo


"
i.
'"""'^* rationale , corptt^ antmatum
diccndum
quod t ibi cft conftrudio .ippofitoria , & cft incongrua de fe,tamcn per appofitionem admifllua,
hoc eft,propter fpecificationcm fpccificandam.
Scoti 0per. Tem, l.

fpccialifnmos dcfccndamus

fub

qui contitlet

fe viginti

ciuiun.

T.
figinti

fua-

Grammatica

50
fltmin mlit'
Bitium dtnmtnattuum.

tiuiim

vt alhuSy niger, creceus.

Nomen

^ittum denominatiuum Jlgnijicat per


^-^ alteri,Ji:te

ergo Adie-

modum

adiacen-

denominamis alternmfijnpliciter ,

modus eft generalior omnibus modis


fcqiientibus,qui dicuntur modi adiacentis alteri,
denominantis alterum

fuperaddita ratione

(peciali,vt poftea patebit.

t.
Secundus modus adiaccntis , eft modus figniAJiecHuum ficandi per modum dcnominantis alterum , fub
gittirU.
ratione communicabilis plur ibus fpecie difFerentibus

modum

denoninantis,fub ratione communicaloilis plu-

ril/tujpecie diffirentibtu.

Tertius

Adielliuum candi per


^ecili.

tis

modus

adiacentis

eft

modus

fignifi-

& hic modus confti-

adied:iuum patrium , vt Paduaniis,


Bononienfis,Parifienfis.f^omen ergo AdieEiiuumpatrium

eft

tum

vel oppidorum ,fignificans per

cjuod deriuatur a proprijs nominihus ciuita-

modum denomi-

nantis aiterttmfuh ratione ciuitatis,vel eppidi.

Dccimus modus
ficandi per

adiacentis

modus figni-

cft

modum

denominantis alterum , fub


ratione interrogationis de ipfo
hic modus
conftituit nomen adicdliuum interrogatiuum,
vt (juis , ijualis , ejuanttu. Nomen ergo AdieElitium
interrogatiuum eft , ejuodfignificat per modurn denominantis alterum,Jitb ratione interrogationis de
ipfi.

Vndecimus modus

adiacentis,cft

modus figni-

modum denominantis

ficandi per

alterum , fub
ratione refpondentis * ad interrogatiuum
hic modus conftituit nomen adicdtiuum re:

&

dum denominantis alterum ,fub ratiene * refponfionis

huiufmodi modi fignidenominantis alterum fimpliciter,ratione

non fupcraddita

fpcciali

fic

funt fub

nomine

adieftiuo denominatiuo. Si autemconfideren-

(ecundum quod

tur

eis

competit modus de-

communicafpccie,vel numero difFerentibilis pluribus


bus ficilmt fub nomine adiedliuo gcncrali , vel

nominantis altcrum

fub ratione

fpeciali.

fignijicatper

modum denominantis alterum,Jiib ratione

po(ftdentts ipjitm.

Quintus modus adiacentis , eft modus fignimodum denominantis alterum , fub

ficandi pet
Adieifiuum
ratione diminuti
diminutum.

ab alio & hic modus conftinomen adic6kiuum diminutiuum,vt nouellus,


;

paruultu.^omcn ergo AdieEliuum diminutiuttmeft,


ejuodfignificat per

modum

denominantis alterum ,fub

ratione diminuti ab alio.

Sexrus modus adiaccntis,cftmodusfignifican.


Adieliiuum di pcr modum dcnominantisalterum , fub ratio-

ne coUedtionis plurium fuppofitorum fecundum

locum & hic modus conftituit nomen adic;6l;iuum collediuum , vtgentilis , vrbantis , pepularis
:

Nomen ergo AdieEliuttm colleSiiuum eft, qttodfigniJicat per

modum

denominantis alterumfith ratione

Duodecimus modus

Scptimus modus adiacentis,eft modus fignifimodum denominantis alterum , fub


ratione diuidentis ipfum in partcs;& hic modus
conftituit

nomcn adic6l:iuumdiuifiuum,vt omnis,

Nomen

diuide

ergo AdieBittum diuifiuumeft ,

qttod

permodum denominantis alterum,Jub ratione

Jtis

ergo
vermo-

adiacentis

cft

reSpondm'

eft,

alterum

^uodfignificat per

fub ratione

medum *

deneminantis

&

indetermina-

alteri

infinitatis

modns

Ittfinitum.

&

adiaetntk
infini'

ti,^ ittd*t*f

tionis.

Decimns

It.

modus

modum

minat*.

eftmodus
15fignificandi per modum denominantis alterum,
JHegMiuum
fub ratione negantis ipfum & hic modus conftituit nomen adiediuum negaiiuum , vt nu/lus,
tertius

adiaccntis

nemo.

Nomen crgo AdieEliuum negatiuum eft

fignijicat per moeium denominantis

Decimus quartus modus adiacentis,eft modus

modum denominantis alterum, Demonlfrati'


fub ratione demonftrantis * ipfum:& hic modus uum.
al. dcmon
conftituit nomen adied:iuum dcmonftratiuum.
Nomen crgo AdieSiiuum eUmonfiratiuum eft , ejuod (lutioois.
fignificandi per

fignificatpermodum denominantis alterumjitb rationc


eiemonilrantis ipjitm.

Decimus quintus modus adiacentis,cft modus


ir.
inodum * denominantis alte- ReUtiuum.
rum, ftans fub prima notitia, referendo, & reite- * al.adiaccn
fignificandi pei

rando ipfum fub fccunda notitia


conftituit
ttu.

&

^omcn crgo AdieElit$um^etiU,eft tptodfigni-

& hic modus

nomen relariuum, vt ejui,

Nomen

fignificatper

crgo AdieEHuum relatiuum

prima notitia,referendo,&
da notitia.

Decimus

ijualis,

modum denominantis alterum

fextus

eft

tis altcii (la-

eptan,

^ued

,ftansfid>

reiterando ipfitmjubficun-

modus

adiacentis

eft

modus

modum

denominantis alterum
fimpliciter , fine exceflli in termino & hic modus conftituit Nomcn adieftiuum pofitiuum , vt
albttSyniger. Nomcn ergo AeiieEiiuum pofitiuum eft,

\6.
fifiiiuum.

ejuod fignijicat

per

medum

adiacentis

denominantis altentm fimpliciter

alteri

vel

fine excejjit in

termino.

Decimus feptimus modus

nomen adiediuum gentile,vt Grxaw, Italns, Bar-

, quod
alterumfub ratione

negantis ipjitm.

ipfitm inpartes..

Odauus modus adiacentis, eft modus fignifig^


Adieaiuum candi per modum denominantis alterum,fiib ragintil*.
tione gcntis, vel patriac :
hic modus conftituit
hrus

ejttod fignificat

denominantis alterum
indetetminace , &c indefinitiuc
hic rnodus
conftituit nomcn adicctiuum infinitum , vt ^uicuntjue , (ptalifcune^ue. Nomen ergo AdieEliuum infignificandi per

finitum

intciio-

tii altiri,

fignificandi per

candi pcr

fignificat

ganti.

Nomen

tanttu.

eft

de ipjo.

col-

leElionis plurium JiippofittprumficundHm locum.

totits.

vt tot ,talis

II.
Rffpon/iuuni,

Quartus modus adiaccnti*:, eft modus fignifiAdieaiuum candi pcr modum denominantis altcrum,fub rafoffeffiuum.
tione poffidentis ipfum & hic modus conftituit
nomen adiediuum poireffiuum , vt aureus , lapidetu. Nomcn crgo AdieHuim pojfejfiuum ejt, efuod
A,

tirit

lO.
Int*rroiti'

&

Nec prohibet aliquid, eadem nomina de diucrfis fpeciebus Nominis collocari proptet modos fignificandi difFerentes.
Namfi confidercnturin his nominibits fcilicet
btti,hHmanni,coloratus,S<.

futrium.

nomen

tuit

AdieEliuum refjonfiuum

ficandi

diuifiuum.

AdieSiuum

eft

fponfiuum

y_

9.

fub ra-

minantis alterum, fiS ratione communicabilis pluribui

AdieSfiunm

fignifi-

adiacentis

tione ciuitatis, vel oppidi

eoUiSiuum.

modus

modum denominantis alterum

iedtiuum fpecialcvt humanw,albtt6,niger. Nomcn


ergo AiieBiuum Jpeciale Jignificat per modum denofolo numerod.Jfirentibtu.

vel patritc.

candi per

modum denominantis altcrum,fub ra-

tione communicabilis pluribus , folo numcro


difFerenribus.Et hic modus conftituit nomcn ad-

Nonus modus

& ifte modus conftituit nomen adiedkiuum

gcneral? fignificans fub ratione commufticabilis


pluribus fpecie difFerentibus , vt coloratiu. Nomen ergo AdieHiuumgeneraU efi, ejuodjignifcat per

ficatper modum denarmnantis alterumjuh rationegert"

& ab-

/dlute.Hc ifte

fiue

fpeculatiua.

adiacentis,eft

mo-

7-

Ais fignificandi permodum*denominanris alCimfeirtuiterum , fub ratione comparantis ipfum , fccun- uum.
ifte modus * al.a(]iacendum cxceffiim citra terminum
:

Nomen adiediuum
alhior,nigrier. Nomen ergo

conftituit

Vt

&

comparatiuum,
AdieEHuum compAratittum

tis alccri,fca.

Grammatica
tMratiuum

efi

tjjuod Jtgnificat

per medtm

51

tiditiccntis

denominantis alterum.fiib rdtione comparan-

tilteri,vel

fpeculatiua.

cum excejfu citra terminum.


Dccimus odauus modus aducentis,eft raodus
f\gnificandi per modum dcnominamis alterum,
fub ratione comparantis ipfum , fecundum excetTum in termino & hic modus conftituit Nb-

De modu Jpecialtjjimu ,

qui continentur

tis

18.
SitffrlMtnM,

fuh modo appropriati.

P V

XIII.

men adiedtiuumruperlatiuumi vt albijfimui.l^omcn ergo AdieEiiuum /itpertatiuum efi , qued


per

jignificat

modum

denominantis alterum

ratione comparantit ip/itm

/itb

ficuvditm excejfum in

tertnino.

Decimus nonus modus adiaccntis ,

19'
AiaUfitid.

ngnificandi per

eft:

modus

modum denominantis alterum,

&

fuD ratione refercntis ipfum ad tcrminum :


hic modus conftituit Nomen adicdiuum ad
ali<juid Cecundixm Logicum nuncupatum,vt /><',
filiMyt^alls,fimilis,8c jfimilia,qu rclationem important in concrcto. Nomcn ergo yidieSfiuum ad
aliejuid dilum ,efi, tjuodfignificat per moium denominantis alterum

fi(k ratiene referentis ipfitm

ad

terminum,

&0.
Vnhttlt.

Vigcfimus modus adiaccntis, eftmodus fignimodum denominantis alterum , fub


ratione adus in habitum tranfmutati : &hicmodus conftituit Nomen adicftiuum vcrbale, vc
amabilis,amahundM.^omcn ergo AdieSliuum verficandi per

hale efi,ejuod defcenditavoce Verbi , figr.ificans per

ntodum denominantis alterum,fub ratione aSlus tranfmutatiinhabitHm.Et notandum,qu6d Nomcn ad-

icdiuum

participiale

vt amans

&

huiufmodi

fub voce participij, cundem modum fignificandi


idco fpecifice Jl nomine vcril.TnJefub adiuum habet *
Boinine et- bah difcreparc non potcft ,
idco fub diuifione

&

&

bali colloca-

generali collocatur.

tur.

Vigcfimus primus modus adiacentis , eft modus fignificandi per modum denominantis altchic modus conftirum,mb ratione temporis
tuit Nomen adiediuum temporalc ; vt diumus,
noElumus, ofinuus. Nomcn ergo AdieSiiuum tempo-

1 1.
Tmfwal*.

rale

efi~,

quodfignificatper

&

moMtm denominantis alte-

rum ,fitb ratione temporis. Ec quia quzdam huiufmodi nomina ab Aduerbiis fecundum voccm deriuantur

tt.
LecU,

vt hediemus

crallinust

idco aduerbitdia

nuncupantur.
Vigefimus fccundus modus adiaccntis , eft
modus fignificandi per modum dcnominantis
aitcrum , fub ratione loci : ic hic raodus confti-

Nomen adicdiuum locale , vt vicinut pre~


pintptus ,proximus. Nomen ergo AdieSiiuitm lecale
tuit

efi

^uodfignificat per

medum

denominantis tdterum

fith rationeloci.

Kitmral*.

Vigefimus tertius modus adiacentis , eft modus fignificandi per modum denominantis alte-

rum

fub ratione numcri

& jiic modus confti-

Nomcn adiediuum numerale , vt vnus , due,


binarius temarius & fimilia. Nomen ergo Adtuit

ieliiuKmnumeraleefi,^uodfignificatper

Ortlink,

Vigefimus quartus modus ddiacencis, cft


dus lignificandi permoduradenominantis

cundus

tertius.

Nomen

'('al.

inen

noo ta- fitb ratione ordinis. Et


magis

Tfitaci funt

quam

hi qui

didi fuat.

denominantis alterutn,

fic patenj modi fignificandi


communis per fcftantis, & adiacentis, ab his diuerfi * qui tamcnfunt magis vfitati,funt hi pri:

nutus

recitati.

fumptusaproprietatcindiuiduationisabfoIutc:6c
hic modus conQituit Nomen proprium indiuif
dui,&abfolutc impofitum.vt Socrates, Plate, No-

^^
*

al cfl

pro-

P"<^ ptopriua
''S'*'"

J].^J*j

-f."" proprie

mcn ergo proprie propriumefi,<juedfignificatrem proptiumrcfub proprietatibtu indiuidttationis ahfolute.


fpeftu indi Sccundus raodus appropriati,cft raodus fignimodum * prsnominationis , fum-

"H."'^^''-

'"P"^"-

ficandi pcr

"^

ptus a proprietate difFerentiac,quaE eft faccre differre:& hic modus conftituit Nomen propriura

j^^

prasnomcn , vt Marcus Tullius. Nomcn crgo preprium pranemen eft , quodimpofitumefi rei inditiidua,

**
**

****'

^Jj**

al.denominantis.

Prtmimen.

fiJ) ratione tUfiirentia,

Terrius modus appropriati , eft modus fignificandi pcr modum cognominis , vcl cognationis,
furaptus a proprietatc * parentali , qua* eft vnum

,
TeriiHt

m-

dus.

nomen

pluribus comraune;&hic modus con- *al.parenteftituitNoracn proprium cognoracn,vc omncs


.

dc parcntcla Romuli

&

dicuntur Romuli :
dici- ocabantnr"'
tur cognomen,quia pluribus cognatis eft nomen juia ndebicommane.Nomen eigopropriumcognomenefi,^uod tur conucninomina
impofitum efi rei indiuitbta , * fiib proprietate pa- '*
t

^*"^"'''.

rentali.

Quarcus modus appropriati , cft modus figni- pr,uU.


ficandi per modum agnominis , fumptus a proa
prictatc cucntus

&

hic

modus

mcn proprium agnomen ,


nominatus

eft

conftituit

qnia ex euentu deuicit Africara.

Nomcn ergo propriumagnomenefi,


,

&

quoc func modi

mt-

tltt.

-^f *

tptod impofimm

efi rei indiuidHtiyfiib proprietate euentus.

qui

No- euwus

vt Scipio Africanus

Patct ergo,

fignificandi

Nominis

& fubal& quac & quoc func fpccics Nominis pcr

eircntiales, gcneraliflimi, fpcciahfllmi,

tcrni

eofdcm modos conftitutae.


Et notandum , quod ficut modus gencralifllmus Nominis , qui cft modus cntis , diuiditur in

DiHifit

modos

*"'*'* "

y.

N.

dcfcendcndo ad modos fpe^f""<''#""


cialifllmos : fic Nomcn fimpliciter fumptura in
fuaprimadiuifione,diuiditur in nomen communey
8c nomen proprium. Noraen vcro cemmune , vel
fpecialcs

appeUatittum diuiditur in ttdiefiiuttm , Scfitbflanti'

nomcn
nomen Jpeciale ,patre-

uum. Noraen fubftamiutim diuiditur in


fitbltantiitum generale

8c in

MymicMm,celleSiuum,Sc diminutiuifm.

Nomcn adie-

mttiuttm, diuifiuMm,gentile, patrium, imerrogatiutem^

altc-

etgo AtHeRiuum erdinale

modum

per

* eft modus propriae denominationis,

mo-

efi, tjuodfignificat

Priraus

diiuumdiuiditur in noracn adie&iuum tienonunsttiuum generalt,/peciale,coUeEliMttm, poffe/fiHum, dlnu^

rum Inb ratione ordinis & hic modus conftituitNomen adiediuum ordinale, vt^*tf,/?,

quorum

de-

modum

nominajjtis alterum,fitb ratione numeri,

14.

fub modo appropriati , qui cx


j
oppofitodiuidebarur contramodumfigni- Dmifio jtp.
ficandi communis , ad modos fpccialinimos fub M-'*ti
"t
fe defcendamus. Diuiditur autem ifte modus f**"*' appropriati in quatuor modos fpecialifllmos, ''p':

COnfequenter

relfonfittum

infinititm

negatiuum, tiemon/h-atiuumf

relatiuMm, pofitiuMm,comparatiMtem,

(fr fitperlatiuMmy

adalitptid ditam,temporale,verbaie,lecaJe,nMmerale,
oreUnale.

Iccm proprium diuiditur in

nomen^-

prie prepriMm,prtmemen,cegnomen,& agnemen.


.
Et eft fciendum,qu6dprxter nomina, dcquofignificandi dcterminatum eft , funt ^^ **

rum modis

& alia

nomina vfitata,quse difterenti.im


tpecialem non habcnt fecund^m modos fignificandi,difcrepanccs>maeis fecundum diucrfitacem
plura

vocis,

'""^

*^^^

Grammatica

52
vocis
flis

quim fignificati.Ideo fiib


non cadunt

fignihcandi

tur fub

modis

fird

fpecialibus

mo-

comprchendun-

fignificandi fiipradiftis

ficut Fnt-

ftocum, AnAlogumyitejiHiHocHmyfynonymum, eiifjdlutum,

fi^um , & his fimilia , quotum qua:dam funt fub


nominibus fubftantiuis, quaidam vcro fubnominibus adieiftiuis comprehcnduntur.

J)e modtis accidentalibuj

Nominu in

fpeculatiua.
candiremjitb

ejfefecundario,vel vt eJfemiaJecUdaria.
>o/primitiuE fpeciei cft,quia fignificat re
fub efsetia primaria,quae eft cfTentia abfoluta;fcd

vnde

Montanus deriuatiua: fpeciei eft , quia fignificat


rem fub cfTe fccundario , fiue fub elfentia fecundaria
tanns

DEterminato

Nomi-

de modis fignificandi

Aecidentalts

nis,confequenter de modis fignificandi actlomU


cidentalibuseius videamus. luxta quod eft nonis.
' Don. cica- tandum,qu6d^4/i^/, quam affignat * Donatus
vxt.
pro accidenteNominis', diuidcns eam in ejualitatempropriam,
appellatiHam , nominat duos mo-

&

dos eftentiales Nominis fubalternos

modum communis
funt

&

appropriati

qux dicuntur

fcilicet

vt patet cx

Nomini quia
cflentialem Nominis

acciderc

prjEter intclledtum

fimph"citer,& abfolute fumpti.

* Compataqwem.

tiuus

''Don.partir.
1.

de Nomi-

Item * comparatio;quam ^ Donatus diuidit in


gradus,nominat tresfmodos fignificandi

tres

conftituentcs pojitiuum , comparatiuum , &cjiiperlatiuum, de quibus didlum cft


quia fub his tri:

bus modis fignificandi

nc.

fit

&

comparatio rerum,

f modos rpe- iieu gradta comparatiuui


ciales fpeciacomparationem accidcre
lilTimos

moHu

per

figui-

ficadiqui facit

nome po-

iiciuum.&c.

nominatur,& dicitur
Nomini , quia hi trcs
modifunt extra intelleiStum Nominis abfohitc
fumnti.Et fic vniuerfaHter omnis modus fignificandi partis, qni non eft modus eflentialis generahffinuis,poteft dici accidens Nominis abfohitc.
Et lic^t fit modus accidentaHs partis fimpHciter
,

fumpts

poterit

tamen efte ciTcntiah^s fecundum

AecUenti* ahquam eius fpeciem. Dicamus crgo de modis


Nominis fex. pure accidentaHbus Nominis ,
funt fexfecun-

&

dum Grammaticos;fciHcet Species,

Genus, Jsfume-

rus,FigHra,Per/ona,& Cafus. de his crgo dicamus,

& primo dc fpccie.

DIto dc Specie,dicendum eft de Genere,iuxta

quod notandum

eft

quod

in rebus in-

ueniuncur duje proprietates generales


proprietas agentis

quae

omnibus rebns ex materia,& formacompofitis inueniantur tamcn in rcbus * fcparatis


magis promptc,& diftinfte videntur ineire quolicct in

*fcnfatis.

&

rum vnuro

eft detcrminatc generans ,


alterum
determinatc patiens ; aliis autem rebus infunt
fub quadam indifFercntia,
indiftinde, fiue in-

&

determinate,& hocantiquiattendcntes definierunt Genus, dicentes Gcnus efi difcretiofexus ,hoc


efi , Genus efi modus figwficandi nominis ,Jiimptus
a proprietate aEliua,vel palfiua,ejU in rehus *fepara:

tis

magis prompte,

& determinate inuenitur.

Dcfnitur.

fenfattf.

Ab hu-

iufmodi cnim proprietatibus trahitur Genus in


nominibuSjVtdiftum eft.Vnde Genus fimplicitcr
cft modus fignificandi a(51:iuus,quo mediante,no-

mcn

proprictatem agentis

vel patientis

vel

vtrumque fignificat. Et fecundijm diuerfitatcm


harum proprietatum diucrfificatur genus in Nomine, per Mafiulinum , Femininum , Neutrum,
Commine , 8cc.
G enus mafiulinum ett: modus fignificandi rem
Z.
fub proprietate agentis ,vtvir, lapis. Genus Fe- Mafulintim,
mininum cft modiis fignificandi rcm fub proprie- Fcemtttinitm,
tate Tpxtienus,\x. petra,mulier^ Genus Commune eft
modus fignificandi rem * fub vtraque proprie- * fub pro

&

pricrare

melius,qu6d Gcnus Commune eft , quod ncc dif- vrriufcjne fiuc indifFcrcfcrt a Mafculino,nec Fcminino. Genusneutrumefi,
ria.
modusfignificandi remfitb proprietate neutra, ejut.efi Commnne.
indeterminata,& indijfirenter ad vtrumque,vt Ugnum, Neutrum.

XV.

P V T

T.
Gtnut.

fcilicet

& proprictas patientis

tate Aex.e'ivn\n-iXe,vK.homo,virgo. Aliter dicitur,

Dejpecie accidentali nominu.

C A

com-

fed in

Capvt XVI

tnod,i

praEdi<5kis

Degenere accidentali Homims.

XIV.

V T

Nam Mon-

parationead habitatorcm montis , &fic inaliis,


qujcfunt primitiuar,aHt dcriuatiuae fpeciei.

communi.

C A

qus eft eilcntia comparata.


non fignificat montem abfolutc

animal.
Specict ncn

iJocefumtiHr.

IVxta didla notandum eft , quod Species fecundum quod eft modus fignificandi accidentahs
Nominis non attcnditur ex parte vocis vt quidam dicunt , ita quod illud nomen fit primiri,

vox eft primo ad fignificandum


impofita & iHud dcriuatiux fpcciei , cuius vox
cft fecundario impofita , \ voce primitiua defccndcns, vtrf/^jdefcendit ab alhedine, quia iam
modus fignificandi a<5biuus a voce traheretur,&
nx. fpeciei,cuius
;

non i proprietate rei:quod eft contra pofita.


Diccndum eft ergo quod Species fumitur k proprictate rei , qux eftmodus "*^exiftendi pritnaric,

4eflendi.

Sumitur

tKMloexineodi.

vel fccundaric.

primarie

dum

Et voco

modum

modum

fignificandi

exiftcndi abfolute

fignificandi fccundaric ,

modum

&

mo-

exiftendi

comparatc.
f-

modus

Species erge eji modusjtgnificandiaccidentalis

No-

modum Jignijicandi primarium,

minii , mediante

Diuifie eiw.
Primitiua.

velJecundariHm fignificat.
diuiditur in fpeciem
primitiuam ,
deriuatiuam. Specics primitiua ejf
modus figntficandi remfid? ejjh primario , vel vt ejir

cjuo

&

&

ejfmtia prima,

Spec jes deriuatim efi modus fignifi-

dicunt , qu6d neutrum genus


rem fub priuatione vtriuf-

fignificandi

queproprietatis

non eritmodus

quo pofito,velgenus neurnim

fignificandi

fedfigmcntum vcl
;

apriuationeaccipietur,qu2 nullius eft caufa:qux


ambo funtinconuenicntia;nifi tunc intelligatur,
quacdam nomina cje fub priuatione vtriufquc
proprictatis impofita

& hoc

& fic ipfa cflct * neutrius

^nuUius.

benc poffibile ficut aliqua


funt verba , quae poflimt imponi , ad fignificangcneris

dum

eft

priuationera generis

perfona:

vcl alterias

accidcntis,quam gcncris,qu6d taracn imponitar


^diecHun
ahquod nomen fubproprietateoOTmV^irwmV.& fic cmnuenerit.
poflet cfle oranis gcneris , hoc tantum conuenic
adie<aiuis,qux genus
fucE rei fubieda;

Def.titur.

Deriuatiuti.

Quidam tamen
fit

tiuiominis.

non habent ex proprietate

fed cx proprietate rci fubftan-

Vnde dicituradicAiuum cireom-

quia poteft attribui fubftantiuo


mafculini generis , feminini , vel neutrius , vt
nis generis

felix.

Item

illud

nomen

dicitur Epicoeni gcneris,

quod habct mafculinum,& femininum genus fub


vno

4Eficaenum.

Grammatica
vno

Item

$
aliquj.

arriculd dcfignatutn

mm

x#-

nomen

illud

vt htc pMj/er

V6x eft decompofita


hoc pofito , modi

Sc h*c

quod^^^nulla caufa cogente Pocta- fub vtroquc


ggj,jj.p protulcrunt , quandoque fub mafculino,

didta.

quandoque fub femm\\\o,ythiC)VelhcdUsMc,vel

proprictatc rei

Sed dicendum

rhunes,

tribus

quar

HAbito dc Gcncrc

6.

Kmierm.

dc

cft

Numero

confequentcr diccndum

iuxta

c^vihdnamern! in rebus extra


' Boet.lib.i

Dufiex vit4U.

&

Boctium ^efi multitHdo ex vnitMihm aggregata,


Sed duplex eft vnitas , quadam cft indiui/a rci entitas,a qua cns dicitur vnum,id

eft, indiuifum} abifta vnitate multoties iterata


profunditur multitudo , qua: cft vnum de
tranfcendentibus , vt ens,S>c vnum :
quia cum
cnte conucrtitur huiufmodi multitudo , voca-

&

Numerue ef tur numenu ej/entiarum ,


fecundum iftam
/eotiMum.
numcrum eftcntiarum , fpccies rcrum numcrantur.

Alia
nuitas

nui.

eft

indiuiium

m*teriT&.
diucrroru.

tiumerui

tWtrinUi.

8.

Kumeri

prt-

friftMei.

cpx

indiuifa conti-

cft rei

qua continuum

vnum

dicitur

id

Sc ab ifta vnitate multoties

profunditur multitudo, <\ux ntmecft , f indiuiduo, id


fccundiira difFcrentiam materialcm difFe-

rciterata

vnitas

eft
,

rm *
rum

materialU vocatur

rentium.Iftc ctiam numerus dicitur accidentaliSj


quia per hunc numerum numerantur indiuidua,
quae per accidens tantumdifferunt.
Eft fciendum , quod in vtroque numero dua:
ptoprictatcs inucniuntur , fcilicet proprietas
indiuifibilitatis
tis

&

qua: eft in re rationc vnira-

proprietas diuinbilitatis

qua: cft in re

quae ab vnitatis rcplica-

rationc mukitudinis

tione profunditur

&

ex his proprietatibus

in nomine
qui
modus accidentalis fignificandi nominis.
Numerus crgo efi modm Jignificandi accidemali-

iam didis fumitur numcrus

eft
Dejlniti.

ter nominis

diuijibilitatis

tatem

mediante epv)
,

^ua

eft

diuijibilitatis

ralcm.

rem fuh

t^vimcms

dm

fignificandi

cft proprietat

lia

homo.

rem

vel proprie-

fingularcm

fingularis eft

proprittate indiuifi

vnim vt animal ,

P!nr*/if.

cjui eft proprietas multitudi-

nts fignificat Sc diuiditur in

SinguUrit.

vnim

&

pln-

modm fignificandi
ejua

eft

proPrietoi

Numerus plttralis eft mo-

fiib

multitudinis

proprietate diuifi
,

vt homines

qua

Mtima-

propuetatibus

modus

&

SyllogifmHm

DIAo dcNumcro

9Sumiiur i
frtfrielMtt
rei
tit.

tt9H

Vt-

diucrfa fignificata diucrfarum

Sed in nomine compofitac,

cuius vox

tione limplicjs ngutjc lumitur iimphcitas, prout


opponitur cotnpofitioni , qux cft fccundum
diftantiam cirira idem fignificatum eiufdcm didtionis cadens. Figura ergo eft modus figuificandi
accidemalis Nominis , mediante eflto , nomen proprietatein

rei

,'

qux

* fimplicis ccmpofiti

fimplcx

ta

vt indoilus i illud

vt doHus

&

il-

vox cft compofivcr6 decompofitx , cuius


,

vel dttompofitifigni-

Et fetuhdum hanc tripliccm proprietatem

ficat.

J>'finitur.

fii^ftieein

"J^J^""'^

variatur figura per tripliccm. diffcrcnriam, /ticJ!.""^


eft figura fimplex compofita ,
decompcfita. DluiJitur im

&

modks figtiificandi rem , fuh proprietatefimplicis, vt diuts,paKper. Figura compofita


FigUTzfimplex

eft

trcsjp-eies.

^''"^''^-

eftmodusfigmficandicompofitiy\ipridiues,praclarHs.
eft modus fignificandi fuh proprietate ^tcimfiftta.
ii eft ,fuh proprietate coUeSlionis , vt in-

Decompofita
decompofiti

expugnabilis.

Et hoc eft,quodfolct
e{i.fimplicis figura

dici

,qu6d illadidio

qua: eft impofita k fimplici

&

conceptu ad fignificandum
illa cRcompofita
figura,quxeA impofitaad fignificanduma conccptu compofito. lUa autem cdfigitradecompofita,
:

quac eft impofita a pluribus

lignificandum

quam

Licct hoc vcrum

fit

aggrcg.itis.

tamcn quia huiuimodi

propricratts in re

' 1.

^">>mj;fe.
"'">&'-''.

conccptibus ad

cx duobus

conceptus non funt fidi

oportCtcorrefpondcrc

hx proprictatcs funt
nomen conccptibus mc-

&:

fignificat.

cuius

XIX.

A P V T

COnfcquenter de cafu
notandum,qu6d

cft

cadqns.

&:

fecundum diitantiam circa diuerfa fignificata *Pfoutc"ndiuerfarum didionum cadens ; fcd in dcfini- P?" '"""

vocum

decompofit* figurx , fumitur Compofitio fccundum diftantiam


vocum circa' jdcm fignificatum , ciufdcm di<flionis cadcns. Similitcr in termino fumitur /rw //?*
fimplicitas * prout oppponitur compofitioni, '><.

XVIII.

rae

Ctjefitit itm

licct aliter

'De cafi grammaticali Nomina.

dicendum eft de Figura,


quod notandum cft qu6d Figura,
iion
prout eft modus fignificandi Nominis
accipitur a proprictatc vocis , vt qufdam dicunt ita quod illud n^omen fit fimplicis ftgulud compofitje figurz

pu grammaiicali

iuxta

Tigurj.

flis

Termino, Propofitione ,& Syllogifmo. In Propofirione cnim, & Syllogilmo fumitur compofitio fecundum diftantiam circa

Nominu.

Capvt

figura,

/b

nominis.

in

moratis mediantibus

accidehtali y

{"trittMiK

proprictas

rerum fumitur

fignificandi

bar,quae didtx funt,qHas

De fgura

lo.
remm

&

quam

ipfis

&:c.

Trti

fumatur g<ea,iGrmtn.
fimplicitoi ycompofitio ,^ decompofitio in noniine """'"'^' **
*"^**
figurae fimplicis , compofitac
dccompcfit*,

nomen proprietatem in~

proprietM

&

cft

fitionem

&

Vnittu e$nti.

eft

iuxta

ctiam proprictatibus imponit Logicus trcs voces , ad fignificandum fcilicet Terminum , Prcpo^

quod notandum,

animam fecundum

^e Arithmcc, frofufk.
cap.j.

quod cft conira

proprictas decotnpofiti. Et voco


,
proprictatem dccompofiti proprietatem collcdionis ex pluribus , quam duobus. Ab his

XVII.

V T

quia

traherencur

fignificandi

fcilicet proprietas _pw^/if

coTnpofiii

De numero accidentali Nofninu.

qu6d figura funutur )l


quod notandum , qu6d
rebus inueniuntur trcs proprietates com-

in

hdc cortex.

55

vt ine.xpugHahili4

& non a rci prourictatc

a vocc,

Duttf gcncris,

dicitnr

fpeculatiua.

dicamus

dam proprietatcs communcs


tes
.

principif
'

'

,
1

&

proprietat
'

'

iuxta

in rcbus ihxicniuntur
,

quod
qux-

fcilicet proprieta-

1-1

temdni. Item inue-

niuntur quxdam proprietatcs gcncraicsin rcbus,


fcilicet

proprictas

^.

C*fMe.

vt ejuideft aliquidinft

tpiod

eftalterumiSc proprietas cuius eftaliud;Sc ptoprieI3i5,\tcftieft,(^eui ali^juid datur ;

&

fic

de con-

fimilibus

'"''""'*'"
rei ex qii.
defumuur.

Grammatica

54

repracfcnwntur per inflexio> qua


huius nominis ^ttod , cHttu y
cui y &c.

firailibus

&

nem

&

tmdm JignificanM

efi

& fecundum harum pro-

prietatum diuerfitatem
tatibus fuperadditis

mccidentdilis

nomen pro^rietatemprincipi^,

fix^eeitt.

cum

ahis

&

, fub proprietate , vt
fub proprietate, vt quod

aBum

<juod efi alterum

alitjuidinfi

efi

fub proprietatc vt
terum principians pajfiue

iicat

"vt

vil

in ^uo.

alterum

Si-

Socrates figni-

ejuod eft ali^uid in fie al-

vtrobique enim ftat


rcfpcdu vcrbi depcn-

fub proprietate principij ,


dentis , proprictatc , vt <juod

id cft,

verhi fibi adharentis principians aEiiue.

militer Aiccnio, Socrates amatur

de quo

efi

alterum

fupcr-

Verbi

Sbu

poflit fubftare proprictati

vel proprictati

vt in

<jho

vox Nominatiui non


,

vt de

& nc de aliis

(juo,

tamcn

fignificatres fub proprie-

Nomina-

vt de ^uo

non

cafus ab aliquo diitindus. Item

eflct

vel in ejuo

quia tunc

medut

eft

modo

huic

vt ipfiam

eft

rem

in

fiiffiificandi

vt cui alterum acquiritur

fiperad-

rum

ac^uiritur

citur

modus

cft

ritur

ejuo

vel in

^quod
,

tunc
cft

tur in verbo

&

modus

figttlficandi

hoc probatur ratione

vt

fic

&

lUc

tyfccufiitiuiu cafiu

xionem,^/? modu6

&

eft

alterum.

cuitueftalterum,Dzti[ias cft

vt cui

eft

tUtttr alterum

alterum

modus

vel cui acquiritur

Nominatiuus

fignifican-

erit

modus

vel

figni-

Et dicitur iftc modus fignificandi Nominatiuiu , quia fub ifto


modo , nomina rcbus imponimus & huic
modo proportionatur in verbo , modus , vt
ficandi vt ejuod

alternm.

eft

i^fium

eft

alterum

principiatum

fcilicct

caufatum a re Nomiiiatiui adiue

vcl

&

paf-

fiuc.

ne principij
,

(k\i

modtu fignificandi rem in ratiovel termim indijferenter ,proprieta-

eft
,

vt cuius eft alterum

ctnAo
tis

^uod

altcri

(ecundum didam

quem

ter- ^ff">"w

vt di-

Deum fiterminandi adum,

Accufaiiuus

iftc

proprictate

fub

fiperaddita

proprie-

Et dicitur e^tEt huic nioeufittiuiu quafi terminus adus.


do proportionatur in verbo modus * dcpcndcntis , fub modo ad alterttm. Aliquando tamen Accufatiuus cafus eft modus fignitatc

vt tjuem

rem

ficandi

cum

trinfecc

noo (uperquando adus conftruitur in-

Infinitiuo

vcl

me

vt dicendo

dcpcndoi
'"*

proprictate fpeciali

fcilicet

fuperaddita.

fub ratione ptincipij fimplici-

id eft

"

infle-

rem in ratione

cum vcibo im-

legere

me

oportet

hic fignificat Accufatiuus rcm , fub ratione


principij ^ nulla proprictate fpcciali con-

trada

ncc contrahibili

cui proportiona-

modus verbi fimplicitcr *. Et hic modus non vidctur fibi accidcre , nifi tunc ponatur quod kCtus fit modus fignificandi acquiuo-

cus

ad fignificandum fub rationc termini , tt


ad modum fub ratione principij fim;

&

*'*^.^^.' """?

j-^form

"^

formatusnc
onfotnaabi''*

pHciter.

9
fciendum, quod ratio termini, vt quem,
fimpliciter, id cft , non con***
traftc vt dicendo ,lege librum : aliquando con- * ^
perPraepofitiocontrahitur
trad^, vt quando
^^["^^^^^^^^
nem Accufatiuo dcfcruientem,vt dicendo, Vade cft niodu
Et

eft

ahquando fumitur
:

adplateam , curro ad campum ,

modus
t

fibi

&

&

fic (\gn\i\candi
fic dc ahi.
correfpondcns fimpliciter cft con- corrcipond^

Prxuolition

trahendus*

.^

r.ahcndu*.

,,

,.

Fecatiutu cafiu eftmodMtfignificandt rtm fitb ratlonetermini

dependentis aEltu exerciti

coiuia^^^
vel exer- hcndus.

nulla differentia diSlarum proprietattm

fiii\q,
Vocati- f t*!htciit </#uus * habet in fe rem in ratione termini , tan- ^'"^'P''** *;
^
aftus exerciti,
tum in rationc depcndcntis illius
rattona tct"
'
\j j
cL
vel excrcitati. Vndc notandum eit, quod duplcx ^.' 0

citati

peraddita

vt diccndo

o Henrice

ifte

Genitiuiu

te

proportiona-

efi ,

dcpcndentiam huius verbi amo

^uem

Probatur etiam authoritate * Petri Helis , qui vult quod fpecies , fiue modi cafuum , fumantur penes inflexionem huius nominis <jttod,cuitt6, cuiyScc.
Si ergo Genitiuus , eft modus fignificandi , vt
di

amo Deum:

gnificat

candi

modo

vt ipfium

fignificandi

proprietate vt

tur

vt ejuod

di-

quia

vt cui alterum acejui-

huic

modus

&

Datiutu

datur.

dus fignificandi
,
minatiuus ab omnibus aliis diftinguitur , fed
per modum vt ejuod eft alterum , eft diftindlus
ab aliis ergo Nominatiuus cft modus fignifi,

&

vt cui alte-

fupcraddita

fignificandi

fignificandi

vel datur

pcrfonali
efl

vel datur

modus

ifte

rtm

fignificat

proprictatc

J.

pro- DMti-m,

in

Datiuus Socrati

ifte

5orriir> accidit

in ratione tcrmini

addita

de

modus eft moNominatiui per quem No-

aflas.

&

modus

efi al-

quafi pri-

vel termini indifferenter

vt dicendo

diantc praepofitionc

authoritate. Ratione

eiita

ter

t]ued eft alterum

Gttiittuui.

prietate

C conftnidio Nominatiui cumVerbo fierctme-

Nomlnatiutu ergo

nominc.

genittu

in vcrbo

Datiutu ca/tu

cendo

faluim.

Hclias traft.

ratione principifi

mini

pixpoutio dcfcruiret Nominatiuo

<ic

vt cuitu

alteritu.

Ex hoc patct error dicentium , Nominatiuum eflc raodum dc quo cft alterum cnuntiabile , vcl modum , in quo cft ahcrum , vt in
fubiedo, licct enim * rcs Nominatiui refpe-

tate

Ri,

Nominatiui

a vocc

proportionatur

additi.

tiuus

*A

proprietatc

ftrudionc

Ifte

re

vt

mo

filiiu

fuperaddita. dicitur Cenitium

terum , fitperaddita

, vt dicendo , Socrates currit,


nominatiuus Socrates fignificat
in ratione principij , refpedu huius aftus ama-

non

ifte

vel a7nat.

Nominatiutti cafiu , efi modtu fignificandi inraUtmin*ti- tione princifij yilla proprietate r,vt<|uod eft al-

efi

hac conftrudionc , ifte Datiuus Socrati fignificat per


modum principij , fuperaddito fibi modo , vt
Similiter dicendo,/icui alierum acejuiritur.
neo Socrati , vel fimilis Socrati : in hac con-

tiuum.

^iiod

nominis

terum

proprie-

Cafus in fex fpecies partitur , fcilicet in NominatiuHm , GenitiuHmy


Datiuttm, tAccupitiuum , VocatiHum ,
^yibUi-

Sjgnificat

vel filitu Socratis

ius

vtltermini confignificat

VOX.

Simih'ter diceu-

fupcradditl

rnifireor Socratis

dis proprietatibus fuperadditis primis oriuntur difFerentiae Cafus , vcl Cafuum.

Diuiditur in

do

Gcnitiuus Socratis fignificat rem in ratione


lermini , refpedu buius vcrbi mifiereor , vel hu-

Jslominiitmediante cjho,

Mtlt.

itu eft alterum

a prirais proprictatibus oritur cafut , qui


eftmodus fignificandi Nominis. Scd a fccun-

Ca/iu igitur
DejtnitHr.

fpeculatiua.

Soeratii interefl

fignificat

* huius

rem

fiuperaddita

ifte

in ratione principij

veibi

interefl

Genitiiius
,

proprieiatc

& exercitu*. A&.\\s figna-

nfpcau de-

vt di-

eft 3iGius,(ci\icct fignatHs,

Socra-

meft,quipervcrbum,velparticipium impor-

refpe-

tatur

vt ch-

per prolationcm huius Aducrbij 6,cxercitatur, ^j^'/^^*"*'

vt lego

legens.

Adus

exercittu cft

qui

quafi

pendcnti*._
^*'^"' *'*'

Grammatica
modutn (igniHcandi cadcns > & hu-

qua/i in eius

tcrminus

ius proprius

cft

vocatiuusj idc6

ifte

modus ngniAcandi yocatiuM nominatur,quia

Et huic modo HgniBcandi Vocatiui,vcl exerproportionatur in Aduerbio 6, modus

citati
focationis

el

cxctcica-

fignificandi per

I.

vocantis,vel exer-

citantis.

tionis.
I

modum *

do

<t

JM#.

nando nominata.

Notandum quod

qao , /iperaddita

vt dicendo

vt ^Ho , fuperaddiia

tionatur
tero.

modus *

proprietate

vterpane

iftc

& huic moda propormodo

dc'pendentis fub

Similiter dicendo a Secrate legitnr,

vt al-

ifte

abla-

tiuus fienificat in rationc principij ,proprietate,

vt ^Ho fuperaddita. Et dicitur


,

quia

eft

modus

ifte

fignificandi

modus Ahlavt a quo ali-

quid aufcrimus.
Et eft fciendum quod ratio termini , vel principij vt tjMo, aliquando fumitur non contraftc, vt
dicendo, vurpane ; aliquando contradc Prspo-

vel confequentis

fignificandi fibi correfpondens,


bilis, eft

& proportiona-

funt

quam

tHuifitnU cl-

li^itW.

entis

fumitur

didum

Nominatiuus cafus, Si tantiim in rationc rermini nuUa fpeciali proprietate fuperaddita,fic cft
Vocatiuus cafus. Si autem fit modus fignificandi rem fub ratione vtriulque indifFercnter , vel
hoc cft modo iiiperaddito vt cuim ; & fic eft
Genitiuus cafus ; vel modo vt cui , & fic cft Da-

oritur a proprietate

tiuus cafus

modo vt tptemySc fic elt Accufavel modo a cjuo & fic eft Ablatiuus

cafus. Et eft

fciendum qucd

ficut fpccics,

& dif-

fercnti^ cafuum attenduntur penes inflexioncm


iiuius

nominis tpiod,cuiui,cui,

icc. fic

vcrbo proportionabilitcr cafibus


pcncs inflexioncm huius nominis
alteri , &c.

modi

in

attenduntur

alter

alterifu,

modus

generalifll-

fignificandi

prius di<ium eft

hoc modo Pronomen

guitur, vt

vcl

eftcntialis

eft

per frtntmin.

raodus fignificandi in ratione principij tantiam,


modo, vt quod, eft alterum , fuperaddito , fic eft

quot

dr * indeterminata apprehenfionis ; a
qua \eth proprictatc modus fignificandi pcr

fnodum

in

ratio

XXI.

MOdus fignificandi
modum entis

fit

hxc

& fic patet qu;,5(:

Capvt

tantum , vel termini tan-

tiuus cafus

Vronominij.

ItJJimo

indirfcrinter. Si cafus

vtrmfquc

ideo qui-

vocis iu vo-

clfe

Ve mddo Jignificandi ejfentialiter genera-

tum

vcl

accidcntalc^.

fignificandi principij
,

vocum;

vel inconfcquentis

musPronominis

Ex iftis patet fufiicientia iftorum fex cafuum,


per hunc modum Omnis cafus aut eft modus

quam Donatus

modi fignificandi Nominis, tam clfcntialcs

contrahendus,

SnficUntla

a parte vocis attenditur

&

&

ccminflexionem,
Quod autem aliquod nomen fit primx , fe4,
cundar,tertia:, quartaf, vd quint Dcclinationis, Eiui^dtt.

iitionibus adiciflis, vt dicendo,<t Socrate legithr in


Ecclejia,\t\ in demo ,
fic modws
fic dc aliis ,

Declinatio

fubcafucomprchcndit,iproprietatibusca(uum Donar. paroritur. Declinatio ergo ejt modMt fignificandi rem tit. j.denonominis per tptem infleSiiur. Et variatur
per di- "''"r.'
^"'""'*uerfas cafuum j)roprictates, dc quibus didum
cft, Et quia ad iftam inflcxioncm proprietatum,
fequitur inpluribus inflcxio

tiuHi

II.

55

modus dicitur^7S4 a perfefi-

dam dixerunt Declinationcm

t.nte

mo-

ide6 ipfc

vel termini indiffirenter

vt

tix fub

fc

AbUtiutu cafm eft modni/ignificandi rem , in ratione principtf

ablatiuus ugnificat in ratione tcrmini propriedepenJen-

dc

eft

proprius tcrminus vocationis > feu adusvocandi.

ipeculatiua.

Modus

nam

* rupr.cap.l.

diftin-

cft.

vero indetcrminatae apprehenfionis

prima^. Materia

minata

Nominc non

haiitm ^f
quielii.

feu

modo

enim prima in

clfcndi matcriac
fe,

extra indeter-

6.
Mtau. pgnifiiandi nui

mmtiriM [h-

formac naturalis, miiur

cft, refpedlu cuiuflibet

quae inell: dc fe, ita quod * nec includit formam, * nec incluncc determinationem formar. Ab iftacrgopio- dit ccc eiprietatc materix prima: , qua: cft proprictas dc fe cluditdeter-

indeterminata

mam

determinabilis

tamen pcr for-

niinatioDcm

foimz.

fumijur modus fignificandi per modum


indctcrminati , qui eft modus fignificandi cften,

tialis

gcneraliflimus Pronominis

Pronomenmarcriamprimam
fcd cx

modo

non quod

fignificet tantijm,

eifcndi repcrto in materia prima,

intellcdus mouetur ad confiderandum aliquam


cftentiam fic indeterminatam

&

ad imponen-

dum fibi vocem fub modo fignificandi pcr raodum indctcrminati. Et hunc modum genera,

T)e perfena f DecHnatione Grammaticali.

CA

V T

XX.

liflimum eircntialcm Pronominis , Grammatici


Sipiifitmt
cxpreflcrunt , diccntcs , Froncmen fignificctre fithfniHaKtitm
ftantiam meram, velfiibfiantiamfine ^ualitate ; danfim qmalits
tes intelligi ^cr fiibflantiam modum entis, qui in ti.
fubftanria principaliter rcpcritur

f.
ferftn.

Defiiutur.

HAbito de cafu

nunc dicendum de perfona.


luxta quod notandum eft , quod in rebus
rationabilibus reperitur quardam proprietas cafus ; fcilicet proprietas loquendi , a qua trahitur
perfbna, qux eft accidens Nominis Eftergoper,

fona rmdHs fignificandi Nominis, mediante cjuo

* confignificat

* l$gni1U*l.

men proprietatem lo^endi

ViuidiiMr,

dum diuerfitatem loquendi, de fe ,ad

No-

&c fecun-

alium , vel
de alio variatur pcrfona per triplicem diffcren-

primam, fecundam , & tcrtiam,


Prima perfona eft modiufignifie^ndiremjidfprt^

liam,fcilicet

1.

prietate lotjuendi defe,vt defi.


na.

Stcundn ferfn.
Ttrti ftrfr-

Secunda perfona eft modm fignificatt^ rem fvk


proprietate lotptendi ad alium, vt ad alium.
Tertia perfona eft modusfignifiicandi remfiibpreprietatf locptendi de alio , vt de alio. Et quia modus

loqucndi dc

fe

non

eft fine

tnodo iignificandi

vt didlum

cft:

modura indetermina-

per meram,\c\finetpmlitate,

tz apprehenfionis,
fi obiiciatur fic
Modus fignificandi jpat''
7debct efte pofitiuus , ic non priuatiuus , ficut OHiBiK
pars eft quid pofitiuum ; fed modus indetcrmi-

Scd

tis

eft modus priuatiuus crgo


non potcft efte modus fignificandi Pronominis.
Diccndum quodillud quod eft ita indeterminatum, quod cxcludat formam , & formac dc-

natx apprehenfionis

terminationcm , eft priuatiuum ; tamcn illud,


quod fic cft intcrminatum , qu6d non excludit,
nec includit formam , ncc fomi* dctcrminatio-

ncm , non cft priuatiuura

& fic fe habct modus

8.
StlMiiur.

Uctlnt figni.

fUtukU friwtititim,^ft'

Pronominis , qui eft raodus inde- tium.


tcrminatidc fe,determinabilis taracn. Vcl dicendum , qu6d pcr modum iftum priuatiuum

fignificandi

Grammatici circiunloquimtur

modum

fignifi-

caudi

Grammatica (peculatiua.

56
pofitiuuiii.

candi * partium,qui

munis
Et
Modutfignifi-

enndi ccm-

dn-

tnunii

modus /jgnificandi com-

eft

fimplicitcr.

dicatur

fi

communis

quod

mocius fignificandi

iftc

hoc nomine

fimpliciter inuenitur in

vel ergo ens eft Pronomcn , vel Pronomcn


non erit didtindtum a Nomine. Dicendum,
qu6d licct hoc nomen ens habeat modum figni-

ens

communem

ficandi

refpedtu

klsy vel leonis

commune

tamen

eius fignificatum

homi-

non

eft

refpedtu aliorum tranfcendcntium,

vnum ,
, & alitjuiJ,&c refpedlu priuationum,& negationum, vtnihileA. non ens ergo
non habet modum fignificandi communisfimplicitcr;fed Pronomen habet modum fignificandi communis fimpliciter,refpe(fluomniumfigniquae funt

ficatorum fpecialium,

&

tranfcendcntium ptincgationum , tefte Prifciano , qui


Ptifcian. lib. uationum ,
i^.dePtono- dicit quod
t Pronomen ad omne fitppofitum pertinety

&

iTiinc.

id eft,ad

omnc

fignificatum fe extendit jcrgo in-

fi^i'fi'f'*

Fronominis
adomnefis'**-

ficatum fertinet.

ftantianulia.

quod eft notandum , quod oipnis

luxta

orationis

eft

ensfecundumanimam.Itein

dum eft quod omnes priuationes


,

lO.
^fupra

in Ce funt entia pofitiua in

c.t.

pars

fcien-

dc negationcs

anima vt di5bum
;

eft

Dicendum eft ergo , quod licct modus


indetet minati , non fit pofitiuus realiter ; eft taprius *.

men

pofitiuus in

(Sfcionem

anima

& hoc fufficit addiftin-

partium orationis

cundum animam. Pronomen


fignificanspermodwn

entis

:
c% confequcnti diucrfa Pfonomini
adiediua *. Contingit cnim rcm ellc prxfentcm * Jemonftr*
certam,& maxime certam,vel priientcm, tiua.
fic demonftratur per hoc Pronomen ege,
vel.non maxime cflc ccrtam ,
prxrentem,
fic dcmonftratur pet hoc ProHomcn tu,
alia

&
&

&

&

quae funt cntia fe-

ergo efi pars orationis

& indetermimttt

appre-

henfionis.

&

fimilia.

Modus fignificandi, qui \oczxmrelatie

fignificatorum

fpeciaiium,rciHcetyi/?<iww,vel accidentii

&

tionum

fumi-

tur a proprietate rci,quac eft proprietas abfentia;,

&

incertitudinis

4Keltiuum,

Vndc

feu notitiae fccundae.

Donatust" appellat iftummodum tjualitatemPronominis infinitam


hic modus conftituit Pronomcn Rclatiuum. Pronomen ergorelatiuumfigniincertitudinis,
ficat rem fiS proprietate ahfintia,

^ Donat.cir

&

&

Semper enim pronomen relarelationis reprjefentat rem,vt eft ab-

fiu notitiaficundd.

tiuum
fens,

vi

& inccrta, fiue

fit

res praefens

quac refertur , vt dicendo

fiue abfens,

Socrates atrrit

&

ille

KeprtfentMt

rtm fubnotiti fetund/t,

^ abftiUtm.

hoc relatiuum iUe rcfcrt hoc antccedens


dzns fub aftu primo,fcu fub notitia ptima , rciterando ipfum fub adii fecundo , fiuc fub
otitia fccunda > & fic notificat ipfum, tanquam
inccrtum ,
abfens , facicns rccordationcm de
ipfo fubadu fecundo. Rccordatio enim fcmper
cft prtcritorum,& abfcntium.Rccordatio enim
Reeerdatio
nihil aliud cft , quam cognitio fecunda , vt fi ali- quidejf.
quid fit primo cognitum , poftca oblitum ,
itcrum ad memoriam reduftum , vnde dicitur
Relatio, quafi ante lat rei recordatio. Et ficut con- Dtuerfititfrttingit darc diucrfos gradus abfcntias , fecun- UdimtrMm,
dum hoc funt diuerfi modi relationis ,
cx
confcqucnti diucrfa Pronomina rclatiifi , quia
ad diuerfitatem in caufa , fcquitur diuerfitas in

di/putat ,
Socrates

&

&

&

cfFcdu.

De

modi4

/ignificancti ejfentialihus

XXII.

V T

& deri-

&

Jpecialijfimti.

ab eadem proprietate in Prono- Prlmitiuum.


DeriuMtiuS.
mine , a quo fumitur fpecies prinutiua ,
deriuatitta in Nomine , funt enim iidem modi fignificadi hic,& ibi:nam primitio in Pronomine idem

uatiuui, fumitur

mminij) tamjitbalterntj,quam

C A

Modus fignificandi, qui c&primitiuus

Pro-

quod fpecies primititui in Nomine & deriPronomineidcm cft, quod fpeciei deriuatiua in Nominc. Sed habent fc difFerentcr,quia

eft,

uatio in

hoc autem generaliflimo modo fignificandi Pronominis admodos cilentiales ,


fubalternos ,
fpeciali{fimos defcendamus , qui
funt modi relationis,8cdemonBrationis,moduspri~

SVb

Mfdi efsftiles fubalterni

&

lpefilei

fex.

&

&

modus deriuatiui,modasfitl>fiantialis, vel


fubfiahtiui^SiC modns adieEiiui.
Modus ergo fignificandi , qui vocatur demonmitiui,8c

Demmnrddi firatio,(\imm\z a proprictate

rei, quae.cft

propric-

& pricfentiac, fcu notitix primas

tnodus.

tas certitudinis,

Donat.c.de

hunc modum Donatus * vocat <ptalitatemfinitam:&c hicmodus conftituit Pronomen

Pionominc.

intellc6tus,&

dcmonftratiuum.
Pronomenergo demonUratiuumfignificat rem

3Demtnflra-

ratione

tiuttm.

Semper cnim Pronomini

DemSftrstiMi
ttd s?fum,vel
intellellu

tn$di.

fex

fitb

vel proprietate prafentu ,feu notitia prifna,

fex demonftrationes

& deriuatio conftituunt diuerfas fpecics


Pionomcn primitiMum, &
deriuatiuum fed in Nomine, fpeciesprimitiua, &

primitio

in Pronomine,fcilicet
:

deriuatiua

mo^i fignificandi

accidentales

Nomine, fcilicetmodus/wry?y?<jr*f a proprie; & modus adiacentit a proprictateinhaerentis alteri fccundum cfle.
Et cft fciendum, qu6d a Grammaticis ponuntur tria Pronomina fubftantiua , fciHcet ego , tu,

in

Pronomina adicdiua pofucrunt.

&

loanne, iUefuit loannes, hic

&aliud

vnum demonftratur,

numero fignificatur. Etfic contingit


modos certitudinis , & prsfentiz:
& fecundum hoc erunt diuerfi modi demonftrain

dare diuerfos

adiundione

Submodo

autcm
omnia alia

alterius fubftanfiui, aliis

funt adiediuc

vfi

currit.

7'
SuhfitmtiuS.

quia huiufmodi vfi funt Poctae virtute demonftrationis,& relationis in ferraonc perfciSlo,

men dcmonftratiuum ad fenfum , hoc quod deScd Pronomcn


demonftratiuum ad intelledum , hoc quod dcmonftrat,non fignificat , fed aliud vt fi dicat dc
herba demonftrara in manu mca , htc herha
crefcit in horto meo , hic vnum demonftratur ,
aliud fignificatur:& hunc modum dcmonftrandi
habent propria nomina vt fi dicam demonftrato

AdieHiuum.

fiti,

fine

ille

6.
SubfiantiuM.

tate eflcntiae diftindae

corrcfpondent praefentiac , fiue fit ad fenfum fiue


ad intelledum , difFercnter tamen , quia Pronomonftrat, fignificat, vt

Nomi-

nominantur.
Item modus adiacemis, Sc perfifiantis ab eifdcm proprietatibus fumitur,aquibus fumcbatur

nis

idco Grammatici

fignificandi, qui eft

modus

dcri-

ad modos fpecialiflimos dcfccndamus. DtriMatiuum


Centinet autcm fub fe duos modos. Primus cft Proncmen.
uatiui

fignificandi per modum adiacentis altefub ratione poflidcntis ipfum :& hic modus
conftituit Pronomen dcriuatiuum potleflfiuum;
Pronomen ergo deriuatiuum pojjeffnatm efi,tjuodfigni-

modus
ri ,

modum adiacentis alteriper modum poffidentis ipfum, vt meus, tuus,fiais,&cc. Secundus modus
deriuatiui eft modus fignificandi per modum

ficatper

adiaccntis alteri

fub ratione gentis

vcl patriae;

&

PcJfeJpMUm.

Grammatica (peculatiua.
&hicmodus

conftitnit

Pronomen deriuatiuum

gcntile. Prenomen trgo ieriHMiuHm gtntiU

StHtilt.

jtgmficMt per
tit,

e(i

^ucd

modum adiMcentit Mlteri^b rtftiontgen-

fine demonftratione ,z\xt reiatione

crgo non

vcl patrix, vt neftrMS , vtfirM.

modus fignificandi genePronominis diaidirur in modos fpe-

mtit.

ralifllmus

cialiffimos

& fubalternos

fic

fumptum prima fui


Pronomcn demonfiratiMum

plicitcr

in

Pronomcn um-

diuifione diuiditur

tiuum , dtriuatiuHm

& relatittum primi& mdietiiHum.

fubftantiuHm

ItcmPronomcn adie<St:iuum deriuatiuum diuidiPronomcn deriuatiHumpeJfeffiHum & in de-

tur in

riuatiHumgentile

Sc

Pronominis didta

haccdemodis

cflentialibus

f^tcA attingcrcj

eft fruflri.

Notandum ergo cft , qu6d aliquid dupliciter


6.
& vanum vno modo qu6d nihil Non liab. in

Sic crgo parcr,qu6d

9Tiimiftnk

$7

eflcntiam indct^rminatam fub modo indetcrminati,& vlterius ad conftrukionera;& huncfineni

dicitur caflum,

modo

fignificat

gnificat.

Pronomen

alio

aliquid determinarc

non

quia nihil determinatc

fignificat aliquid

& fic arringit fincm & fic

MS.

cod.

Traot-Tybcr.

eft fruftri.

qu6d Pronomen fignificar condeterminatum , applicabilem vnitam in anima , quim extra animam,

Alij dicunr

ceptum

entis

cuique enti,

fidut intentiones fccundar, vt Geniu,Species

fufficianr.

fi-

licetnon

ieEhtm,Pradicatum,Sc

Sub-

Ofinit atiirHtn

intit

qua

fignificant

conccptum

fignifi-

c*rtnetpii

MppluM'

biltm

Mliit.

dctcrminatumapplica^ilemcuicunquccntiiquo-

moduJignificandi

*Z)^

accidentalibiu

rum motiuum cft

XXIII.

Ifta

Donat.citat.
^lit4ufinittt

sb seti-

tltntilmt etT'
tit

4t-

mmjlrstit.

Cttfum.

pro accidente Pronominis , diuidit in


qualitatcm )?m>4m , Scinfinitam: Sc^oat illos
dyos modos fignificandi cflcntiales fpecialcs
Pronominis , fcilicet demonftrationem , & relationem, de quibus didlum eft; ita quod per Qfialitatem finitam dat intclligefc demonffratienem qus
rcm finitam,
reprjcfcntar,
ccrtam fignificar,
aflignat

tnr.

&

fub accidentibus realibus

fcilicet

sb

qu

oculis

confpici pofrunt.Pcr^w<i/iW vero infinitamAit


imeXW^ctcrtlationem, quae rcm inccrtam,& infi-

nitam repraefentat , fcilicet fub notitia fecunda


per rccordationcm , qus cflincerra refpcd*! notitia: primae , vt didlum eft. De Genere autem ,

&

>^fupiac.i4.

Numero , Perforta , Figura , 8c Cafit in Pronominc


idem inteIIigatur,quod de ipfis didum eft de Nominef nam ifta accidentia eadem funt hic , &

fc fcqq.

ibi,& ab iifdcm proprietatibus fumuntur.

quia

XXIV.

modis fignificandi Pronominis,


confcquenter dc eiusfignificationcvideamus. Quidam dicunt , quod Pronomcnde fe
abfolutc nihil fignificat , fed tantum habet habilitatem ad fignificandum,
talis habiiitas reducitur ad a6bum jpct demonfirationem , Sc relationem,
quod perfuadent per Prifcianum.qui dicir Preno-

&

&

Prifciao. lib.

IX.

rnen fine demonnrtUione &relatione

ntS

9.

Ad aIiud,quodaddu(lum fuir ad confirmationem diCti fui quod Pronomcn fignificarct alifi

quid indeterminatum,cius fignificatum no"n pof^


fet intclligi,

Diccndnm quod

vidcmus in Madui

ficut

re.quod totum compofituni intclligitur pci formam


poftea pcr Analogiam ad formam co,

&

gnofcitur materia

niam

vr dicitur

qua:

cft in

ma-

tirim.

pocentia ad for-

primo Phyficorum

rext. ii.Sc
aliquam ef^
fentiam intclligerc inderetminatam ,
poftea
confiderare , & ^ confiderare efTchriam aliam i
refpe(^u ad illam,vel aliam indcterminatam , lamen pcr aliquod dcterminabile:& illud eft fignificatum Pronominis , fcilicet efTcntiam de fe indeterminatam,dctenninabilem ramen.Et fic pa,

intil-

ligindi

deinceps;fi<; intelledus potcft prius

&

tct

qu6d Pronomen

rerpicere.

iigniji(Mtum

frinominii.
Indifftrtni
ifi

ad tjnniM.

fienificatefrcntiam,licet in-

fignincatum enim Pronominis


ad fignificata fpcciajia;fcd
ctiamad fignificata tranfcendcmia,priuationumj
negationum , vt patet ex didlis. Quod cnim

determinatam

fe extendit

&

HAbitodc

rttm.

Cinctptm

Pronomen

Capvt

fi

non foI6m

Defigntficattoneprofria Pronomints,

Opiwit slit-

8.

enim erro-

fubiedum intelligitur,& fignificatur vndc ficuc


hzc eft falfa, Conceptut hominis eft animal , fic hxc
erit (a\(z,Ega fum animal, quod eft inconucniens.

InfinitM

eft

dititur dt tt.

&

tmtfrtit tUti-

^<;m0,quiaprxdicatum deeo verificatur,quod per

eft de modis fignificandi accidenluxtaquod notandum eft,qu6d Oonatus


affignat Pronomini fcx accidcntia,fciliccr G^alitatem , Gentti , NumerHmi Figuram , Perfonam^ &

Notandum, qu6d jS^<i/iVrfWw , quam Donatus

%.

opinio fimilitcr non vajet

talibus.

cendum

Actidenti

Pronomcn fignificarct

Riiicitur.

DIVo dc modis eiTcntialibus fignificandi.di-

trmuminit.

fi

Pronomcn fignificaret conceptum


cntis , nunquam prxdicarum reale poffet verificari de Pronomine & fic hxc cffct ralfa, Egofitm

nca

Dooat.citat.

quia

non eiTct intclligibile.

Capvt
I.

liquid indetcrminarum, tunc eius fignificatum

Pronominv.

fignificat in gencrali

illud rcfert

&

demonftrat in fpeciali : lcd Pronorpen in fpcciali


dcmonftrarc,& rcferre potcft, quod eft ens , fiue
fit in anima,fiue extra animam ; fiue fidlum , fiue
verum ; fiue ens in ad);u,fiue cns in potcntia;& fic

vno funt duo contraria , fcilicct cns , & non


non cns rcfcrt & dcmonftratprout
cftaliquod cns fecundum animam :quiac0/rdiBoria extra animam , funt contrariafecttndHm atiU
in

cns; tamcn

ffMm,vt patet 4. Mctaph.text.p.

cMjfumeJfe,&

vtuium.
Ifta
Ktiititnr.

opinio

eft

crronea

Mtitu figni- tas rei prxfupponit ipfam


habet modum figniHcandi

ficiuttUfuppt-

nit Jignifie-

tnm.

& falfa

quia

modus

rcm
-y

,'fcd

bet fignificatum.

Ad authoritatcm, quarn adducunr,dicendum,

qu6d Prpnomen fine demonSiratione , Sc


f^idfitVMnon eft cafTum Sc vanum.quia.vt dicitur
num.
iMturA iadtttrminti.

fignifitMt

reiatione
i.

Phyf.

text.Gi.lUud ejl cajfum,& vanHm^quodefi erdinatum


in aii(juem finem,

& illMm non attingit

men fimplicitcr ordinatum


Scoti oper.

Tem.

l.

eft

fcd

Prono-

ad fignificandutn

ejfentiali generalif^

fimo Ferbi.

Pronomcn

crgo ncceffarid ha-

5'

Prentmin

De modo figmficandi

fignificandi fupponit fignificatum, ficut proprie

C A P VT XXV.
MOdus fignificandi generaliflimus
lis

modum

Vcrbi

cft

modus

fignificandi

tft, Sc Mftantis i fubftantia.

telle^um

eft

notandum, qu6d

dus, fcilicct eJp!,Sc diftantu.Cit


lutc fumpti,

Ad

efTcntia-

I.

rem pct Mtdtmfg^cuius in-

^JJ^'
vtcrquc mo- y^^f^
forma Verbi abfolicet

tamcn comparando Vcrbum ad Pai-

ticifiuro.

^*^

Grammatica fpeculatiua.

58

^^e maUri/t ticipium , tQodus ejfe habcc racionem materiz,


(^ eSuenien- rcfpedu Vcrbi, quia facit Verbum cum ParticifUm finiu.
pio conuenire 5 fed facere conuenire, eft proprie-

modus autem diflantu,)\jihit ratioquia facit Vcrbum ab omnibus


aliis diftare, & diffcrre. Et quia alia eft ratio ma{eri , &C alia ratio forms , ideo componendo
tas mareriae

ncm

vnum cum
dus

Signifienti

altero

eft,

uus pcr raodum


cft

cx vtroquc refuitat vnus

mo-

per naturam compoiltionis.

Norandum

1.
ftr mfdum
aSionit , (jr

formc

quod modu?
ejfe

fcilicet

quz

proprietas/A;*

habittti.

quas-^pponitur proprietati entis,


quac eft proprietas habfttu,& permsnentts, yt prius

didumeft*.

f*r

modum

fopri Ci.

y
f)ii*Sit.

^ficcejfionis

Et

dicaSjCflecuiuflibet rei verbaliterfignifi-

fi

non tamcn omnc cns habet

catur,

uum nam eire Dci


:

influxu,

jtur,

geney atio,& coriuptio,

non habcnt

efle in fucccf-

& tameneiTeillorum vcrbaliter fignificar-

vt dicendo,^*wr<irw,^ corruptio,

& tUumina-

tio aeris funtifiue fuerunt.

Dicendum qu6d licet eflc Dei , & Intclligen', npn fitfuccefliuum fuccefHone tempo-

4fylmtur.

Sueee^e realie,tilia imaginaria.


Bocc.lib. ^.

tiarum
ris, eft
tis

ramen fucccfliuum fucccfllone xternita-

& Mch tternitasfit totafimnl,

ex

profa 6.

ceflionem,

yidcScotum
in i.d.^.q.i.

ad

(fr

perfeElapojfef-

y/ff,fecundum Boctium; tamcn,quia intelligimus

dc CoBlol.

inferioribus

iftis

non fit

jbi fucccfllo,

qu2 cft

inter

tempus,

&

11.^

fit

<lam,fed vt
tii

ta-

men ibi eftfucceflio caufatacxrefiftentia terminorum contrariorum, fcilicet a quo,& ad quem.


Huicautem modoVcrbi, qui eftmodus*//f &

habet.

Ec

inftes

fi

proprictatc eflcntia: dcterminatae.

8.
$lfuttir.

k proprietatc cirentiae dciermina-

Vcrbo va.oAyxi difiantis ; cumcrgo


Participium eandcm rem Vcrbi fignificct , qua:
fccundum cflentiam cft diftindta ; crgo Participiam modum difiantis habct.qnodcft falfum.
Ad huius folutioncm eft notandura , quod in
vna,& cadetn re^poflunt rcperiri diuerf? proprictrahitur in

lates rei,non rcpugnantcs,^

quibus fumi poiTunt


diucrfimodi fignificandi a6^iui,IicetTnavoxnon
imponatur ei,vt ftat fub omnibu* illis proprietaVar^ mA cibus,fedquandoque imponacur vna vox, vc ftat
fub vna propriecacc; quandoque alia vox, vc ftac
fignifieatfdi
eandfm fir- fub
aliapropriecatc. Vcrbi gratia.baec rcs, alhedo,
habetdiuerfasproprictatcs,fubquibuspofruntei

imponi

voces.Nam fi confidcrctur in ea
tnodus cntis,qui cft modus habitus,& permanentis ; fic fignifiCatur per vocem nominis abfolutc.
diucrfae

vc

vnitam,

& idco rnodum difian-

Hifferentim

Verhi,

^///^dWftf

Particifij im

fignificandgf

a proprietate eiTcntiae diftindla;,

inVerbo , videtur quod


modus difiantis in Vcrbo non poflit conucnire
omni Vcrbo quia dicendo ens e[t , ejfe non confioritur raodus

10.
Jnftaatia.

gnificat aliquid eflentialitcr

diftindum ab omni

cntcquiaquod cfteflentialiterdiftindum ab ente,eft non cns.


Diccndum eft,qu6diicet hoc verbum e(l, non

II.

fignificctaliquideflentialitcrabcntediftindtum; Diluitur.

attamen in ifta propofitionc,fubie6lum accipitur


vt materia

& praedicatum vt forma

qu^e cflcn-

tialiter difFerunt.

Vel dicendum

eft

prarter hoc, vel illud

duo,fciIicec

quod licec non fit dare cns


& cum omnc quod cft , fit

rcm

& efre, & illud cfle non

Vel

aliter

cft

I.
Significatum
tntit.

cns;

f/?fignificac aliquid cflentia-

propofitione fignifica-

licct in ifta

'5-

tum Verbi nbndifFerat efrentialitcr,& fccundum


rem a fignificaiofuppofiti,di6Fert tamen ab eofccundum rationcm & hoc fufHcit ad diftantiam,
:

& diucrfitatem Verbi a fuppofito,* quae funt entia

fccundum rationem; Verbum ergo efipars ora-

modum effe diftantis,afkbftantia.

qux cfTca^
tta eft.
Defittitttr.

De modit Jignificandi ejfentialibtu ,fitbaL


ternU) f^ ^ecialijfimu Verbi.

Capvt XXVI.

proportionatur in fuppofito,& in obli-

quo modus m.M^^idcftjmodus habitas permancntis. Irem notandum,qu6d modus difiantitin Vcrbo fumitur ab cadem proprictate rei , k qua modus per fefiantis fumitur in Noraine , fcilicet k

tae

altcri

non

^Ut&it.

modus inhsrcn-

fucccfliua,

prout fucccflio caufatur ex refiftentia mcdij

inftes.fi

eft

gnificat,quaefccundumcflentiam cft diftin6ta,tanien Participiuln non fignificateam, vtdiftin-

tionii fignificansper

Itcm illuminatio acris,licct non

Et fi

qui

quod quamuis Particicandemrcm, quam Vcrbumfi-

fignificct

diftansab cntc.

i^mpoTc praeref ito fuit non cns, nec eft dare vltimuminftans, inquofuit nonens, fedbenecft
darc primum inftans in quo cft ens , vt patct ex

fitcceffionu

ejfe ,

& cum hoc modus

fignificatur participalitcr,

fic

hocVcrbum

deinceps.

Urtsinorum.

fecundumcflc;

vtdealhans. Et fic patct

pium

figni-

fignificatur vcrbalitcr

fic

litcr

intcniioncPhilofbphi^. /'i&j/Trm. 10.

Stteee0 ex

modus

confidcretur in ea

fi

ideo

gffofnione

fucccfllionis,

tamcn

funditm or- temporis; quia impoflibile cft,qu6d in codem indinem rei, (^ ftanti aliquod habeat efl"c,& non efle; fcd intoto
fi*ffofitio.nit.

confiderctur in ca

& terminum

fuccefllo,qua: eft inter tcmpora:eft

r-

fi

dealbo.lttm
tis

fic

hoc,veI illud,quia enseft concretum,& fignificac

Similitcr in generatione,& corruptionc, licet

Succejjio fi-

Icem

voce nominis Adicftiui, vi alhiti.

modus fluxus,&

idco imaginamur ibi fuc-

& durationcm astcrnitatis pcr diuerfa

fpatia tcmporis.

5.

ficatur in

& intcliigentiarum, non eft

efi,Sc,iMteUigentia */?.Item

fione}

elfe fucccifi-

& fuccefl[ione & tamen dicimus, Deut

& iiluminatio aeris

inhasrentis alteri,fccundumeflcntiam

eflentia* diftindkac

fignificandi adki-

oritur a proprietate rei

effe

proprietas ipfius

autem confidcrctur in ca modus entki , & cum


hoc modus eircntia: determinatae; fic fignificatuc
vocc nominis Subftantiui \talhcdo.Si autem confidcretur in ea modus entis , & cum hoc modus

Si

SVb hocmodo efTentiali generalifliimo Vcrbi,

I.

modos fignificandi eflentiales fubaltcrnos,


per quandam diuifionem defccndamus. Iftc crgo
modus ejfe cum diftantia, velfumitur generaliter,
ad

tanquara aliquid fpecificabile per efrefpccialc,&


fic

modus

effe

cum

difiantia conftituit

Verbum

fubftancinum. Verbum eigo fithftantiHum efi , ejuod Verimm Jiil'


fignificatper

quodlibet

ejfe

Mum non

eft

modum ejfe generaliter jpecificahile

per fiantiuum.

(peciale.Ynde etiam dicitury^<<-

modo

perfi

flantit ,|fed

quia

fignifi-

cat efTc gencrale fpccificabilc; ideo poteft ftare

fpecificatiuum cuiufcunquc fpecificantis ipfum.

Vel

iftc

modus effeaimdiftantia, fumitur gencra-

liter rcfpcdlu rei propriae

nominationis tantura:

& ficconftituit Verbii Vocatiuura. Verbumergo


Kociitiuumfignificat neminationem in generaii fpecifi-

cabilem,per tjuamcunque * nominationem propriam in


Jpeciali.

Vel ifte modus

effe

curn difiantia ,

Veeatiuum,
'^

vttatitni.

fumirur

fpeciaIitcr,proutftat in fpeciali,prof;^,alionis,
vel pafIionis,& fic iftemodusconftiiuit Verbum

Adiediuum. Verbum ergo AdieEHuum eft , quod AdieHiuum.

AHonem,& pajfionem fignificat.


Ifte

Grammatica fj^eculatiua.
Ifte TnoA\is\ ejfe jpectMlis

ft.

modos clTcntiales fpccialifllmos , fciliccr in


tnodum MRionu , in modum fAJfiohis in modum

tuor
gtnir.

di per

VnhmnBi' Verbum crgo

yidieliiHHm aSHHttm

paQIonis cantilim, condicuit Verbura Adie(5tiQum pafHuum. Vcrbum crgo j4die-

HiuHm pafituHm efi,

fcccrunt,

Modus

efi,

e^Hoifignifi-

modum

/ignificandi pcr

efle diftancis

quodfignificat pafilonem tantum,

neutri

modum

fignificandi pcr

fub

effie

modo

fiuefubpriuacione vcriufque confticuic

Verbum Ncucrum. Vctbum crgo NeHtrum


(jHodnec aEiienem

nec pajfionemfignificdt

eft,

vt, viuo,

&c. Sieut enim aliqua neutra dicuntur abfo4< propter.


luta , non * per aliquem modum fignificandi,
} proptcr.
fed t per priuacionem ctanfitionis ; fic aliquod
Verbum dicitur Neutrum, non per aliquem modum fignificandi , fcd per priuacionem adionis>
Tt gaadeo. vcl pamonis, * vcl alcerius.
fio,

>l>

luxca quod notandum efl


quod Vcrbum
Ncutrum efl ab aliis fpecifice diflindlum.non per
priuationem adionis & pafHonis fcd per modum fignificandi fpecialem , qui efl modus fignifi^andi pcr modumfj^, vt cfl contradlnm ejfe
Qieciali, non efie adlionis vel paffionis , fed tjfe
,

jadiu figni-

Vnbi

wtmri.

didionis.

jpeciali alicufus alterius

Et

6,

dicas

fi

adlionis

generali*

non

licct

contradtum effi Jpeciali


crgo habebit modumr^

efl

vel paflionis

Verbum Neutrqm

8c Cic

Subflantiuum, quod

mgtrt
StibftMtiiU.

efl

falfum.

tra(5bum,

modo

a<5bionis

non ramen

Subflantiuum

Vcrbum

cat

abfolute fecundum

non contrahtbile

con-

([^generalc, vt

Subftanriuum

neutrale fignificat

de fi

ejfe

vel paflionis

non contracflum de

traHum

Verbum

modum

fiabeat

fignificat

namVcrbum

gnificac efle gcncrale

contrahibile.

crit

Dicendum,qu6d

Verbum Neutrum non

fignificandi

fe

ejfe

fi-

fed

con-

vt viuo fignifi-

effe vitae

&

fic

de

OflMMfff.

Modus
fub modo
nis

fignificandi per

efi

Vcrbum

rtducitMr

(juod fignificat per

cum

& terminacione conuenire.

(^ ntn

ttmr.

vtriuf^tte,

&

vocum quod non

ra.

Bit tfi fttunditm f^t-

modnm

&

frim gtiu-

8.

& paflio-

Cotootww. Verbum ergo

&

ad nationem

me diftin-

ejfe difiantis

a
adionis ,
paflionis , vt criminorte,
te. Verbum ergo Deponens non potefl effc diftinfta fpccies ab Adiuo
Pafliuo, nifi per tcrmifcilicet

pgnificatitne

modum

vtriufque , fcilicet aiSkionis ,

conflituit

Commune
Titp*M*ns in

quem tamen modum moderni Veibo

, moti cx di(Slo Philofophi i. Pcrihermeniasjcap.j.vbi dicit quodhoc Vcrbum*/?, * * imprtm


fignificat ejuandam compofitionem , quamfine extre-

rnis

non eft

intelligere

& tamen hoc Verbum,f//,in

omni vcrbo f includitur tanquam radix om- t intelliginium ideo compofitio omni Vcrbo inhxrct per lur.
quam Vcrbum diftans
Aippofito ,ad fnppofitnm principalitcr inclinatur & hunc modum
quidam* vocant eflentialcm Vcrbo,'quodnon ponnar.
cft verum ,quia non eft modus cflentialis gcne- hfi (ilfptTfnralifEmuSjCiim Vcrbo non dct cffe fimplicitcr, tta ncctdtntnlu.
fed fit pratcr eius intellcdlum efTentialcm. Ncc
etiam eft eftentialis fpecialis,cum non conftituac
,

<i

aliquam fpcciem Verbi , vt de fe patcr.


Itcm Vcrbum de fcfignificai pcr modum difiantis fed. Compofitio non ,quia modus effein-

X.

altcri,modo difiantis quafi opponicur; cr-

hxrentis

go Vcrbum habet Compofitioncm pcracfidens.


Hic autem modus fumitur aproprictatcaccidentali

Vcrbi , quz

cundmn

proprictas inharentis altcri Cc-

eft

cfte.

Compofiiie ergo

efi

modutfigmfican^i accidtntalit

yerhum confignif.cat proprietatem inhtrentis ficundum efft& ijua mediante,nrhum


Verhi, tnediante^Ho

difians afitppofito,

5Dffinititr

primh

etiTifoJitit.

Cr principaliter adfuppofi-

<wiW<jrr.LicctenimVcrbum,per alios modos accidentales , ad fuppofitum inclinctur, hoc


tamen cft ex confequcnti,& fpccialitcr,in quan-

tum

fupra

Compofitionem fundanturmodi

illi

raodus numeri , &cperficde aliis. Et huicmodo Vetbi , qui eft


fina,
compo/ftio , proportionatur ex parte fuppofiti meAasperfiftantis. Et ifte modus confequitur Vcrbum ratione modi ditifiantis, quiacum Vcr- ^idfit Vtr.
bum fit alterum exrremum in oratione, diftans a bum tjjt diJians,
fuppofito.&inclineturadfuppofitu.huius inclinationis principale,& comuniflimum principiii,
Vide 4 capiinter ca^tcros modos accidcntales Vcrbi eft cotft-

ipfam contrahentes

ficut

&

aliis.

7-

Cemfefilit
Virbi.

atcribuunc

vt, amor, doceor.

Modus

1.

dentalibus Verbi videamus. luxta

modum

pcr

Ktutrum.

COnfcqncnter

de modis fignificandi acciquod notandum cft , qu6d Verbum habct qncndam mo


dum fignificandi ,qui vocatur compefitio , dc quo
antiqui Grammatici mentionem exprefsc non

3-

4-

Capvt XXVIL

Vcrbum AdicAiuum adliuum.

cat tantitm aBionem, vt^arru, doceo.

tsjpiutm.

nijfimo yerbi.

& in modum vtriHfque. Modus Hgnificanmodum crtediftantis fub modo aftionis

tancum,confticuit

titt

1)6 modojignificandi acctdentali CommH-

neutri,

fiedi

59

fubdiuiditur inqua-

cfl fpecie differre,

plures partcs orationis poflint in vna voce,

Ec notandum

modos,

quod quidam. fecundum hos

fcilicct alionis, 8c pajftonis, neurri,8c

Com-

inVcrbo.quod falfum efl fed penes hos modos fpeciales fpccies


inVerbodiflinguuntur, cum non fit idemdice-

wV, diflingnunt genera


:

te , Verbum Anittum

& Paffiuigeneris

ic ASHuigeneris

&c. vt poflea

Paffutnm,

patebit. Patet er-

go ,qu6d ficut modus eflentialis generaliflimus


Verbi , diuiditar in modos efrcntiales fpccialcs;
fic Verbum abfolutc fumptam diuiditur in vct ba
ipecialia. Verbum ergo abfoluce fumpcuro priiuaAii diuifionediuiditur in Verbum Suhfiarttittum, yocatiuum, Sc AdieSHuum. Verbum Adiefti-

uum fubdiuidicur in Vetbum A^iuHm,


NeHtrum,

& Comrmme.

Scoti oper.

Tom,

I.

tavltima.

Verbum prius.pcr.
modii(5^incIinaturadidcm,quod habctmodnm
entis,(ed ille modus eft elTcntiaIis,vt di(flum cft.
Nccobftatjfi compofitio.c^ax cft modos inhtrenquia
tit, fimul ftct cum modo difiantis in Verbo

pefitio.Et

dico accidentales,quiz

licct

eidem

infint

& refpe^ftu eiufdcm

non ta-

men eodem modo,& fecundum idem nam mo

Cod

M S.

dus

diftantis ineft

Verbo i proprictate

effentia di-

ftinll*,Ced compofitio\ proprietate'wArfWaltcri

difiantis

Nec eodera raodo, *

quia niodus
ineft Verbo pcr fe, compofitio vcro per

fccundiim

efle.

accidens.

De modis

occidentalibM ^ecialioribuj

Scd infuDC
fecundu di-

i&nt
fccundum

ftantia
tc

difcrcpantia

Vetbi cuin
fuppofito ad
euDdeoi ftaum.

yerbiiO* inparticulari de Qualitatc.

Capvt

Pajftuumf

aliis

XXVIII.

raodis fignificandi accidentalibus

Vcrbi , qai funt ,

& quot, yidcamus & fe,

cun

I.

'

Grammatica Ipeculatiua.

6o
Donat.

c.

de

Vetbo.

Verbi ftftem.

Donat.citat.
&uillitiu
,

funt fcptem,fcilicet,6^/V<,

feu

Modu.

Verbi,

primo de Giualitate.
luxraquod notandum
tem Donatus intelligit,

tur in ioimzmperfeElam

&

modos

eft

&

formam

quod per

Glualita-

dat intelligercduos

fcilicet modum &


inNominc per Qjiualitatem dat induosmodos fignificandi ^fcilicet </'/'?/-

accidcntales Verbi

ficut

telligere

& in Pronominc pcc Qualitatem, demonfirationem, & relationem.


latiuum, Scproprium

tJModtis aiuem,vt eft accidcns VeTbi.fumitur

1.
Jiiodui fumi-

proprietatcrei Verbi ,quaz


difpqfitionis

tur afrefrie-

ficationis

tttte rei.

Vetbi ad fuppofitionem
indicij

D^nitur.

ejl

proprietas quali-

&

fnclinationis rei

vel

Inde

Pttus
lias

He-

trab.

de Verbo.

afficitur,

quando ad enuntian-

quod Petrus Helias

cft

diffiniens modtim

Modus efl varia animi inclinatio varios eitu


fed non, qnod modus fit ipfa
inclinatio fcd .qnalitas inclinationis
non ea,
dixit

effecim demonfirans

c$m-

pofititnem,

qotnaMmna inclinacurad cnuntiandum abus de


fubftantia. Scd mod^u vt eft accidens Verbi , cft
qualitas compofiiionii , qua Verbum inclinatur ad
fuppo'fitum.

Qa3Ed.^m qualitas cftanimae

4-

hoc

abanima, ficut&cartera Veibi


prxfcntansdiucrfosaffedus

eft,

caufara

accidcntia

re-

hoccft, difpofitio-

anims id cft priijs exiftentcs in anima. Et


ifte modus fignificandi qui vocatur >0(5f continensVerbum tAtiane cor.ipofitionif. compofitio
fequitur Veibum rationcfj^ difiantif: &fecunnes

dum
tioii quiit-

diuerfitatcmharum qualitatum diuerfifica-

xm.modta per qiiinque difFcrentias,


Jndicattuum

Terminm refolutienit efi

IHfinitium.

Hum

Jmperatiuum Optatiuum
,

8c JnftnitiuHm. Dicitur

quia omnibus

commuois

ipfum rtfoluantur

me

kgere

lege

fcilicct

autem

pcr

Coniuncii-

/rfinitiut/4,

cum omncs modi

vt diccndo,lego

id cft

impere

in

id e{i,indico

te legere

& fic

dc

Notandum fecundijm quofdam quod modo


,

finito in

Veibo .correlpondct cafus

in fuppofito

quae cft ratio principij

gcneraliter fumpti

cum ratio principij


quam in fuppofito
parte poft

jn Verbo

^fuffofiti.

tanquam

quod non

fit

eft

fimpliciter

vcl termini

verum quia
,

tanttimii partcantc

& ratio termini


in obliquo;

fi

fit

lan-

tantum a

modo

finito

correfponderet cafus fimpliciter in

&

folute

fed

cum quadam

additione,fcilicetfub

inchoatione,frequcntationc, &fic dc caetcriSjVt


feruefco, lelurio,patriffo,forbiRo,

&e.

De

Coniugatione 3 ts* fignificAUone acddentali Verbi.

Capvt XXIX.
cft de Coniugationc.f/?
autem Ceniugatiomodtufignificandi rem Ferbi,
proHt infltEHtur per diuerfas 'preprietatei temporum,
nurneromm , modorum ,
perfonarum. Vndc habet

VLtcrius vidcndura

Coniugati*
Vtrbi,

&

Nomine

fe flcut declinatio in
tio

in

nis

Nomine eft modus

quia ficut declina-

fignificandi

rcm Nomi-

prout inficdlitur pcr diucrfas proprictatcs

fic Coniugatio in Verbo eftmodus fignirem Verbi, prout inflcditur per diucrfas
proprietatcs tcmporum, numerorum,roodorum,
&perfonarum fed difFcrunt quod decUnatio at-

cafuum

ficandi

tcnditur pencs.inflcxionem vnius accidcntis,qui

eftCafus.

Z.
Ideo Donatus declinatienem fub Cafu comprehendebar. Coniugatio autcm attenditurpencs in- Donat. c. de
Verbo.
flexionem plurium accidentjum:idc6fub nullo

propric,& determinatcpoteft comprchendi; &


idei intcralia accidctia Vctbi numeratur.Quod
autcm Coniugatio fit Prima , Secunda , Tertia vcl
.^<iw,con(eques,vel inconfcquens , hoc totum
apartevocis attenditur. Et cx hocpatetquod
,

fitm

& volo habent Coniugationem,licet non Pri-

mam, Secundam,Tertiam,\el

De

Gluartam.

, quamPrifcia3nus,
Donatus comprchcndunt fub gcncre Prifcian.lib.
Vcrbi, vidcamus. luxta quod fcicndum,qu6d %.
Donatns cit.
fignificatio fumittir a proprietaterei Veibi , quz
Significnti
eft proprictas depencjenri^ adqucmlibet obliquii accidentalit.

fignifieationc accidcntali

poft fe

habentcm

fc in ratione

pcr fc ftandi.

modtu figntficandi
accidentalis Verbi , mediante quo , Verhum fignificat
proprietatem dependentia ad tjuemlibet ebliquum pofl
Signiflcatio ergo accidentalis

fe.

Sicut enim compofitio

cft

eft

modus

fignificandi,

fignificationem accidentalem vult intelligere

pcr

modum,qui

tionu, exigit in fuppofito,

cft t^viiMtzscompofitio-

modam perfeftantii,in

Forma,c[vx

cft

Noinine

pta,lcilicet a

accidens Verbi,idem
,

eft

quod

& ab eadem proprictate fum& fecunda-

modo eftcndi primartc

Befinitur.

Differtittfofitiont.

&

mo-

dum tranfeuiltis , * id eft, modilm dependentis


ad quemlibet obliquum poft fc. Et huic modo
fignificandi , proportionatur modws entii per fe
ftantit i parte poft in obliquo. Nam ficut Vctbum

4Pctrus HeJiasfupracitatus.
rcfpciJlu

dcpendcnte.

fcr compefitienetn exigit raodum en^titperfi

ftantis in quolibet fuppofito \ parte ante

rationeprincipij,fe habentis.
Jpecies in

diutfit,

funt pri-

vtrumquc eft falfum. Vndc dicendum , quod


modo finiro in Vcrbo , corre^ondct in fuppofito ratio pri^cipij. Sicut cnim Vcrbum pcrmodum <?j^,exigit in fuppofito niodum entisperfi
flanti^; fic

hi.

pcrfeftac forraae

mcdiante quo , Vetbum primo , & prmcipaliter


dcpendet ad quodlibct fuppofitam ante fe ; ira
fignificatio eft tnodus fignificandi , mediante quo,
Verbum prim6 ,
principalitcr dependet ad
qucmlibctobliquum poftfe.
Et hoc patct per Petium Hcliam , qui pcr

fed

6.
Vorm Vtr-

EtM

tunc vcl ratio tcrmini eflet in fuppofitOjVcI modus determinaret dcpcndcntiam Verbi poft fc in obliquo : quo pofito, modus non folura clfct qualitas compofitionis , qua Vcrbum
dcpcndcrct ante fe ad fuppofitum,fed etiam eftet
qualitas dependentia: Vcrbi poft fc ad obliquum:
fuppofito

Ccrrejpon-

fretjuenti-

&

aliis.

dentia Verbi,

meditatiuam

quia fignificant rem Verbi abfolutc vt iegOyfirbeo , vole , icfitm. Sed qua funt
inchoatiuas formae,
fic de cxteris,funt deriuatiua: fpeciei ; quae non fignificant rem Verbi ab-

& difpofitio-

jtfficit

;quiaqux funt

mitiuas fpccici

irifiniti

dum adVum dc fubftantia inclinatur.


5-

i/f(<>

proprietatem Ver-

catam. Et cx his qualificationibus

anima priijs

d*f*liuam, inchoatiuam,diminutiuam, Sc * defideratiuam.


uam.
V ei fotmzm perfeBam debct intelligij^;r-

* yerbi dependentiam ad fitppojitum configniji-

riibus

& fecundarium fignificat & diuidi-

Modtts

velinfiniti,

tjuam modtu fignificandi

bipermodumindicij, impertj, voti , dubij


circa

primarium,

fignificans qualitatcm

imperi), yoti,dubij

Verhi nihil aliud

ergo

<i

eft

accidentalii Verbi: rnediante tjuo

^eJfeVertl

Forma crgo eft modut fignificandi acciientalis


mediante quo , Vetbum modum exiftendi

rie.

Numeru/, Figura , Temptu, Per/ona, de qnibus fecundam ordinem videamus,


Coniugatio, GertM,

Accidtntia

Vtrbi

cundum Donatum

fic

Ver-

per fignificatienem aecidtntalem cxigit modumentisperfeflantis in quolibet obliquo..Vo- * ipfo Terbo


catur autem iftemodus fignificatio : quia * ipfa mcdiante.
nie

bum

Grammatica fpeculatiua.
medianre , Verbum reprzfentar proprietatem,
immediat^ fupra fignincatum Verbi fundatam.
t dicitur Mcidtntalu ; quia non eft efTcntialis,
generalis , ncc fpecialis > vt di Aum eft de compofirione.

uum

6i

&

fic de cacteris. Sed oportct practer hoc


ad vocis terminationem arteodcre, fi Tclimuj
genera Verborum fcruare.
:

Dicendumergoqu6d illud Verbum cft -^/?uum fiu aEHui generit,quod fiib terminatioie vocu
,

in o, poteii mutari in
ficat

De

Genere accidentali Verbi,

A P V T

lego.

verba, timee

ifta

fub

amo

vt

voce

XXX.

canc.

videamus. Gtntu in

vocitin

& fieqHentitis alfionemfigni-

r,

Et dicitat fiequentius propter

liceo

.
jtSinum.

mttue,

& huiufmodi

modum

Adliua

paflionis

quae

fighifi-

Vcrbum

COnfequenter de Gtnere

I.

Verbo fumitur

Ctnrn V*rki.

Jignificandi accidentalii Vtrbi

tattm dependtntia

ttBpgntfi-

Petr.Hel.ci-

rationt ttrtmni

trum Heliam

,
,

mtdiantt tjHO preprie-

Vtrhi pofifi ad obli(jHHtn ,fitb


Jtgnificat, Et hoc patet per Pcrti

qui

diffinit

tionera accidcntalcm

tatas.

Vcrbi, qua:

fub ratione tcrmini non contradi,


fed contrahibilis. Gtnui trgo in Vtrho tfi modtu

obliquum

Definitmr.

^ proprietatc rei

proprietas dependentiarci Verbi, poft fead

eft

ficatio accidtntalit

cum

fic

Genus per

dicens

{ignifica-

Genut tflfigni-

dettrminatiorit in d, vtl in or:

dans intelligere per fignificationtm aecidtntalem,


figniHcaciuum tranfcuntis , vt di6):um
eft, id eft , depcndentix ad qnemlibet obliquum
poftfc. Pcr terminaiionem ino, velin or,dat

modum

Jntelligere fpecies generis

quarum

diuerfitas

maximc

attenditur penes vocis terminarionem,


fecundijm Grammaticos , vt patebit.

Notandum qu6d haec diffinitio

non
^mUiilU eft formalis , fed materialis. (7fMf enim non eft
formaliteryj^^c<ro, quiavnus modusnoneft
ibfmtit.
Generis

alius, fcd Gtnut cft quafi qualitasyi^i/fMr<if

detcrminansjfiue fpecificansy^)fM*.Sicut
idtim* emftfitienim,

Ginut ftquitr fignific-

enim

fc habet

fe

habet

bi

non

Genm

eft

modm

Vcrbi ad

formaliter compofitio

diftumeft. SxcGfnnt
t>o,fed

& difponens.

fignifieMti-

Item

m*m.

vcl inclinatio:

vel inclinationis

vt

eft formaliter/^/fc<i-

* qualitas7^^f4/<Vnr ipfam contrahens,

*quafiyi/i-

pemns

vel

non

fic

Sed rnodm Ver-

iAfignificationem.

fed qualitas compofititnis

cempefitiontrn

ficut </
fic

cq|ifequiturVerbumwi/7o-

Ctntu,^gtnerando di6):um,quia vox vnius generis


:

Qupd autem aliquod Verbum


4AAiuum, Adiui , vel Pafliui , vel neutri ,

&

^ accidit.
Donac.cap.

ic Gintrt.

fir

generis

de czteris;
hoc maxime a parte vocis t attenditur. Et hoc
etiam patet per Donatum , qui tali modo diflipic
Genus Acliuum , dicens quod Geniu AEHHum efl
^Hod definit in o,& potefi accipere x,fitper o,&facere
txfe PaffiHum. Et quia

Verbum

fic

per vocis termi-

nationem, non magis determinat fibi adlionem,


qu^m paflionem ideo dubium eft , quare Verbum fub terminacione vocis ino , magis debcc
eftc Ailiui generis , quim Pafliui , &: fic dc cx:

teris.

Vnde dicendum
fic

licter

poft fe a<i obliquum

quod cura genus Verbi,


dependentiam rei Verbi

eft,.

ratio fignificandi

huiulmodi

Sc

rtnti/t

nem

vtl indtttrminationt

aEiiontm, vtlpajfio-

fignificati vt curro,ferueo

refpiciendo ad

; aliquando neutro , vxjpiro ,viMo;


aliquando aflione coniunda , depofita paffione,
aut e conuetfo , vt loquor, irafior, Inde eft , qo6d

nor, ampleElor

quoddam Genus

eft

Scoti oper.

Adiiuum

Tom.

I.

quoddam

Pafll-

inflix

,(,

ttam,vtflo ,viuo.

Vcrbum

Dtporuntit gtntris t(i,(juodfiibttrvu-

nationt vocit in r, non potefl mutari in

alHoHtm

fignificat
tjuor

depofita pafilont

ftquor ,vtrter , lucror

fcilicec

quorum
,

nifi

fignificat

alia

<i

pencs vocis rerminacioncm.

Verbum Communis gtntrit tfl


nationt vocit in

&

duo inueniuncut ,patior


non difFerunc przdidiis

gencribus

vc luElor

lator ,fruor

8.
Difiniwi.

foliim

& nafior &

& con-

Vel pafEonero depofic^

multa cius generis.


adlione

tjuod

fub ttrmi-

non pottR mutari in o

aSiontm ,

uem inueniuntur

&

con-

9
Cimmuut.

& paffientmfimul: quorum nofcilicec criminer

ofculor, inttrprttor, rhoror, vtntror

ampleEloTt

Urgior

txpe-

& alia nonnulla

deponencia , quar
apud Authores etiam inueniuntut in pafCua
fignificationCjVt cemitor, &c. Et notandum,qu6d
rior

hortor

ficut

modo finito Verbi.correfpondet


:

fic

raiio prin-

gcneri in Verbo corrcfport-

det ratio tcrmini in obliquo.

Ex

dit^is

concludo

qndd Verbum

prastcc

10.

habet tot modos fignificandi refpediuos , quibus dcpcndet poft fead


obliquum , quot habct , quibus depcndet ante
fe ad fuppofitum , fecundi^m fimilitudinem fe
habentes. Quod patci , quia ficut Vcrbum pet

numtrum

modum
per

fic

Sc perfinam ,

tjft

modum

requirit

eundem modum

in obliquo. Ec ficuc
exigir

modnm

tjfi

tntit

infuppofico:

exigic

modum tntit

Verbum

pcr compofitientm

ptrftflantie in fuppofito; ficpcr

fignificationtm accidentalemexigit

niodum^rry^

fiantit in obliquo.
ficut V<rbum pcr modum dillantis eximodum ptr ftfiantis pro fuppofiro ica pcr
cundem mbdum tfft exigit niodum tntit in oblfquo. Et ficut Vcrbum per modum compefitionit exigit modum entit per fi ftantis in ratione
principij in fuppofito fic per modum * gtnenVcxigit modum tntis per fi ftantis in ratione

II.

Item

gic

dos proporcionales f cafibus

qu6d

ita

generis, quac- #</< /i/w-

dam fignificant adlionem tantum, vt curro qux- /'**


dam paflionem tantuni, vt^rMtf.* quaedam neu-

termini in obliquo. Item ficuc

fub ratione termini

viuo

omnia verba neutri

vt di-

N/w/r**.

6lum eft & cijm huiufmodi dependentia fit aliquando adiione coniunda, vtomaff ; &aliquando paflione coniunda, \x.amorate; aliquando
tam adjone, quam paflione coniundla , vt fr'm';

quat fub voce

adionem fignificant.
Vetbum Ntutri gtntris tfl quod fub ttrminationt vecii in o, non potifi mutari in r, &fHb indifiiPaffiua

Gtntu confequitur

generatur a voce alcerius gencris vt vox Pafliua


gencrata a voce Adiua.

Tcl PaiSuu.

propter

tiits

cipij in fuppofito

Vcrbum ratione
fignificationit. Et vocatur ifte modus fignificandi,
fitionis:

Pajfiui gtntrit tfi , qued fubttrminationt


J.
pottHmutari ino,& fitefutntiiispaffio- P*pHHm.
titm fignificat , vc amor , itgor. Ec dico fittjutnr,

Vcrbum

pcr

**

mo-

realibut
Vcrbi fu- t
tnodis.
peraddicos , exigic in fuppofito rationem princiex confcqucnpij, aliter,& alitcr coniundlam,
ti aliud
aliud fuppofitum ; fic eciam Vcrbum
pcr modos proporcionales cafibos gcncri Vcrbi
fupcraddicos Vecbum exigic in obliquo ratio-

modo

&

&

nem

ccrmini,aliccr

& alicer

coniundlam

Sc ex

confequeuti aliura , 6c alium obliquum.

Norao

Grammatica fj^eculatiua.

6i

Notanclum ergo j quod

11.

ficut intcr

modos

fi-

gnificandi Verbi,quibus dependet ante fc ad fup-

pblitum
Vnil* etn-

firHSit trnJiiiuMjiff intranfitiu.

modus depcndcndi ad Nominatiuum

videtur efle principalis.Vndc con{lcu(5l:io intran(itiua

Vctbi

cum Norainatiuo

xime vidctur

a partc antc,ma-

clTe incranfitiua

quz

potior eft

& * quia fola pcrfcda Hc intcr alios modos


& dependcndi & a parte poft ad
obli^uum modus dependendi & tranleundi ad

aliis

tranfcundi

A<fliuum

videturefTc principalis. Vnde

&con-

* iattaofiti- (Irudio * tranHciua Vcrbi , & Parcicipij cum


aa.
A6tiuo maximc videcur ciTc tcaniitiua:qua: maxi-

me cft

euidcns intcr alias conftru(^ioncs tranfilciuas.Et hoc atccndentcs Grammatici.pofucrunt

quacdam verba tranHtiua didtummodum tranfeuntis habentia , vt amo lego. Qusdam gutem
abfoIuta,id eft,huiufmodi dependentia,& tr^nfi,

tionc priuata, vty?P, currot viuo,amlfHlo,fedfo,Jpiro,


huiufmodi.

&

modftt fignificandi

rem Verbi ,prout caiitfub iiffe-

rentiamfuturi temporit.

Et

inftetur

fi

Deut

& inttUigere Dei

ejje ,

Detts inteUigit : tzmcn

eft;

non

cadit fub aliquam dif-

non fcmperVcrbum

fercntiam tcmporisjcrgo

modum

&

difFercntiam ccrapocis reqairic.

Rcfpondctor qu6d licet ejfe & inttlUgere Dci, rion


cadanc fub aliquam difFcrentiam tcmporis , tamcn cadunt fub aliquam difFercntiam actcmitatis , fecundum noftram apprehenfionem , vt difiipra

(k\im eft fuperius *.


,

6.
Sn tjt atei'
pcndcat ante fe ad fuppofitum : ncc poft fc ad ^w" "reO^aC
obliquum. Poteft tamen refpedn Aducrbiorum uum.

tcmporalium dici aceidcns refpcdiuum ; quia


incongruc dicitur , fortaffi Socrates currit cras,
vcl Plato diffutttt heri. Et fic patcnt modi fignificandi Verbi cfrcntiales ,
accidentales dcclaratiui , qui funt ,
quoc funt ,
^ quibus propcie-

&

&

'De Perfona , Numero

^ Figura Ferbu

Capvt XXXI.

DE

Perfona,

cendum

yerhum

tntt-

tuat ferf-

dcm

Numero,

& Figurtt

in

Nominc.

cft ficut

in

ab

proprietatibus fumuntur vcrobique

cif-

Capvt

liccc

XXXIII.

difFcrcnter, quia

^ftr firu

n^n inhnrentem

vtrbii

tfi

* defe

:fid vt res Verbi applicabilis


reifuppofitifiihfifientii perfi ficundum proprieta-

tes to^uendf.

tri-

tAduerbij,

Vcrbo di-

Nam

/aediante, Verhnmproprietatemlo^uendi confignificat

ftrftn

&

tatibus otiuntur.

'De modojignificandi generdijfmo

Numerus^ic Perfon4\n(\mt VerHMm, d^nuho, npn ex proprictate fuae rci, pcr fc loquendo,
pteritm k
fcd Vf. proprietaterei fuppofici,quod pacec de
fuppofito.
Perfona. Nam Perfina efi modui /tgnificandi , tjuo

fUx.

Vnde

/'ry/3incfl

Verbo, cx aptitu-

dine atcribuendi fuppofico, fecundum vaciam actribucioncm.


Terfina auccm Vcrbi diftinguicur pcr triplicem di^crcnciam , fcilicct Primam , Secundam ,
Tertiam. Vnde illud Vcrbum dicimus eircprim<e

&

perfint atrribiitum,

quod cft applicabile fuppofi-

.to,prouc ftac fub propriecace loquendi de fe,& fic

Ec ex hoc fcquicur, quod illud Vcrfcum eft nullius /"^r/Sw* , quod fuppofiro fubccrr
to modo loquendi non cft applicabilc. Ecco.de aliis.

dcm modo diccndum


ra

eft

de Numero

ic Figu-

&c.

MOdus

modum adiacmis alteri , pcr modum ejfe , fignificans ipfum fimplicitcr, id cft ,
abfolutc dcterminans. Et quia Participium fignificat pcr modum ejfe , ficut Vetbum , ideo Aducrbium detcrminat Participium , ficut Vcrbum : licct * Ad-

determinare non poffunt^cilm Participium compofitionem ,


modum Verbi non habeat. Et
iumitur ifte modus dctcrrainantis i proprietatc

&

terminantis in re.

Aduerbium etgo cA pars trationit , figmficans


permodum odiaceNtis alteri, ^utdper modtmeffe

fcicndum, quod ficuc in rc extra,tempus


confcquitur ipfum modum ejfe , ficut mcnfura
xncnfijir^tutn ; fic modus tcmporis fccundum efie
rationis, confequitur modum r^,qui eftmodus

iufinodi-; quac

flaxus,

vt cft accidcns Vcrbi

efl

meditt

fignificandi accidentalif Verln, juo mediante,Verhttm


cifra

dum

rem

modum

temporit confignificat. Et fccun-

diuerfitatem huiufmodi

tempu/

jpei ttes difFcreiitias

vel proprietatis,

diftinguitur,fcilicet

per prtjfens , prateritum , Sifuturum.


fins

frtttritum.

& fucceflionis.

Tempm crgo,

4.

Trtfint.

dc Aduerbiis ex-

clufiuis,quacfuntr<^lw<?^fl ,filummedo,8c

eft

Tempus pra-

modfufignificandi rem Verbi, prout caeUt fiib


Tcmpus prateritum

diffefentiam prAfentis temporis.


eft

madutfignificandi rem Ferbi ,prout caditfitb dif-

ferentiam prtteriti temporis, Tetppus fitturum *fl

modum

hu-

propter modum fignificandi per


excludentis , pofTunt detcrminare omne

quod habet fe per modum exclufibilis.


Sed modum exclufibilis , non habent fol&m
Verba, vcl Participia, fed etiam Nomina, & alijc
partes orationis habent ipfum idc6 ifla Aduerillud,

bia, per huiufmodi

lcm

1.
I>efimtttr.

ipfum efle abfilute determinans.

VJ-tim6 de 7?OT/>or*diccndum cft.Iuxtaquod


jcft

Partici-

uerbium dicatur Adiediuum Vcrbi , fccundiim piam.


Prifcianimi. Hoc eft ided , quia Aducrbium fePtifcian. HK
cundiim omncs fpccics cius * dctetminat Verbii, II.
fcdnon Participiura:qiiia Aducrbia dctcrminan- * e(l natum
tia Vcrba gcnera compofitionis , & gcnera fni detctaiinamodi, qui cft qualiras compofitionis, Participia

terminat ea, quae per modum ejfe fignificat : liccc


dc aliquo modo eflentiali fpeciali,& accidentali,

XXXII.

I.

jtJutrbium.

&

poffit alia dctprminare,vtpatet

pefinitur.

fignificandi pcr

Et notandum, qu6d Aducrbium de fuo modo


fignificandi cfFcntiali generaIif]imo,tantumdc-

'De Tempore yerbi,

Capvt

fignificandi eflcntialis gcneralifli-

mus Aduerbij, eflmodus

fignificat,

Tmifut.

cap.

Notandum quod tempttt non eft accidcns rerpediuura Vcrbi , cum fccundum ipfum non dc-

modum

eflentialem fpecia-

&

\ Participio
, habent etiam alia i Vcrbo ,
determinarc : vt diccndo , Hemotantttmmodolegit.

Similitcr diccndo,fwfrptfrfcf,hoc Aducrbium,


fw,propter modum fignificandi accidentalem,
qui eft modus vt alteritu , conftruitur cum Genitiuo habente fe pei modum ,vtcHifu,
ficde

&

aliis.

De

f^uomtdt
inifieat.

fim'

Grammatica fpeculatiua.
De modu fignificaneU

ejfentialibiu fubal-

6j

menfur2,continuz,vd difcretc Et fub hac fpecie comprehcnduntur Aducrbia feparandi , vt


fetrfum retror/tm , & huiufroodi. Et hoc vel pcr
,

temis Aduerbij.

modum rcquirentis menfuram vt ^ueties ^uan'


tum vel pcr modum refpondentis mcnfuram, 8c
,

Capvt XXXIV.

funt

fic

ifta

Aduerbia msdtum,parum, mtdicum^i-

nimum,minime,fimel,bu,ter,quater.

SVb modo cflcmiali


duo modi

gencralifllmo Aduerbij,

cfTcntiales fubalterni continentur.

Quorum primus eft modus fignificandi pcr modum dctcnninantis Vcrbum,vel Participium rationc fignificati. Secundus modus , cft
DnfU* m0dtttfiinifuX' gnificandi pcr modum detcm^inantis

modus fiVerbum,

vcl Participium rationemodi fignificandi.Et hos

di.

Doaac. c. dc duos modos Donarus a^^llAt Ji^ficationem AdAdiurU.


ficut pei ^HMlitatem in Nominc , dat
uerhtf.

Nam

intelligerc

modum communis,& appropriati;pcr

^Holitatem in

relationcm

formam

&
pcr quMlitatem in Verbo, modum, &
Pronomine, demonftrationem ,

per fignificationem in Aduerbio,

fic

dat intelligcrc duos

mcmora-

cos.

tKn.

modos

eficntialcs fubaUer-

Et notandum.quid Donatus appcllat Aduerbium quantitatis difcretz , jlduerbium numeri,


non qu6d dctcrrainet Verbum , vel Participium

dcterminat rcm Verbi ratione mcnfurx di/creta,


eft numerut : vcl ide6 , quia reprx-

cuius fpccies

tio

modum fignificandi. Aiia eft fignificaqux idem eft quod modus fignificandi &

cnim multoties iterata numerus caufatur;


ptopterca a Donato Aduerbium numeri nuncu-

tate

hsc cft aliain Adacrbio,alia in Participio,&alia


in Intcrieftionc,qui modi fignificandi funt.Quis
autem modus fit fignificdtio in Participio , & Intcric6Honc,poftea patebit.
SignificMio in AdMerhio , vt di(^um eft,p/? modtu
MtdMsfymJieandi Ad- fignificandi,<jMO mediante,AdHerbiHmreprd/entst fpe-

Aduerbium

^iM/fMfAT fignificat per

determinantis rero Vcrbi

modum

vcl Participij ratione

& hoc duplicitcr , vcl pcr modum rerem Vetbi,vt ^ualiter, ijiiomodo vcl pet
;

modum refpondentis ad

qualitatcm,vt</0^r,piv-

denter.

Aduprbium vocandi, eft quod Verbum ratione

1,

ricelege.

Sccundus modus

fignificandi per

medum dctcf-

minantis rcm Verbi.vcl Participii rationemodor

-r

1-

-t-

lerb""*

'

'.

uetirmtnare

rum lignihcandi,aiuiditur in tres modos, icilicct mtdumSni-

modum fignificandi permodumdctcrminan-

in

tisVcrbum,vel Participium ratione Compofitionit:


Sc in modum fignificandi per modum detcrmi-

ucrbio,fcd eiTcntialis fpccialis, nifi pro tanto dicatur accidcntahs ; quia eft cxtra rationem Ad-

nantii

uerbij abfolute, vt prius didkum eft de qualitate


Pronominis in Pronominc.

tAtione

Vcrbum

fignificandi

ratione7^#r*f

fitandi.

Trti^ieies.

&in modum

pcrmodumdcrerminantis Vcrbuin

ifualitatif,

fiue

modi:qui dicuntur

Irtdictt-

tiuHm,0ptatiuMm,Imperatiuum,8cc,

tis

ex

prout ad ipfum v*<mdi.


rcfoluitur fubftantia vocatiui vocata, vt,o Hen- * Uimt

atus exercitandi determinat

aut rationefignificati , aut ratione modijignlficandi.


Vndefignificatio non eft modus accidentalis Ad-

uerbij exparte rei fignificata,is^

u^
QuaUtatis.

cialem modum determinandi yerbum.velParticipium,

Ve modu ejpntialibud JfecialiJ/tmu z4d-

Doiut.c!t3t.

patur.

&

rcm Vcrbi eirc iteratam


fic funt ifta
Adaetbii, bis,ter,quateri vel rcprxfcntat rem
Verbi efle itcratione priuatam , vtfimet. Ex vnifcntat

quircntis

ficMtionem,Sc

de

dicitur dcterminarc Vcrbum ratione ram;quia

qualitacis

orationis aggregat in fe tria,fcilicct vocem ,Jini-

c.

^^i-rrtt.

Cnr alipia
; ciim etiam po(Et dctcrminare
aliquod Verbum,quod nullius eft numeri, vt di- dutntitr Uucendo iegere/emel,vel amare bi4^er,ftater,SeA idco *""

Nam qua:libet pars

o.

ratione numeri

nos * mediatos.
Etnotandumeft, qu6d duplcx c& Jtgmfic*tio,
vnaqua vox refertur ad f cflc , & per quam vox
formaliter fit didio , vt prius didum cft Sc hoc
eft eflcntiale cuilibet parti.

Donac.

Modus fignificandi pcrmodum dcterminanVcrbum ratione compofitionis, eft modus figni-

ficandi

Vcrbi:

pcrmodumdeterminantis inhzrcntiam
in quatuordecim modos

& fubdiuiditur

14.
Ratitnt temfofi'**'"*'

>4 ^*'

quatuordecim fpccics Aducibiorumconftituentcs, Iquz funt Aducrbia ifT*fpecialifiSmos

parte modifignificandi.

gandi,dubitandi,aff.rmandi,negandi,modificandi,de-

Cajpvt XXXV.

menjhandi,ordinis,fimilitudinu,euentiei,prohibendi,

Aduerbia
determinant inhzrentiam Verbi,
fub ratione requircntis caufam, vt, cur, quare ,
huiufmodi. Aduerbia</^ir>Mf/determinantinhztcntiam Vcrbi , fub rationc dubitationis , vt,
forfan,forfitan , &c. Aduetbia afirmandi dctcrminant inhzrcntiam' Verbi ratione aflirmationis,
huiufmodi. Advel aflenfus vt, etiami certe ,
ucrbia negandi detcrminant inhzrcnriam Verbi,
fub rarione negntionis : vt thaud , non.m^ut. Adaerbia ir4n</i fub iftis duobus modis contincntur.Aducrbium modificandi dererminar inhzrentiam Veibi, fub ratione neceflitatis , contingcneUgendi,congregandi,re/idendi,exchtdendi.

modis fiibaltcrnis Aduerbij,


SVb his duobus
eirentialcs fpecialifilimos dcfcenad modos

damus. Primus , cft modus fignificandi, per mo-

dum detcrminantis Vcrbum,vcl Participium ratione rei fignificat:& diuiditur in quatuor fpe-

quatuor fpecies Aduerbiorum


conftitucntes , quae funt Aduerbia loci, ^ualitati/t

cics eficntiales

^uantitatUfVoeandi.

8.
jtdunUa lo- bi

Aducrbium loci,e(i quod determinat rcra Vcrratione loci.Et hoc duplicitcr,vel per modum

requirentis locum,vel re(pondentis ad locum. Si

per

modum requircntis

hoceft quadruplicitcr:

vel eft in quo , & fic eft vbi ; vel a quo , & ficcft
vnde vel ad quem, & fic eft qoo ; vel per quem,
;

& fic eft qua.


cum,fic funt

modum refpondentis ad loAduerbia , hie,ibi.Ulic,indejMtm,

Si per

ifta

9'
flMoatitMtii.

^uantitatis fignificat per

modum

dotciminantis icm Verbi, vcl Paiticipij, ratione

'"""**

&

tiz,pofl[ibiIitatis,vcI impoflibilitatis,

& fic intel-

modo de aliis. Nam

Aduerbia habent
ferc idem pro figri ificato
pro modo fignificandi, ficut hoc Aduetbium ,fmi , dc fuo fignificato fpeciali imporrat euentum :
fignificat
f>ermodumeuentus ; & ide& cognito fignificato
pccialijcognofcitur
modus ugnificandi : quia
non
B 4
ligitur fuo

HnhitMdi.

Aftmandi.

&

&

&

Sc huiufmodi.

Aduerbium

interrogandi

&

Ntgaudi.

tmramdi.

^edift audi .

Grammatica (peculatiua.

64

non difcrcpant nifi pcnes rationem


lutum & comparatiuum.

Modus

fignificandi pcr

verbum,ratione madi

modum

qui

ficut

abfo-

^emodofigntficandi ejfentiali generalifdetcrminan-

tis

gu4littem.

tionis

Vm j^eciti.

mos

duas fpccies Aduerbiorum conftitucntes;

fubdiuiditur in duos

modos

fpecialifli-

qua: funt AduetbiaO/'f4n</,&/'o>'Mi.Aducrbia


Hortandi.

hortandi detcrminant

inhairentiam Verbi

ratione exhortatjonis exprimcndae

fub

Aduerbiinn eptandi dcterminat inhxrcntiam


Verbi , fub ratione voti , vcl defiderij , vt vtinam.
Modus fignificandi per modum dcterminan-

Oftandi.

Determinant
tempus dut
fketits.

Verbum,fub ratione temporis.fubdiuiditurin


duos modos fpeciales,duas fpecies Aducrbiornm
conftitucntes fcilicet Aduerbium temporis interrogatiuum,Sc reJponJiuHm. Aducrbium temporis
tis

Interregtti-

interrogatitium

modum

fignificat pcr

det^rmi-

lub ratione temporis , per modum inquirentis tempus, vt ^uande Aduerbium


He^tnfii4Mm. tpmporis refponfiuum , fignificat per modum determinantis inhaircntiam Verbi ratione tempo-

Verbum ,

nantis

uum.

.'

jris,

fub raodo refpondentis

vt

nunctnuper,

Et notandum,qu6d nulla fpccics Aduerbij detcrminat Verbum fub ratione modi fignificandi
pfiTentialis gcneraliffimi ipfius Verbi fcd fub ra:

tione

modorum

vt vifum

i8.
Donat.

cita'

tus.

fpecialium

vel accidentalium,

XI.

quod

ficut

modus

fic pari

modos

Jianit fr*"
tnifft.

modos

fub-

modo Aduerbium

fimpliciter

&in Aduerbium

ratione

modi

fignificandi,fubdiuiditur in Aduerbium

detcrminans
i;ie

1.

Verbum

lAtione compo/itienu, ratio-

oriri

Itcm Aduerbiuin determinans Vcrbum

cum modi

fignificandi oppofiti, in

ne compofitionis fubdiuiditur in Aduerbium

quod idem

a fubfiantid ,fiue vniti cum


eft.

quifipartem Nominis

&

ratiointerr

Item

Aducrbium detcrminans Verbum ratione modi


fiibdiuiditur in Aducrbium hortandi , & eptandi.
Itcm Aduerbium determinans Verbum ratione
temperis
fubdiuidifur in Aduerbium retjuirens
tempus;Sc Aduerbium rejpendens tempfu,de quibus
omnibus di^^^vd eft.
De Cemparatiene ,/p*cie, Bcfytfra dicendum cft
hJe, ficutjnt^pminc. Ef fic patcnt modi fignifi,

fijnt ,

differen'

k Vtth.

non partem eirentialcm

3Definitur.

Et dicitur participium,
partcm Verbi capiens,

id eft,

modum eflcntia-

lem vtriufque. Et quidam dicunt quodParticipium fignificat pcr modum entis, & per modum
quia tunc Participium non
ejfe, quod falfum cft
cftct ab vtroque diftin(^um fpecificc , quod eft
;

&

Ratit eiut.

ftatim apparebit.

De modfi fignificandi
ternis

ejfentialibiufitbal-

j^ecialijfimis Participij.

Capvt XXXVII.
SVb modo

eftentiaU gcneraUffimo Participij


ad modos fubaltetnos dcfcepdamus. Diuidi-

turautem modus(^

fubaltcrnos.Primns modus

eft

& accidentalcs Aduerbij qui


& a quibus prpprietatibus fu,

genertslii.

Et hic modus conftituit Participium

Secundus

jfithjlantiuum,\t ens, exifiens.

modum ejfe generalis

participium vecatiuurn

Tcrtius

Eius diuiji
fubalternM.

niodus fignifican-

modum ej/e ^generaliter re^eSbs cuiu/libet efie

fpecialis.

tuit

modos

indifiantit, in tres

minationis prepria tantitm. Et hic

ipiintur.

ti

Participissm eigo,eJlpars orationis ,fignificansper

modum cife indiftantis

ordinis,fimilitudinii,euenti4s,prohibendi,eligendi,con-

funi,& quot

figni- Eiui

ipfum Participium in fuum fuppofitum in conftrudione,& in fitu coUocatur.

fignificaAdipet

eadem

Participium a Verbo diftinguitur,& per

rogandi,dubitandi, affirmandi, negandi, modificandi,

candi eftentiales

Verb.

voce poffint fundari. Et pcr hunc modum

di per

modi,Sc ratione temporu.

gregandi,demonfirandi, refidendi, excludendi.

tt

fignificandi.

Item Aduerbium detcrminans Verbum ratio-

modi

cum

fumptum,

cjHalitatis,& vocandi.

ije

& in

proprietas fluxus , & fucceffionis j & in hoc modo Participium ^ Verbo non difcrepar,
Modus autem indifiantis a fubftantia, feu modus vniti fubftantix , fumitur ab eadcm rei proprietate in Participio,a qua fumitur modus adiacentis in Nominc & cempofitie in Vcrbo & hacc
eft proprietas inhxrentis alteri fecundum efte.
Et non cft inconueniens ab eadem rei proprietatemodos fignificandi diuerfos,non oppofitos,

Aduerbium determinans Verbum ratione fignificati,fubdiuiditur in Aduerbium loci, quaatitatu,

10.

qua: eft

fpecialiffimos defccndendo:

Diuidicur autem Aduerbium , primoinAdqerbium determinans Verbum ratione fignificati

Participio

rei proprietate oritur

quofdam modos fignificandi accidcntaies modis


^ccidentalibus Nominis,& Vcrbi confimiles , vt

diuiditur in Aduetbiafpccialia.

Rntio diui'

notandum , quod modus effe in


Verbo.ab cadcm

fignificandi eflentialis

generaliffimus Aduerbij diuiditur in


alternos ad

I.
fignificandi per Partieipium,
Cenuenit
indiftantis a fubftantia. Circa quod

inconuenicns.Sed pro tanto dicitur Participium


capcre partcm Nominis
Verbi quiahabet

1%

modum efie

cfrentialis generaliffii-

modus

&

funt Pronominacum Przpofitranfitiue


tione per Anoftrapham prolata
cumVcrbis a parte p6ft conftruiia. Sicctiam

dum Prifcianum,

patet

fignificandi

musParticipij,eft

fitbfiantia,

eft.

Et notandum qu6d Donatus pofuit quatdam


Aduerbia fpecialia perfonalia ; quac tamen Aduerbianon funt,ncc Vcrbum rationeperfonacdeterminant : quia ctiam polfunt adiungi Verbis,
qua: funt nuUius perfonE,vt dicendo legiturmecum,amatur tecurn. Vnde dicendum , quod fecun:

Pfirciaa.lib.

MOdus

ficandi

hodie.

17-

Capvt XXXVI.

vt eia age.

Participij.

fimo

eft c]u*litai inclina-

Dtt*rfnin4ni

eft

modus

cft

modus

vtnominans

fignificandi per

modus

reffeSuno-

SubnHti-

uum.

confti,

vecans.

modum

Vecatiuum.

ejfe

Et hic modus confti^diefliuum,


Patticipium ^dieEiiuum.

Ipecialis aEHenis,velpaJfionis.

tuit

Et fnbdiuiditur
nis

ifle

modus

fpeciaUs aftio-

eftmodus

fpecialiffimos. Primus.,

per

effc

vel paffionis in quatuor modosefTcntiales

modum

aEHenis tantum ;

fignificandi

& hic modus confti-

^uit Participium ab aSliue defcendens

Diuifie

Ad-

ieSiui in
qutttutr

mt-

des.

vt legens,

Aaiuim.

modus fignificandi
^et modam pajftonis tantum ;& hicmodus con-

Pnjfiuum.

amans. Secundus

ftituit

modus

Participium

Jk

eft

Vcrbo/^ft^aodcfcendens^vt

amatMt,Ul$u. Tcrtius cft

modus

fignificandi per

modum

Neutrum.

Grammatica fpeculatiua.
vnoAamneutrim :ic huiufmodi modus conftituit
Participium a verbo neutro dcfccndcns vtftans,
currens. Quartus cft modus fignificandipcrmo,

dum vtriufque
CmmUHt.

fimul

& hic

modus

conftituit

Participium k Verbo communi dcfcendcns, vt crimtnans,crimtnattu,8c huiufhiodi.

Et/icpatet

6.

quod

ficut

modus efTentiah^s gemodosfub-

alternos,ad fpeciaUinmos defccndendorficetiam

Participium, fimpliciter

fumptum ,

efle

accidens

fub

modo

Opiniuut

depcndcntis adipfum '*'"^*^f*'

Alij ponunt aggregatum formalitcr


tamen per rationcm accidcntis. Et quia
omncs iftae pofitiones habent forte dcfcnforcs;
idc6de fignificatoParticipij difputantibus rdin-

fubictftum.
:

quantui*

diuiditur in

participiumy^4nriMm,& adieEiiuum , & vocatiMum. Adiediuumfubdiuidicurin<f^fMm , pajfuum,Heutrum,Sc commune.

t.

quod qividam po-

nqnt aggregatum cx vtroque,fciIicct cx accidcnte,& fubiedo. Et quidam ponunt illud folum

eire

neraliflimus Participij diuiditur in

65

termini concreii accidentis-,

De modo Jigmficandi

Coniun&ionu tam

quam /hbal-

ejjentiali generalij^imo ,

ternoj^ecialijitmo.

De modu JignificAndi

accidentalibM

Capvt XXXIX.

Parficipij.

MOdus fignificandi

Capvt XXXVIII.
I.

dentnliiPnrticipij.

Donat.c. de
FMrtififit.

COnfequcntcr

de modis CgniHcandi acci-

dentalibus Participij videamus.Sunt autem

fecundum Donatum

fex accidentia Participij,

fcilicet ,/ignificatio,genM4, ternpw,

numerM,figura,

r4/w.Significatioin Participio,fccundiim

&

pio,

X.

Ex hoc

quod qucmcunque modura


Veibum exigit poft fc in obliquo,
ratione generis, eundem cxigit Patticipium poft
fe in obliquo, rationc fignificationis. & hic modus cft modus fignificandi in ratione tcrmini abfequitur

fignificandi

folute,& non contra6li,tamen contrahitur: vt diI^faprac.is.

{kam

Qu6d autem aliquod Par-

de Verbo *.

eft

ticipium

fit fignificationis iCiivx , vel pa(Iiuz,&


de aliisjhoc totum de partc vocis attenditur.
De genere,numero, figura, ca/it , Scper/ona , ^cut
5Accidtnmlis in Nomine didum eft, intclligitur hic:& dc temm*di,fuimH. poreeodcm modointcUigitur hic , ficut diftnm
tuaHtur i
cft de Verbo.Sed tamen notandum,qu6d Nomi-

lic

fubfiMUi.

na Adieifiiua,& Pronornina,quae funt Adicdliua,


Pat ticipia AJiediua,habcnt caftH,nHmerum,ge^
nue,&c per/inof, no cx parte fua: rci,per fe Joquendo fcd ex partc rei fubicdx. Nam fignificaturn

&

iftorum nonftat per fe , fub proprietatc agendi,


vel paticndi , a qua oritur genM ; ncc ftat pcr fe,
fub proprietate vnius,vel plurium,iqua fumitur
numerus , cum accidcntia numercntur adnume-

rationem fubicdorum
proprictate termini

ncc ctiam

vel principij

ftat
,

per fe.fub

a qua oritoc

cafus non cnim tali dependcntia conft;:ulio


cnunciatur ,
terminatur ; nec etiam ftat pcr fc,
fub proprictatc loquendi , ^qua oritut pcrfona:
:

&

fcd

rcs-

fubicbi per fe fub

confiftif.

Vnde dida

iftis

proprictatibus

accidentia infunteiipcr

attributioncm fui ad fubicftum , & ide6 etiam


huiufmodi adiediua requirunt didaaccidentia
in fubieftis, non per modos fignificandi propor-

modum coniungentis duo extre-

Sub modo cflcntiali generalifllmo Coniunmodos * fubalternos , per diuifionem

lionis, ad

duo cxrrema/fr vim, & in modum coniungemis


duo extrema per erdinem. Et hos duos modos
Donatus iif^^c\\iX.potrftatts. Et habct fe fimiliter
poteftoi in Coniun(5tionc , Gcm ftgtificatioin Aducrbib. Nani Cicux/ignificatio in Aduccbio,confiftit

in rpeciali

modo dcterminandi

ficandi Participii eftcntiales,

funt

&

quot funt

fgni-

& accidentales, qui

& ^ quibus, proptietatibus

oriuntur.

Dc

hoc intclligendum
dc fignificato cuiuilibcc

fignificato Participij

cft, (^uod intelligitur

CtniunOionit.

Donat

cip.

de C<nMfr
Hitne.

(xcpoteftoi in

, 8c per ordinem. Ex hoc patet qu6d


Coniun6bione npneft modus fignificandi accidcntalis , nifi pro tanto, quia cft extra
rationcm Co.niuuftionis fimpliciter,& abfulutc fumpts, vt didtumcft de fignificatione in Ad-

gendi^/rz/iwi
poteftoi in

ucrbio.

Modus

fignificandi per

modum

7-

eeniungentis

duo exrremaper vim,eft modut fignificandi,^ vniendi


duo extrema , ^ua inter /e dependemiam non hahent,

duo Subftantiua,vel duo Adiediua , vcl duas


orationcs,intcr fe ordincm non habentcs. Et di-

frimus mtdus.
vnitntit.

vt

modos cftcntialcs fpccialiflimos.


Quorum primuseft modm fignificandi per tnodum
uiditur in duos

ccniungentts duoextrema inter/e,

Diutditur in
dutt.

& r*fpelu alicuim

modus conftituit Coniundbiones


copulatiuoi.Secimdus modus edmodm fignificandi, CtpuUtiua.
per modnm conittngentii duo extrema inttr fe,^ di- * difiungenftinguendoearefpeEbi tertjif.Et hic modus conftituit
Et

tertif.

ifte

Coniundioncs difikn5Huai,de quibus Boctius dicit , quod ConiuniHo difiunBiua/entit hoc , ^uodea

DifiunfHuM.
Boct. Iib de

qu* coniungit.fimuleffenonpermittit.
Itemroodus fignificandi pcr modumconiungentis duo exttema /ecunJkm ordinem , eft modus

diuifiooibus.

&

iungit ptr tr^

vnientis

duo extrema pcr ordinem

diuiditur in duos

modos

exparte ante

modi

6.
fpecialifC-

Coniuntionc,confiftitin fpecialimodo coniungendi. Et iftiufmodi modus cft tnodus coniun-

tionales,fed fimiles:fcilicct,fimile^*w, fimilem

patent

Definitur.

defcendamus. Diuiditurautem iftemodus con- tnos.


Due Mtdi
iungentis duo extrema , in modum coniungcntis

numerumSmWem cafitm, Cimilem per/onam, requific

Ceniunllh

inafignificans.

mos quorum primus


modum coniungentis duo

runt, vt poftea patebit. Et

fignificandi

extrema.

&

eftpars orationis ,per

Gram-

mat^cos idcm eft,quod genus in Verbo, & ab cadem proprietatefumitur.Genus autcm in Verbo,
vt didlum cft, eft modus fignificandi per modum
dependcnti* Verbi ad obliqnum poft fc,in ratione termini
hoc idem e^ftgnificdtio in Partici-

modum coniungtntis du

modus

Et fumitur (jr mtdui fiiftc modus fignificandi i proprietate coniungen- gnificMHdi


iiut.
lis,
vnientis in rcbus * cxtra. ConiunlHo crgo * cztremt.
per

MtimfiiHiJUndi Meci-

Coniundlio-

eftcntialis

nis generaliflimus eft

cft

caufates

modm fignificandi

dintm.

per

Et hic modus conftituit


<mx fe cencnt cx parte

anrecedentis,qqod eft caula confcquentis, dicen-

do ficSocrates

8.
MiJusci-

extrema fecunditm ordinem

,fe tenentia.

Coniunfbioncs

inclinata

cflcntialcs fpecialifli-

t.

eurrit,ergo mouetur.

Secundiis ,eft modmfignificandi permodum coniungenttt duo extrema , fecundkm ordinem. , ex parte
eonpjuentis , /i hahtntia. c hic

modus

conftituic

Coniun

CiniiptSii
caufaiit.

Grammaticafpeculatiua.

66

ConiilfiAioftes tMietialis
etniungtntii

euiut ip-

cuntur

quia magis

fe

confi-

^HemiitCuiui Vaiio dependet ab"antecedente,vt dicendo Terrainterponitur inter /olem, &lHam;ero


:

tunaeclip/atur.

Et

lO.
lExfletiH*.

Kti tx fUfjieitHti dinijitnis.

eft

notandum, quod quxdam Coniundio, quae fecandum vcritatera

nes dicuntur expletiua

eft

notandum,qu6d

dicendo

fum in domo. Item dicendo

aliquid intet fc diftingucndo tcfpcdlu tertij

ficfunt Coniunftiones di/iunSHHa\

hoc

eft dupliciter

aut

Ci

&

per erdinem,

Coniundio

parte anteccdentis,& ticfunt cau/ales

fe tenet
;

ex

aut raagis

ad confcqueris,& fic funt rationales.


Si autem Coniundtioextrema non coniungit,
fcd coniundla adornat,fic lunc funt Coniiinftioncs expletiuit ; quia extraplenum fenfum orationis funtpofitae. Et ficpatct,qu6dficutmodus fi-

quod

fed

de

& Ablatiuus.Nam,flc-

Nominc

f quod Accufatiuus

pofitio cafuale coar(Stat,& contrahit, Prspofitio

& fufficicntcrdirp.onit,

cafualead a(Slumreducit,

coniundionemconiungentem perordinem. Con-

le.mediantc Pracpofitione,femper cft

i\xn^\o per vim coniungens diuiditur in coniun(Slionem copulatiHam,&c di/iMicliuam. Item Con-

vt frcquenter. Eft ergo Pntpo/itio pars orationis,


fignificans per

iunflio coniungens/^^rorii/iww.diuiditur in cou-

contrahens,(Jx

COnfequenter

zCtxx

conftruatar,& fumatur.

Hic fumitur aClm pro conftru(3:ibili dcpcnnon cnim dependens ad cafua-

denti ad cafuale

modurn adiacentis

a(Slns

licct

alteri cafitali, ip/iim

modij fignificandi tam fuhaiternisi

quam^ecialiffimii Vrttpofitionis,

C AP

X L.

P V T
de modis

XLIL

V T.

SVbhocautemmodo

(ignificandi acci:

qui

generalifllmo PrspofiI.
ad niodos fubalternos per quandam Modi ftibaldiuifionem defccndamus. Diuiditur autem iftc temi fignifitionis

modus

Coniundlioneidem ficut in Nomine dicendijmcft, ab eifdem enim proprietatibus fumuncur vtrobique. Ordo in Coniundione fu-

dos fubaltcrnos,quorura primas eft modus fignir.


ficandi pcr modum contrahentis,& retorqucntis
u4ccu/atittnm tzntum. Sccundus modus eft modus

mitur;ib ordine in rebus ab extrL

fignificandipcr

Coniunftionc modus fignificandi a6liuus,quo mediante, Conin6tio ordinem extremorum confignificat,ratione cuius ordinis aut coniundio prxponitur tantiim , aut

quehtis ^blatiuum tantiim.

/igura in

Eft tnimordo in

aut indifFcrcnter praeponitur,

poftponitur cxtremis coniundkis. Et

modi

tTtfefiticnis.

&c rationalem.

dentahbus Coniundionis vidcamus

Defimti

ada^um reducens,8cc.

funt tvcsSciUc^t fpecies,figHra,8c ordo. De(pecie,8c

poftponitur

6,

&

vtcura

qucracunque,fed quL

^uem, &ficdealiis. Similiter Ablatiuus eft modus fignificandi per modum vt ejue, conrrahibilis
vt k ^uo,8c in quo, Sic/lne ejuo , & huiufmodi talis
autem coardatio cafuaHsfit pet Ptxpofitioncs
Accufatiuo cafui,vel Ablatiuo dcferuientes.
VndePraipofitio inuenta cft,vt ptimo modum
deindc cafuacafualem contrahat,& coar^flct
lem ad a(bum reducar. Per hoc enim qu6d Prx-

ad fpeciaHflimos defcendendojficdiuiditur Coniundio fimphciter fumpta in coniundionem coniungentem^*r vim ,

CA

X.

Aceufatiuus ,

f fupca C.19.
eft modus fignificandijff ^M^ra^contrahibilisper
Finis Pr*ftmod^um vt ad quem, in tjtiem , prope qttem , & iuxta fitionis.

Coniun^ionu.

cft

uti di(5bum cft

De

dicitur,

annulfu exauro .^illud

noraen annulfu, exigit Pra:pofitionem,non t^en


vllam tranfitioncm habct,vt patet de fe.
Vnde dicendum eft , qu6d Pracpofitio inucnta
rcft finaliter propter * cafuale, non quodcunquc, ^ caruin,nea

De modtiJignificandi accidentalibu/

^,

/or/iff ,

duos modos fpeciales

iundionem caufalem

dtntalestres.

yw

gnificandi effentialis generaliilJimusdiuiditur in

&

I.

nam incongrue

non coniungunt,

& in fermone non

cft in-

verba Prspofitiones exigunt,quz tamen nuUam


habent tranfitionem,ncc velocem,hcc tardam,vt

noii func Coniun(3:iones,'quia

fumuntur propter neceflitatern , fed propter ornatum. Si autem e.as Coniundiones f*y>/<
volumus includcre in fpeciebus Coniunftionis,
hoc modo fufficicntiam harum fpccicrum fumamus Omnis Coniundlioaut coniungitduoextrcma,autduo extrema coniundla ornat. Si coniungit,'hoc.eft dupliciter zurpervim ,iUTperordinem.Siper wwj.hoc eft duphciter,aut coniangit

hon

Praepofitio

ucnta propter vcrba vehcmentis cranfitionis, vt


quidam dicunt;hoc enim non videtur Grammaticc di(a:um,cumfGrammaticusyeloccm,vel catdam tranfitionem non confidetct. Itcm quacdam

fed tantum coniundba ornant,

II.

Et

8c beric rationales di-

tenent ad partcm

fic

&

quot fimt,& vnde oriantur.

modum conttahcntis

fignificandi per

Tertius

eandi

tres.

& retor-

modus ,

modum contrahentis

retorquenris Accufatiuum

& Ahlatiuum

eft
,

&

fcilicet

vtruhique indifterenter.

&

patent

fignificandi Coniun(2;ionis qui funt

modus

mo-

generalifllmus Praepofitionis in trcs

Et hos tres modos circntiales fubalternos,voDonatus ca/iim Vrapo/itionis. Et habet fe fimi- Don. cap. de

cat

litercafus in Pra:!pofitione,ficuty^/fc(o in

Nam

uethio,8c petefiM i Coniun(Slionc.


gnificatioin

Aduerbio

confiftit in

Ad-

BTtpofititn*,

ficnty?-

modo fpeciali

determinandi,&/'i^<tr in ConiuH(5tionc in fpe-

De

modojignificandi ejfentiali generalijfi-

mo Pr<epofitionu.

C AP VT XLI.
gencralifliMOdus fignificandi
eflentialis

mus Prjepofitionis
iW*Lj

'

eius

epntialit figntficandi.

cft

modus fignificandi

modum adiacentis alteri ca/itali ipfum conirahens,& ad adum retorqucns. Et ifte modus PraiP'^'^

modo coniungendi Ciccafttf in Praspofitiomodo cohtrahcndi, & rctorquendi. Et hoc criplicitcr variatur, vc didum

ciali

neconfiftit in fpeciali

eft

& ex hoc pacec

Przpofitionis

de

quod

nifi

/ignificatiene i

ca/iu

non

eft

accidens

fccundiam quod dibum

Aduerbio

&

eft

depotefiate in

Coniun(5tione.

Item,primus modus fignificandi

modum contrahcntis Accu/atiuum,


modos

fcilieet

triginta

his,& coar<5lationis intebns.

fpecialifl!imas Prxpofitionis conftituenres

per

triginta fpecies

pofitionis fumitur a proprictate detcrminatio-

fpecialiflimos

diuiditur in

quae

5'
Primus mt'
dus fignifieandt frtfO*
fitionis.

funt

Grammatica (peculatiua.
funt ^*/, *ntt , &c.

contrahendi cafualc ; Jicct in his non inucniatur


pluralitas indiuiduoruro : fcd quot /lint fpccics,

T}e modo Jignificandi

Secundusmodus

Smmdm

(ignificandi

fdlicet

^Pfntticc, Dequibusidcmeft dicendum

modus

fignificandi

dm.

tur in quatuor

modos
Et

fic

qu

patcf,qu6d hcut

funt,i

modus

InterieElio

Participium, affitSlm

um

fub voce non dcliberati

&

latl.

& Praipofitiones

in quatuot fpccics

vel

dum
hsc

cius

mo-

fignificandi eircntialcmgcneraliffimum.
eft

vcra Prxpofitio ,

Et

& ab aliis partibus ora-

tionis diftinta. Alio modopracponiturpartibus

orationis per compofitionem

per

fe di(ftio,nec

& tunc

pars orationis : fed

non manec
cadit in vim

qua componitur:& tunc Pracpofinon retrahit,nec retorquct,fcd complct , auc

di(5fcionis,cum

tio

reprtfentans.

conccptum mcntis

fi*fficientia

Dimfionu

Capvt
^Vbhocmodo

XLIV.

encntiali gencraliffitfiolntcr-

Eim

dos fpeciales.
Primus eft raodus fignificandi. Intericdlionis,
per raodum dctcrminantis altcrum , motum do-

jnuriiait

loris

vel triftitix in

anima reprxfentans. Et

vcl

lactitia:

altcrum

motura gaudij,

& hu-

Tertius

modus

eft itiodus

fignifieandi per

itiodum determinantis altcrum, raotum admira- Admiraatii,


tionis in anima reprxfcntans.Et hic modus conftituit

Intcrie(ftioncm admirationu:vt Pap4,8c hu-

iufinodi.

Quartus modus

eft

modus

fignificandi pcc

& huiufinodi.

vel

notandum , quod Prxpofitioncs


, non funt verac Pracpofitioncs,
quia pec fc nihil fignificant , cura non fint per fe
didbiones , nec etiara pcr fe modura fignificandi
habcnt

fed adduntur aliis dicftionibus tanquara

(yllabicac adicdliones

vt met ,pte ,hi huiufinodi.

* aJiaoga-

Quarc autem habitudo, vcl circumftantia caufarum * attribuitur Prxpofirioni , hoc magis for-

tar.

tafse ex fignificatione conftruflibilium

extre-

morum elicitur.Nara Prxpofitio extra compofitionem , fi per fe profcratur,nulla circumftantia


caufarum pcr cam expriraitnr , nec de vi vocii,
nec de vi ugnificati , nec de vi alterius modi (\gnificandi & fic patent modi fignificandi Przpofitionis,qui funt,& quot funt,& a quibus proptictatibus fumantur.
:

CauUntii.

iufmodi.

modum dcterminantis altcrum, motum tcrroris,

cft

doUntii.

modus

in aniraa rcprxfcntans.Et iftc

minait:ficetiam iftxjvt eUftrahotreprobo, regredior,

in compofitione

j j

&

* didionibus fcparari,
fub f proprio moAlio modo infeparabilitcr,& fic non raerctur dici Praepofitio, nifi valdeihiproprie , propter quandam fimilitudincm , quam habct cum
Pracpofitionc in compofitionc. Nam ficut Pracpofitio in compofitione complet,aut mutat t aut
ftrare.

ifte

iiuifi:

modus conftituit Intericdionem dolorii,\thet4.


Secundus modus cft raodus fignificandi per

conftituit Intericdlioncm/itf//*, vt4*,

quod prx-

ter corapofitioncm potcft didtionibus adiirngi,

II.

i3ie6lionis , ad modos fpecialiffimos dcfccndamus.Diuiditur autem illc modus in quatuor mo-

partibus. Vnomodo feparabilitcr, ita

Et vltimo

lt*riiai$ne.

InterieSiionu,

modum detcrroinantis

ik

Donat. c.de

fcd quafi abruptc pro-

mutat,aut minuit.
Przpofitio autem dupliciter componitur cum

&

\ \

Defimtitr.

T)e moduJignificandiJpecialijSimuy f^ df

eft.

vim diuifionis:& manct Prspofitio per

anima

Perhum

dtferuientcs vtri-

de quibus omnibus vi-

prarponi partibus orationis dupliciter. Vno mo


do pcr 4^^<y/r(Wm , *cura Pr^pofitio feruat fibi

doais.

vel motiu

jiccufitiMo

Notandum, qu6d cum frtpofitio iiatm 'ipr^ponendo, quod fecundum Grammaticos dicitur

Pratpofi-

tjiuod efi

affe6lMm,voce incognita : id eft,

?[ue

compoC-

pars orationii fignificam per

efi

/eruicntcs vtrique.

cim fpecies

tioDC.

ergo

determinantU alierum

Et hoc voluit Donatus fignificarc , cum dixir,


quod InterieElio efi pars orationis fignificans mentis

tanti^m,diuiduntur in triginta fpccies,


Pracpofitiones defcruicntcs AhUtitioia.m\xm in quindc-

"

Vnde Inteticdio

AccHfattHo tantum ,
in Pra;pofitiones deferuicntcs -^^/4/M<fftantura:& in Przpofitioncs dc-

Itcm Praepofitiones dcfcruicntcs

8.

eft

dcterminat Vetbum.vcl Participium non fimplicitcr.fcd


in comparatione ad animam,eius afFcdlum expri-

moJum

Przpofitio fimplicitcr

quod

liffimos defcendcndo

&

tim in

fignificandi

determinantis altcrum

ic(ftiones exprimiiur.

mens.

fic

10.
IntnifiH*.

modus

mo-

rumpta, diuiditurin Pracpofitiones dcfcruientes

Vtt

modum

fignificandi eftentialis gcneraliffiraus Prxpofitionis diuiditur in modos fubalternos,ad fpecia;

Interiediionis, cft

pcr

quatuor

mus

Vcrbum,vel Participium,* affc<aiones animi re- * com affcpracfcntans. Nam cim anima afficitur motu do- ^'<">'s ':
loris,gaudij,metus,& huiufmodi hoc pcr Intcr- P^""o-

fubdiuidi-

fpecialiflimos

/pccicsPracpofitionis conftitucntcs,
fi*l',fMper,Si.fiihter.

per

fcilicet

dum contrahentis vtriimquc cafualc

MOdus

XLIII.

fignificandi efTentialis gcneralifll-

ilcut

prit^s.

Ttrtim

Capvt

mbdus

contrahentis ^^/<*iwtantum,fubdiuiditur in
quindecim fpccics,quindccim fpecics fpccialiflimas Przpoittionis conftitucntes : qux funt 4,4^,

Tcrtias

ejfentiali gentralif-

Jimo InterieSiionis,

tot funt indiuidua.

4.

67

qu diuerfos habent modos

fMttuntit.

mctum repracfcntans.Et iftc modus conftituit

& fimilia. Et hos


quatuor modos fpccialiffimos cftcntialcs Interiedionis Donatus fuby^m/Sf^/iM^comprchendit:& habet eodcm modo {efignificatio ad Intcricdlionem,ficuty^>t//$f4(i0 ad Aducrbitim, Scpotteafite ad Pracpofitiofia* ad Coniun^ionem ,
Intcric(ftiones jrfii,vt dech,at,

Doaat.cicat

&

ncm.
Sicut cnim fignificatio in Aductbio confiftit in
fpecialimodo detcrminandi ; icpoteilat in Coniundtionc in fpcciali modo coniungcndii& cafm
in Prxpofitionc in fpeciali modo contrahcndf;

i.

fic figmficatio Interietionis confiftit in fpeciali

modo dctcrminflndi,fpccialcm motum

anima

in

rcprzfcntans. Ethocconfiftit inquatuor modis,

vtvifumeft. Et idc6yl^)ff4Wpnoncft accidcns


vifum eft de aliis.

Intefie6lionis;nifi ficut

Sufficicntia iftarum fpecierum fic poteft accipi

Cura interie^io determinstt Vecbum

& ex-

pximit

7S-gicitntta
diitifionit.

Grammatica fpeculatiua.

68

ptimic motus,&afFediones in anima; poteft er-

quum poft fe, non poteft

go anima moueri circa conuenientia , vel circa


non conucnicntia , vel circa mcdio modo fc ha-

defe patcc.

bentia.Si circaconucnientia,ncrunt Imeriedio-

ftrudibilium

nes Uuiite;& circa non conuenientia, hoc eft dupliciter ; vcl cadunt fub tempus prsfens ,
fic
uint Inceriediones doloru;\e\ fubfuturum,
fic
funt Intcric6liones metiu, quia dc prafenti dolemus,
de futuro timemns fi autem anima afK-

&
&

&

citut circa

medio modo

fe

habcntia

func In-

fic

quod Intcricdlioncs , &


partes indeclinabileSjnon tot modos fignifi-

Notandum crgo

iS.

altac

cft

ficandi habent,quot partes declinabiles

quia

fi-

gnificatum parrium indeclinabilium paucis fubfiftit


proprietatibus , fed fignifica(io partium
declinabilium multis ideo pauciores func mu:

Ai fignificandi, partibus indeclinabilibus

Et

dcclinabilibus.
Intcrieftionis

fic

modi

patent

qui funt

Pcincipium^rw*/^ conftrudlionis,eft vnio con4, hocenimeft forraarei, pecquod


Trincifium
res habec efrc:fed conftru^tio Kabet effe per con- formale.
ftrudibilium vnionem

; ergo conftrudiibilium
vnio eft forma conftrudlionis.
Principium ejficiens conftrudlionis eft duplex,

&

quclm

fignificandi

quot func

& vnde

Trtneifiam

modi

efficient

fignificandi rcfpeliui,ratione

quorum,vcl

ad alcerum dcpcndens,
vef alterius depcndentiam cerminans : ^ quibus
conftru&ibile

modis

eft

iHtrinficum.

fignificandi refpedtiuis, abftrahuncuc

fignificandi generales

fcilicec

idenciamcerminans inalcere conftru6tibiIi.


c hi modi fignificandi dicuntur efficere coi}ftrudionem pro tanto;quia przparanc ,& difpo-

6,

nunt conftrudibilia, ad adualem vnionem, quae


fic pec incelledium
lich quaedam magis temotc,& quaedam magis pcopinque , vc paccbic in fequentibus.Ec dicunturmodi fignificandi princi:

pium intrin/ecum , quafi

cianc.

nences. Sedprincipium efficiens extrinfecum

&

W.

flex.

duo
modus dependendi in vno conftrudtibili, & modus depcnmodi

Et hzc dc modis fignificandi clfcntiaJibus


accidcncalibus od^o partium orationjs, prouc ad Etymologiam fpedianc , dida fuoriantur.

5'

fcilicet extrin/ecum,Scintrin/icum.Itrin/ecum,rant

vnum

teriedbioncs admirationu.

vna conftru&io > vc

efTe

incec conftru<Stibilia

ma,

cft

ExtrinfieS,

intellcdlus,qui conftrudibiliapermodus fignifi-

candi difpolita,& prazparaca

De tribuj paj^iombw oSJofartium orationu tngenerali.

<5tione,

HAbito de modis

fumme difponantur ad vnioncm , pcr


modos fignificandi nunquam ramen vnum

intcUedum, vt di^^uni

fignificandi odio parcium

formale partium fcrmonis, fccundum quem modum pertinent ad Etymologiam , confequcncct


de ipfis dicamus pcouc funt principium eflSciens
intrinfecum conitruftionis ,
aliarum paffionii
fermonis fecundum quem modum pcrtincnt ad
Diafyntheticam ;
hoc nihil aliud eft,qu^m ap-

&

&

ConflruSio,
Cejtgruita^,
Fer/iitfo.

&

pJicare cos ad conftru(ftioncm,.congruitatcm ,


pcrfe6tionem,oftendcndo qui modi fignificandi,
quarum conftrudionum , congruitatum, pcrfc-

^ionum, func

Trincifl
eon/iritilitnis

De his

principia.

conftrudibilc attu fe alteri vnit

orationis,fub rationc , qua func principiiim

Trtt faffitnet
0rMtitnit.

XLV.

V T.

crgo cribus paf-

qu6d Ea qut/hmin voce,id


in prolatione

mttteriale,formale,efficiens,8cfinale.Pnncipiammti~

MMeriU,

teriale

habec fubiedum ad accidens


materia accidentis

materiam ex ^ua, fed

autem

eft

nalitei:

^tionis

fic fe

nam

accidens

fci-r

conceptus mencis, vcl animx. Signum


finaliter proptcr fignificatum : ergo
,

Gcammatica , cft fiexprimeudum mentis cohte-

vel oracio in

proptet

De natura conJiruSiionu infefviA

non habec

Definitionis,

non

in

funt plura

dcpcndcntianoncft
dentis,

nifi

duorHm,fcilicet depcn-

& dcterminantisjcrgovnius conftrudiio-

non funcnifiduo conftrudibilia

principalia,

dcpendens,& cerminans.
Ec ex hoc patet error dicentium hanc conftrukioncm effe vnam Homo alhns currit bene. Nam

fcilicec

hic funt diucrfae dependentiaE

uum dependet ad
bnm dcpendct ad

Capvt

XLVI.

vel pauciora duobus;

aatio.

eft,voces fignificatiua:

quales funt orationes Grammati-

habcnc

quia, vc pacebic , conftrudliocaufacurex dcpcndcntia vnius conftruiSlibilis ad alterum fed vna

f determi-

pcum.

qua ; ergo conftru^ibilia


funt matcria conftruaionis. Et vnius conftru-

nis

per

conftrucndi.func conftrudibilia;quia ficuc

conftrudtibiliaad conrtru6tionem;fed fubieftum


eft

fit

cXifuntnetitpajfionum earumyijua/itnt in anima

conftru Aio

quiuuer.

hoc

mencis conceptus compofici:ergo exprefnomcntis conccptus compofiti, cft finis conftru(5tioni.


Vnde Philofophus i. Perihcrmcnias cap.i.dicit,

Primo earum principia in gcnerali videarous.


Sunc aurem quacuor principia efientialia eoi^-

& perfel:^,fcilicec,

fed

cft.

Principium/W^, cft expreifio mentisconcc7'


ptus compofiti. Quia, vc dicitur j, Meiaph. Princifium
lex.i I .Fin^ efi.gratia cuiiu aliquid fit;{c6i conftru- finale.
^io partium orationis , fic gcatia cxprefHouis

licet figna

fcrmoncm congrue,

Et dicicur intelledlus
principium extrinjecum, quafi extra conftru^ibi11)^ manens.

fionibus decerrainemus.

ftruendi

a^u vnit in conftru-

Conftrudtibilia enim quali-

tercunque
fuos

C AP

& fcrmonc.

COnfequenter videamus

dciftis tribuspaf-

& primd de conftruiiioWjfecundo de congruitate, & tetti6 de perfeiHone,


quiaconftruftio eft potior congruitatc & confionibus in fpeciali

Ad cognofccndum naturam
fe,& in

quod

fuis

conftrudlionis in

conftruftio cft

, notandum eft,
quoddam incomplexum

fuppofitum:tertia,qua* detcr-

fcilicet pet definicioncm , qua rcs cognofcicur


fecundiim fui efle;& pcc diuifioncm, qua rcs cognofcitur fccundum fui pofle. Ad definitionem crgo conftrudionis ,
ad cius diuifio-

minans depcndcc ad dcccrminabile;ergonon eric


hlc vna conftruftio.Similiter cum dicitur,5ofnites percHtit Platonem :hic propter diuerfas depcndentias Vcrbi ad fuppofitum antc fc ,
ad obli-

&

in^'

partibus fubiedtiuis

vniuocum:fecundiim autem Boetium,incomplexum vniuocum habet duplicem cognitionem,

Bione
eili.

gruitas prior perfe6lione,vt patebit.

vna,qua Adic6liSubftantiuum alia, qua Vcr:

Z.

DtewfirU*

&

nem proccdamus.

Dcfinicur ergo conftru(3;io


fic.

Boetius lib.
dc dcfinicionib.

Grammatica
Itipmitit

ttmfirMSit-

ms.

CMjtrunh ,

(ic.

fignifimntU

'

efi-etniirfUHbilitim

caufttM

(fr ihtellelH

vmo tx tntdu
,

ad txprimettdum

mentig conceptumcompt/ittonfinaliter adioMent.


ft.

Dtpnitit tx

(Te: jcrgo per faas caufas

re^itut qu6d aliquid


,

cum

habec

hoc

definiri. .Ex

fufficiencius cognofcin

omnes cognofcitur,:
qukm.qnando cognofcicur per quaiaam eius
tui:.,

pcr fuas caufas

caufas tantum

Didumcft.cnim qu6d conftru-

rius ordinata.
dlibiliumicft

ordo fecimdum prius

& poftcritu;

crgo.&c.

Item conftrulibilia non pQfTunc ambo cer6.


minarc , quia terminans , vt eft terminansv Zx ttniMiaeftensinalu ; fed exdupbus entibus in aftu, titmt Jeft'
:

non

vhum fit dependens,altcrum ver6 dcpendentiam

fit

tertium

terminans.

Nam ficut ex matetia,& forma

ly confhuSHbiliMmf tangitur caufa

rum vnum

eft in adlu,

per ly

omnes

fwi., caufa

formalis per lyr*


:

!>

inteie^u CMMfatm , caufa

effi-

quo-

SimilitiUi,

alterum ver6 in potcntia,


fit per fe compofitum in naturajfic cx ratione dcpendendi,
terminandi fit pcr fe conftru6lio in

&

fcrmone

autem conftrudibile cft dcpen-.


quod rationeadtus modi fignificandi tanillud

qicns cxtrinfcca^perJy'*!^**'/?^!*^/ mentitcon:

dens

Cfpfum.ttingkat caufa:finalis : ergo dida definirio

tum pctit, vel exigitjillud vero conftrudibilc eft


lerminans , quod ratione alicuius modi fignificandi tantum dativel conccdit,&c.

eft ftifficiens.

dtntit.

caufas condru-

per \y

fi ambo dependerent',
mutu6 depcndcScd qua: mutu6 dependcnt , funt fimul natura : ^talia non funt fecundum prius, & pofte-

Itcm

& deinceps. Sed pratdida

modi^fignificMndicMMfMta, taagitur caufacfficicns

injrinfcca

conftrudliot

vc patct cx intcntione Philofo-

definicio aggregac infe

materialis

fie

ergo non poftunt ambo terminare.Relinquitur ergo, qu6d conftrulibilium

phi. 6Aietaph. texi:*t.

6lionis,nam per

69

exduobus dependentibus non


rcnt.

Ad caias incelleduin e(l notandum ,^ <pr6(l


definhio dat caufam innotercendi
6c cognofcendi cem , vc-habbcur 6iTopicorum cap. i Sed
res cognofcicurper fuas caufas , ex quibut habet

t0tfil/U.

fpeculatiua.

Refumo ergo quod di6lum

eft,

qu6dinomni

primumconfttuaibile,& fecundum. Aut ergo fecundum dcpcndct ad primum aut primum dependet ad lccundum , fecundo per fui dependentiam primo recedente.
Si fecundam dcpendct ad primum , fic eft conconftrudlione

De Conjhrufiione in fitu fartibfu


^ia diuijiontd.

eft

'i

Capvt XLVI.

ftrudtip intranutiua. Co/?rfifo cxgo intranfitiud

Vlfa natura conftrut^ionis in fe via dcHnicioCenfimiHt

efi

confiruHo,in cjuafecMndum confirulihile, perfuoi

adprimum: vt diccndo,
hoc vcrbum currit , quod cft confccuiidum, in hacconftrudionc de-

modosfigmficandi,dependet

dimiditur.

nis,confequentcr cius naturam videamus in


fuis partibus , vii diuiHonis fecundum omncs

Grammaticos. Primadiuifioconftruftionis , cft


Conftrudbionum alia tranHtiua , aha intranfitiua. Et ifta diuifio eft fufficiens , quia ad
has duas differentias reducuntur cmncs con-

ftrudtibile

Ttanfi/iua,

ha^c

Intrttnficiu.

&

flrulionum fpecies. Nam retranHtiua ,


reciproca ad tranfitiuam reducuntur, vtpofteapa-

Socrates currit,

eft

Ad incellcdlum membrorum

huius diuinonis

notandum , qu6d in genere eft dare prieftmctrum, & menfuta ahorum,


vt fcribitur lo. Mctaph. Com.y. Eft ergo ingcneie conftrudlibilium dare primum conftrudibile & fi cft dare primum, etiam erit dare fecundum iquiaprimum , & fecundum funt differentix ordinis. Et illud eft in omni conftru^ione , cpnftru(Stibile primum quod poft fe de-

cft.

diuiptnit

MMtrdiat.

pendec ad obliquum, Illad ver6 fecundum,quod


ante fe depcndec ad fuppoficum. Illud eft ctiam
fecundum , quod.dependet ad determinabile. Ec
jracio hocum eA ; quia illud, quod poft fe dependec ad obliquum , dependec ad ipfum , vt ad ter-

minum

& vltimum

quod autem ante

(c

de-

pendet ad fuppontum , dependet ad ipfum vt ad


principium , & ad primam ; quod autcm dcpendet ad fuum determinabilc , dependet ad aliquid
prius fe:determinatio

autcm , &

difpofitio rei,eft

pofterior ipfa re.

c^m omnis conftcudlio


duo conftrudibilia , oportct vnum efle

Item notandum,qu6d
requirat

& alterum dependentiam terminani;

SxJtfendtn-

dependens,

tis.

quod Gc probatur
lia

dent

ex quibus
,

auc

fit

quia

illa

conftrudio

duo

conftrudlibi-

ambo depenterminanc ; auc

aut

ambo dependentiam

fic eft tranfitiua.

Con^rt^io ergo

tranfititut

efi

in qua primum

morecedente .fidependensfuerit. Et dico ,fidepen- Duplix mtdensfuerit

quia in hac conftruftione quando-

queconftrudtibilc dependentiam

non

dm

tranfti'

habet, fed

lolum primi conftruftibilis depcndentiam terminat vt fic dicendo,^wr/fl 5r<rn.Quandoque autem fecundumconftrudtibile depcnden:

tiam habet

,vt fic

diccndo

video iegentem iihrum,

hoc Participium legenrem , in ifta conftru6tiune


cum hoc,quod depcndentiam verbi terminat ance fe.quod eft primum conftrudibile in hac oracione,eciam dependct ad obliquum poft'fe,quod
eft

diuerfum aconftrudtibili primo.


quod conftrudio reciproca,

Exiftispatet,

&

9'
fub ccanfitiua continentuc. Nam Rteifrtca ad.
conftrudio reciproca tranfitiua eft , vc diccndo, Tranfitiuam
Socrates diligitfiic[\iiz hoc conftcudibile primtim ridMtitur.
rctranfitiua

dcpendet ad fccundum,fecundo non depcndentc

adprimum.fedad aliad,fidependet.Itera retranfitiua eft ex duobus tranfitiuis compofiia , vt dicendo , Socrates rtgat me,x4 diligamatm , ideo fub
tcanfitiua continetur,

tranfitiMMm,8c intranfitiiatm,

fed
dependcns accipitur vt quid in potentia
ex duobus entibus in potcntia , non fit aliquid *
vnuhi , vtdicitur 7. Mctaph. tcxt, Com.j6.ergo
Sc9ti oper. Tom. I.

dlionibus mctaphoric^ , ideft , per quandam fimilitudinem uanfitus realis.Nam aliquis dicitut
cealiter tranfiie , quando tcanlic de vno loco ad
alium
C

%.

confhuEHhile , per fuos modos fignificandi , dependet.


adficundum , ficundo per eius dependentiam kpri-

vnumdependec, & alterum dcpendentiam tecroinat fed non polTunt ambo dependere , quia
:

^ teitiam.

conftrudibile. Si autem conftru^ti-

fecundum,fecundo non dcpendentead primum,fed ad aliud ^primo diucrfimi,

mum, quod
frtbMur.

primum

bile dependet ad

tebit.

Suffititnti

pendet ad fuppofitum,quod cft primum conftrudibilc. Item dicendo, Socrates legit hene , hoc aduerbium bene , quod eft fecundumconftrudlibile
in ifta conftrudione,dependet ad verbum , quod

Et fciendum

qu6d

iftr

due

differenti*,

fumuntur in conftru-

to.

Grammatica fpeculatiua.

70

Hum k primo diuerfum .Cum autcm quis pro-

&

in
aliqucm tcrminum primum ,
manet , inde non diucrtens , tunc dicitur

ccdir ad
ifto

nontranfire, Sic in conftruftione intranfitiua,

quia depcndentia vnius , id cft , poflerioris


conftrudibilis , vadit ad primum , inde non
ttanfiens

ideo intranHtiua dicitur

vt

Socra-

in conftrudlionc vcro tranfitiua

de-

JiiprentU

tes currit

T^tnfitiuA

pcndentia pofterioris non vadit ad primum , fed


iraufit ad aliud diuerfura a primo,ide6 tranfitiaa

^ IntrMjh
tft.

Notandum

vltcrius

quod

in conftrudlione

jntranfitiua pofterius confttudibiie ,dependens

ad primum

cum

modo

aliquo

eo. In conftrudkionc

nititur identificari

autcm

tranfitiua

tiones conftrudlionis tranfiiiux


,

& ditterfitm

(iru^ionem intranfititiam
bilia pertinent

effe

& intranfitiuat,
,

dicentes

Con-

iUam^in fjua conJlruSli-

ad idem , vel tan^uam ad idem viden-

diftantis

extrcroa, fe-

a fuppofito fecundiim fitum

* addi non potcft fine mcdio. Tale autem medium eft ipfa compofitio, vt
di(5lura cft de vcrbo t.& ideo compofitio in hufuppofito

ideo

Verbo

neccfta-'

quod omne Verbum

requiric

iufmodi depcndcntia,maxime

Ex quo

ria.

fuppofitum,

patet
iiue

aliud

& aliud

eft

SupfefitHtH,

affmfiium,
dtfiamia,

mediuA.
vniii.

t fupra cxf

pcrfonale, fiue imperfonale:

fit

infinitum.Non tamen idem,fcd


fccundijm quod compofiiio cum

Conftrudionera autcm tranfitiuam effe illam,


vel viin (jua confiruiiihilia pertinent ad diuerfa
dentur pertinere ad diuerft.
lUud autcm dcbct
intelligi modo , quo diftum eft ; quia pro tanto
,

conftru(SlibiIia in conftru6J-ionc intranfitluadi-

cunrur pertinere ad idem

quia poftcrius con-

& alitcr contra^a,mo-

modo Vcrbi fucrit aliter


do

* cafui proportionabili.
Refumo crgo quod di(5lum eft

* compofi-

fignificandi

ciim conftru(Slio intranfitiua a(Sluum

cum

ftru(flio fuppofiti

fupponat,nifi cafus

apppfito

&

vcl habens

fecundum diucrfiratem *

quod

ciam nihil

cafum

ide6
fupponentis,

cafus

Aut ergo Nominatiuus


cendo
ponit

vt dicendo

cafus fupponit

4Vari ceftrulHa aSuum.

cafuum
fuppoiiti.

vt di-

aut Genitiuus cafus fupSocratu interefi ; aut Datiuus

Socrates currit

tioni.

con-

fit

diuerfificatur conftru(5lio intranfitiua a(5tuum.

cafus fupponit

tur pertinere.

n,

dum

po-

ftcriusconftru(5kibilenon dependet ad primiim,


fcd per fuam dcpendcntiara ^ primo rccedens,
aliquo modo nititur diuerfificari ab co. Et inde eft quodantiqui Grammatici dantes defini-

dabant eas per idem

duo

cundum fitum diftantiajfcilicct/wp/^o/uww, & ap~


pofitum. Et cum appofitum fignificet permo-

fiue finitura,fiue

merito nuncupatur,
II,

ftrudlione perfcda.rcquiruntur

vt diccndo

, Socrati accidit ; aut


Accufatiuus fupponit , vt diccndo , Socratemle-m
gere oportet; aut Ablatiuus cafus fupponit , vt dicendo , a Socrate legitur, Vocatiuus autem fiip,

poncre non potcft


repugnet , vt

pij

mine

ratio

fibi

ctira

vifurji

princi-

No-

fupra dc

cft

t fupu ci^,

f.

fuum modum fignificandi dcpcndens ad primum , aliquo modo nititur idenfiru(5libile

tificari

cum

per

Pro tanto etiam

eo,

conftrucftibilia

in conftruAionc tranfitiua dicuntur pcrtinerc

ad dinerfa ; quja pofterius conftru(n:ibilc,pcr


fuam dependcnriam ^ primo conftru(5tibili rccedens , aliquo modo iiitJtur diuerfificaricum
eo,vcl ab eo. Et fic patet , quid eft conftrutio tran/itiu^ ,
intyanfitiua ,
quatc fic nomi-

&

&

De

Principikt congruitatu confiruSiionik

aSiuum.

intranfitiutt

C AP

congruitatis

PRincipia

natur,

iam

tes

dum

XLIX.

V T.

fingulas par-

circa

didlas aflignare poflumus.

crgo primo, quod congruitatis principia

cum fuppofito
modr fignificandi

conftrudlionis Verbi perfonalis

^e Dimfione

conSlmciiom^ intranjitiua

Nominatiui cafus

funt fex

in appofito dependcnti

^er aSi(i4.>(^ ferfinojy O^jhecialiter

modus * efii
dus

XLVIII.

nam

Diuiditur autcm conftru(l:io intranfitiin conftru(5lionem intranfitiuam alfuum,

tum

ua

dupUx.

& conftru(Stioncm intranfitiuam perfinarum. Con-

Jntrsnfitiu

ftruftio intranfitiua
Rihile dependens

AU

Perft'

per

a&uum,efi

modum

in tjua confhu-

aSltis fignificat

vt

dicendo, Socrates currit. Conftru^ftiointranfitina perfonarum efi,in tjua conftrtiSHbile dependens,fivt diccndo,5ocr<ir alhtu currit bene.

Vnde fub his

& coramune huius

congruitatis.

modus

in appofito dependcnti cft


efi alterum

to vt ^uod

Quinto

alterum.

efi

eft

conuenientia

in vtroque.Et ifta funt principia fpecialia,

Principia autem

congruitatis

fuppofiti Genitiui cafus

cum

6.
t intranfitiui
appofiio , vt diccn- tconftra-

communibus,funt eadcm,qu cranr

cum

tis

Verbi

* dc-

nanti

a6luura,& perfonarum.

luxta

quod notandum,& primum de conftru, quod in omni con-

^lione imranfitiua a^tuum

\ociuendo de principiis remotis,

&

in przdi(Sla

dependcncompofitio ,
modus
quibus conformatur in fuppofito termi-

conftru<5tione, fcilicet ex partc Vcrbi

appofito,& intranfitiuaperfonanim fit determinabilis cum determinationc ide6 fecundum

fitiua

& ap-

probata.

dOffiti interefi,

terminantium:diuerfificatur conftrutio intran-

fcilicet,

numeri in vtroque. Sext6 conuenicntia perfonae

luxtaquod notandum eft,quftd cumconftru&io intranfitiua aBuum , fit conftrudtio fuppofiti

cetmm^n- diuerfitatcm fuppofitorum,& diuerfitatem

rcmoQuarto

cui corrcfpondct in fuppo-

Tkeriiis dcfcendamus.

ttttOI.

vtipfitm

gnificatper modum fuhSlantia,vel tjuomedolihet aliter.

Et hi modi

fignificandi funt vtrobique principium

JntrMnfttiu

ttSuitm.

cui infup-

pofito corrcfpondetratioprincipij.

tiua.confcqucntcr dcfccndamus ad fuas fpe-

^fieri.

cui in fuppofito corrcfpondct Tx\odus perfifiantu.

Vlfo dc conftrudlionc tranfitiua & intranficies.

mo-

compofitio,

eft

Terti6inappofitoeftmodus Vcrbi
t.

cengruitatit

fex.

in appofito cft

cui in fuppofito corrcfponder

Secundo in appofito

entis.

Principia

quibus conformantur

fex in fuppofito terminanri

de intranfitim aBuum.

Capvt

r.

Notan- * rpeciej.

antc
,

fc

modus^j^

&

&

modas entis, Sc modus perfefiantis,

principij fimpliciter fijmpta.

propria

mes,

vel propinqua

funr

& ratio

autem
duo modi conforPrincipia

modus vt almodus vtcuiw.

fcilicer, ex parte dependentis ,

/mw; exparce

terminantis,

Principia

<flienis in-

cianiitiux.

Grammatica fpeculatiua.
Principia eongruitatis condrudionis intran-

j,

Cniux

qua Datiuus fupponit

in

vt dicendo,

accipiendo principia temota,


communia,funt eadem , quz in prcdi^isifed

Socrati Mcidit

&
* rpceialiOi-

propria&:

m*

eonformes

"^

fpecialia principia
,

dependentis

funt

modus vt alteri
modus vt cui , cx pattc termi-

fcilicet
:

&

duo modi
, ex pane

Principia autem congruitatis , conftrudio*


nisintranHtiuz, in qua Accufatiuus cafus fupponit., vt dicendo, me tfgere, Socratem oportet

firihere

ter

fumendo

principia remota ,funt eadcm,

& non con-

Principia congruitatis conftruf^ionis intran-

uum

conftruAionibus conuenicntia mmeri , Sc


Vnde fub quocunque riHmero , pixdiiki

iftis

ftrudio Socrates albut

cie conftrudlionis concinctur.

munia

conftrudlionis

iftius

modus

dependencis,func

dus determiriabiiu

modus deneminantu fimpHciter ex patcc


& modus denorninabilufimpliciter cx
,

dependcncis,

Si aucem ifta determinacio declinabilis fic


Adicdliuum relatiuum, fic eft conftru^Ho rela-

cum

ciui

antcccdente.

ftruuntur

tami partcantc

intranfitiuc

quam

pendencis,modus
ficabilis

ConflrHSiione intranjiiiua ferjona-

refponfiui
ficantis

Si

Dl6to de

prinapifif con-

aucem determinacio

P V

nullMs ttfinw.

munia

fitatem fuppofirorum

* deterini-

eft

fccundum

diucr-

confequeutcr vidcndum

dc conftrudione intranfitiua *perfonarum


detcrminaci, cum dctcrminationc:quotnodo variatur,feu diuerfificatut

fecundum diuerfitatem

determinationum.
luxta

quod notandum , quod quicquid inue-

nitur in fermonc perfedo

vel eft fuppofitum,

Sf*atiMd vel appofitum, vel aliquidab vtroquediuerfum,


tamen ad aliquod illorum ordinatum, vel cft deftrm$**m.
:

tionis

cum

detecminabili.

&

terminacio alicuius horum tfium


hzc omnia
inueniuntur inoratione,quz fubfcquicur:5iwM
doQrina TuBtf Rhetoris "* infhuit fubtilittr artem

Hhetoncam.

Cijm crgo tdeterminabilis cum dcterminationc diuerfificacur fecundum diucrfitatcm dcterScoti oper. Tom. I.

certi'

permodum

certi-

di-

6.

com-

quz

funt

vc dicendo

Principia congruitatis

x parce

conformes.

Adiedliuum

fit

omnis

funt e'adem

in przdidlis.

duo modi

'

Sed

fignificandi

figni diftribuciui

modus

modum diftribuentis.Ex parce tcrmodus

dum difiribuibilis.

L.

diucrfificatur

ftrfinMntm.

detcrmina-

Prin-

funt ea-

conftrudlio figni diftribuci-

fic cft

fignificandi per

conftrudlioneintranfitiua aftqum

quomodo

tntfMnptiMa

fignificandi

cum termino communi

homo

pcrmodum

fignificandi

modus

mini communis

fcon(lrulio

communia

Cvh racione refponfibilis.

principia propria

grftitatij ipfiw.

iufiHuit.

fuo rcfponfiuo.

fub ratione interrogantis:ex parcc aucem

fiributiuumy

rum injjeciali,^

num.

cum

ftio interrogaciui

ui

*Z)tf

ceiminacio-

modum

Si aucem ifta decerminatio dcclinabiiis,


Adic6biuum interrogatiuum fic eft conftru-

fic

pancpoft.
.

uerfitatem

congruitacis

dcm,quzin przdi^is,fedprincipia propria func


duo modiconformes. Ex partcinterrogaciui de-

fitini.

fe-

Principia

huius conftrudlionis communia^func eadem,qux


in przdidis. Sed propria func duo modi conformes , fcilicec , ex parcc rclaciui dependcncis,
niodus fignificandi per modum r^^^wii.-ex par-

iMpriuata.

ii^,& incran-

cundiim di-

cipia huius cungruicatis

Et fciendum ,quc>d licct ram vcrba perfonalia , quim imperfonalia conftruantur cum obliquis , hoc tamcn eft diff^erentet ; quia Verba pcrfonalia conftruuntur cum obliquis tranfitiue^
inl^rfo- parte p6ft folum : * fed vcrba imperfonalia con-

fificacur

& modas perfifiantis & con-

ucnicrniain Gcnere,Numero,Cafu, &Perfona.


Sed principia propria funt duo modi confotmcs,

hoc dicuntur impcrfonalia, quafi HHtnero,8c perfi10.

tnoiiodiuer-

funcmo-

rejeribHis,

intclligatut in alii$:& pet

modus

determinantu,8c

teantecedentis,modus fignificandi pet

Sccodcmmodp

com-

Principia

ex parte Adicftiui

Verba poffunt rcfpicerc fua fuppofita , vt diccndo me oportet , vts oportet. Itcm fub quacunquc
perfina , vt dicendo oportet me , oportet te, oportet,
illum,

quo-

quae fpcci-

fcd fub vnafpe-

per/ortd.

nabiti

etjum albut

I.

vel cft Adicifliuum reUti-

diflributiuMm,

parcecerminancis.

&

Adiedi-

cft

quia

S\ Adie<5biuum denominatiuum, fic ifta eftcon-

didlis.Sed principia propria, funt duomodi conformes,fcilicet,modus vtab Hli^Mo,in appofito,&


tnodus vt4^M0,in fuppofito.

fiunt per modos proportionabifcs ,


non per
*
^ofimilet. '"^''os conuenientes. Non enim requiritur in

* * iadetermi-

uum; vcl Adiediuum interrogatiuum j vcl Adictti-

fcilicet

Et nota , quod omnes iftz confttudiones


Vetbi imperfonalis a parte ^ntc , cum obliquis,

tranfiti-

quadrupliciter

eft

vei ifta decerminatio declinabilis

, in qua Ablatiuus fupponit , vt dicendo,


ji Socrate legitnr,rcmotz funt eadcm.quz in pra:-

fitiuae

io

hoc

adiacentit.Ex parce fubiedi tcrminantis

fuppofito

vcl

nabilu.

Si dcclinabilis

non contrd6bu$,nec contrahibilis:& in


crala,ncc contrahibilis.

Baiarcto

dcclinabilis

ficamdifterentiam non habec

in pracdidis.

cft ratio principij adlus fimpliciter

veWic determinaciu cft

indeclinabilis.

Sed principia propria fpeciali(Iima funt duo modiconformes. Nam in appofitp dcpcndenti ,eftmodus Verbi fimpliciter
fumptus , id eft , raodofpeciali , cafui conformi,

qux

pofito,vel appofito.vcl difFcrenti ab vcroquc. Si


dcterminatio addatui fuppofito , hoc eft duplici-

uum denominatiuum

nantis.

71

tninationura,autergo dcterminatioadditur fup-

Eft

fignificandi per

mo-

autem notandum, quod

in

huiufmodi conftrudbionibus , conformicas omnium didorumaccidcnrium, qux func ptincipiumcommune congruicacis,non fcmper rcquiritur,fed vt freqUentius.

Si

aucem

ifta

fitindeclinabilis
dis

-,

quia aut-

dccerminatio addica fuppofito,


hoc eft iterum quatuormo,
eft

Coniun<^io

aut

Aduer-

bium , aut Przpofitio , aut Inceriedio. Si cft


Coniundio , hoc cft duplicicer ; quiaauc coniungit fuppofitum appofito , pcr vim , vel per
ordintm. Si per vim , hoc eft duplicitcr , auc
coniungic duo cxtrema inter fc relpeftn tcrtij:
vc Socrates

rcfpcftu

(jr

cercij

Plato cttmuit

vt

auc difiungit ca

Socrates,vel Tlato currit. Si

autem Coniundio coniungic fuppoficum apauc Con, hoc eftdupliciter


i\in6kio fe cenec cum antecedence , auc cum cohrequeme. Exemplutn dc vtroque > vc diccndo,

pofico per ordinem

fi

Grammatica Ipeculatiua.

72.

fihom efl ; erge tittirrutl eft. Si aatein dcterminatio


indecltnabilis addica (uppofito,
fic eft ifta

A Socrate

autem deter-

Si

legitur.

PraEpofitio,

fit

minatio indcclinabilis addita fuppofito

tum Aduerbium
git.

autem

Si

fic eft ifta

tan-

Tantum Socrates le-

, fit

Intericdio,

fic eft ifta

Heu

montmt efl.
g^

multz conftrudlioncs fccundum

Principia autem

qupd,?ft proprie fHppofitum^quia diccndo , cnrrere velociter efl bennm , in ifta oratione , infinitiuus non fupponit pcr fe , fed
^ratia Nominis. .Item Participium per accidens
eft fuppontum , cum omne Parcicipium fit adictiuum.
Idem intclligitur de Interieftione , dicendo , heti nwrtutu eft ,
huiufmodi. Principia
autem harum conftrudUonum congruitatis generaUa , funt duo modi conformes , fcilicec
modus determinantis ,
modus detcrrainabiiis.
Principia aotem magis fpccialia congruitatis conftructionis , in qua Coniundlio
additar fiippofito , funt cx parte Coniundlio-

cienti.

&

&

nis

modus

coniungentu

cx patte cxtrc-

oc

morum ,modas coniungihilu. Sed

principia fe-

Cundum vnamquamque fpeciem appropriata,


func modi fignificandi
quibus vna fpecies
,

Coniundionisfpccificae ab alia diftinguitur^qui


*faftie.}9. patent capitulo de Coniun^ione * vnicuique

Item propria principia


nis

A Socrate legitur
conformes

ficandi
tis

modi fignimodus contrahen-

funt duo

fcilicet

conftruftio-

iftius

6c retortjuentis a pstte Prxpofirionis

raodus

contrahibilit

&

&

ex parte ca-

retorquihilis

fuahs.

tur

conftruftionis

tantitm Socrates legit

duo

funt

modi conformcs,fcilicet modus excludentis cx


parre Aduerbij tantum , & modus exclufihilu , ex
parte fuppofiti,fcilicet

propria

modi conformcs

ta appofito
citer

congruitatis

heu mortuu*

fcilicct

in aliis Interiedionibus
fuo modo.

modus

funt

efl

hoc

dupliciter

eft

do,

fic

latiti*

huduo

communia

eft

primo mo-

fi

vocor Adrianut.
fiue

funt

Et
huius con-

eadem

quz

in

pr jtdi(9:is. Sed principia propria , funt

duo mo-

di conformcs

cialis in

nantis

fciiicet

ex parteappofiti

modum effe, feu

rationc fpccificantis.

modus

minarltis lllud

modus

Si

5'

quadrupli-

Intctiedtio iatitiam expri-

congruitatis

harum conftru-

eadem,q^3e in przdi-

f uiit

duo modj figni^


vnaqusque fpecies Interiedlionis

Sed.propria principia funt

6lis.

ficandi,quibus

diftinguitur ab alia.

autem detctminatio

Si

indeclinabilis addita

i^

hoc contingic eodem


modo , ficut cum Coniundio additur fuppofito.
Sunt enim tot fpccics, & eodcm modo fe habenappofito

fit

Coniuncfiio

tcs,congrue,vcI*conftru(5kiue.

autem

derminatio addacur ad illud,


diuerfum ab vtroque, fcilicec , fuppofico ,
appofito , tamcn ordinatum ad fuppofitum ; tunc eodem modo fete diuerfificatur :
ctiam tot fpecies conftru<^ipnum , quot funt,
cum dc.tcrminatio additurad fuppofitam, eo>
Si

quod

eft

&

&

dem modo congruc.


Si

autem detcrminatio addatur ad iilud, quod


ab vtroquc , fcilicct , fuppofito ta-

cft difFerens

mcnordinatum ad appofitum,
priores
,

&

& iterum tot

diuerfificacurvt

funt fpecies conftrudio-

eodem modo conftruclx

patere potcft diligenter intuenti.

vt vnicuique

Etficpatenc

omnes cojuftrudiones inttanfitiux,qu

funt,

&

quot funtprincipia congruitatis ipfarum, tam

communia,qu^m

propria.

DeJiectebtM conflruSitonis tranfitiua,^r4ifirtim-aSitium

f^ principiij con-

gruitatii ipfiuj,

P V T

L I.

Vlfo

de conftrutiorie intranfitiua vra dluiconfequcnter de conftruftionc


,
tranptitia via diuifionis diiigcnter videamus.
fionis

ftrudfonem tranfitiuam atiutim,

nem

&

deter-

vel voca-

in latione fpecifitantis figni-

tranfitiua.

conftru(5lio-

ttnnfitiuitn perfinarum. Conftrudlio trarifi-

tiua aEluum

efl

in tjua conflrulibile dependens ,per

tia.nf\ti\it

ferfonarum

Tranfitiua

aSiutm.

Conftru(ftio Ttanfitiua

qua conflruBibiU deefl


fendens permodumfitbflantiafignificat , vt dicendo,

T.

CenfiruSi

Diuiditur autem conftrudio tranfitiua,'vncox\-

modumaEltufignificat, vt lego librtm.


in

perfenarutit.

filim Socratis.

1.
Conftrudio rranfitiua aEbtum , diuiditur in
ABuum Juconftrudbioncm tranfitiuam aSltts fignati ;
plex tnodus.
in conftruftionem tranfitiuam aEitu exerciti.
Conftrudio tranfitiua a(5lus cxerciti nondiuiditur in fpccies, fed tantijm in indiuidua, vt,o Tho-

&

ficat.

11.

eft

vocationis fpc-

quod per modum effe

tionis fpccialis

boc

Ex parcctcrmi-

modum

flgnificandi pet
,

appofico,

quia decerminatio aut

eftifta,/! albm

fignificandi per

infpi-

vei admirationis,

vcl indeclinabilis

hoc diligenter

aut admirationem , aut metttm.

^ionum communia ,

CA

principia huius congruitatis

ftrudionis

deter-

ieterminantii

autem determinatio addatur

dcclinabilis

illa
,

Principia autem

Si

roodus

iiideclinabiiis addi-

Intetiedio

mit , aut dolorem

fub affedlu doloris , Sc modus determinabilis,


qui eft fibi propnrtionabilis S^itaintelhgatur

10..

fit

quia aix

&

fpecics Aducrbij ab alia diftingui-

patenc, vnicuique

antem detetminatio

Si

feiiicet

Socrates.

principia

ius conftruftionis

qux

12.

duo momudus dt-

funt

ex parte appofiti.

vnaquzque

nis

Itcm propria principia congruitatis huius

Icem

conformes

fupra^^fi
ha-

Scd principia
funt duo modi fignificandi , quibus

minabilie

propria

generalia

ex parte Aducrbij

omnium

di-

&

fubtilitcr intuenti.

p.

auc

raultas dcter-

congraitatis

rum conftrudtionum
di fignificandi

minationes aduerbiales , de quibus omnibus


dcam cftcapitulo de Aduerbio *.

terminantii

eft

rei fignificata:

modorum ugnificandi:& vtrobiquc func

qu6d Aduerbium inquantum Aduerbium , noa additur ei , quod eft pet


fc fuppofitum propric , fed inquantum eft
Aduerbium talc , fcilicet , Aducrbiun;i exclu/luum. Et 4.ico , qu6d Aduerbitnn non addiEt fcieiidum

lurei

jj

rationc

dctetminatio indeclinabilis

ifta

addica nippofito

,[it

Verbo , ratione difpofitionis

autem

nabilis,

ifta

determinatio

fit

hoccft tripIicitet:auteftAducrbium,vel

Coninnftio , vel Intericdlio. Si

hoc eft

pars indecli-r

daplicitet

cft

Aduerbium,

quia vei Aduccbium addituc

rna.

'

Principiacongruitatis huius confttu(Slionis

comniuuia.

,,jd

Grammatica (peculatiua.
>ti

EfTentUIis

fignifiunii

vtrobique

qaos
Ttramque

fcr

condtuftibiliom habet
\

effc.

duo modi * ex parre dependentis,pcr qaorum vnum exigit roodum ferfi

communia

funt

&

per alterum exigit rationcm termini *hSed principia propria funt duo modi conformcs , fcilicet modus (ignificandi per modum
excitMntis, feu vocantis a parte Aducrbij,o;& mo-

ftantis

filmi.

pct

difs figniiicandi

rocaatis.

modum

excitnti

cx parte

vocatiui.

Item conftrudio tranHtiua a{tujlgn4ti , dfuifecundum diuerntatem conftrudibilis tcrminaniis , quod in huiu(rnodi conflrudione eft
ditur

quadruplicirer
rMrif mtdi.

vel quia eil Genitiui cafuSivr di-

ccnAo,mifireer Secratiti vel Datiui.vt^wM Socravcl Accufatiui, \x pcrcutio Socratem\ vel Abla-

ti,

Principia congruitaiis

tiui, vt vtortoga.

harum conftrudionum , iunt

nia

parte dependentis

Nam

tres

& tres cx parte

commumodr ex

terminantis.

ex parte dcpendentis ,eftraodus *^;cui

correfpondct in obliquo poft fe modus entis. SecunJo exparte dependentis, eft fignificatio accidcntalis

qui

modus

eft

fignificandi Jependentit

ad qucmlibct obliquum poft fc cui corrcfpondet in obliquo modus fignificandi per modum
ferfiftantis. Nam ficut hacc eft incongrua , albttt
atrrit , pari'modo ha:c eft incongrua ,fercuti
:

Terti6 ex parte dcpendentis


4-

neri/

atbi

fic

Nam ficot hatc eft incongrua, * nufirttr

hatc, cappa atbi. Et fiiniliter, ficut hatc cft

qui

dentalis

eft

modus *e-

quafi qi^alitas fignificationis acci-

eft

cui corrcfpondet in obliquo

tatis

ftliitt

Socratit

(unt

duo modi

modum

fignificanJi

conformes, fcilicetmodusdcpcndentis, fubmoiovt alttrim;


modus cntis tcrminantis.fub
modoucuim. Et ita imclligatur in aUis tribus

&

cafibus, in ordinefuo.

quod notandum, quod conftruAio quz


Adiediui cum Accufatiuo, noneft*incongrua : fcd figuratiua. Accufatiuus cnim folijm
luxta

conftruitur congruc

cum

a6lum;quia Accufatiuus
ti.

vcrbis fignificantibus

cft

inquirendum , tamen proptcr Synccdochen


congruc admirtitur in fermone.
Et fic patct fufficicntia fpccicrum conftrii^io-

eft

nis,
tet

ctiam

quomodo conftrudlio

pra diuiditur

iit

fimplJcitcr

fum-

conftrudlioncm tranfitiuam ,8c

intranfitiuam.Conftruliointranfitiua,diuiditur

&

in conftruftionem intranfitiuam aduum,


perfonaruro. Conftrudiointranfitiua aduum,diuiditur in quinquefpecies , fecundum numerum
difFcrcnriuro, quia

aut Nominatiuus fupponit, aut Gcnitiuus


Datiuus, aut Accufatiuus, aut Ablatiuus.
Itera conftru(flio intranfitiua

auc

pcrfonarum,qu

muItiplicitcT variantur, vt vifiimcft.

Stcratis

duo modi conformes,

funt

dus dcpcndentis fub


depcndentis,

modo

fcilicet

mo-

vt alteritu ex parte

& modus tcrmini vt cuitu

ex partc

Principia ver6 propria huius conftruftionis,


faueo Socratiffant fimiliterduo

modi conformes,

modus dcpendcntis fub modo vt

fcilicct

alteri:

& modus terminantis fub modo^/ cui. Principia


propriacongruitatis , huius conftrudionis pwSocratem , funt duo modi conformes , (cilicet modus dependentis, vel tranfeuntis, fub mo-

cutio

do

modus terminantis fub modo


autem ille modus rr ^,fit Pracpofi-

vt alterum

vt ^uem.Si

Sc

tione cdtratus,tunc fimilitermodusrranfeuhtis

modo vtalterum, prcfportionabiliter eft

fub

eft

con-

Item conftrudio tranfitiua diuiditur i conftrudlioncm tranfitiuanrt atuum,& perfonarum.

6lio

a(5i;us

exerciti

diuiditur

nifi

fecundum

indiuidua. Conftru6tio tranfitiua adlusfignati,

diuiditurinquatuorfpeciesfpecialiflhnasfecundijm diucrfitatem quatuoc obliquorum fpecie


difFerentium.

II.
Et notandum, qu6d ficuti conftrudkio diuiditurpcrfc, in tranfitiuam,
intranfitiuam fic
pcraccidens diuiditur, in conftru^bioncm fccundijm fenfum ,
fecundum intcllcdlum , qu diuifio ideo dicitur per accidcns , quia non * diui- * conuenit

&

&

dit

conftrudionem fccundumfc&abfolutc; fcd

f animam apprchenfiuam.Et

dicitur conftru^io , fecuniwn finfttm ,* qoia

&

dependentis fub modo vtab altero.Et modus terminantis fub modo vtaquo j proportionabiliter
eft

tonftruHibilia funt voct

tenm

coentudioni per fe tc

abfolute.

amho t porentiaia
exprtffa rationtcuim .animx,

vocit ,fi confert finfin auditm. Conlit\jtio ficundum inteUtSiumeft, tjuande alterum conftruHibilenon
eit vocaHter exprejfum

contrahendus.

lO.

& atus fignati. Conftru-

non

hnius conftrudionis,z*or/<>f4,(unt fimiliter duo


,

terir.inan-

Conftruftio tranfitiuaaduum,diuiditurin rran-

in comparatione ad

tranfeuntis

'^

tium.

trahcndus. Principiaautempropria congruitatis

modi conformes , fcilicet modus

^.

dcterminabilis

fitiuam zGtus exerciti,

terminantis.

8.

& principiorum congruitatis earundem.Pa-

pria congruitatis huius conftrulionis

mifireer

tioa.

tetminus adlus figna-

conformi cafuum contrahibilis. Principia pro,

Congrua,
fed figDifica-

Vndc de congruitatc huius conftt uftionis non

modus

termini abfotutc raodo

7-

cft

cum dcterminaiione,diuiditur
fccundiim diuerfitatcm * dcrerminationum,qu.

fignificandi per

^ ptreuii
Mtbum,

congrua, nufireor Socratit : Hc \\zc cft congrua,


cappa Socratit. Principia propria huius congrui-

quinqucfuppofirorum fpecie

albtim.

% tmmmtk.

obliquo.

* quaado.

fid efl in inteBx^u , vt lego,

& huiufmodi & hxc de conftru^ionibus di^a


>

fufficiant.

De

ConJiruSiione tranjitiua. ferfonarum,

i^ priHcipiu congruitatu

CA

V T

iffitu,

De

Congruitttte fermonu fecundum fi,^

LII.

in

ITem
Tranfitiua

ptrftnoTMm,

cem

conftrudibilis terrainantis;
Genitiui cafus, vt dicendo ,ftlim St-

diuerfitatera

Communi.

Capvt

conftrudio tranfitiuapcrfonarnm , diuiditur in quatuor fpccies fecundum quadrupli-

SEquitur dc congruitate

LIII.
,

quac

eft

fccunda paf-

i,

tiui, vt Petritt albut percutit

fermonis , de qualic^t tadlum fit in fpcciali , circa quamlibct fpeciem condrudlionis,


dc cius tamen 'natura fcorfimin *fpeciali vi- genere.

vtcelerpedihtt

deamus.

quia vel

eft

; vcl Accufapedem; vcl Ablatiui,


velox. Principia congrui-

cratit; vel Datiui, vtfimilit Socrati

id eft

communia harum conftrudlibnum , func


modus entif, fub modo tranfiuntis cx parte dependemis & modus entis fub modo perfiftantit in
tatis

fio

luxta

quod primi notandum, qu6d ficut convnioncm ab-

ftrudiio rcquirit conftrudlibilium

folutc,

fic

congtuitas re^uirir conftru^ibilium

vnio

Gram matica fpeculatiua.

74

> non quamconque , fed debitam. c


hc debita vnio potcft cQntingere dupliciter,
vnp modo ex conuenientia fignificatbrum fpc-

vnionetn

CettgruitM,

(^

ineigrui-

tasptrfe.

l.

cialium,& per oppofitum vnio indebita,ex repugn^ntia ipfbrum. Alio modo poteft contingere
ex conformitatc modorum (ignificandi , &per
oppofitum indcbitacx indebita modorum figni^candi difcrepantia.
Indc eft, qu6d quidam , non diftinguentes inligaificatorum fpecialium conuenientiam,

ter

vel rcpugnantiam,&

modoruni

fignificandi con-

formicatem.vel difcrepantiam; dixerunt OTnnem


conftrudkronem eftc congruam, vel incongruara,
in

quo

tia
4i

reftnoois

ipecialium conuenien-

cft fignificatoruro

yel repugnantia.

jcpngruitas cft paflio

petc.

iconfiderata.

Vnde

Sed hoc uon valct , quia


pc ifona: in Grammatica

patet,

quod congruitas

fitdc

confidcraiione Grammatici pcr fc. Scd conuepicntia, vel repngnantia fignificatorum fpecia-

lium, i Grammatico pcr

fc

non

confideratur,fcd

magis a Logi^o ergo congruitas,veI incongruijtas in fermone ab his non caufatur.


Pipcndum cft ergo , quod congruitas , & incongruitas , caufantur ex conformitate , vel difconformitate modorum fignificandi, quae per
fe funt de confidcrationc Grammatici. Tamcn
:

proprietas

, vcl improprictas fermonis caufaiur


cx conucnicnria, vel rcpugnantia fignificatorum
fpecialium. Vnde ha-c cft congrua,
propria,
papp^ nigra : ic \\xc cftimpropria, cappa ctitego-

&

rtca

ta.men vtraquc iftarum

congrua.
Secundo notan^jjm quod* congruitas rcquiric
^4cijB? eondebitam vnionem conftruaibilium ,
cum huftruftio reiufmodi vnio non caufctur pcr quofdam modos
quirac.
Reqnirit dir fignificandi ; ideo ad congruicatem rcquirirur
;

eft

&

bittn vitio-

conforraitas

omnium modorum

fignificadi

con-

/Irudibilium, ad aliquamfpcciem conftrudlionis requifirorum : ita quod conftrudibile dependc>$

ferminatum per conftrudibile termi-

fir

quantum ad omnesmodos fignificandi,fecundum quos dependct quantumadiftam con-

Jians,

ftcubionem. t dico, tjuantHmad

rwjquia

fi

iftarncottfiruEiio-

habeat dependentiam ad diuetfas

, non requiritur quodomnes depcndentia; fint femper adu tcrminatai , fcd fuffi-

.conftrudliones

cit quodfecundum ynam conftru(5lionem rcrmipentur, vt dicendo, legolibrftm , haec eftcongrua,


Jicci non aJdatur f^irgily, vcl ah'quid nliud,quod
terminet dcpendentiamhuius, quod cft librMm,

* priuj.

Terti6

Ctnfcrmittu
tnedoru printon'

ftruRitnit

^Un

propor-

tionit,itliafimttlititdinit.

modorum
dfonis

principium conftrudiftingucndum eft dc


quia duplex eftconformitas, fci-

fignificandi

& congruitatis

conformitat.e

rcquirit irf fuppofito

& quandoque

Et vt fciamus quando vtraqae conformitas


Vtrttque mli- .exjgatur,
aut altera tantum , cft fciendum , qu6d
jundo,Altequandoquc conftrudibilc dependens, habct alir* neeejjaria
quos modos fignificandi,non exproprietatibus
fh(rft>Cux rci pcr fc, fed cx proprietatibus rei conftru*it.
;

figuific^ndi exigitur

1 4epfttifi.
t tccipiflan-

& tunc

inter illos

modos

fimilitndo,&non ptopor-

quod conftrudibile * terminans dcbet


hbere modos fignificandi conftru(5libilis fdetio

ita

pendenris, vt patet de conftruAione Adiediui


c^m Subftantiuo
ii) conftru^lionc fuppofiti
:

&

non proportionabiles , fed

Siautem conftruAibile depcndens habec


fignificandi ex proprictatibus fux
perfe,&non ex proprietatibus rei conftrufti-

rei

bilis

modos

terminantis,tuncexigiturinillismodis

gnificandi, proportio,&

non

fi-

fimilitudo. t quia

AdiecSliuum habct

modum adiaccntis propric, &

de proprictatibus

fua: rci

ideo pcr huiufmodi

modum adiaccntis requirit in^fubici^omodum


perfiflantii

de

qui

eft fibi

proportionabilis

& fic

* fabftantiuo.

aliis intelligatur.

8.

Quarto notandura

eft, quod ficut congruitas


conftrudiionis in generali, cauiatur ex confor-

modorum fignificandi; vt patct ex didtis,


infpicicndo fingulas fpecies gcncraliter didlo-

tnitatc

rum : fic congruitas fpccialis conftru(5lionum


fpecialium caufatur ex alia ,
alia conformitate

&

3iliorum,&aliorum

modorum

fignificandi

Congruittu
Jpecialit exi-

git conftrmi-

vt tAtem in Jbt-.

p^tet ex praedifSlis

fli:.
, infpicicndo fingulas /pecies
conftru(5lionis. Congrnitai nihil aliud <'y?,quam Definitur.

partiumfirmonis debita vnio,ex modorumfignificandi


confarmitate ad aliijuam Jpeciem confiruEHonis re^ui-

fitorum dereli^a.

notandum eft

Vltinio

quod

conftru(5lio, fcilicctfecundillm

dumintclle(ftum;
fitm

efi

txpreffa.

tjuando

fic

ambo

&

ficut

fenfum

duplexcft

9.

& fecun-

ConJl,uBi*

CongruitM fecunditmfien-

Et dicitur congrua fecundijm

Adftnfum

fienfum,

non quiafenfus cius congruitatem pcrcipiat;


quia vocem vtriufque conftru(5bibilis auditus

cum vox

duplex.

conftruttibilia fiunt voce ttntu

fed

dicttur exprejftt.

ap-

proprium obic^aum auditus. Congruitas ver6 ficundum intelleBum , efi AdintelUa&


quando ambo conJhulibiUa , ficunditm vocem non non txfrejfm.
fiunt expreff ; fcd altetum ipforum eft ab intelle<5tu appprchcnfum ; ficut contingit in vcrbis prims & fecunda: perfonat, inquibus intelligitur
fuppofitum. Et ficpatetquidfit congruitas,&
vndc caufetur. Et h^c dc congtuitate di^fta fufprchendit

fit

ficiant.

*2>tf

Terfe&ione Sermonis,

L I V.

A P V T

vtraque ad conftrudtionem requiritur ; quandoquc autcAi fufficit proportionis tantum,quandoque utem fuflficit fimilitudinis conformitas

terminantis

fimilcs.

aliquos

fit

licct proportionis, &c fimilitndims

dlibilis

7fubftantit^

&

quam dcpcndct a partc * p6ft.


notandum eft , quodcum conformitas

tantum.

tis.

Vndc cx partc * fubftantiui, non requirit mo-

dos proportionabiles, fcdfimilcs. Simihter Verbum perronale habet numertmi, perfonam, cx


proprictatibus rei fuppofitz
ided hos modos

fecu;idjjm

5'

tipiutn

Nominatiui cafus , cum Verbo petfonali. Nam


Adie(^iuum habet tamgenus , qukm numerum,
quam perfonam ex propictatibus rei * fubied):a:: * fubieAt.
t fupra C.17.
vt didtum eft fupra t&18.

SEquitur de perfe(Slione, qua: eft tcrtia & vltima pafCo fermonis. luxta quod notandum,
quod cijm Gramniatica fit fcientia organica,
oportet quod illud , quod in Grammatica eft
principalitcr confideratum , fit organicum ; hoc
aureni eft conftrudio, de qua di^um cft. t quia

omnc organicum
tum;

cft

ad aliquera fincm ordinaigitur conftrudionis aliquis finisnccef-

farius. Talis
pintfuus,

cft

autcm

finis cft

I.

terfiaio
pttjjio

fertnt'

ntt.

Finit eon

firuSionii

duflex.

duplex,fcilicet^r-

& remottts.

Finis propinqutss

efl expreffio

Z.

mentis concepttt*

Et dico tficnndum
diftantiam , quia. conccptus mcntis compofitus
cftaliquando fecundum indiftantiam,vtcomponcndo htminem curaalboCmc copula, vt diccndo , Homo albtis. Alioquin conccptus mcntis eft
compofitus fecundum diftantiam , vc compocompofiti ifiecundnm diftantiam.

nendo

frtpinquut
finis.

Cenfiruait
feeuttdum
difittntinm,
tj}'

indiftMt'

tiam.

Grammatica fpeculatiua.
nencio hominem

cum

ccnAothtmo

alhiu.

nem

tfl

mediante copula, diCirca quam comporitio-

*lho

conHftit veritas

& falhtas

vt dicitur

1.

Pcrihermcnias cap. 1. Et quia intellcdus fuper compofitionem primamnon quiefcit ,ciim


incompleta , fed dc prima proccdit ad fecundam; ide6 conftrudio noneft ad exprimcndum

primum cunccptum compoHtum


tmt,

^ quit-

tMUMM inuUtSm.

(cd ad cxpri-

nocandum

quod

ficut

con-

vnionc abfolute

ti

perfcdlio

fic

&

congiuitas con-

vnione debi-

ex conftruflibilium

ftrudtionis

acquiritur cx conftru6libi-

ntm,^ com- lium vnione debita,non quorumcunquc; fcd


fuppoHti cum appoHto^dummodd nulla depcndentia derelinquatur circa ipfam non terminata , recrahens eam ab eius fine , qui eft
conceptum mentis compofitum cxprimere ,
perfe<^um fenfum in * animo auditoris ge-

&

nerare.

4Rtqui/ita

*d

ftrfeliiontm
ftrmtnit.

Supptjitnm
tJ.

Ex

fftf$ta.

quod

requiruntur ad perPrrmum eft fuppofitum,


tria

feftionem fermonis.
appofitum ; quia cum conftrudlio perfeda,
fit ad exprimcudum mentis conceptum com-

&

poficum, fecundum diftanciam


nata

oportet

quod

conccptus mentis

ficut eft

diftancia

modorum.

pofitum

pofituin

fic

ctiam

fit

Sed hatc

folum eft inter fuppofitum ,


ex hoc quod foliim Verbum

modum

primacur

cendo

animum

me

legere

hc

cft

coniundlio,

impcrfedla

&

auditoris nonquietat;

quia

ergo nihil aliud


& vltima , ex debita
,
conftrudlibilium vnionc dcrclidla , cum fufficieiuia exprimendi menjis conccpcum compofirum fecundum diftanciam :
generan,.

tercia

&

perfedtam fententiam

animo audi-

in

diftantis fe habct.

figni-

Metaph.

com.

tcxt.

ii.

Tertio roodo aliquid

poteft fibi fimtle in fpecie

&

Conftrudlio ergo habens fuppofitum ,


appofitum , fccundijm conformitatem omniutn
tnodorum fignificandi,ramen nullam habens cir-

Qaart6

notandum , quod duplex

eft

fedtio conftrudlionis

& fecundum
eH

fcilicet

eftper-

fecundumyf/rw

Hum.

dumvecem non exprimtmtur fed

alterum ah

lego

diccndo

ly ego. fub conformitate

eft

rum

Nam hoc

lego.

dat intcUigerc fuppofitum

fignificandi

intel-

quod

omnium modo-

requifitorum

hanc fpc-

ad

Et * camcn hic nulla de^cum nulU


relinquicur dependencia , cx parte conftrudlio- tcquiiitut.
nis tocius, vel parcium eius, non terminara,

eam ab

qua: recrahat

eius fine

qui

eft

conceptum cumpofitum fecundum


tiam exprimere , vel perfedum fenfum

tis

audicoris generare

rocndiftan-

in ani-

ic ica intclligatur in

aliis.

Quinto,

&

v!tim6

eft

notandum

quod iU

lud quod habec fe per addicionem ad alterum,


pofterius cft eo

quod con&pcrfcdio
conftrudtio non re-

ideo cx didlis patet

gruitas cft pofterior conftrudtione


pofterior congruitace.

Nam

ceptum compofitum fccundum diftanciam


eft

pertingere. Tertio

modo

cciam

fibi fimile

vt
eft

id eft,

perfeftum fcnfum in animo auditoris gcnerare.


Ex his patet , qu6d fignum perfc&ionis con-

10.
CtnfimOitmil cengtui-

quirit aliquid aliud nifi abfolucc conftrudlibi-

tatii

ttrft-

Riimii trdtf

&

difirem-

tia.

lium vnionem , ex modorum fignificandi conformitate caufatam , vt dicendo , vir efl alhtu,
ita benc cft conftrudlio, ficut ifta, vir eR hontu;
quia vtrobique eft conformitas modorum fignificandi. Scd congruicas requiric conftrudlibilium vnionem , non quamcunque , Ccd dcbitam,
ex conformitate modorum fignificandi illius
dlionis requifitorum.

perfedla; quia potcft faccre

rtrfiHit ft-

Pcrfcdlio fecundum fen- cundiimftcurn amho confhuEHbilia coniiruEHonit fum.


intelleEbtm.

contlrud^ionis tantijm,ad illaro fpecicro conftru-

fc dcpendentiam, non terminatam , * non retrahcntem ipfam ab cius fine , eft perfedla primo
modo ; quia nihil fibi dcficit corum, qux ad eius
1. Medoptr- fpcciem requiruntur. Secundo modo etiam cft
fta.
perfedta, quia debitc poceft fuum finem,proptcr
quem ordinacur ( qui cft exprimere mcntis con-

didlum

* perredum
fcBfum.

toris.

in Co(l.M S.

Mtitptr-

imperfiBa.

qux funt
eft , quam

mtmtdo.
*Iy deeft ca

3.

Ctnftruaio

fi

fimiles. Pcrfedlio

pafHo fermonis

verbum

gcnerare.

fta.

8.

hatc cft im-

ifta

leEiu apprehenditur , vt

vno modo aliquid eft perfedum , cui nihil decft eorum quz requiruntur ad eins fpecicm. Secundo modo , aliquid cft perfedlum,
cum poteft dcbice fuum finem , ptoptcr qucm
pertingerc.

qa6d

confequens quod fi non exfcmper impcrfedla manebit , vt di-

ap-

Nam

quia

fe, vt ad aliquid

mo

perfedum , cum

audito-

roinus pcrfcdla

fi, huic conftrudlioni addita , Socrates eurrit , facit in ca nouam dcpendenciam ad aliquid excira

generare.

ordinatur

ftrftei pri-

fi Socrates currit

ap-

CenfiruSit

ciem conftruclionis.

eft

animum
,

his didlis ctiam paiet

eft

aflignat Philofophus 5.

6.

Ex

prout ad congruicacem
requircbacur. Tcrcio requiricur ex parce conftruflionis , quod nulia dependencia fit non
terminata , qux rctrahat ipfam ab cius finc:
qui cft mencis conceptum compofitum cxprimcrc ,
perfefcum fenfum in animo audicoris
ficandi conformitas

quietat
quictat

erit.

ic

Tertio eft notandum , quod conftruftio habcns in fe hxc tria mcmbra , quac difta funt,per* peifcdiofcdla eft fccundum tres modos * perfedos, quos
nis.

ftrftSionit.

qux magis
qu minijs

&

funt voce tentu exfrefft : vt ego lego. PeifcCtiofe- Alia fitum'


ditm intiBtcunditm intelUElHm , efl , citm conJiruBihilta fecun-

&

Trts modi

eft
;

fum

Secund6 requiritur omnium modorum


DtSpenJentim ejfe ttrmunatMt.

finaliter ordi-

compofitos

quod per

oim

diftanlia inter

diftantia in conftrudtibilium vnione.

Ctnformittu

EfeSlitt

conftrudlio ^fnit.

illa

Scd hc perfedlio fenfus


animo auditoris non cft pundkualis , fed habct gradum perfedlionis fecundum magis &
miniis
& fccundi^m hoc conftrudtio dtcitur
magis , & minus pctfefta. Nam ea magis pcrfe-

di

his patet

qu6d omnis

pcrfedba,quat pcrfcdlum fenfum in animo

perfedla

ftruftio fimplicitcr acquititut ex conftrudlibi-

lium

auditoris, ita

'n\

^a

eft

75

generare pcrfedlum fenfum in

audicoris generabit.

ris

diftantiam finaliter ordinata. Finu autcm remotHt conJlmSionu ejl generare perfeEium
fenfum in animo auditoru , ex confiruliihilium dehita

Secund6

% anima.

crit

cundum

3-

ftrftai ftquimr vnit-

animo

mcndum fccundum conccptum compofitum, fe-

vnione.

% eonformiuce.

ftrud^ionis eft

Perfedio

requirit

conftrudtibilium

vnio-

nem , non quorumcunque fed folum fuppofiti cum appofito ex conformitate omnium mo>
doturo fignificandi caufatara cum fufficientia
,

exprimendi mentis conceptum compofitum fecunduin diftantiam ,


gcnerandi perfedlum
fenfuminanimoauditoris. Et fic patet, qu6d
pcrfedio fuper congruitatem addit propria
principia , Sc fimilitci congtuitas fuper con-

&

flittdUo

II.

76

Grammatica fpeculatiua.

firudipnem > 8e ideh perfetio praEfupponit congcuitatem , 8c congruitas conftrudioncm.


Conftru^io crgo , eft pajfto firmonis printat
congruitas Jicmda , pcrfedlio tenia , & vltima. t vt habeamus didin^um modum intcrrogandi de

ipfis pafllonibus Grammaticar,


fciendqmeft, quod de differentiis conftrudio-

nuro i.qux funt tfanfitiHHm

&

intranfitiuum.

poflTumus

qua

quaerere

Sed de

iftis

per

hoc inrerrogatiuum

difFerentiis

quae funt ton- lutmtfMti-

gruum , & incengruum , pofTuinus quarrere per <'hoc intcrrogatiuum ^ualu ? Scd de iflis difFe- ""^*^*
rcntiis

poflufnus

quanta?

qua

funt ferftElum

quzrere pec

&

imperfeilum,

boc interrogatiuum

Vnde verfus:

1^11?tram

intrahs,qualit f con)fttcon: qnanta?

per ; imper.

Finis Lihri de modis fignificmdi.

F.

lOAN

!eerimodmtt.

RIOANNIS

D V N
SCOT

S
I

K
VNIVERSAM LOGICAM
}

Q VjESTIONES.

C
MATT

Mm
in

IVDICIVM
R.P.F.LVC^ VVADDINGI
Hiberni de fequenti opere.

N vniuerjam Logicam
telis

opera Dialettca

appid qmnes,
VytliotttiS

rectnfent

Scottimfcrtpfilfe

^ Ariflo-

in confejfo efi

Lthrornm numerHrn,^ principia Henrtcm


,

^ loanries TitfAUS

atque hi ipfifunt^quosprA mnnihpis hahemtis,

edttionem curautt

Anno

T^orphyij Jcilicet

^Antontvu Pojfeuintis

Trtmam quam vidimtts ,


CHS

1504. fuhfecutAfunt ali^ fex

fuit iUaficunda Confiantij ,


commifit* Editiones porro

fieri M.auritiiis

diuerfts temporthtis,

Hthemi-

TotifitmA

mox Caydinalis Sarnani , his emm hxcprdo

omnes,^

codices

MSS. tres BihltothecA Va-

quartum MonaHerij S. Maria de Populo , quintum Collegij


Gregoriani Benedt^inorum nos contultmtis , loca httilca completiimusy
deprauata correximus , T>o6torum authoritates mancas ,
laceras reticans.

ftituimuSi^ loca ex quthus defiim^tafiint, citauimus j numerosy^ notas


marginales adiunxirrms,

Opus hoc Commentariis

iHufirauit pr^dii^us Maurititisjicet prodie-

rft

duntaxat , quod fiiam

ius

Tomi calcem fiihiungimus,

eius expofitio in Vniuerfalia

in

qua ipfe fith numerum

quam adhts-

10. quafiionis

j.

lihros Perihermenias eiufdem Dodioris


alfhiifiin Pr^dtcamenta
fcripfijfe commemorat, Irenms Brafauolus Commentartos adhihutt per-

petuos adfingula verha pradidti operis Porphyriani, Nouifiime omnium


Ludofiicus RodrigueZj Noyenfis , prouinciA S,Idcohi alumnus, Vniuerfalia

^ Tr/tdicamenta do6tis ^ copiofis quARionihus


,

lucidauit, Scripfit

autem Scqtus

mirum, quodproueHiori ,
lihris prAfertim

articultjque di-

ifta adolefientiori Atate

vnde nihil

^ maturiori ftudio quAdam^correxerit ^ in


,

Sententiarum aliter tradiderit,

ScholafticCs nefeimus quis hoc nofinro

Demum inter

antiquos

Authore fxcundius,^ fele^iorihus

quAftionihus Ariftotelempt interpretAtus.

Scocioper. Tom.I.

TABV

8o

TABVLA Qy.ESTIONVM
SVPER VNIVERSALIA.
^^^ Trvm Logica

QvijEsr.i,

fit

fcicn-

An hxc fic vcra

14.

Socrntes fenex differt

a feiffo fuero.

^^^WT
fcientia

Vtrum Logica

i.

fic

communis.

8S

j.

6.

Vtrum Vniuerfale habcac aliquas pro-

7.

An

Vniuerfale

fic

Vniucrfale

fic

^o

ens.

fic

fubicdum

iftius li-

fic

vniuocum ad

prxdieabilia.

quo

An

eft

ha:c

fic

3 I.

i^.

9}

14.

Vtrum Proprium

33,

Vtrum Proprium

An locus fit gcnerationis principium


quemadmodum & patcr.
96
Quid fit

An dcfinicio Gcncris fic conucnicnccr

16.

Vcrum

17.

&confimiles.
99
Vcrura drfferentibut Specie cdnucnien-

daca.

vcra ,

fic

Homo eft

ibid.

diftindum Vni1

17

neceffari6 fcmper

iig

ucrfahum.
3 y.

Vcrum

119

hasc definicio

Lyiccidens efl

3 6.

98
haec

^ fem-

infit.

97

I y.

fci-

34.Vtrum Accidensfic dcnumcro Vni-

definitum in dcfinitione Ge-

neris.

fit

1
(

uerfalc ab Accidenti.

Vniuerfalia finc cantum quin-

9y

quod accidit , omnifoli


conuenientcr data.

fit

3 r.
,

quc.
13

licct

fer)

An ha:c fic pcr fe Homo eft Fniuerfnlis.


Vcrum

ibid.

Vtrum Proprium fit Vniuerfalc.


Vtrum definitio Proprij 4. modo

Homo ejl fhierfale.

94

difFcrcncia animalis ra-

cutiua.

Vniuerfalc vc in fubicdo,

1 1

qitale.

cionahs diuifiua 8c hominis confti3 o.

vcra

DifFcccntia praedicccuc in

114

$.

ibid.
.

An mortale fic

91

vcruminrCjVclininccllcdu.

19.

rentihus Sfecie in eo qupd quale.

ibid.

Vcriim Vniuerfalc

10.

An

Vniucrfalc

bri Porphyrij.

In

i8.

ibid,

nifferentin fradic/itur deflurihm diffe-

ibi4.

priccaccs.

9.

An pifTcrentia poflit definiri.


An hacc definitio fitconucniens

per fc intclligi-

bilc.

8.

xj.

z 6.

ibid.

Vtrum
Vtrum

4.

prima dcfinicio DifFercntia: , fcilicet c^k Sfecies ahundat a Gtnere, fic


conucnicnter data.
iii

An Syllogifmus fic obiedum Logicx.

1 1

An

j.

fic

conuenicns:

quod adefl

(^ ahefl
1o

frtnterfuhieiti corruftionem.

Vcrum Proprium U. Accidcns

poffint

dc aliquo codem.

dici

1 2,

Animttly

TABFLA ^VjESTIONFM
fuper VradicAmenta,,

ccr ponacur in definicione Gencris.

Qv^ST.i.^f

103

3.

efl,

4.

Vtriim ens

qua fr^tdicatur de flurihtu , numera


differentihus, in eo quod quid, fic con-

j.

Vcrum

An Gcnus neccflario rcquirac

19.

Vcrum hacc particula ,

l^.

mulcas

Specics.

>

ibid.

in quid,

conuc-

nicntcr ponacur in definicionc

Ge-

ncris.

loj-

Vcrum Gcnus

fit

principium Spccici.

X.

106
2.

1.

An haec

Vcrum

117
deccm Prjcdicamentis

Prardicamentis.
definicio Spcciei

ucnienccr daca.
it.

TTrum

libct Prxdicamcncorumficde dcccmvocibus , deccm prima gcncra rcrum


fignificancibus.
1^4
Vcrum ifte liber fic dc deccm Praedicamcncis, vc de fubiedo.
ii f
Vcrum ahquid fic vniuocum dcccm

18.

Species

ifta fit

vcx^^Plures hsminesfunt

108

i^.Vcrumprima

4iuifio Ditfcrcntiac

conuenicns.

vniuocum.

fic

109

11

definicio iEquiuocorum

fic

bo-

131

na.

ibid.

'vnus homo,

fit

6.

Vcrum dcfinicio Vniaocorum fic bona.

7.

Vcrum Gcnus

133
fic

vniuocum

fpecie-

8.

Vtrum

bus.

134

Indcx Qu^ft. omnium in Logicam.


Vtrum denommatmmn idem figaificcc
quod ahfirmiium^
135
y trum hxc rcgula fit vcra , ^ikuido al-

8.

f.

ucnieoccr ordincncur.
3

mcrentur.
37.

3 8.

frAdiciUurJ,e fubieiio.

ferenti/t.
I

1 3

i.Vtrum fintcancum dccem


fima.

12..

Vcrum aliciuis homo fic

141
prima fubdan-

confequcncix Ariftocdis ccncanc formahccr, Animal pfddicatur de hominc > erge de aUquo homi-

nc.

fic

conucnicns.

Vtrum aUqua

40.

Vcrum

7f

Concraria

fint

immc-

diaca.

^78
pofiibilc

fic

aUquorum con-

crariorum,^um dctermiiiacc inefle


a nacuri dicui fubicdo.

143

An hx

174

3 9.

generalifT

cia.

I}.

vclin-

natiuami

dif-

(jr

>

cencionalc.

&

pojftorumy diuerfd funtjj^ecies,

accidcns reale

Vtf uni diuifio cppofitionisinhzc quacoor, fcihcec Relatiuam oppefitionem


Contrarimn Contradiiioriam, Priua-

ibid.

An oppofitio^Ht

hzc rcgula fic vcra Biuerforum generum


no fulaltetnatirft

10. Vtr&ra

ibid.

^.An fpecicsQuahcacis Rifficienccr enu-

terum de nltero fr^dicatur, vt defml^ie}o, quicqufd prddicatur deprddicar


to,

8i

180

4 1. Vcr^m a priuacionc pQfiicfieci

rcgrcf-

fioinhabicum.

ibid.

Vcrum in negaciUa, futictaum ftec pro

41,.

14 y

cncc,lcproenceihdiFercntcr. i8i

14. Vcrum difFcrcncia dc gencre fubftan-

43.Vcrum Ariftoccles conuenicncer aflignccmodos Prwmt


ibid.

cix, fic fubftancia.


X f.

An

48

parccs fubftancix finc fubilanciz.

149
16. An Quancicas fic genus,
i
fo
17. Vcrum Quancicas fic gcnus vnum.

Vcrum

44.

8.

fufer

An oratio fic quancicas.

ij.Vcrum

oratio

fit

Ah

5:

^4
copu-

lencuradeundemcerminum.

ibid.

^4.

An Quancicaci fic ahquid concrariura.

% 5.

An Gcnus Relacionis fic genus vnum.

%6.

An

a.

rum Pcrihermcnias. 18 tf
Vcrum Nomen fignificcc rem vcl fpc,

ciem
3.

quz

fignificacur

cranfmucacio

fiac

infignificacionevocis.
4.

Vcrum

diffcrcncia,

189

quam affignac

5.

& voces &

Vcrum ccrminuscommunisimpoficus
ad fignificandum vcram naturam,
cuius aliqua fuppofica cftcnc,aUqua

160

non

Vcrum Rclaciua finc fimul nacura. 1 6


Vcrum in definicione vnius Relaciui,
necefiarium fic poncre fuum corre-

bu^,

& non exiftencibus.

laciuum.

Vcrum idem

6.

uerfa.

ad di164

cis

prima fpecics QuaUcacis

ttts

fic

h^i-

& dijpoftio.
fic

ns-

turalis potentia,vel impotentia. ibid.

An

ccrcia fpecies

&

QuaUcacis

pafsibilis qualitas.

}4. Vcrum forma,

fic

pafsio
ibid.

& circa aliquid conjians

fic quarca fpecics QuaUcacis.


16%
3f. An quatuor fpccics QuaUcacis con-

figura,

Scotioper. Tom.I.

191

aUqua fuppofica fimpUci-

communis ,

fignifican-

veram nacuram przccc

exiftencia.

7.

Vcrum hafc fic vera Cafar efi homo.Cafar efi animal, Cxfarc non cxiftence.

8.

Vcrum hzc

9.

far efi Cryir,ncucro exiftcntc. 1 9 3


Vcruni ccrrainus commnis fuppoficus

19*

16 j

An fccunda fpccies Quahcacis

finc

ibid.

\66

Ccr afiignencur.

dicacur vniuoc^ de exiftenci-

cer cermini

jo. Vcrum fpecies Quahcacis conuenicn-'

An

Vcrum

163
pofiic per fc rcfcrri

Ari-

pafsiones,(jrres,{itconuemcDS. 190

fecunda nocificacio Relaciuorum,


quam ponic Ariftoccles , fic conucnienccrdaca.

3 )

ibid.

ftoceles inccr litteras

ij(J

51.

in anima.

Vcriim fada cranfmucacione circa rcra,

3 I.

fubicftum Ubro-

fic

V^

ibid.

1.9.

Perihermeniai

Arifiotelu.

cnumerct

17.
a8.

i.

QvAST.i./^Vid

Ariftocelcs fufficienccr

fpecics Quancicacis.
1

lib.

quancicas difcreca.

An loctu fic qiiancicas.


it. Aa locu^ fic quancicas concinua.
13. An parciculx corporis & loci
1

84

2,

ibid.

10.

TABVLA ^FyESTlONVM

ibid.
1

Ariftocclcs cohucnicnccr di-

ftinguac fpecies Mottts.

fic

vera,

Homo

efi

homo,Ca-

vcrbo de przfenci/upponaccancum
dc, vcl pro przfencibus.
1 9^
lo.Vcrum in propoficione de prrcerico,
ftec fubiedumcancum pro ilUs, quz
fuerunc &: de fucuro cancum pro illisquzcrunc.
197
,

Vcrum

in

omni

propoficionc , in qua

non

8
4

Index Qu^ftionum omnium

81

non additur cermino communi aliquod concrahcns immediacum, diftribuacur cerminus communis pro
quibufcunque eius fuppoficis (implii^
cicer.
19S
IX.

Vcrum

hacc

ce

& non exiftence vniuoc^,vc fupra


toi

dibumcft.
13.

ngcc vera

Vcrum cerminus comraunis

poflicrc-

cradidionis

~
\

11

vera^m.

cflTe

ibid.

TABFLA ^JESTlONyM
Juper libMlenchorHm Ariftotelkt.

Qv^sT. I. T TTrum Logica proccdac cx


communibus.
114
z. Vtrum ArsSophifticaficfcicntia. ii
f
3. Dato quod Sophiftica fic fciccia,vcrum

i o^

ftringi.

vel falfa.

An poffibile fic vcramque parcem con-

8.

vcra,Ce/2jr eJihomOyCa-

fic

fare non exiflenPe , fuppofico quod


idem cerminus fignificec, rc cxiften?

fit

de Syllogifmo fophiftico, tan-

quam dc per fc fubiedo.

TAByLA ^yJESTlQNyU

falfas

in t.librum^erihermenias.

prxmiflam

vel

A N Vcrbum infinicum ma

-A' neac in/inicum

in ora-

cione.
9,.

An fequacur
ho(

eft

hoc non gji influm

non iuftum.

An tahs confequentia ccneat

^.
4=

7.
8.

iof

Ic^^ici.

An

hacc

fit

ibid,

vnz^Socr^tes

eft

homo

mi

Vtrum hxc

fic

vna

Bomo ^ui

eft

currit.

1.

Vcrum

5.

vel falfitas

pofitionem
ficuc calcs

fit

circa

fua fignificata per

I p.

f.

fignificata per

de ahquo , rcquiraturprjcdicaciocncisdeeodcm.
ii6
Vtrnm e(l fit tantumcopula prxdicati
cius

*'

vel

ahquid

vel

fit

prardicatum,
fic

dicendo

praefenti

copulcc

pra:dicati

Vtrum verbum de
nunc quod inftac
quodhbcc

7.

An

Vtrum terminus

jequiuocus

poflic

contrahiperimmediateadiundum:
quod de virtute fcrmonjs folum

poflic accipi

pro alccro cius

caco.
1 3

14.

j j

Vcrum cerminus acquiuocus pofTic co

trahipermediatcadiundum. ibid.
Vtrum fignum vniuerfalc aduenicns
tcrmino arquiuoco, poffic ipfum diftnbuere pro omnibus fuppofitis
cuiuflibct fui fignificati.

I y.

fignifi-

Vtrum

pofl^bilc

gnificare

quum

fic

vnum

134

aliquod nomen fiper prius , Sc reli-

per poftcrius.

16.

Vcriim ccrminus Analogus perfepofitus ftet folum pro modo famofiori.

17.

Vtrumtertius modus xquiuocarionis

117

homoeftalbus?
$.

ibid.

ita

quales defcripfi nunc.

copulatio-

ll.Vtrijm terminus arquiuocus habeat


omnia fua fignificata adu refpeau

& diuifionem tantum,

fubicdto

modum

pracdicati.

com-

difiun-

Z30

nis.

Vcrum Nomen infinitum aliquid ponat


ita quod ad prxdicationcm

pum

modum

119

Vtrum terminus acquiuocus contineac

ibid,

dcfcibid.

dionis.

>

fit

vnum.vclpluranomina.

a ly
4-

horum primus

Vtriim tcrminus ajquiuocus contineat

JVi)w<rvniuoce fignificec rcm,

An veritas

Syllogifmi fimpli-

9.

iiz,

& non exiftentc.

dcfedus Syllogif-

&

demonftraciuum.
12.8
Vtriim nomen acquiuocumfitnomcii

NiV<j;<rngnificccrcm,an

re exiftente,

fit

8.

II.

J/y. paffioncm.

cuius

Vtrum pcccct concra Syllogifmum

fecmdi operij Verihermemas.


QjiMEST.i.

qu6d

albus

TABl^LA ^l^uESTlONFM

dia'-

7.

An hjEC fit vna, album eft muficum. 1 07


An hxc fic vx\^Joomo albus eft hornomuibid.

Syllogif-

117

dialedici

citcr

defedus

vcl Syllogifmi

ftus.

nlbtu.

ibid.

fimplicicer

Suppofito

6f

contra pofita conftancia

ficus.

$.

fic

mi

ibid.

fubicli-

Syllogifraus fophifticus pcc-

cans in forma

An

An fequacur h

Syllogif-

ii6

Vtrum

y.

104

teneat cum Verbo de prxcericQ;


primo an fcquacur , fuit nop albuWy
ergo non fuit album.
xo6

fit

mus.

ergo

in cermir

nis refpediuis.
4.

prflcmiflas

quac dici-

tur pcccans in materia,

QvjEST. I*

ibid.

Vtrum Syllogifmus habens

4.

vcl indifFerenccr
1

pracfcns.

propofitio de futuro

fit

dctermi-

rcfuftetcx

hocfolum, qu6daliqua

diilio fignificat

vnum dc fe, & aliud

exadiundo.

ijg
18.

Vtriim

Logicam.

in
i8.

ip.

Vtruni vnitas vocis complcxx fit fufficicns principium didingucndi Amphibologiam ab ^quiuoeatione.x^o

Vtrum

bcac

mcnciinaliud caufec figuram didionis.

40.

vtrum

profcrcndi

oratio fub

talis
,

vno adu

multa fignificarc.

poffit

fufficicns caufa

tx
1

1,

Vtrum

oratio multiplcx

fccundum

Amphibologiam,vno modo prolata,


multiplcx quocunque modo profcratur.
z^z

41-

Vtrum

ha:c

fit

Vtrum

13
14.

Vtrum

dux

nis.

vnitas matcrialis vocis

com-

falfus.

Vtrum

harc propofitio

huUre

44.

eft fofsihile^ fit

4y.

18.

Vtrum

15>.

Vtrum hxccopula,

fit

I.

Vtrum

ifte

ibid.

paralogifmus

folttm poteft ferre


fit

^tod vnum

diftinguendus fccundum

J3.Vtrum

5 y.

36.

37.

Vtrum

fubieda ad ac-

proceflrus a rc

Vtr^m

variatio

Vtrum

mcdij

non cxiftcntix

fufficicns

fit

Ac-

infallacia

ibid.
,

O-

rifcus cognofcitur a te, Corifcus eft

ve-

hic

fit

fallacia

Accidentis

niens,ergo,^c.

16 y

j I.

Vtrum ub

aliquo fumpto

cum

dctcr-

minationc diminucntc ad ipfum

fumptum

eom-

fimplicitcr, tcncat confc-

167

qucntia.

yi.Vtriimterminuscommunis

pofllt fup-

diftinguendus fecundum

poncre pro tota propofitionc cuius

compofitioncm,& diuifionem,prout
lyfolitm Nominaliter tcnccur.
ibid.

^3. Vtrumincipicnsfic \oc\w\,Ego dico fal-

fit

Vtrum accentus Cit dux fallacia:. r y 3


Vtrum figura di(^ionis operctur aliquammultiplicitatcm.
1^4
Vtrum figura didionis opcrccur vcram multiplicitatcm.
ibid.
Vtrum figura didiotiis fitlocusin diftionc.

38.

vcl vtrum

4).Vtium paralogifmus Accidcntis poffic


fieri ncgatiue ficut affirmatiuc.ibid.
yo.Vtriim fit fallacia cxtra diclionem 1 66

plurapoteftferre^

pofitionem, &: diuifionem, prout ly


/olitm tenctur Aducrbialiter.
x yt

34.

48.

c^, opcretur potcntialcm multiplicitatem.


ifi

164
47.

Vtrum ha^cdidio,

Vtrum ifte paraIogifmus,^/^^ytf^


du cr tria, fit vcrus iu (cnfu com-

fyllogiftici

cidens, faciac fallaciam Accidcncis.

duoj

zyo

tria.

Accidcntis pofCit cau-

tionc maioris,minoris &: medij. l6l

4^.

cidentis.

^in^uefunt

in-

caufari indiftcrcnrercx varia-

hac propofitione

pofitionis.
3 1.

Vtrum fallacia

caufa

i6i
ibid.

inter tcrminos, vcl propofitioncs in

Cr
30.

copularc

caufa apparentia: fallacix

quam medij

ibid.
c^jpoflTit

fit

Vtrum fupcrius pofllt accidere fuo

pofllit

vcra in fcnfu compofitio-

nis.

vcl ra-

fariex variarione altcrius tcrmini,

vcra in fcnfu
2.49

ad aliquid , parcicipans vnam

feriori

148
feAentem am-

diuifionis.

z6o
ahcuius ha-

Accidcntis.

poflitdiucrfa fignificare.

Vtrum

figurz didio-

partialis identitas

illarum,

eJipofihile(\xh diuerfis prolationibus

17.

modo

bcntis in fe diuerfas naturas

47

harc orztiOy fedentem amhulare

in tertio

ciones,

&

di compofitione
diuifionem ibid.
1 j. Vtrum ad fallaciam compofitionis rcquiratur,qu6d fenfus compofitus fit

fignificance quale

laceac diucrfitas interpretato-

43.Vtrum

caufa diftinguen-

plexar,fit fufficiens

j^.

1^9

Vcrum fub ccrmino

cum

14

ibid.

in hoc

nis.

41.

efnid

fallacias diftinfta: fpecie.

cxiftcncix figu-

Vtrum commucare qumle quid

145
compofitio,&: diuifio fint

uou

didlionis.

diftingucnda fcit fecu-

lum.

vnius Prxdi-

4//^iy/Wfaciacfallaciam figurx didio-

fit

11.

ibid.

Vcrum commucarc rcm

camcnci , fub vno modo acccpcam,


in rcm ciufdem gencris , vel alcerius , fubalio moda accepcam , fic

mo rcpcriatur diucrfitas conflruAionis

1^7

39.Vtrum commucacio vnius Przdica'

diucrfa ratio conftrucndi re-

quiraturad Amphibologiam.
ibid.
io.Suppofito quod in aliquo Paralogif-

8i
formari.

fic

Virum

iftc

fum,^t fimplicitcr verus in dicendo.

169
fcutum cuius vna mcdiccas cft
alba,& alia nigra,dcbcac dici album,
velnigrum.
170

54. Vtriim

jf.Vcrum ignorancia Elcnchi


diftindusab

1j y

^poeterminantur in z dr mufs

paralogifmus,i)/iv/^

tsfimiliter

eft femiHini generis,ergo (jrpoets,

dc-

i6S

cftpars.

j6.

Vtrum
eft

ifta

fic

locus

271

aliis.

confcquencia

fic

bona Hoc
,

Ho duplum,ergo hoc non eft duplum.

171

TABV

81

Index Qu^ftionum omnium

84

TAByhA ^JESTlQNyM
fn^er

Vtrum

17.

18.

Arijiotelu.

fimiliter

quis, fimiliter

Qv^ST.i.T TTrum dc Syllogiftno

plieiccr

Vtrum Syllogifmus

X.

fcicutia.

fit

fimplicitir

ieftum in libro Priorum.

Vtrum

3.

propofitio

fit

fic

de

illis

199

Vtrum obliquns

19.

fub-

174

conuertantur

redis.

fim-

173

&

conuertantur

cum illis de pracfenti.


197
Vtrum propofitiones dc terminis obli-

Priarum

lih. I.

propoficioncs de practerito

dc futuro

poffit effe fubie<3:um

300

propofitionis.

10. Vtriim ex puris parcicularibus

vcl

indefinicis poffic fieri Syllogifmus.

oratio affirmati-

ua , vcl negaciua alicuius de aliquoy


zi.Vcriim ex puris ncgaciuis
4.

Vtrum omnis
lis

propofitio

fit

particularis, indefinita-, vel fin-

j.

dcfinitio Syllogifmi fitvcrain

qua dicitur ,

gurae ceneanc gracia formac.

7.

Vtram

dici

de omni,

(jr

principia necefiaria

8.

&

y.

fu compofito,cou{\mi\\icx conuercan-

z8t
bonitatcm Syllogifmi.
dici de omni fit aliquid, vel aliqua fcilicet vtrum prxdicatum dici dc fubicfto vniucrfalitcr fumpto,
vcl fubicftum aut
fit praidicatum
ambo fimul, vel difpbfitio inhxrcns

inxiWis deinejfe.

Vcrum

%6.

^05

Modales

in fcn-

conuercancur

310

iIIiS(S?^/<f^.

17. Vcrum*valcanc Syllogifmi de necejfario in qualibcc

Syllogifmi de

Vcrum ex vmde

i8.

Figura ^\c\xtvz\c\M
3 i j

inejfe.

necefiario

& alia de

Syllogifmus ad conclu-

prxdicato, vel fignificabilc complc-'

inejfe

xum

dendum neccfTario in prima Figura.

Vtrum

przter
ifta

ifta.

18j

fiac

rcgulaficvcra, ^^^g^wr

vni d^ eidem fi^nt eadem, illa interfe


18 f
funt eadem.
10. Vtrum in omni bona confequentia
cx oppofito confcquentis , infcratur
x%6
oppofitum antccedentis.
1 1. Vtrum Syllogifmus cxpoficorius tcncat gratia formx.
189

ii.Vtrum omnis

r9

Vcrum mixcio de necejfarie,& de ineffe


valeanc in fecunda, &: cercia Figura.

3|7
jo.

Vcrum

propoficiones de contingenti

poffinc conuerci in oppoficam qua-

licaccm.
j

bonus Syllogifmus.
31.

Vtrum omnis
afiirmatiua

propoficio particularis
poflit conucrti fimpli-

citer in particularem affirmatiuam.

14.

Vtrum omnis

propofitio vniuerfalis

jr.

additur ad prxdicatum
inincclligibilis.

Vtrum

ticularcm ncgatiuam.
i^.

j 6.

195

Vcrum fubiedum

194

poffic ampliariper
pratdicacum ad fupponendum pro
aliis,quampro fnppofitis.
196

Vtrum cx
aliis

propoficio parcicularis negaci-

uapoffit conucrti fimpliciter in par-

3 1

Vcriim valeac raixcio de contingentf,SC


de necejfario.
3ZJ
34. Vcrum omnis Syllogifmus fiat inaliqua trium Figurarum.
j t y
quareduplicatio
in
Vtrum
propofitio
j y

dcnsin parcicularcra affirmaciuam,


non fimpliciccr in vniucrfalem
affirmaciuam.

o
de

alia

j J.

affirmaciua conuertacur per acci-

&

{\zt
j

Vcrum ex vna de contingenti,Sc


inejfe,vz\czt Syllogifmus.

15.

i.Vcrumcxambabus de contingenti

propofitio vniuerfalis

negatiua conuertatur fimplicitcr.

45

propoficiones

fu^^///^, confimilicer

Vtrum

9.

Vtrum in tercia Figura fincfolum fex


modi direfte concludenccs.
308
Vtrum propoficioncs Modales in fen-

14.

dici de nuUo finc

& fufHciant ad

modi dircdle concludentes,


non plures , nec pauciores.

tuor

Sy/logifmus eftoratio, in

&

305

zj. Vcrura in fecunda Figura finc qua-?

qua qmbufdam fofitis ab iis qu pofita


funt , aliud accidit de necefsftate , eo
quodhxcfunt.
179
6. Vtrum SyUegifmu^ fit gcnus ad Syllogifmum,Dialcdicum dcmonftraciuum.
iSi

30J

Vcrum quacuor primi modi primse Fi-

zr.

178

gularis.

Vtrum

poffic fieri

Syllogifmus.

vniuerfa-

ab

fic

falfa

propofitionibus Modalibus

Vtrum ex
finitis

&:

i(\.is,neceJfarium,pofsibi/e;CO'a-

318

//w^f5,fiacSyllogifmus.
37.

^i-6

tcrminis obliquis

poffit fieri

&

Syllogifmus

ut cx tcrminis redis

&

infic-

obliquis.

TJBF

Logicam.

in

TASyLA ^yjESTlONVM
Priorum.

lib. 1.

fufer

I j.

85

An hacc condido yferfe

fit pofllbilis.

36f
i^.Antancum duofinc modi

inhaercndi

per fe in propofitionibus.

Qv/EST.i.T

TTrum Syllogifmus ex hy-

5 5

quod ex falfis fcquatur vcrum , & non cx vcris fal-

Vcrum

poffibilc

An hxc

Vtrum ad vtrumquc contradiftoriorum pofiit fcqui idem.


3
3
Vtrum Syllogifmus circularis fit bo-

nus Syllogifmus.
3 j y
Syllogifmus Conuerfiuus difVtrum
y.
fcrat a Syllogifmo ad impoflibile. 336
6. Vtrum Syllogifmus cx oppofitis fit bonus Syllogifmus.
337
7.

Vtram

5.

Syllogifmum fimplicitcr.
339
Vtrum ad bonam Indudionem oporteat inducere inomnibus fingulari-

An

19.

in

fuper

fit

pcr fc

mmmal

homo.

eft

fit pcr fc primo modo,


qua przdicatum & fubieaum fi-

propofitio

vcl diuifim fint in

571

ti.

An

modo

primo

ccndi pcr fc. An hoc


eft animal rationale.

fit

fe,

fit

pcr

371

propofitio negatiua

fc.

11.

An

(cquitMr^ hocperfeinefthuicyigitur

hoc

eft hoc.

\ N omnis do(3:rina,&; omx\.

nis difciplina

fit

ex

An Genus per fe przdicetur dc DifFe-

14.

An differentia

rentia.

376
infcrior includat diflr-

rcntiam fuperiorem per


ha:c

fic

per fc

rationale

fc

343
acquificio fcientix fit nobis per do-

t.

An

drinam.
^^y
An nos intclligamus pcr fpecics ac-

quifitas

An

aliquod accidens pcr fe prxdice-

4.

An

^.

349
An dc dignitatc

pofiii

An

350

An

3n

An

de fubiedo

pofiit

cognofci

3yt

8.

An cognitis przmiffis fimul cognofca-

9.

An cognicis prxmiffis in racione caufx

tur conclufio.

10.

An inhxrcncia fic de cfl*encia acciden-

3 1.

An cercius modus fic modus

fit

cx primis

di.

3r.An
.

An conclufio
ftrationc

fit

vt hacc

tftriftbilis.

fit

fer fe ,
hoc cft quxrere , an fcquacur , hoc

&
eft

ibid.

An hxc fic wcvZyor/mis triangulus habet


3

97

Circa primum errorem , an paffio inhxrens fuppofico alicuius commufic illi

fio

3^.

J9

qnam

dcmon-

ncccflaria

39^

Vtrum frimo prxfupponat

tresprimo.

ius

360
nccefiaria in

94

modus inhx-

fuppofico primo, vc anfaf


Luna primo infit huic Luna. 399
Circa fecundum crrorem , an paffio
poffic incfl*c primo fuppoficis alicu-

conclufiones.
14.

fit

primo, igiturperfe.
3 4.

y7

An harc fit vcra vnumquodque propter


fintmagis nota,

modus

nishabcncis vnicumfuppofitum in-

An principia

quartus

rendi.

33

inhxren-

1^6

quod.Scc.
I}.

389

vcris,

&c.
1 1.

prxdi-

cis.

-^

dcmonftratio

fc

cccurdealcero.

3 j.

da.

An

388

3 o.

An definicio eius quod e^fcireS^^ dan-

11.

prium, inficciper fc.


oppoficorum pcr

An vnum

353

54

19.

fimul nacura cognofcacur conclufio.


3

accidens poflic prxdicari de alio

accidence canquam de fubicdo {ccundo modo dicendi per fe.


3 87
18. An paflio habcns fubicdum pro-

({uit^

eft.

386

cui incftpcrfc.

dc pafiione prxcognofcatur qui^

efi.

7.

17.

prxcognofci

quidefi.

6.

An omne accidcns habeat fubiciflum,

przcognitiones.

finc

384

x6.

vcl per fpecies feparatas.

47
cantum dux

an

vc

eft fenfibile.

381
j".

prac-

exiftenti cognitione.

7j

13

tur de fubicfto.

Qv^ST. I.

di-

homt

pcr

373

Vojieriorum.

^66
onimML

eft

An Genus & Differentia coniunftim,

^^STIONFM
Ith.i.

homt

gnificantidem.
10.

340

TABVLA

pcr {e

370

pctitio principij peccet contra

bus.

ifta fic

368

332.

4.

18.

fit

fum.
j.

An

pothcfi diffcrac 2 SyllQ-

gifmo oftcnfiuo.
1.

17.

homo
i6i.

communis habencis

plura fup-

401

pofica.

37.

An cognofcens vnuraquemque criangulum cognofcac triangulum

fim-

pUciccr.

401

}8.

An

86 Index Qu^ft.
|S.

An fignum vniucrfalc diftribuat tcrminum fub propria rationc fuppoiitorum

communis.

An fcquatur, ho^ inefiferfs

igitur

confcquentiam

fciri

pcr mcdiura contingcns,poflit

neccfTarium.

QvjEsT.i."!

409

quasftiones fint

numero

quales

ae-

fcicn*

41^

tiis.

I.

Any?^,fitquacftio.

An quid efi, fit quxftio.

417
41

Vtrum
Vtrum

gentibus.
410
Vtrum accidens commune (cuiufraomodi eft album ) necefl*ari6 prxdi-

6.

An

7.

An omnis

8.

An^W^i^poflitdcmonftrari.

9.

An medium in demonftratione fic de-

I o.

An contingat dcmonftrare per omncs

I I.

An

conclufio necefTaria , poflit fe-

qui fyllogiftic^ ex

praemifl[is

cctur dc fubicfto

homo

efi

vt fic dicendo,

alhus , vel cygnus

45 Vtrura Dialedica
.

flt

fcientia

commu^

Vtrum

45".

An hacc fit vera, fiaffrmatio efi caufa

in demonftrationc poflit eflc

dcccptio.

df^

fcicntia

deficiat

cfi!entiac, fit

quaeftio

41%
fit

quxftio medij.

413
41 5

417

caufas.

quaelibet pars definitionis

fit

plusquamdefinitum.

An

&

in

418

diffcrentiac fubftantialcs

pofl^int

nobis innotcfccre pcr accidentia

fecundum illum fenfum.

coramunia, ficutdicit Ariftoteles.

419

414.

Vtrum

4to
quod cft adualiter

finitio fubicdijVcl pafi^onis.

iz.

deficiente fenfu

ejfe

ibid.

negatio negationis.

ibid.

dc eflentia. 419
prxfupponac

quacftio quid ejl

decflentia.

415

affrmationis

efie exifiere, fit

fiefi.

411

nis.

44.

Vtum

4.

efi albus.

ibid.

47.

TTrum

f.

46.

Pofieriorum.

contin-

4 1 Vtrum

41.

de
fa-

40 y

cit Ariftoteles.

Vtrum

libri z.

404

nece/itate,q\iSLm

40.

TABVLA ^V^STIONVM

aut Aib ratione tcrmini

fj

1 9.

omnium in Logicam.

vnitas fcientias

generis

fit

cx vnitatc

I}

An

41 y

fubic<9:i.

definientem peccfle

fit

fcire

om
430

nia.

S.

:se

F.

'--i

lOAN

lOANNIS

D V N
C O T
S

I,

DOCTORIS SVBTILIS
ORDINIS MINORVM,

'i^ke^

Super Vniuerfalia Porphyrij Qu^ftiones


acutiflim^.

QV ^STIO PRIMA.
Vtmm

Logica fit fiientU ?

lihitta de principiji Ltgic^, cp. i. D.Thomas /^.Metaph.leS.^.ThcmiH.i.Pofi.eap 14. Ammonius


inPnUgo Prtdieam. yEgidius i. tofi. ^/^.i.Tartarct,

D.Augiiftinus !n

judji i.Prtoem. loan. Anglicus, (^Brafauolus//r

/!;

, Logiciu efi fcitm ; ergo logica cft fcientia:


quia a concretis, vbi cft prardicatio pci fe , tcncc
confequcntia ad abftradla.

(^ Tolet. q.t.

Dicendum,qu6d Logicaeft(cientia:quz cnim

frcem.^oaiecit.Met*ph.cap.i. quAft.i. frS.9. Conim-

inea docentur,demonftratiuc concluduntur,ficnt inaliis fcientiis ; crgo fciuntur: quiaD<^ww-

fuifi. Villalpan.jM^/J.itf.Prtforw. Sotus

bric.j.^.Proarw.Fabct Thetrem.i.Hxitudo dljput.i. Leg,

feii.i.Metinciodijpuf.procem.q.i.Kodtigaeiq.i.Preaem,

ftratio eft fyllogifTafis faciens fire.

srt.^. Aucrfaf.iT'"!?.?.

R c A Logicalia diligen-

cerintendens.vt veritates,
OLijp
,

in eis funt dubix, cla-

rius clucefcant

moiiendo

dubia,prim6 fupra Librum


Porphyrij

,quxro,Vtrum

LogicafitfcicntiarVidetut

quodnon. Modus

non

fciendi

Logica eft modus fcicndi ; ergo,


&c.Maior patet a fimili>quiamodus videndi non
eft

elt

lcicntia,

vifus.Probo

minorcm per Ariftotclem

1.

Me-

taph.Cont.i;. Ahfurdum efifmulquArerefientiam.,


modHm fciendi , vbi Commentator exponit mo-

&

Item,6.Metaph.Text.com.i.diftinguit Ariftoteles fcientias in

Mathcmaticam , Natutalem,

&

Vno modoinquantum

tcr eonfideratur,

cens,4S^ fic cx ncceftariis

lcientia.

Alio

fcientia

ficut patct in naturalibus,vbi Ariftote-

les addiicit rationcs

Logicas

non

cft

per Ariftotclem

cx communibusrergo

cftfcicntia.

Ad oppofitum

Scientia eft eff"c6bus

demon-

Logica autem multadcmonftratiue concluduntur ; crgo, 6cc. Itcm,hacc cft pcr fc


ftrationis: in

qux procedunt cx
lo-

qucndo.

nis.

quod modus fcicndi non


tamcn ellc commuha:c eft vcta aliquo modo,

dicitur

eft fcicntia fpccinlis

Contra hoc

fi

poteft

fciendi eft fitnti*

cft

tia patet

ergo

erit

cura

fit

per fe ptimo

prxdicatio in

modo

confi:-

& aniecedcns.Confcqucn-

quia omnis przdicatio in abftraflo

eircntialitcr vcra.

J.
-^' */*
'"""*

falfum;crgo

& demonftratio,

medio communi,& non faciunt fcirc,propric

qucns

i.Pofter.Text.j.Logica

Sc propriis principiis,

cando cam adilla, inquibus eft vfus; & ficnon


ex proptiis , fed cx communibus.ncc (ic cft

communibus,non cft fcientia-.quia


propriis,ficut

Logit du/'

eft

fcicnt ia cft cx

do-

,& ficcft
modo inquantum vtimur ca.appli-

abftrado

fiue

cft

proccdit ad necelfarias conclufioncs

Afodut

.Poftcrior.Tcx. j.

dcfubitbo permedium , quod eft dcfinitio.


Intelligendum eft t amcn , quod Logica duplicilis

Mctaphyficam, fub quarum nulla


contincturLogica. Itcm,illud quod proceditcx

Diuinam

Cnttteft.

Sunt ctiaminLogicaomniarcquifita ad demonftrationciHjVt fubieftum , & pafllo dcmonftrabi-

Ad primum

dMm/ciendiyidcdyLogicam.

vcra

Sed

falfitas

eft

confcqucntis pa-

rct.qnia in intclletftu fubicdbi, non includitur


prxdicatum. Item modus fcicndi eft pofterior
fcire:crgo poftcrior quatu fcicntia:quiafcirepoftcrius cft,quim fcicntia.
Idco

Super Vniuerfalia Porphyrij

88
4LtgieM ntn
tfiformttUttr

tHodm feittfdi.

lith dirttur aliter, qu6d minor cft falfa , forloquendo. Ad eips probationcm dici poteft,qu6d illa expofitio dcbct intelligi materialii:er,& ita hc ptdicatio , Modiufciendi eftfeien-r
roalitcr

quia Logica docet moduro fciendi


pro tanto , quia eft de Syllogifmo , vel de argumentoperquod tantum habetui fcientia.
Aliter dici poteft , ad primam propoHtionem,
quAd fi cxponatur modtufeiendi per Logicam , cotia

eft vcra

non debet cadere inter rcientiam,& modum fciendiifed inter quzrerefcientiam,& quz-

pulatio
rere

modum

fciendi

nam hoc quzrere,

eft illnd

hoQetit per Syllogifmum^quod falfum


quia Syllogifmus , dc quo quritut
fcientia,eft ignotus.Syllogifmusautem perquem
habetur fcientia, eft ignotus ergo idem erit notum jgnotum , fed per ignotum nihil fcitur.
fcientia

Tum

eft.

&

Tum

quiaquzrode Syllogilmo, perquemha-

betur fcientia,aut de illo cft fcientia , aut non ; fi


non , pari ratione nec de Sy IJogifmo in communi,quia

quod fcitur de communi

libet particulari

pum, & fic erit

eftignptum

cias

fecundum. dico, quod diftinguit ibi fcienreales, cuiufinodi non eft Logica ,fed eft et-

iam fcientia

idcm erit notum,& ignotum.


Item, nihil eft fubie^um totius, & partis;
Syllogifmus autem eft fubiedum partis Logicae,
tur

fcilicet libri Priotura;ergo.

rationalis.

Ad tertium patct quod Logica


,

priticipia oftendit pafliones

Item,SyIIogifmus

per propria

licet eius vfus fit

nunquam fuit in fenfu;ergo

ncc in inteIIed:u.Confcquentia patet pcr Ariftotclcm in dc Senfu


Senfato.

&

communia,&c.

circa

fic

quia tunc nihil fcirf tur : infinitmn enim


, per Ariftotelem j. Poftf rioruro : igi-

ueniens

quod eft fibi neceftario


coniun(^um,licct vnum non fitxeliquum.

Ad

fi

gifmiS, ad habendumfcicntiam,quod eftincon-

quaErere,propter concomitantiarojficut quxrere


aiiquid,eft quaei^ere, illud

, fcitur de quoergo per alium Syllogifprocedere in infinitum in Syllo;

Ad oppofitumiPa{fiones Syllogifmi in Logica

Qjf

principaliter de eo demonftramur ,
propter ipfum:ergo,&e.

II.

i.Pofi.q.4).

^ i.KUnehor.q.i.Titt. qutfi.i.Vrocem,

/n)Jo.Ioaa.ADgli.(^ htiCfupirh^ne ^udtlionem.fzaentinus Theor.

5.

eap.

i.

dealiis

Dicitur,qu6d fubiedlum Logica: eft conceptu$


formatus ab aftu rationis ; quia ille communis
cft omnibus in Logica confidcratis ; nam ^um

ytmm LogicaJitJctentiA communisf


Do^or

&

Rodrig. ia exftfition* huitn

textus,

aiius rationu

Ciz triplex.

^^
j^^-^ efinita
net.

'Primtu fcilicet indiuifi-

biiium intelligentia. 5rf</^,compofitio,vel diuifio iftorumfimplicium,feu indiuifibilium.TVrforroatus a noto ad ignotum.pe


conceptu formato ^ primo adu rationis.cft liber
Prsdicamentorum , qui eft deincomplcxo. De
conccptu formato ^ fccundo adlu , cft libcr Perihermenias,qui eft dcEnunciationc.Deconccptu
formato per tcrtium at^um , eft rota noua Logica.qux eft de Syllogifmo,& de eiuspattibus fubr/i,cft difcurfus

QVod non vidctur. Quia communitas fcientiaeeft ^ communitatc fubiedi


Subiec^um
autem Logicx diftin^um eft a fubiedis aliarum
:

fcientiarum;crgo,&c.

Ad oppofitum arguitur per Boetiam. Logicaeft


defecmdu intemionibus applicatis primis : illx autem funt communes , qu funt applicabiles orpnibus primis.
1.
teinuis difiitur tomfnunis duflifitir.

Dicendnm,qu6d fciemiadiciturcommunis ^
fubiefto. Poteftigituf inteiligi communis ; vel
quia fubiedtum eius

ei^ praedicabile

de fubie<^is

ieiSbiuis.

Alitcrponitur, quodeft de Secundis intentionibus applicatis primis , ficut dicit Boetius,


quia illx funt communes omnibus in Logica determinatis. Tertio modo ponitur Ens ctte fubie-

vcl qui^ eius fubiedum ca-

flumjquia per Ariftotelcm ^.Mcta.Cont.j. circa

vfum on)i>ium aliarum fcientiarum.Primo


modo non eft communis Logica per fe,nifi fortc
peraccidens. Si alitcra fubiedum cius fit applicabile omnibus aliis fcientiis , fccundo modo Logica eft communis ; quia omnesfcientia:
vtuntur Syllogifmo , & aliis , de quibus cft Lo-

idem laborant Metaphyficus, Dialedicus, & Sophifta.Metaphy ficus autem laborat circa Ens;igi-

{iliarum fcientiarum

dit in

gic?.

tur.Quarto

modo ponitar Oratio,quia de ipfa,&

cius partibus determinatur in veteri,& noua

Logica,cum^t genus enunciationis & ponitur etiam in definitionc Syllogifmi priiiK) Priorum.
Quint6 ponitur Argumentatio, quia de eiusfpe:

cicbus

& cius

partibus eft tota Logica. Sexto Opinie Dt-

modo ponitur Syllogifmus,quia omnia alia, qujc


Qjl' iESTIO

IJI.

rantur.

Ad videndum autem qua iftarum

*A SyUogiJmiufit ebieSium Logica?'


fit

P.Thom.4. Met.

leS.^. f^ i Ofufa^x.eaf.i. &Ofi*fe.^g.


nte medium,cr 70.queft.6.art. I .(*r 3. <^ i . Poft. leH.io.

Albertus Magn. in Prolog. Predieam. Auicca.


eap.i. Aueito in Efitt.Pradieam

1.

eaf.vltimo.

Metafh,
t!f

^Met.

eaf.i.landunat ^.Metafh. quaft.^. Aurcel. in Prol.Sent.


q.defttbieSo Thiologit.art.^. Ockani.^.2,,X0/. loanncs a
Magiftris f.j. Prooem. Ciiet.eap.de Genere. Sotusf.f.

Troaem.Tittit.q.i.Precem. loannes

Ang (^ Braf. ia hane

qutft. Tlztidt.^. Metafh.q.^.art.x.Saucz

l.Tom.Mttafh.

di{put.i.fea.4.(^ Tom.i.di^ut.^4.in ptine. Vafqucz i.^.


di^.4.eaf. i.fot\{eCi i.Melafh.cap.%.qiuft.i. feh.^. To-

]et.q.^.Procem.Cotimbt.ibidtrn.

HattiAo diJp.i.Proetm.

fauentinus Theor.6. Mcrinero di^.vnie Proaem.quaft.^.

I.

^rgumenl
freparte ne-

jMiua,

^odtigq.i.art.s.Yaenteq.i.diffli.

Vodnon

videtur.

per Syllogyfmum;

Quia omnis
fi

**'*

in Logica confiderantur, propter ipfum confide-

fcientia eft

ergo de Syllogifmo

fit

verior,

prarcipuaE fubiefti in fcientia.

Prima videlicet

quod fitnotum^Mf^^,

&

vt inquit Ariftoteles

Pofter. Text.i. oportct

I.

pofitionura

notandum quod tres funt conditiones

"^^"

"^l'
^i/W*/*.''

^uia efi,na.mhxc duo,

przfupponere de omni fubiedto demonftrationis. Secunda eft,qu6d per eius ^uodfiideft, demonftrentur in fcientia pafliones illius fubicAi
de eo. Tertia cft , qu6d ad ipfum alia omnia in
fcientia determinata reducantur , &propter ipfum confiderentur : aliter enim ab eius vnitate

non

eflct vnitas fcientiar.

Duzprimaeconditienesdefunt tribusprimis
pofitionibus , quia nullius eorum fubie^orum
lecundum rationera generalem , vt ponuntuc
fubicda , habetur definitio in Logica , nec praemittitur.

^,

Quxftioirr
irritmur.vt princJpfum fcientix,nec pafnoaliqua

de

eis

demondratur

illorum

non difFerunt

ergo quodlibec
fubiedlum. Etiam

in gcnerali

commune

nimis

e(i

iftz tres pofitiones inter fe

quod

nanifeftum ed de prima,& fecundaide tettiaautem probatur quiaaut ens reale cft fubiedlum
:

huius fcientixiaut ensrationis. Si primomodo,


ergo hacc fcientia eft realis;quod falfum eftsfi fccundo modo , aut crgo tantiitp de cnce racionis,
idcft.connderato ab intelledu;auc de ence ratiouis,ideft,ca^faco a racione.Si priino modo,(ic ad>
huc pocerit ede realis nam nihil eft fubic<^um
:

aliciiius fcientiac, ni(i vc

y.

jlJ rttients

mlUrum
mcnum.

tpi'

connderacum

a ratione;

quia nou niH vc eft vniuerfale:ergo oporcet dare,


quod Hc de ence caufato ii ratione,quod cft idem
cum aliis duabus.
Ad raiionem quidem pro prinia pofitione, patct argumcncum non valerciquia arguitur ab infufficienti diuiiione

& facit

guentis. Patct,quia defunt

Ad au^oritacem

itibiedli.

gica

eft

de

illis

aliac

duae couditioncs

dico,qu6d Lo-

BocciJ

non
communiora
:

fallaciam Coufc-

fed illa

func

primum

fubic-

fubieclo (icuc dici^um, fed func


mus quod omnis fcentia cft de cnce quianuUa
,

denon

eft

&

cionem:fic ergo pcnes eius diaifioncm,& accri-

buta

cerciz dieo

quod

la-

non camen propter hoc


principalc fubiedum illius

parcicularem. Ad primum concrahocdiquod Syllogifmus ifte per quem habetur


fcicncia , nocus cft quoad veritacem przmillarum:quia funt ptopoficiones immcdiatz illaciux
conclufionis,& quantum ad illationem con-

Quarto.fcilicet Orationi.deficic fccunda con-

Ecquodaccipitur.quud conucnit
Syllogifmo ,dico quod non conuenic nih zquiuocc ei ,
enunciacioni : & zquiuocum non cft
fubiedum in fciencia , quia non potcft definiti'
fnmiturenim in definitione Syllogifmi pro argumcntatione.
Quinto , fcilicet Argumentationi , decft prinium , non enim ab Ariftocelc vfquam dcfinitur
Argumentatio in communi;nec ponitur cius de-

&

principium fcientiz;

licct

Bocciuseam

definiac in Topicis fuis. SccunduiTi eciam decft


fibijvc manifeftum eft fecundiuti rationcm gencralem.Tcrtium etiam probo, quia vcl eft iquico
cum;& cunc manifcftum eft quod ab cius vnitace
non cft vnicas fcicncix , Dcc fcicmia vna, ciim
tuncnonfit vnum fcibile , nccvnumintcUigibiSc tunc
le;vel eft analogum ad concenta fub ea
fciencia non eric vna ab ipfo, fed ab vnitatc prin:

cipalis,ad qiiod

omnia

alia attribuuntur,

& illud

Syllogifmus ficuc vnitas Mctaphyficz


:

vnicace (ubftanciz, ad

clufioni$cxpr.Tmi(ris; quia illatio


nifcfta,ciim SyllogifmHt perfetltu fit

eft

ab

quam omnia aliaencia at-

pcr fcma-

eft

t^ui nkllint

in-

i.jde(t,

ad hoc,vtmanifcftum

Sed

fcqui ex Przmiflis.

fic

Concluiioncm

Syllogifnuis, ^er

ifte

quem habecurfcicncia,cft ignocus,quo ad paflioncm ilUm quzdcmonftratur de Syllogifmo in


ommiini ,fccundum quam ipfc Syllogifmusin
,

enim quxiicur cogni-

igiiocus,non

cft

communi ,nifi quo ad p;iffioncm;& ica non cft idcm nocum,& ignotum fecundum idcm.
Ad aliud concra hoc,dico,qu6d fcicntia cft de
SylJogifmo,pcr qucmcft fcicntia.Et cuni quzricur perqucm Syllogirmum ?dico quod per fcipfum ; quia inquantiim per ipfum oficnditur

Ad fccundum

principalc

quod Syllogilmus quo ad

argumencum

hbw

ipfum confeqiientcs,cft fubicdtun

cer

Piio-

rum:cftauiem fubicdnm totius Locicz.quo


tr
r
r
-L
adomnes pallioncsin
le, vcl in luis partibusinI

rcgralibu$,& fubicdtiuis,vcl rcducibihbus ad ipfum nec oportcc fubicclum pracdicari de onini


:

modum,

cft

& figut am in illis de inejfe & in mo;

vc habete cres cerminos

QHoniam

igitur in iltu figuri^

,
,

in i!lo capicu-

pcr hoc

quod

cx neceditacc, acciderc conclufiouem,&c.

Et tertiam

fimilitcr habct .ptopter

ipfumcnim

in veteti Logica dctcrminatur de cius partibus


integralibus

tione,

& dc

fcilicec

delncomplcxo

partibusfubicdiuis

Scotiiper.

Tem.

l.

Enuncia-

m libro Topi-

5.

AdfetHJum.
Syll<gifn,ut
t'-'*'''^''

["^"

ttctum Lbri
p^^^.^

/,v, LigitA.

Subitifum

bus in fcicntia conlidcratis ; fed elfc id, propcer "'" ^'^'f


quodaliaconfideraiuurjvc paccc dcfubicdoNa- f* 'f'" *
<">n,kuscen!
!
V rj
,L
curalis lcient]z,quod eit corpus mobile iln agifidetMtuim
turde mocu& nacura , quz non funt corpus fiitnti*.
I

mobiie.

Vcl potcft dici quod maior

eft falfa in fcicn-

quando fubic(5tum totius mulia rcquirit dcterminari,proptcr cius cognicioncm lunc enim

tiis ,

de

illis

muitis oporcet in

illa fcientia

& cum

confidera-

hoc de ipfo fubicAo ergo aliqua pars


fcicnciz eric de illo fubieiiio , fecundum fe prore,

pric,quod

de

ccc

eft

odo

fubiediim totius:ita cft hic, vt pa1'hyficorum rcfpe^ftu totiui

libris

fcicntiz naturalis.

dico

quod

teXiStNihileftin inteOedu

vera eft de co,quod

eft

illa

propofitio Arifto-

juin priits fierit infenftt,

cft fcilicct tjuodjtudeftxc'\ materialis;

fu

fed per rcfiexioncm intcllcdtus

citur i.Pofteriorum

eft per/e,ifuam

&

ica eft

de

primh,\t di

Ifofcelesenim pcr

texx.x.

Vniuerfali.

fe

luplms

tfl

ffr ft .^iuim

frim.
,

quzren-

1 1,

Etquiaomnemquzftio- vnher/iU

nero przcedit,quid dicitur per

tandum, quod Vniuetfalc


tripliciter fumitur.

ttriiam.

non aurem

babec tres angulos.fed non primo.


In fpeciali circa librum Porphyrij

dumelide

^^

primum incelligibiIe,quod

Sy\lopimo:in pliu enim

^"^ ^.)%'/-

dico,

proptirraces formali-

ipfo ortendit Ariftotelcs per illam definitionem,

tft

^fO-gif'^

de omnibus pcr fc inccUigibilibus.quia mulca per


fe intelligutitur,non quia fpecicm faciunt in fcn-

dalibus

"*'

dccommuni Syllogifiiio olkndidc feipfo,inqu.intum cft Syllo4jifmus,nccaiiter c(t fcicntia dc pnrtirulari.


paflio aliqiia

condicioncm.quia ftatim poft decerminacioncm


de eius pattibus in vctcri Logica.in primo Priorum cap. i.przmictic eius dcfinitionem. Et fccunda habet, quia in eodcm mulias pafllones de

lo

Scienti

Ad tertitim

Dicendum eTgo,c\\ibdfuhie^Mmprimum,&prprinm LogicA eft Syllogifmit* habet enim primam

vt

t'""'/*'*-

ad hoc vt appttrear necejptrius. i Priorum, cap.

diget

tribuuntur.

CtnfimJSo.

^^frimum

dicio,&: ccrtia.

y,

ali-

qucm
co

8.

quod

tiir

fcientix.

eft

Logicz.

fcientiaeftdc Syllogifmo pcr Syllogifmum

cio dc Syllogi(mo in

finicio,vt

illi,pacec diuifio

Ad pcimnm argumentum conccdo

coinmuni

ta laboratur in fciencia,
eft

Syllogifmo fophiftico , vc dc priuacionc eius,


quia eiufdem eft cognofcerc habitum ,
priua-

boranc circa idem, non quod idem fit fubie^tum;


fed quia in Logica confidcratur illud , per quod
circaomnia conucnic laborace nam circa mulquodlibet illoruiu

89

Priorum , Pbfteritwruna , 8c dcaliis fpecicbus Argumcncacionis; quia illa reducuncur


ad ipfum ficuc imperfeftum ad pcrfcdum,& dc
,

ence.

Ad racionem podcionis

g.

corum

nomcn

idco noconcreta
enim fumitur
,

ficut cetera

Quandoque

profubie^o , ideft,pro reprimx intehtionis,cui

applicacur

ttipliciitr

/*'"'

Super Vniuerfalia Porphyrij

90

&

hoc roodo
pro rc

Contra hoc , quia probat conclufioncm illanQ


hocquia fecundx fubftanti^ dicuntur dc primis , accidentia funt in primis , fecundz autem

fccunda: intentionis.caufata ab intelleduj&ap-

fubftantix,vt ibi loquiturde ipfis,non funt prac-

& ficloquitur

operationcm ; ergo non tant^m


dc his , que funt pntcr operationem
intelle(5lus,fed ctiam dc his, quzfunt pcr opcratione intclle<Sbus. Probatio minoris,quia diuidic
in principio capituli , Subftantiam in primam
fecundam fi ergo illa diuifio valeat , fequitur
quod membra,vt ibiintcUigit, opponuntur; fed
quod eftfccunda fubftantia prxter operationcm
intellc6^us,nonopponitur primsfubftantix.fcd
cft idem;ergo non intclligit dc fecunda fubftantia,quo ad illud,quod eft ens pteter opeiationcm

applicatur intemio

Vniucrfale

vniuerfalis

primum obiedtum

eft

Quandoque fumitur pro forma

intcUclns.

fcilicct

plicabili rcbus primtcintentionis;

Logicus propric de Vniuerfali.Tcrtio modo pro


aggrcgaro ex fubiedto, & forma ;
illud eft cns
per accidcns, quia aggregat diucrfas naturas, ex
quibus non fic vn&rn pcr fc;& Gcnon cft de confidcrationc alicuius Artificis, quia deenteper accidens nuUa efl fciemia , pcr Ariftotelem fexto Metaphyfi.quia nec diffinibile.Tantum igitur decctcro fiet fi:rmo de Vniuerfali fccundo modo
furapto,non autem de aliis,&c.

&

per

ter intellcdus

jntelligit

&

intcllcftus.

Q^y

Ideo dicitur quod Vniuerfale dicitur dc priAd illud , quod eft contra hoc, quia fola: fccundz fubftantiz dicuntur de primis.D)co,qu6d

IV.

mis.

Vtmm VniuerfaUfitens,
AM.lib.de jMerpr.eap.^.primo feft.cap.i. j^ i^.ttxt.it.y.
^etiiph.text.io.^7. Metaph. ttxt.^ i. (jy 57. D.Thom.
lib.de Ente (^ Ejfentia.cap.^.^induobutOpufculisde
hac materia. Mirandulanus in expofitione Prddicamentorum. Vallcs Centrouer.^ sd Tircnes. Albertus Paruus
qutft.9.Log frapc.de Maironis q. 7. Htdlibetal. Okam
eap,\4./ud Lof. textMalis.o> in i.d.i.q.j
8. loan. Anglicus (^BtaC.fifper hanc qutft.Coniwhi.Vib.^. Metph.
eap.ii q.l.feff.v. Complut. dijp.i.de ejjjiniia vniHerfnlis.
j. i.RoHrig^ues f.l. Vniuerf.art.-j. AuetUqudft.i. feH.i.

ii\irt3dodi^.^.^.M't/iph.feit.io.Doi\on>H.d.i.q.l..
fed contra,cy7.Af-/>^.j.i8.

I.

QVodnon

tro prte nf-

videtur,per Boctium DeVnitate,

& vno,(iicentcm:^mne ijHodeft,ideo

Jlrgtonent

vnutnntirnero <r/?:Vniuerfale

no

eft

efl

tjuiit

vnum numcro,

quiapridjcatur dcpluribiis vniuocc,ergo,&c.


Itetn,pcr Ariftotelcm in Pracdicainentis, i.De
fubftantia. Omne efmd efl aliud afrimafuh^antia,
ant dicitur deprir/ia fuhUantia , aut efl in iUa : fcd
Yniucrfalecft aliud a prima fubftantia , & non
dicitur dc pqima fubftantia , ncc cft in illarergo,
&c.Probatio m{noih,Sola/ectinda/ithRantiit dicun-

fecundzfubftantiaf,vt ibiloquitur,funt ^ccidcntia, non quidem rcalia, dequibusponitaliud


membrum,fcilicct <r;^ ; fcd intcntionalJa ,-quibus per fe competit dici de Vniuerfalc autcm
:

cft

quidcommunius adfecundam

Ad tcrtium dico,qu6d Vniuerfaleeftab intelEt cum dicitur, crgo eft figmcntum dico

lciflu.

quod non

quia figmento nihil corrcfpondetin reextra;Vniucr(aii autcm aliquidextra corrcfpondct , h quo mouctur intelledus , ad

ria,

nec

eft

accidcns,

non

riurn

talcm intcntioncm. Efl enim , fccun, Species tenuu flmilitudo flngula^' Geniu magit tenuu Jitarum fpecierum.

Dico ergo

Vniuerf^le
, quod cfFedbiuc eft ab intelledlu,
fed niatcrialiter,fiueoriginalitcr,fiue occafiona- effediui eft
a* iriteliehu.
l^ter,eft \ proprietatc in rc , figmcntum vcro mi-

mine,&c.

Q_y ^

ficut illud.in

Vtrum

quo eft albcdo,eft

V.
/;;-

telligibile.
fi

Vniuerfale eft ens, aut

cft a

natura,aut

ab intcllc(3:u;non ^ natura, quia tunc eftct fingulare,& tcrminus tranfmutationis ergo ab intclledu folo.ergo eft figmcntum,& ita non cns.
Ad oppofitum. Vniucrfale definitur ab Ariftotcle primo Pcrihermcnias
fed non entis non
eftdcfinitio. Item per Boethm ,Secundainten:

tiones applicantfir primis

ppDflufi,

Vniuerfale Jit fer fe

album.
Item,

eft

ciret vniucrfalis

dum Boctium

fecunda fubftanr
in primis quia tunc prima fubftantia
fit

fcquitur

caatmdum

tur deprimti, vt patcr pcr Ariftotclem.Vniucrfale

autcm cum

fubftantiam;

quia fecunda fubftantiadiciturVniaerfalc applicatum ad aliquid in genere fubftanri^.

non cns autcm non ap-

Franc.Maironis in x.d.^.q.i BrgiusM) i. /^.j.^.j.Ioan.


Anglicus dy Brafauolus fuper hmnc qutft. Doftor lib.-j.
Metaph.q. i ^.num.^.in f!ne.Kodt\g\ies j.i. VntHerf.art.i.

Vidc cicacos qutftione antecedenii.

QV6d non,per Ariftotelem dc Senfu & Scnfib.

fenfu : Vniuerfale

autem nunquam

fuit in fcnfu, propArte negaiiua.

plicatur enti.

crgo,&c.

Dicendum , quod Vniuerfale eft ens.quia fub


rationc non ent|s,nihil intcUigitur ; quia intcUigibile mouet intelleaum. Cum enim intellcdus
fit virtus pa{fiua(pet Ariftotelemj.de Anima
cont. j. & inde fzpc.) non operatur nifi moueatur ab obiedto non ens non poteft mouere aliquid vt obiedtum quia mouere eft cntis in adu;
ergo niliil intelligitur fub rationc non entis:

Item,omnis virtus pafHua pra^fupponit funm


obieftam in atu ,ante eius operationem , quia
ab obicdo capit fuum adtum , per quem potcft

operari; Vniuerfalc

autem non prsfupponitur ab

inrelle(ftu,fed caufatur

ab eo

per

Commcntato-

rcm i.deAnima,cap.8.crgo,&c.

Ad

quicquid autcm intelligitur, intclligitur fubra-

oppofitum. Qiiicquid definitur , eft per (c


intcUcdkus j Vniuerfalc dcfinitut ab
Ariftotele i. Pcrihcrmcnias , cap.j. crgo intdli-

tionc vniucrfalis:crgo

omnino

gitur.

Ad primum argunjcntum dico qu6d Boctius

gibilc

non

illa

ratio

non

cft

cns.
,

obic^um

Dicendum, quod Vniucrlale cft pcr fc intelliquod patet fic , primum obicdtum intel:

quod eftpratter operationem


intcllcAuSjCuiufmodi non eft Vniucrfalc.
Ad fccundum dicitur fimilitcr,quod Ariftotc-

fcntialitcr

Ics fic intellexir.

accidentalis

intclligitdcillo,

I.

Nihilefl ininteUeElu ,^uinpriHtfueritin jtrgumenta

Icdlusyfcilicct ijHod^uidefl, intclligitur fiib ratio-

ne vniuerfalis

cum
:

illa

vcroratio non eftidemef-

i\\o^uod^uidefl,{ed moduseius

ergo intcllc(^us potcft cognofcere


difFcrcntiam

CtHtluJie,

..

&VII.

Qu^ftio VI.
obicftum primiim,&

difflfrentiam inter fuiim

lum modum

il-

quia potcftdiftingucrc-intcrom-

nia,qua;non funrcftentialitcr cadem; fedomnis


virtus cojnofccns pcr fc difFcrcntiam intecaliqua duo, cognofcit vtrunque cxtrenuim fub propria rationc , pet Ariftotelera 1. de Anima.Tcxr.
com.146. Periiocnimprobat (cnfumcommun6
efte'igirur intellc^lus poteft

cognofceremodumi

& fub

ratiohem vniucrlalis pcr (e,

fiue

ratione

propria

operationera,& modum opccandi,& cztcra,qux iibi infunt.


Ad primum didlumeft fupra, quia intelligittit
de primo obic6l:o,quod eft ^uod^MiJefi,ic\ niatefc,&

fui

rialis.Velaliter,

lnttU*9Ht
vir-

tMtfaJjtu

0gtns tun.

quod

fccundum na-

intcUigitur

fi

dcfinitio ipfius Vniuerfalis ve^

ra fir,quz tik.pradicabile de plitrihiu


I

tiam vniuerfalis,erit

illud

cont. 5

vtiMm in multit

fcilicct tjfe

Et c conuerfo
iftud erit

Ci

quod ponit

.Pofter.

fit

tionem Vniuerfalis de Vniucrfali demonftratiue


potcft concludi.& ita

fciri.

Ad primum argumentum

dico,dato qu6d

paf-

non
qu6d fit cfrcntialiter idem fuo fubiefto, fcd quod
Vniucrfalc applicatur fibi,vt modus eius, & etic
fio ipfius Vniucrfalis

fit

A,

eft

vniuerfale

Contra,fubie6lumnon przdicatur denomi-

modi non

ncc Vniuerfale dicitur modus fuz paflionis. Dico,qu6dVniuerfalepoteft fumit/r^iV,vclMw-

Vniucrfale.

eft

Ad fccundum dicitur quod

intclledlus podiprzfupponit fuum


obiedum ; fed intclledus agens non pracfupponit, quianoneft virtus pafliua. Vniucrfale etiam noneft obie(5tum cius, fed ejuoi cjHtd eft y in
,

bilis eft virtus pafliua

&

& illa

vniucrfale eft finis eius,

VI.

</w,racio concludit

modus

primo modo.

Per idcm ad fecundum dico , quod eft Proprium denominatiuc , fed non continetur (lib
Proprio.Poflibilc cft enim ,
majcime in intcntiunibus.aliquid conuerticum Genece, & denominari ^ Specie.
Ad tcrtium dico,qu&d accidcns non cft fubie-

proximum

eft

tamcn accidens cflc

& immediatnm fubic^^um acciden-

fion.Vniuerf RuuiuSf.l. {'/rr/Mcrinero di^.i.'f.l.(ff


X.Rodrigues in exfof.huiui qutft.^ art.fequenti. Auerfa

Dolor f .1
j.
.

jjj.

dicendum ergt d

iju*-

.Sf*d centri.

Hoc modo cft

in accidentibus

quia proprium eius non

non conuernon

potcft elfe fingularc.quia tunc

ArgMtnent*

w- tcretur cum
eft

ipfo.-igitur cft vniuerfale:igitur

aliud ab eo,

quod Proptium ponitr:quod

eft

inconuenicns, quia Troprium nen indicat ejfentiam


eitUfCttituefiproprium, per Ariftotelem

rum

& omni & fo4i & femper


,

Ad quartum argumentum

dico

rationiiSunt multi gradus^ficur in

effe

qu6d

in

6.

tjfe

-*

MMltigrims
'*"*
in alio '", 'i7*

nrr<r;quia

vno gradu &


modus intelligcndi cft minus ens , cnte incclligibili. Vndc concedo;
quod illud , quod eft minus cns entc rationis in vltimo gradu eft non ens , cuiufmodi
non eft Proprium , quod conueriitur cum Vni-

modus

inrelligendi cft in

&

"'

ucrfali.

Topico-

i.

cft

crgo

inconuenicnsjquia runc

&

erir conuertibilis

cum

V IJ.

Propriuni,
paflio con-

illa

Q^y A

illa iiieric

erit

An Vniuerfale fit juhieSium ifiim lihrt

cinebicur fub Proprio,quod eftfpecics Vniuerfa.


lis

refpe-

cap.4.

Itcm,fi habeac aliquam paflionem

quod

fubicdum

6lu fuz propriz paflionis.

ens intelligibile,

QVod non vidcinr

quam aiiud ipeft

fubfianriz,vt fuperficies cft fubiedlum albedinis.

Tirtiict.q.ifr4*tnh. loanncs Angli. (^ Brafa. fuperhMe


f loanncs a Magifttis q.^.Vniutrf.Comflut.di^.^.depaf-

j.

fubfiftcns,& fuppofitans,

tis:quia eft ratio fufceptiua, pcr

proprietates,

4.

&

talc cft fola fubftantia:potcft

fHtnetti,^ in t.V.5

cius,ergo

ac vltimatc terminans dependcntiameius,nam

ytrttm Vniuerfale habeat aliquaj

y t.feH.i^ dr

Jtd i>^.
"^'*

pra:dicatio denominatiua,dicendo A,cft Vniucrfale?

naciuc deaccidentc.nccdicitur

QjV A

fStitt.

& de mMltU.

de.finitio bona & vera*


& ita alterutrum per defini-

illud

Proprium,

(kum primum,quod

frtfart*

turam fenflciuam,fcilicctde fcnfibilibus ,cuiuf-

phanufmatibus
&c.

1.

qux ponituc

.Periher. cap. j. tunc conuertibile prxter cfTen-

hoc cnim modo rcfleftcndo cognofcic

intellc(5lus

pejjihtlis

Vniuerfali.quia

91

^orph^rij.

ipfo Vniuerfali,

q Hod eft ipconueniens,crgo,&c.


Item accidensnon efi/itlrieSlMm accidentit , per
Ariftotelem 4. Metaph. cont. 1 4. fed Vniucrfale
cftaccidcns crgo, &c.
Item omnis paflio quas eft minus ens ente ra,

qutfl.9. d* tbieHt lib. Vniuerf. OVim qu*ft.x.


Prectm. Albert.Vnaastjutft.x.Ltg. Tart. quift.i. Prtdi-

D.Thom.

rA^.Brafauol.Ioannes Angli.{7 RodrigaesyM//r hnc q.


loaancs aMagidris q.^.LegicA. Anconius Andrrasf.i.

tionis,eft

non

Ad oppofitii cft Porphyrius qui aflignat aliquas


omnium quinque Vniuerfalium.

Vnde manifeftumeft,qu6dconueniunt

inaliqua

propricrate,fi igiturillainfiteisvniuoce,hoceric

comraunis
uocafic,

communem, quae

erit

&

prim6

eius

paflio

cft in

quia

eis,&
paflio

fi

fubiedum primum

eft

X.

Quod non

vniuo^

&

definicio definiens

fufHcicnterindicat efTcntiam definiti, igiturcui-

cunquc ineft aliquid conuertibilitcr , prxtcr ea


qu ponuntur ineius dcfinitione.illud habet Xi^
pro paflione
Scotiiper. Tom.I.

le fibi inhaercns

&fic

&

tter/klefit ipfitu

igicuc talis pafllo eft ipfius Vniuerfalis

Dicendum , quod fic quia

habet conditiones refubiedlum fcientix quia videlipaflioncs habens de


difHnibilc ,
cet eft cns ,
co dcmonftr.ibilesrquzritur minc, An ipfumVniquificas ad

vni-

prim6.
Ctutlufit.

Vjfoquod Vniuerfalc

illius
,

cum.per Ariftocelem i.Pofteriorum cont.ii.


circitcr

Tolet.y.i.

cns.

conuenicncias

per rationem

frtLdicah.KyxMiMS qutfl.t. Vniuerf. Sotus ijtufi.^.VniMtrf.

ineft aliquid

^^

&

Hbri Porphyrij fiibietiMrr,?

viderur ; quia aut Vniuerfaleeft ArpnKtnta


inquancumeftintentio,aut inquantumcftappli- ft fnrttn*/"**
cabile rei;non primo modo; quia fic intcntio haProbo
confiderari.
quia
Mcbet ^ Metaphyfico
raphyficus confiderat quodlibet inquanrum
intentioncm inqaantum efi
ens ; igitur
,

&
& intentionem

inquancum eft inidem eft intentio , inquantum intentio , & inquantum cns ficut idcm eft homo
inqiiantiun homo, & homo inquancam ens,nec
1
fccundo
ens

igitur

tentio; quia

Super Vniuerfalia Porphyrij

^ecundo modo

accide.nsjde tjuo

Item

omnis

quia

fic eft

non

eft fcieniia.

totum

cns per

cft

fcientia rationalis

fcicntia.ciam igiiur

non

crit

hxc

dcVniucrfali.

Itcm, hic dcterminatur dc iftisqiiinque fub propriaratione.diuidendo,


definicndo quodlibet
pcr propria fibi, nuUam facicndo mentionem de

&

fecundum fe,necquoad eius ^uod^uid


quo ad paflioncs,ergo hsc quinquc erunt

Vr\iucr(ali
r/?,ncc

t.

nem, videlicet, quod Vniucrfale non

cft

hicfub-

iedum,fcd quinque vrtiucrfalia & tamen fcicntia eft vna propter vnitattm prinii, ad quod omnia alia attribuuntur,quod cft Gcnus.
Contra hoc,In omni generc eft aliqua fpccies,.
quae perfeftiirs participat naturam gcncris.quam
\

fcicntia realis cft dc vniucrfali,

quia hngularium non


fit

illud

fubieluin,&nun Vniuerfale.
Ad oppofitum:Ha:c fcientia eft vna : ergo haJbet vnum fubieclum } ergo harc quinque non
funt fubie<Slum, nifi fecundum qnod conneniunt
in vno communi , quod crit primum fubiedum,

& illud cft Vniuerfale.

alia

quod

idco dicit Naturalis

5Refutatur,

ingetiete tatent

lcd Log cus


ponit gcnus vniuocum propter vnitatcm rationis,igiturlogiccjoquendo , Vniucrfale potcrit
cftegcnusiftorum quinquc, licct Gcnus aliquo
dt^uiuocationes

contcx.

7. Phyfi.

j i.

modo

fit

Item

non

peifedtius

aliis.

quo ad foiutioncm

dicitur conucnicntcr

alterius quxftionis,

vt vidctur

quiain

principio 7. Mctaph. cpnt- J. cxhoc quod fubftantia eft primum ens , concludit Ariftotelcs,

^apropter folum,dr maxime,& ptimuTn defuhflantiafptculandum efl. Ex quo accipitur , quod ad de-

Q_y

JE s

VIII.

tcrniiiianduindcmuItisdi<flis,perattributionem

ad aliquod primum,

ytmm Vnmerfde fit Vmmcum adqmnrque Pradicabilia.


p.Thoni.l.ConfttGentei ra^.ji.^ Opftfe.^t-in

t^uifliini-

bfu fniutrf.^Uifi.i.^Boetiui (^ Ammon.fuper cap.de Genere.CiMextxs tn Anteprtdie*m.ciip.^,\oit\.Kx\v\.VmLi^

Rodrigues Superhtine

qudfl.^otxis qutfi.^.Vniu^f. (^ cp,


de Genere.^.vnieo.ToXct qunjl.t Vniuerf. Saztiai l.Tom,
Metaph.dijp.i.feit 8 Jauellus traff.^ de pr/idicab.cap.i.^.

O'

6.Ka\ii\ii.tf.7.Vriiuerf.nttm

Complut.<//jJ'.4.j. vlttma.

y^.FuentC q.6.diff.6.art.i.

Sanchtz //>, t,.

j. 8.

Mcrincro

di^-A-q.i.

I.

IVxta hoc
,

ffopttrti ni-

cft

Vniueifalc.

yinvidelicet

Vniuerfiile fit viiuocHm ad htc cjmncjue ? Qu^d non


probo.Quia omne vniuocum mulcis, fc habet ad
illa

fub rarione alicuius vniuerfalis fed Vniuer:

faleno|ico'.npararer ad hxcquinque.fub rationc


vniuerfalis

non

crgo, &c. Probatio minoris

quia

fab ratione alicuius iftorum quinque

nullum iftorum conuenit aUis,

quia

fed quodlibct eft

(diftindum ab

aliis; fi ergo fub ratione diierius,


fextHm vniuerfale.
DiCitur, quod comparaturad hac quinque,

crit

fub ratione Gtneris

qnia praEdiaatur de

ittis

in

hsc inrer fe diffcrunt fpecie.


Contrahoc, fi Vniucrfalc cft Genus ad hxc

^uid,&c

quinque.ergo quodlibet iftorum eft fpecics;er.go


eft fpccies
quod eft falium , cjuia fpecies
oppofita nonprsdieatur dc aliacum hoc verbo

Genus
ej},

fcd

Gcnus

& Species funt fpccies

difparatap

fub Vniuerfali.fi Vniuerfalc ponatui Genus

irto-

rumquinque.
(ic

idum

magUy(frminMi^ct Porphyrium capire dc DifFercntia,Viiiuerfalc)^r3Edicatur fecundummagis &minus dc iftis, quia Gcnus cft vniucrfalius quam
Species.vel Differcmia;pra:dicaturenim dcpluribusjergo.

Ad oppofitum. Vniucrfale pradicatut fecundum nomen, & fecundum rationem igitur vni;

uoce. Confequentia paiet per Ariltotclem in


principio Pracdicamentorum. Anteccdcns eft ma-

nifcftum

tum

dici

; quia quodlibet iftoium cft aptum nade pluiibus,pcr quod dcfinitur Vniuer-

fale i.Perihcr.cap.5.
Opini tea-

tijtAmmon^,

if AHtrti.

Ad iftam

determinarc de

fit

& trinario

ex pluiibus vnitatibus

quarftionem dicitur,qu6d Vniuerfale eft analogum ad hasc qoinque , per prius enim
dicitur dc Gcnere , per pofterius vero dealiis, vt
patet per tertiam rationem ad primam partem.
Et fecundum hocre(pondetur ad aliam ^uaeftio-

illo

licct itinarius

fed fimplicitcr vni-

uoee.

Propter hoc & proptcr rationem fupra pofitam ad oppofitum qu^eftionis , diccndum quod
,

CmcUiJi,

Vniuerfale vniuocepra^dicatur deomnibusiftis


quinque.

Ad primum argumentum dico , quod intentio

4-

Ad

i.frinei

Ad primnm argumentum contiahocconcedo, Ai


quod quodlibet iftorum eft Species neccft in- nes.

ehitSit*

Generis

libi

applicatur .refpcduiftorumquin-

Cum autcm dicitur,quodlibct iftorumcft


diftinftum ab alijj, vcrumcft , ideo non praedi-

quc.

&

defe inuiccm pratdicationecllcntiali


ncc alicjuid dc vno iftorum (ub rationc
altciius.led ptxdicationc f*gnata; quiaiatio Gccaiitur

cxcrcita

nciis eft extranca Vmucruii , quando vniturifti


per hoc vcrbam efi, ficut &aniu)ali , quando diciiut, animal tft genui.

conueniens fpccies ciufdem gencris in accidcntiBuSjdcfeinuiccm dcnominacin^ pridican.


Contra. Inconueniens cft in fpeciebuseiufde
gencris:nam ficut harc cft falfa , alhedc^ejl nigredo,
ita

h^c,4/^f/?/^OT.Dico,quod non

cft

vniueifaliter, licet fo.tc inabfolutis ita

vcium
non

fit

tamen in relatiuis nam idera eft pater &filius,


qua ratione enim fcquitur, patcr htiius, crgo pa:

ter;pari ratione feqnitur,filius hu'us,

Item, Gentu non pradicatur de fpeciebnt

i.

analogicc de binario

quasritur de vnitare iftorum quin-

que in hoc quod

fufficit

primo;fccundum hoc igiturfufEccrct Porphyrio


determinarcde Gcnerc tantijm,Itcm,ratio fic ponencium non concludit,quia nuincrus eft muititndo ex vnicacibus aggrcgata, tamen nondicitur

Sicutigitur antecedentia ftant fimul

ergo

filius.

etiam
Er relatiua talia poifunt
dici dceodem, & de fe inuicem:non tamen rtlatiucoppofita,quianonfuntoppofita,nifiiefpe6lu
eiufdem.Suntauterelatiua fecundum ccmuncm
rationem fua: patercnim primo rcferrurad filiu,
non pater huius, ad filium huius ita in propofitOjGenus eft fpccics,fed non rcfpcdu eiufdem.
AIiterdicitur,qu6d tales propofitiones, Genut
efi^ecies pofTunt efle verje dcnominatiua piasdicatione. QujElibet enim iftaium intentionum
poteft accipi vt tfuid, vel vt modia ; quando enini
confequentia

fic

fimilitcr.

st. Intenti

eft

ilIud,quod intelligitui, tunc

autem

eft

quid

quando

iatio,fubquaaIiquid inteiligitui, tunc


accipitur vtmodm , vt geniu efl fpecies. Sccundx
eft

igitui intentiones

que accipitut
Antc.w,genfu

non opp&nuntni,

nifi vt

vtra-

vtraqucvt moduf.Hic
vera cft,vt gcnus atcipitur

yt ejuidy\e\

eflfpeciest

vt

foteft

aeeif^

duflifiter.

Qu^ftio
Vt ^MfVjquia incomparationead vniuecnilcqubd
eft gcnus fuum.rpccies vcr6 vt m^Mriquia fub ta-

modo

li

Genus rcfpcftu Vniuerfalis;

intcliigitur

eftfimile.

oppofito:fitfallaciafigursdiftion{s,commuian-

dico , quod non cft ens per accidcns , ficut aggregatum, quia res non cadit in ifii
teUe6kn illius totius,vt pars, fcd vt tcrmiBans refpcdkum. Hoc modo intelligitur accideni in dependcntia ad fubftantiam , ncc tamcn vt cns
pcr accidens. Ad fccundum,qu6d fcicntia realif
cft dc Vniuerfali primo modo , qu6d eft rcs , fcd
Logica eft de Vniucrfali fecundo modo.quodeft'

AomodHm,in
vt

^iW.vcl econuerfo:vcrbi gratia,^/-

tptidt&c JinguUre vt

Mplurale accipitur,

modut, quia quod fignifica-

tur perJingMlare,cA modusius,quod fignificatur

fct plurale;nec fic cft oppofitio.


Dicitur tamcn, qu6d ethmftnguUre dicit ^uid:
quia accipitur pro fuo fignificatorefpcdku fiibkdi ipluTAle dicit modum, quia accipitiu pro fuo

raode rcfpeftu pracdicati nam pro re fignificata


non ineft fibi prxdicarum , & li vtroquc modo
rumatur,non eft difFerentia ad propofitum.
Ad aliud dico.quod Genus non eft magis vniucrfalc i quia magis dicit intcntionem formx
eius, cui adiungitur fed eft quodammodo maius
:

fieun-

cxemplum dehomine,quianon

Quod obiicitur contra illud membrum dc en-

fi.infcratur

rdle eft/ingulAre,\\xc cft vera

Ad

93

dam,ficut non cft idemmobilein quantum mobilc,& mobilein quantnra en. Pcr hoc patet ad

crgo pratdicatur oppofitumdc

Sed

6.

& X.

X.

o.

te per accidens,

Ad tertiura patct per didia in folutiono

intcntio.

quiftionis,&c.

In qtto

eft

'

Q_V

iE S

'

! 1

Vmuerjde

IX.

m fitbieSio?

1//

vniucrfale,quiaextcnditurad plura,

dum

non magis, ficUt


non dicitur magis

eft

fpecies

licet plura

fub

fe

fu*fiimi 7.

Adprimam quxftionem dicendum,qu6df^tter/al* eft hmitt fcientit ftd^ieSittm.

Cum cnim

fupponitur cnim hic ^mdeft,Sc


jui4 ^,tanquam notum nec enim eflet poflibile
aliquam fpecicm cius fciri , ignoto dc ipfo^i<^
eft

hic

autem

eius fpecies dcfiniuntup,

ncc oportuit hlc definitioncm Vryuerfalis poni,


quam fupponit Audlor fufficienter afllgnatara
fuiiTc ab Ariftotcle I. Pcriher. vel i. Poftcr. vnderatione Vniuerfalis

^w , vtitur

hic loquimur

Ccilicct pr<edicari de pluri-

in definitione iftorum quinquevni-

uerfalium.

Habet etiam fecundam conditionem fubiefti,


fi qua paflHo vniuoca iftis quinque , de his
oftenditur ,perrationcm Vniucrfalis , illa pcr
hocoftenditur de Vniucrfali , tanquam deproprio,& primo fubiefto & fi de vno ah'qua paflio
quia

^uo eft

v<

I.

vt infubieElo:vtrum

non inrc,pr6bo;Omn\
proprium , vcl comproprium,incft indiuiduis.licet non pri'^

inre,velininteUe^u.Qlupd
accidcns,

#/?,& ^uia

tientttxtMstp.ittStntTt.Koit\g\m^.^.Viuutrf.Mrt.l.

QVxritur de rmuerfali cum fit accidens

trcs

fint principalcs conditiones fubiedi, Vniucrfale

priraam habet

Antonius Andr. q.x.Vniuerf^ S}untum Mdqunrtum. loan.


Angl.t^- Braf. fuftr htinc tjutjt. Meiincio m rtcnfitula-

ha-

beat contenta.
Kt^enJttur

'^trum in re/vel in inteJIeSiuf

qucmadmo-

maior numeius biiiario,


etiam vna fpecies fpccialiffima

quaternarius

mune;.fi

quod

eft in re

eft

m6 (quia proprium pcr feprim6 ineft fpeciei,/>rr


fi

enim prxfuppoi)ii de omni.

ineftprim6 indiuiduis;

fi

ergo

commuue;

Si

eiret

accidens

it-

primo in indiuiduis j fcd hoc eft fal*>


famiquia tunc indiuiduum ellct vniuerfaie,crgo.
re

ineflet

Itcm , InttUeEltueft virtntpaffiua , per Ariftorclem 3.dc Anima. Contcxt.j. & indc. cap.z.crgo
nonagit cxtra mittendo, ficut eftdcfcnfuper
Ariftotelem

i.

Top.cumergocaufct

vniuerfalc,

noncxtramittet illud; ergo non eftin fubiedo


aliquoextraipfum.
Item,4: inteU.eElM,& inteRigihilifitveriui vnttmt
tjukm ex materia &forTna,pei Comroent.3 .de Ani-

luc demonftratur

per rationem

Vniuerfalis,

qax eA pradicari de pluril>Hf,etizm hoc oftcnditur


dc Vniuerfali
quia medium dcmonftrationis

ma.Cap.y.fed forma non eft extra maceriam, nec


econuerfo; igiturnecintclligibile extra intelle-

6lum crgo nec modus


;

intclligibilis extra intel-

acquatur paflSoni:aliter eflct

Confequcntis,fed hoc

fit

comniune,&

hic, vt patet

fcrre ab indiuiduo demonftratur de

hanc particulam, pradicari

8.

fallacia

quia dif-

Gencrc , pcr

depluribttti-

& ita fup-

ponitnr de aUis pofle oftendi.


Tcrria conditio manifcfta cft , quia quodlibet
iftorum cft eius fpecies , cum ipfura diuidatur a

Porphyrio in hxc quinque. Pofita cnim Gcnetis


dcfinitioncadeius declarationem,ponit diuifionera,cuius

vnum mcmbrum

cft prddicari de pluri-

tns rettU ctn-

^w.pcrquod intclligit Vniucrfalc,quod fubdiuidit inhxcquinque.


Ad priihum argumentum dico,qu6d hxc diuifio non cft pcr oppofita, quia intcntio fecundum
quod intentio, eft applicabilis rei, vndc conccdo
vtrunque membrum,cijm fint idem.
Cura autem obiicitur contra prjmum membrum , dicipoteft, qu6d MctaphyficuS omnc
cns rcalc confiderat , non ens rationis, cuiufmo-

fidtrnt.

di eft Vniuerfale.vt hic toquitur

Ad

srgumi-

t futfiituk
7.

9.
MttMphyficMt

vcl

fi

conceda-

qu6d confiderat intentioncm inquantUm


non tamen fequitur , qu6d inrcntioncm inquantum intentio , quia non funt idcm quod
vniuerfaliter accidit ,quando terminus fequcns
redupJicationera , non fignificat abfolutceflcn-

lcdl:um;igitur nec Vniucrfale.

Ad oppofitum
cidunt

Aiateria dr

pcr Ariftotelem

z.

efficiens

non coin-

Phyf Cdntext.io.

2.,

in-

, ergo non
ergo nec fubiedura ; quia accidcntia
non habent aliam matetiam,nifi'^(i,qux dici-

tcllcdlus eft caufa cfHcicns vninetfalis


cft raateria,

fubicdum eorumv
Item per Commcntatorem fupcrprimuro dc
Anima. Cap. 8. IntelltUitt facit vniMtrfalitatem in

tut

relfittietgo illa eft in

rc,non in intelledu,&c.

Item accidcns eft in ilio, vt in fubiedo quod


denominat ; Vniuerfalc denominat rem, non in,

tellc6l:um,igitur,&c.
i'i

Qjf ^

X.

An httcjitijera, Homo cft Vniucrfalc.


D.Thomas dt Entt ^ EjftntU caf.^ ir 7 HD^cado dijp.ft
dt PrtrUchiUb.fiS.i. jo. Compl. di!}ut.^. i(e ftjfion.
Vniuerf. qut/t.^. Kuaius trS. dt Prtdieat. feeun. inteut.

^ Zti{. fufer hnc

Mcrinero

lur

farte x. loan.Angli.

ens,

4/f/^.4.^.i./(?,x.Ro<liigucs f,y.Viutrf,Mrt.%.Wiic citan-

qu*ft.

dot ^udfi. 1 6.

Scoti 9ptr.

Tom.

I.

Vxta hoc quxritur de veritate

I fiiionis

Homo e/i Kniiterfab i

iftius

propo-

ficeoTVriiniiiuin,

vbi

i.

Atgumtnt
friniifiiUit.

Super Vniuerfalia Porphyrij

94

vbi pr^d jcatur intftio de rc.QuAd Cnt falfa ,probo. Subiedlum Hgnificac veram naturam ; crgo
pro illa Aipponit : prcdicatum non przilicat vexam naturara,quia non (ignificat eamjigiturprxdicatuc non veri ifatura, de vcra natura:ergo op-

homo eft Species,8e Spedes eftititen-*


ergo homo eft intentio , conclufio eft falfa,

Item,(i
:

ergo & aliqua prztpiflacam } ied non minor,ec<


go maior.
Item, omnis prxdicatio vera in abftrato > eft
vera per fe primo modo : haec non eft vera per
fe primo modo > homt tfifpeehs,Scptxdictnum,6c
rubiedum fant abftrada ergo propofitio faltii.
:

Adoppontum:Dequocunque
finitio

& definitum

fignificandi didioni fignificatiux

homo

fed

numero

pluribus difTerentibus

przdicatur deprzdicatur de

homo eft

ergo

vt in fubiedo

quiatunc intelledus cflct comomnium rerum fenfibiium : fcd intcUigendum eft , qu6d intclletus in
a(5bu veriusrecipit prsdicationem vnius cum intelligibili in ad^u,quam matcria cum forma:quia
intclledtus inad-u cft intcUigibilcinadu : quia
perfpccicmintclligibilcmina(ftu,poteft ftipfum
intelligcrc refiedendo : matcria aiitcm non eft
forma jperhoc quod ponitur cum forma.
Ad Iccundam quiftioncm dicendum,qu6dcft
vcra eo modo , quo nunc diiSbum eft accidcns inillis

cx quidditaiibus

f>oficus

j4n htecjtt ferfii

XI.

Homo cft vniucrfali?.

QVod ficvidetur. Cui enim perfe


jfrmstiMs.

ineftdiffi*

&

mero : cfgo homo pcr fc eft fpecies.


Item , quod eft pcr fe ihtelligibile ,
vniuerfalc

homo

cft

cft
:

per

fc

ergOt

ineft homini , fecundumquodhomopr;dicaturdcindiaiduis,lo-

fuppofiti^

Ad primum argumentum dico qu6d


diftingucndaeft
ftat

quia diucrfitas ruppoficionis

vnitatc fubicdli

&

Scd

fignificati.

cft

phantaflica

Confequcns

cft

falfom

crgo Hc

quia illam deno


minat.non intelledunr);fed in intelledu eft vclu
li in tfficicntc,& vt cognitum in cognofcente.
,

eammuaif

ter poteft confidcrari. Vno quidem modo fecunduin


e(Te
fuppofitis , quod dicitm effi materisle
Vt'sm nstih
eius,& hocmodo infunt fibi accidentia commurim.

nia.Secundo

modo confidcratur

abfolute fccun-

dum ejfe (fuidditatiuunt & fic infunt ei prxdicata


effcntialia. Tertio modo vt per formam intclli,

gibilem
ejfe

ab intcllcftu apprchcnditur , quod cft

cegnitum,6c

fic

infunt ei intcntiones. Intclle-

naturam heminis vnam

ikos eniin confiderans

in multis,& de multis , ab aliqua propdctate rcSierta in

natura

fic

confiderata

andum intentionem
buit

illi

&

natury , cuius

eft

mouctur ad can-

fjt

multiplicitas

fedrantiJm

vnde hic non diftinguiiur

homoScdcffei

pitur hic Jf-mo


tft intentia

Socrates

falfa,fi acciperetur/&('io,vt

acci-

ejtjpeeifs.

ficut hacc

Speclet

^lhum ejt color, quiijpeciet

dcnominariuc importat aliud , qu<im intcntio in


abftradlo. Contra , tunc hc eft vcra , Species eft
metitiottale,S)C ita fcquitur,rrfo homo eft intentionaDici potcft , quod hic eft fallacia Accidentis;
quia fpecies refpedu hominis accipitur \tmodui,
ccfpedu ver6 intentionis vt ^uid, quia quodlibec

*le.

n fuo genere cft ^uid.


Ad tcrtium dico , qn6d noncft ibi

in abftrado

pra:dicacio

qmz ff>ecies cft conccetum, Sc deno-

minatiuc przdicatur dcre.


Ad tertiam quarftioncm diccndum , qu6d talcs no|i funt per fc: quod patet^e primo modo,
pra:dicatur enim in

primo modo

dcfinitio, vcl

pars dcfinitionis de dcfinito. Impoflibilc eft au-

tcm aliquam rem fccundz intcntionis

rcmprims

dcfinire

intentionis;quiatuncilIa rcsfccun-

dum fuam eirentiam panim eflet a natura, & partim ab intcllc^tu ,


ita 9i diuerfis non ordinacis;
quareiion cflct vnum e(rentiaIitcr;crgo impoffi
bileeft aliquam intentioncm per fc prim^pracdidicari de rc.Ncc fecundo modo ; quia non caufa-

Ad pritnum argumentum dico qu6d proce^c de acctdeBte ccali quod incft naturz , fecundi^mefrematerialc. Ad fccundum dico,qu^d
,

&

tuc intentio cx pcr fe principiis fubiciai.

Ncc

quacto modo;quia res non

eft

tcntionisjfcd intcllciftus.

Nec vniuerfalitecali-

aiiquam proprietatem rci, pcreius


tranfmutatioiiem , quia non eft virtus fadliua:
poceft camen aliquam attribucrcquz dicithaoitudinem rei ad intellehim , praefcrtim fi ac-

quo alio modo quia tunc eflet natura fufiiciens


caufa talis accidentis. In quocunque igitur cflec

cipiatur ^ propcictate iUios cei

illa natuca,illi inefrec

attribuit

ficut attcibuic

10.

enim figurx di-

& ^ qua

accipitur,

non

accidcns

illam caufatara attri-

propcietas

tnttua fHt.fi,

Ad fecundum dico, qu6d hxccft falfa

Ad Primam quxftioncm dicendum,qu&d Vni*

JigMififMruis

f.

cum

verana-

tamen prDpo.'itio Ad Mgm-

Ad oppofitum:?<r/? pratfupponit <///**;


ergo homo e(l pcr fe vniucrfale omnis homo

/t$tm

diftin-

(ftionisnon eft ver^ multiplicitas

Sciendum tamen quod fignificatum termini

MgP-

primum mcmbium

cft flngulare.

communisjflgnificantis vcram natnram,triplici-

Jd

eft

ei rale

ttftio ttrmi-

fiUt.

,quod

lCtionis.

verum,quia homo, vt coniungitpr accidentibusr

uerfale el\ in re, vr in fubieilo

futmtit e^

&

magis multiplicitas ^gurs di^ionis, fiquafit.


Eftigitur propofirio umpliciter vcra.quiafccundum qu6d fubiciSbum fupponit vcram naturam vt tamcp compararur ad intcllc(flum,incft

V*ft-9'

tit vniutr-

non

cfl

hoc eft
do propofitio eft vera.
Ad hoc dico , quddSpccies

Antcccdcns.

JnttStSn*

fccundum quod

&c.Minor patet,quia pcr fuum qued ^nid ejtyt^uod


cft idem fibi. Item, vniuerfale conaenit homini,
fecundum quod abftrahitur ab omni accidente;
ergo non conucnitei,vt accidcns.Antccedens eft

erit vniucrfale.

tii

illis,nifi

tura poteft fumi triplicitcr,non

per fe intclligibile

fi

JLt^fi 44

homini.fecun-

quendodepta:dicationcyi^noM:non de pra:dicationcfarmV^jid eft,non fecundum quod efl idcm

diffinitum : fed homo


pcr fe ineft
prxdicaturper fe de pluribus differentibus nunitio

ineft

dicitur de pluribus,6>.c.fcJ

r ilhs,
fecundum cfle materialc;crgo piimo mo-

Vide cicaco$ qutfl.Mttetdtnti.

JtrpmtHt
frfnt f-

4-

cllecei; quia dcfinitio intcntionis ineft tei, ifto iutfi.io.

diciturde

iE S

qui

Ad tenium dico,qucid illuddidum Cotnmcnnon potcft intelligi,qu6d fiat vnum com->

dumqu^d homo

C^V

>

tamen ab

eftedtiuc

tatoris

modo, Concra hoc , SpcCics

ipecies,ergo Vniuerfale.

intellc^u.

pofitum ex

poHtum deoppofito.
tio

modos

func in voce

caufa efficicns in-

accidens,quod falfum

eft.

Ad

Seluti

f4

fiinit IX.

Qu^ftio XII.
7'

Ai primum argumentum

negatur minor.
Concr^, n non prxdicatur per fe, prsdicatur per
accidens: igicurhzceft per accidcns, Afomo/l
tutittul, etiam ifta refponlio eft concra cormnu-

nem modum

loquetidi.

Ideo dico.quod I7 ,per/i , in minori poteft de


terminare inhzrenciam huius przdicaci ,pr*dicMur dt pluribtu.VeX inhzrens, fcilicet , przdicacum. Primu modo eft falfa ,
fequicur concIuHo
falia. Secundo vcc^ modo eft vera , non tamen
inferc cunc confequens fic.Simile pacec hic : Aceidens eji fer fiiithtrtns , fi decerminat inhairentiam, vera eft : H inhzrens falfa.
Ad fccundum per idem , minor eft vcra , vtper
fic maior cft falfa.
fi dctcrminat inharenciam:
AJ cercium dico , quod Vniuerfale incft homini , vt abftrahitur ab omni accidente reali,

&

&

quod fequitur ipfum fccundum efTe materialc;


Bon aucem ab accidencc intcntionali,quare,&c.

Qj iE5TIO

XII.

nifi

h SummM Lg. iMp. i.

Thom.

etntrM Oenttt

)t. Boetins in firphyr.enp. de Genen.

ef.
Auetrocs ibidtm,
,

in Sfiteme Log,ef.i. Albert. Mag. TrnR.tAn trtdi'


'Mb. Tarta.}M4yf.}. Prtosm. . x. Seiendum, loan. Angli.

(^ Bnf./ufer iiMne qutft.Mbettai Vuaaiqueift.g.freeem.

Coaimbr.

in trtfttt. Perfhyr. ^utjt.y.urt.t. Covnpl.dijp.

4-de PMjJ$in.V$uerf.qu*ft.g. Ruuiui


f. 9. Vnluer/.Meti'
nero di^ ^.qutft. j Fuentes qutft .g .dif.f . mrt. 1 . Rodii.

guei
T.

Arpuinnt
fro fiutt nt'

f*t'tM,

jutft.6. Vniutr/.Mri.i. haetii^M*fi.l.fiil.i(.

QV6d non videtur.


proprium

Quia fr/iV*ri eft Vni-

quot igitur funt pracdiScd i. Topic. cap. 3.non


ponuntur , nifi quatuor prxdicata: igicur,&c.
Per idem oftendicur, quod fint tancum tria, quia
ibinon ponuntur Spedes &DifFerentia; igiiur
ifta non funt Vniuerfalia. Et quid fint fcx , probatur,quia ibi ponitur definitio : igitur pra:cer
hzc quinque, iUud eft fextum Vniuerfale.
Item , QMt mdU dicitur vnum opfoptorum tot
uerfali

caca

tot Vniuerfalia.

modis

& reUoHttm, per Ariftotelem

Topic. cap.

& fingularc funt oppofita,& fin


gularia funt infiniu,ergo & vniucrfaiia.
1 1.

Vniucrfale,

Icem, Indiuiduum
catur de pluribus ,

cft

Vniuerfale quia pridi,

& nullum iftorum quinquc


indudiue, igicur, &c.
Iteni, Ens cft Vninerfale, & non eft genus per
Ariftotelem j. Meraph.conc. ro.prxdicatur enim
pcr de DifFcrentia.nec eft Species ; quia tunc haeft,vt patct

bcbit Genus fuprafe

uec cft aliquod aliorum


trium Vniuerfalium ; quia illa pra:dicantur in
qMMUt cns vero prardicacurin^M^de oranibus, vt
patccpcr Ariftotelem S.Metaph. tex.com. vltim.
Ad oppofitum eft Porphyrius.
X.
Ctnelu/I.

Primi4t m-

dm

Dtcendum qu6d
,

gicalis.

Item omnia Vniuerfalia inaeniuntur in gencre accidentis ; ergo male diftinguimiut per fignificare fubftantiam, vel accidcns.

eorum fufficientiapenes or- x.Mdm.


enim,qu6d quia hic liber immediatcordinatur ad librum Pizdicametuorum,vbi
Ide6 datur

uerfalia

fcd illud diuerfimodc ponitur.vno qui-

determinatur de ordinabili in genere, idco hic


loquitur de Vniuerfalibus fecunduin quod in genere funt ordinabilia ,
datur fic eoium fufifi-

&

Ordo enim potcft efrc corum quae funt


in eodem genere inter fe vel eorum qu funt in
vnogenere,adilla qux funt in aliogenere. In
eodcm gcncre poteft efTc ordo dire^us fcctmcientia

&c/itpra

Genus

cft DifFcrentia

tiam

& fic

& Species
qu

duo Vniuerfalia,

funt
:

vel indiredus

eft indiredlc

& fic

fupra Specicm,

Gcnere. Accidentinm autem ad (ubftanordo conuertibilium , vcl non conuer-

eft

& fic funt alia duo Vniuerfalia.

tibilium,

Contra hnnc
fccundum quod

modum

arguiiur:qnia aliqua
ordinaDiliainGenerc,fecundumy5ii,&y;>r(ifunt prxdicabilia,& fubiicifiint

ordinabilia; quia vt ficnon funt rantum pra;dicabilia, fedcttjmfunr fubiicibilia. Patct maior;

quia vnumquod4ue*diftinitur hic pcr frsdicari,


vel ei zquiualens.
Item , (i pcr hoc bcnc datur diuerfitas inter
hnnc librum, librum Topiccrum tunc DiffcTcntiamagis ibi elTct enumeranda.quam hic.cum

&

magis habcai racionem prsdicabilis, quatn ocdiBabilis.

Icem , Indiuiduum eft per fc ordinabile in gencre;ergo licct nonprzdiccturproprie,tamcn


cfTet ponendum hicfcxtum Vniucrfale,quia, pcr
ficdiccntes, hic nonagiturdeiftis, inquantum

funt prxdicabilia,fcd inquantum ordinabilia.


Itcm , ficut accidcntia ordiiiem habcnt ad

corum , guod cft fubftantia , vcl aliquod accidcns , ita fubieftum ad accidcns ergo
fubic6luni

cxparte fubiefti accipi polTunt duoalia Vniucrfalia penes eius ordinationem dupliccm ad accidens, ficut eftapartcaccideniis.

Propter

modus

iftas rrcs

&

rationes omitrcndus eft

diccndum

aliter

quod corum

cientia accipitur penes pr*dicari

fic

ifte

fuffi-

PrMdicari

gtndi

mi modi przdicandi

prttdicari in

dicarecflcntiam fubicfti, per

modum

^uid

eft

prz-

modum efrentiz,

& non dcnorai-

id eft, per

nanris:& hoc contingit dupliciter ; vel qu^d


prxdicct totam cfTcntiam fubicdi, & fic eft Species. Si enim aliquid cffet in eflentia indiuidui,
przter effentia Speciei, duo indiuidua cffentiali-

fubftantiam

vcl

vel materialem

tocum

&

vcl patcem

fi

partcm,

Genus vcl formalera,


& fic eft Diffcrentia ; vel totam fubftantiam , &
fic eft Species. Species cnim <licit totum cffc
,

fic eft

indiuiduorum. Si accidens vel conuettibile ,

&

fic eft Proprium vd non conucrtibilc , & fic eft


quintum Vniucrfalc, fcilicct Accidcns. Ciim ergo non fit pofBbile fignificari aliquid dicibile de
,

pluribus, nifi aliquo iftorum

modorum,

noi|

T-

Medm

De-

iierii (nBi-

tS-

ejft
cnim diuiditur in przdicari , in quid ,Scinqu4le, lum qutn^u
funt
ifti
pridifFcrentias
quia
tanqnam in per fe
Vniutr/Mlia.

uerfale,vel fignificac fubftantiam,vel accidens;

fi

4.
KtHtitur.

bilia.Sed hic determinarur deiftis,inquantu funt


przdicabiliatanriim: rrgonon in^juantum funt

dem modo accipitur eorum fumcientia fic Vni;

(flligtn'

diy.Votutr'

aliter

dinari. Dicitur

funt tantum quinque Vtii-

RHtiVNr<

illud,cui accidic; ergonee intcnciones diftinguuntur per fe penes res ; fed Logicus per fe cotifiderat intentiones ; crgo hacc diuifio non cft Lo-

& fub
<J i,

m.
lecundum

tencionis; fed nihil per fe diftinguicur

fcilicct

X>.

fint

intentiones fecundae*, accidunc rcbus primae

dum /ub

Vtrum yniuerfalia Jint tantum quinque.

9S

hxcquinque Vnioerfalia.
Contra hunc modum , Vniuerfalia c^m

ernnc

fubfiftcntis

& per difFercntias acceptas ab il& in iIlo,pofIet Species


formaiiter diuidi & indiuidcuim diffiniri, quod
ter difFcrrent;

lo,

quod

cft

inconueniens.Si ver6 partem effcntix

plus cft in hoc,


,

fic eft

Gcnus. Si enim roram ipfura Genus fpeciei effentiam diceict , fufficeiet ad definicndum Specicm.

Super Vniuerfalia Porphyrij

96
cicm
4.

&

dinpli-

citirt(idit.

qnati

iff

denominantis
fule

denominantis
>

c&

&

dupliciter; vel

cllentiam

(iibiefti

cies

pcr

tunc przdicatiir

fiue ejfentiale

tnodum

prscdicari per

quod contingit

quod prsdicet
Jiantiale

fupcrflucrer.

Diflferfntia

*Prddic4ri

trt

niodum

ejualefiih-

& iic eft Diffeicntia.

Efl

enim Differentia /iibfiantiit qualitfH pcr Ariftotelcm $. Metaph. vel quod prxdicct accidens pcr
xnodum den.pminantis ,
tunc pra:dicatur in
^uale accidenf^le ; vcl crgo prsdicat accidens conuertibiie , egrediens a principiis fubiedli ,
lic
,

&

&

cft

ptopriumj vcl accidens cpmmune, & fic cft


nam de rali accidentcfe

vltimum Vniucrfale

exponitPorpJiyrius intelligcrcvbi ponit diuifionem ad declarandum definjtionem Generfs, ci^m


, non contingat, nifi
aliquo iftorum quinque modorum , qui per (e
diuidunt pradicaridepluribM,c\uod eft ratio ipfius

igitur prtdicari df plurihHi

Vniucrraiis, fequitur

quod Vniuerfalc

diuidituc

in hasc quinque tantijm.

Hscdiuifio vidctur eflcconucnicns; quiadipidit rationcm Gcneris per diffcrencias per

fe.

r cx hoc ctiam non tanciim patet fufficientia


yniuerfalium, fed etiam ordo,&ratio ordinis

quem

in deceiminando de

tenet Porphyrius

Contra faunc raodum obiicicur

quia

fi

hic

determinatur de iftisquinque, ("ecundum quod


funt ptaedicabilia ,
ica loquicur Ariftotclcs i.
Topic. dc eis; tunc videcur , qnod non poflit

&

folui controuerfia hic,

&

jbij fcd

hoc pacebic

rcfpondendo ad argumenca.

Ad

argumf-

magis fubiicitur in propofitione

qukm pra:dicecur.

Ad fecundum dico qu6d ifte

Ad primum argumencum
telcs in

i.

hoc,quod

quod

Arifto-

Topic. diueifificat prasdicaca pcnes


prasdicare cffcfttiam^vel non ; con-

cft

uertibiliter

vel

non

&

fic

non concingic

non

ad propofitum.

eft

Ad

, quod indiuiduum eft Spedcs refpeftu intentionis,&quomodointcntio

tettium dico

difparata prxdicaturdeaitcra^ didkum eftfupei;iiis,quft. ^,

Ad

quartutn dicendum quod enscftasquiuo-

cum, ideo non


quia

pratdicatur, id eft, prius alio dici-

quod dftprius

alio, eft vniuocuin, ide6


nec eft Vniuerfale.
Contra,accipiatut cnsin genere fubftancia:,
ibi eft vniuocum
crgo vniuerfaic ,
nuilum
iftorum quinque,vt argutum eft prius.
Dicitur quod adhuc in genere fubrtantix cft
acquiuocum ad tria. Impoflibile cft cnim alicjuod
vniuocum prsdicari pcrfe primo modo de fpecicbus,& differetiis,vcl dediffercntiavna,& ?!ia
oppofita, nifi diffcrentia fuperior, de diftc rentiis

tur,

&

infetioribus oppofitis prajdicaretur

tunc rcfpedu eius

Diffcrcntia. Aliquaeft eciam Differencjavlrima,

&c fpecifica, quar conuerticiir

vniuorc,&

fpecierum ellcnc
per confequens diffc-

differcntia:

&

quarum funr differenquod eft impollibilc idco ens


sqniuocum , vt dicitur dc fpe-

rcncix rcfpcdtu (pecicrum


tiac,

eflent gcneta,

in fubftantia eft
cicbijs in

gcncre,&

vna parte,& dc
parcc,& ideo conce-

diffcrentiis ex

diffetentiis oppoficis cx aiia

Auicenna quod tria funt prima cntia in quoGcncrc, non tamcn tot Praidicamenta^quia

iibcc

4u9 coordinationes Diftercntiaru in omni GcnC'


re,reducuntur ad coordinationem Specierum.

Etenimfatri/t principium
generationii

Cap.

locnsfit gemrationis

Ang.

</;m. loan.

Braf.

pum aliquo vno prxdicato.

adGenus; quia Specics,fciiicct


de quo prxdicatur cllencialiccr , non

cici, vcl potius

conuertibilicer. Ec ideo ex^, Topic. habentur

intcrimendi , vel conftrucndi


probiema dc Spccie , ficur dc Genere. Vci quidein fpecies non eft prsdicacum propofitionis
,

quia

laris; exciudit

illa

enim

ncn

eft

I.

Item ,

fic

fi

igicur

&

teinpus erit generatio-

menfura cxtrinfeca.ficuc

locus.

Dilfinicionemhknonponic ,qi!ia non habet


aliqacm vnum modum prardicandi in t^uid, vel in
guale. Specjcm ibi non ponit, vel quia reducitur
ad definitionem,cum dcfinitio fit proprium Spe-

confidcracioncs

Rodtigaczfuper hanc ^ueft,

nis principium, quia cft

Differentiam

prlndpum.

Quia pater cft principium pcr fe locus vcro pcr accidens ; quia

tcm

pofuit

1 1 r.

QVod non videtur,

cum Spccie,& prx-

non mouct.

non

k\icitot& fuper cap.de Gtnere.O\iim ibidem.Conimbti.iti-

&

differenciarum

'vniufcuiufque

1.

Q^ ^
tAn

eji

quemttdmodum &patcr}(^c.

dicaturdc caconuerfim, qux rcriticcnda cftad


definitioncm ;
forcc proptcr trilcm diucrfita-

Diaicdlicac

a,

uettibiiiter.Vnde4.T0pic.vbi docctur conftrucxfiy&c interimerc Geniis docciuretiam hocde

prasdicatur

g,

cflc,

quatuor quac ponjc ibi hic aucem , licct


confiderctur de Vniueifalibus , pcnes prxdicari:
non tamen quo ad illa qux ihi ; quia iftorum
quinque, tantum vnum przdicatur conuertibiliter , tria prardicant edenciam , non conucrtibilittr ; fcd penes prjtdicari quid , vcl in ejuale , vt
priusdidium eft. Non ponit ergoibi Differentiamjquia illa, vt ibi dicitur , reducicutad Geuus: prasdicat cnini cifcnciam ii)bicdi,non con-

nifi illa

fenfus iiiius

dr alterim , fi fccundum omncm fignificationcm


aicerum fibi opponatur, non quot fuppofita;idc6

dit

dico

eft

ptopofitionis,Quotfitmfignificata vnitu oppe/iti,tot

fpecics jnrcfta iinea;

iftis.

7-

6c idcb

Diaiedica,

communiier fingu-

Ariftotelcs i.Topic. cap.9.

ab intcncione Dialcdieajilla qu^ func manifcfta


fenfui. Non oportet autcm omne problcma,nec
omncm pofitionem confidcrarc; fcd quando dubicabit aliquis racione indigcntium non poena,
vci fepfu. Minimum aucem coramunc cA Spe-

Ad oppoficum eft Porphyrius.


Ad quaeftioncm dicendum quodpropoficio

eft

vera

luis caufae

atcendatur fimiliriido quo ad gc- Condufig.


quia vtrumque cft in gencre cauf-c

fi

Porphyrius, idco dicit


principium quod a proprictate conucnit efticfficientis, iic intclligit

Falfa cft auccm fimilitudo, fi inteliigarur


quo ad omncm modum czufx , nam patcr cft per

cienti.

, locus vcro tancum pcr accidens, lcicoadiuuans ad gcnerationcm , &confcr-

fe cfticiens

licet

uans. Differencia

mcmbrorum

nispacet2.Phyfic.cont.5 5.&

^.

iftius diftindlio-

Mctaph. cont.j.

l-ocus gene^' *<*'* prin-

"ffjT^

Ad argumcnca. Ad primum p:<tet. Ad fecundumdico.quod tempus nonpcr fecoadiuuatad >j


gcnerationem
cft

nec faluat generacum

caufa corrupcioMis perfe

fedmagis

vt oftendirur^.

Phyfic. cont.117.
Tripli

r.

Qusffio

XIV.

97

Dicitur.quid

cum GenM dicatur:de tertio apud

Trifliciter

Philofophos fermo

efl

quod etiam defcri-

dicentes Genus
quod de pluribus difFcrentibus
fpccic in co quod quid fit praedicatur,

bentes afignauerunt

cfTc

^c. Cap. codcm.

(iy

Contri ,

fi

res fub intcntione dcfinitur

, tunc
quia per hoc , qudd
fed omnc per accidcnsrc-

res pcr accidens dcfinitur

intentio

fibi accidit

ducitur ad aliquod per fe, a quo illud dicitur pec


accidens : ciim crgores non habeat nifi ab inten-

XIV.

non

vniuoca : fcd tantum habct proportionic


vnitatem : modus lamen fub quo dcfinitui cf4
vniuocus diuerfis Generibus.
cft

rcs iilaquathicdefinirut,

tionc

qu6d

hic dcfiniatur , feqaittir

qu6d inten<*

tio per fe hic dcfinitur.

^mdfit definitum

in deflnitione Cenertj.

V^entitteup. 4. ir 7. M'tafh.L'll.i.
D. Thom. d* Entt
Caiet. ibHtm. Aurax lib.^. Metaph.qut/i.^.art.i loan.
Ang. Braf. ftfer hant ijutjl. Sotus CAp,<i< Genert.Sinchez44.}. yiufi. }. Tolet. qutfl.i. di Uinere. laicllus
in Lcgit Tr/tit.^.citf.i. Complur. diff.^.(]utft. 3. Meti-

nero dif^. vnie de Ginere qutji. i. Roiiiiguez qutfi. i.


dt GtHir.nrt.i, MtGas caf.dtGeaire feS.i.q.^,

Item

respcraccidens definitur,quiavt fub


fibi accidit , ergo non definiturj
quia dcfinitio^onuenit dtfinitio per fe.

Dicendum igitur,qu6d res nullo modo dcfini-tur,propterrationesfa<^as;necaggregatum,quia


illud eft ens pcr accidens, cuius non cft dcfinitio,
per Ariftotelem 6.Metaph. texr.com.4.j.& 6.

Clrca hanc dcfinltionein,(j*< tHtfuodprtdicatttr

ArgmmtntM

de pluribtu

Quxritiir primo

frincifUM.

tcmio,an

rcs

intentio ciim

qiud hic dcfiniatur , an innonintentio videtur; quia


accidcns.non prxdicatur/ff^W
,

Qu6d

fit

de re , quod autcm hic 'dcfinitur , ptrdicatur in


de re.
Item, infentionon pridicatur in tjuid , nifi de
hac intentione, &illa, qux tantum difFcruht
efuid

& numeraliter

materialitcr

fpecifica eft

formahs qu6d autem hic

DifFerentia

autem

definitur,

pra:dicatur dc phiribus difFcrentibus Specie in

AiTumptum

tjiiid.

patet, qnia intentio Gtncrisin

& colore

animah",

non

difFerunt

nifi

per illud,

cui apphcatur intencio accidentaliter.


Itena , fi hic definiatut intentio Generis , pari
rationc intcntio Speciei poflca ergo cijm ifls
intentiones fint difparatac ,
difparatum non
;

&

prajdicatur de difparato

fcquitur

non pridicatur de Specic


phyrius , cuius oppofitum

qu6d Gcnus

vt hic loquitur Por-

dicit

Porphyr. cap. de

Specie.

Item, Porphyrius exponendo diffinitionem,


exemph"ficat de animali ,
horaine ergo de il-

&

lis

alitcr

cxemplum

quod per

fc

Logicus tantum debet

confiderat

defini-

illud eft intcntio

igi-

tur,&c. Maiorpatet , quia quicquid dct:ni'ur ab


aliquo, cognofcitur ab co , fci undum fuun tjuod
^uidefl,

& ita

per

Piobatio minoris

fc.

prim6 confideratur

Quod

Logico , eft aliquidcommune,habcns vnum inttllcdum, qniacnsper


i

non eft fi:ibile aut ergo illud eft rcs;


& fic i primo confiderato dicerctur Logicos arcifex realis aut intentio, quod cft propofitum.
Ad qusftionem dicitur quod res fub intcnaccidens

tione definitur, quiaficrcs^ Logicoconfideratur.Et fic patet ad argumenta pro vtraque parte.
Contr<k hoc, quod hic dcfinitur, vniuoce conuenitjtcbus

omnium gcnerum,

vt animali,

celori,

quiafecundiim idem nomen,& definitioncm eandem fcd impofTibile eft aliquam rem

figHra,Scc.

qualemcunqucfub intcntioneconuenire vniuocc rebus


noris

ne

omnium Gcnerum

res

enim non

fignificari

intcntione,omnibus cfTet vniuoGeneris pofTct efrevniuoita tantum vnum cfFet Gcnus rcrum

ct, ens fub inrentione


illis

omnium.

&

ergo.Probatio mf-

communiori nomi, quam pcr hoc nomenfm; fi ergo

res aliqua fub

cum

poteft

i . i

^ to.

&2

.nec res fub

intentione; quiailiud ,velerit aggregatum


tijm

enim

definitio

illud definitur ,cui perfe

&

vel

fed intentio fola dchnitur.Tan-

prim6

incfl

illud eft fola intcntio, quia qujc

po-

nuntur in dcfinitione funt intcntionalia,fciIiceF


prtdicarideplurihf*4, &c. quod cft impoffibilc pct
fe primo conuenire, nifi intentioni. Sciendum
taraen

quod intentio

cTeto, vcl in abftrado.

Intenth iU"

poteft fignificari in con-

flicirtrpstffi

Primoraodo

figuijieari.

fignificatur

per hocnomcn,^f>,& proprie fccundum qu6d


intcntio quia fecundum hoc eft applicabihs rcij
idco fecundum quod figniftcaturperhoc no:

&

mcngenttf

definiturhic ,vt fcilicct

ert

intcnfo:

tamci) fortc,"^^*/^^/?, habet dcfiniri a


phyfico.

Proprcrargumenta fciendum
cari ciim

fit

intentio,

eft

cft

Meta-

<]uod prtdi-

intcntionura pcr

lc ,iei

vero per accidens ; ejfe vero eft rei per fe.


Aliud fciendum , qu6d ejfe in rcbus primar intentionis,illud exercct

quod

4.
Prtdicnri ffi
intiHfionitm

ftrf,, rti ftr


arridtn!,ijft

pradicari fignat in rtifttft.

fecundis intcntionibus.Ex quibus fequitur,qu.6d

nomina concreta fecundz intcnticnis re(pc6tu


huius, quod eft^r<^iV4r<fupponant pro fuis fundamentis,

fiue fuppofitis

rcfpc&u

ejp.

Exquo

fequitur,qu6d prttdicari fignaio zA pradicari exer-

non tenct confcquentia pcr fe,

citum, fiutzAejfe,

ad propofitum.

cfTct

Ad oppofitum
re

intendit dcfinitionem dare

non
t.

Metaph. tcxt. com.'i

res.vcl intcntio

&c.

Stnttntia

DiBtrii.

&

7.

I.

,fi

intentionc, quac

in cifdem terminis; fed ^ pradicari per/e, in

tentionibus ad

confequcntia

fic

bomoejl animal

quod

ejfe

Genut pradicatur deSpecie

hic

in-^

fundamentis bcnc tcnct

in

-^ergo

enim exercctur in prima,

fignatur in feciinda.

DifFcrcntia intcr

adum fignatutn & exercitum patct in muUis.per


ntn enim exercetur negatio

per nego ver6 figna-

Diffirtntia
inter figna-

tum (^ txtrcitum.

tur:perrrMi fimiliter exercerur exclufio


exclttdo

Ide6

fignatur,&

fic eft

ita deprater, &c excipi,

arguendum .Ad

/etjuitur negatio iriferierit

pcr

& aliis.

negationetn fuperieris

ergofi nen eff animal, nen

quod prius per fe fignacumftiit,per hoc quod dico y/fNirr; &itahic


pro intentionibus fupcrioris ,
infcrioris , poeilhomo. Vbi exetcctuf,

&

nuntur fundamenta, fcilicet homo,&canimal.


Contra hoc; quia fequitur, Animttl pradicatttr
de bomine , ergo bemo efianimal ; 8c ramcn fit in
eifdem cerminis. Dico, quod Confcquens poceft effe vetum , fcd non propter Antccedcns;
quia manifeftum eft , qu6d Confcqucns eft pcr
fe,& Antecedcns per accidens; verius aurrra
fuam veritatcm non habec a mini^s vero: vnde
non valec confequentia. Vel potcft dici,qo6d
non funt iidem tetmini Antecedentis, & Confequentis
quiain Antcccdeme fumuntur, vt
:

fignifi

Super Vniuerfalia Porphyrij

98

ra

gnificatis abfoluic.quibus vt nc,extraneacur

Item , nugatio eft dicete pluribus differentihtu.


Probo , quia dilFcrentia in fe includit multitudinem , vcluti Species fuum Genus , quod patet,
per Ariftotclem j. Metaph. text. non habente

intentioncs

& ita non

tanta diuerHtas

funt

iftae

idem tcrminii quia

ad fallaciam accidentis:

fufticit

& ad diucrfificandum terminum,quia tcr-

igitur

minus variatus in fallacia accidcntis, eft duo

ter-

Ad
eft

argumentum dico , qudd intentionon

I.

qntd

quod

rci

intjuid

hxrentis ;
intentio

przdicatur tamcn in quid de re , ita


fit terminatio inhasrentis ,non inpr^dicariin ^t^,eftaccidens,quia

c^uia.

ficur

& definiium.

Ad fecundum
tio

Genui

patet per idem,quialiac inten-

non

eft

quid,

tantum numero

nifi

diffcrentium ; prasdicatur tamen de ditferentibus


Specie.

Ad tertium pcr idem , quia Gcnus prsdicatur


de Specie , licet intcntioncs fint difparatx , non
tamcn vnum cft alterum.
Ad quartum dico , qnod

Species

fimul natura

com.& lo.Mctaph. text.com. 10.12.& i7.crgo,&

illud

quod

&

idco in

manifcftioribus

illis

non quiadecis

excrcctur in

excmplificat

fignatur

tanquam in

definitiotiera

ergoeftnu-

gatiodiccndo multu differentibm, Sc fi lypluribut


ponitur pro multis , vei fi comparatiue > adhuc

idcm

fignificat.

quod nugatio eft, in praeponendo infcrius fuperiori, ex eadcm parte orationis, non c conucrfo ; quia inferiqs tupc cft fpeciDicitur ad hoc

z.

ficans fuperius.

Contra, Ariftot. 6. Topicor. cap. i.Loco i<J.


vbidocet interimercdefinitiones proptcrnugationem , dicit fic. Rurfiufi vniuerfali aiElo , nJdatur,
particulare, fupple nugatio cft, vtfi clemen-

tiam diminutionem expedientium

pcr definitionem in intentionibus

rebus

te, vel

Differentia concretiuc dicit multa

mini.

ment.

non eft tale, quiaeft pofterius Gene.>


; & ita non prius vel notius.

fignificata informantur intcntionibus , quibus


conuenit pr^dicari pcr fe,in confcquentcpro fi-

iuftum expediens quippiam


tur in expediente

&

iufiorum

nam

quare iufium contine-

ficut inferius in fuo fupcriori,

abundans ergo iuftum, id

fupetfluum

eft,

cft

in defi-

nitione, priushabito expediente.


7. Metaph. cap. de Vnjtatc dcficom. 45. quod nugatiocftinpr*.-

Item, dicitur

dedcrit.

nitionis ,text.

.k

Nihiligitur neque faperfiuum

neque minus

continet Gencris diffa defcriptitf

&:c.

Cap. eodem.

Q^

. s

t/i definitio

XV.

ponendo difFcrentiam fuperiorem infcriori , vt


quod ibi probaturduplicitcr , vno modo experft modo cpgnofccndi
nugationem.quod eftponendo rationes pro nominibus, nihil enim aliud dixerat, ^iAmanimal

animal habens pedes ybipes

habens pedes duospedes hahens.

Genem fit conuemm-

Alitcr probatur idem ibi.fic, cx tranfpofitione


terminorum , palamautemeritfi quis tranjponat tales definitiones,

ter data.

dicens,

animal bipes, pedcs habens,


habcns,

di6loetiim bipes,fitperfluum efidicerp pcdcs

D.

in i.d. 34. qntfl.t.


Thom. epufc. 48. traS. r. cap. p.
art.i.ui i. Ariltoc.l. Topicer.cap.^^ lib.^. cap.i.Q' x.
Cpmmen(^ 5. Metaph.cp.i%. Auipiopius Albertus
xator Com.vlt. cap. de Genere. loan. An2. Cf Braf. fuper

haKcqu^fi. "tiit.tfutft.z. Pridicah. Conimbr. cap.de Genere qudfl.i.art.x. Sotas eap.de Genere qutft.vnica.To!et, quaft.i. loannes a Magirtris quift.6. Log.dub. i Ru.

1. Hurtado di^.^fed.i.
vnica de Gcnere qutft. 11. Rodriguez
de Genere rt,tf.. Aueifa qutft. lo.feB. i

a\*ifell.i.Cmpt.di{pui.^.ijutft.

Klerincto
qutft. }

difp.

QVod non videtur

porey per Aiiftotelcm

'7. Mctaph.cont.^.fcd nihil


ponitur hic ad fubftantiam pertiiicns:ergo,&c.
\x.traiConcretHmnon diffinitur y.Metaph.cont.z.
crgo.&c.probatio Antecedcntis,per Ariftotclem

i6.Metaph.cont. to.&ii.i diEiis fecHndjim accidens,


nnefi(idem,

quod quid eft

cftw

7/o

cuius e(h Et

, vt muficum
& album ; fcd quzcunquc vere dcfiniuntur, habent ^uod quid eft,idcm

exemplificat

ergo,&c.
Item probatur ratione ,qu6d enim definitur
cft in Gencre ; fed concretum non eft in genere,
fibi,

per Atiftotelcm

Mugu
notJ,

tt

Itcn
cft

Topicor.cap. .vbi dicit,qu6d


efi eligendHm tjHod efi in Genere , ^uam qued

iufiitia

tia,

hic

iuRo.

tantum

eft

Speciei,GenusnQn

non penuntur Genus,& DifFercn-

Topicor. cap.z.
Itcm , per Ariftotelem 6. Topicor. ibidcm.
idem 7. Mctapli. tcxt. com. j. Definitiodaturin6.

>

id cft

definicrunt. Itcpi

de Specie coptcx.zS.

dicit

^Herationibtuvtrifijuevti.

eft affignaue-

inferius capit.

Neceffeeftin vtrorum-

Ratio autcnj quamfl-

nomcn, eft dcfinitio.^.Metaph.

gpificat

Item, hxc ratio conuertitur cum definito , vt


probat Porphyrius ,
non prajdicatur , vt acci-

&

dens de ipfo, quia qux ponuntur in ea.funr eiufdem Generis cum definito , quia intentioncs:
quodlibct autemeiufiJem Gencris , quod prsdicatur per fe de alio eiufdem Gcneris, cft fupcrius
ad ipfum ; quia nec inferius,nec difparatum :fc-

go hzc

ratip eftdcfinitio.

Item per Ariftdtclem 7. Metaph.coptex. 1 1 .&


I

}.ratio

qu

conuertibilis

ex praedicatis pcr fe, in quorum


non cadit per fe fubiedtum Ci fit
cum fubiedo, eft dehiiitio; haec cft

eft

huiufmodi, quia in definitionem nuUius definiti-

crgo.

nptt/cendi cauii

definitioncm

quxad vetamdefiniiionemrcquiruntutper

Ariftotelcm

lud cx litera prodeft, quia in Ijtcra


rtint

dcfinitio

Species

Item

quia omne accidcns difSHhHantia enim


finitur per fubftantiam
jfrgument
temprepatte e- prtccedit omne accidens definitione, cognitiane,
fatiit.

Hsc duo mcdia fciliccc


derationeponcndapro nomine, & tranfpofitione tcrminorum.fi valent (fipro cjuia ) hic, & vbique iiiiprobantpra:di(5tam refponfionem.
Ad oppofitum eft Porphyrius & Ariftotelcs fic
dcfiniens Genus i.Topicor.cap.4.
Dicitur ad quxftioncm , quod eft defcriptio,
3non vcra dcfinitio, quod innuitur in litcra, cum opimo ScS-^*"dicitur qiiod etiarn defcrihentes. Sed fic facileeft ''' &
euadcrc pcne in omnibus definitionibus.nccil- J^7^rtr'ri-

prius ergo fuit nugatio.

idee dari debet per priora

& notiO'

uicaditdiffinitum.

Itcm

non

pr.TBdicatur pet fe

fct definiri

cnim

illi

& conucrtibilitcr &


,

quia tune tota ha:c ratio.pofneque vt difFerentia vltima , lunc

vt propriuip

pporteret addere Genus; fedadden-

doVniucrfale, quod

eft

Gcnus

dcfiniti

,inhac

defiuitio

citur.

Quxaio XVI.
Jefioirione erit nogatio

ergo hxc

cft

vera de-

Stntnui
"DtSorit.

Dicendum crgo ad quzdionem qu6d ed vera


dcfinitio, quod fic oftenditur :Ratio Vniuerfa,

lis c{\ prtdicari

rihcrmenias

de fluribm, pcr Ariftotclcni i.Pe-

cum ergo

in dcfinitione Gencris

Ad fecundum principalc dico qu6d concrctum potcft diffiniri cum autcra oftcnditur quod
non per Ariftotelem 7. Mctaph. dico qu6d ibi
vocat diCta. per accidens qux in fe diuerfas ag,

fomtut prdJicMridt pluribut,ponitnt Genus eius:

gregant naturas

poftea ponitur Dijferentihut ffiecie : Sc in ^uid: quae


funt per fe diffcretix Gcneris.Probatio.quia pcr

cxcmplificat in principio capituli

ibi in

fecundum accidens

ideo

fediuidunt fuperius, fcilicet/>r4</<Mr( deplurihitt:


ergo funt per ie confticutiux inferioris , ad quod

cnim

fuperius pet illa appropriatur. Diuidicur

pcr

(e prMlicari de pluribus in dijferentihttt fpecif,

differentibtts

&

numero, quia de diffcrcntibus gcncre

inquantum talia

nihil prxdicatar per

ditur etiam inprtdictiri in

<fuid,

fe.

& in tfuale

Diui,

vt in

primos modos prxdicandi & per has difFcrcntias diuifiuas manifeftum cft, quod contrahicur
Vniuerfale ad Gcnus 3 fit enim ratio conucnibi-

pofterius difta

crgo,&c.

lis,

dicitur

quod

illud

cft verum dc accidentibus copulatis , id cft^ qux


Kt^nfio
AturroU d fibi dcterminant fubicfta , qux vocantur copu-

lata.7.Metaph.cont.i7.&

non determinant rcm

fibi

19.

intentioncs autcm

alicuius Generis, quia

Sipajfio fit vniuoca

(^ fithieSlum , per
Ariftotelem i,pofteriorum,tc?t. 59. ergofipaf:

eius

etiam

vtalbut homo

tali

omnia
Vnde mu-

homine muficc^

vt pro

illis

didis

fignifidarc.

quod iuftum
non eft in Gencte virtutis, ide6 non facit habentcm bonum.ficut iuftitia, efttamen in Gcncte
poteft,

prxdicabili.

Vel aliter, quod generaliflima accidentium


funtabftradla

& in

pcr fe

non funt

7-

ab-

GtHtrAlijfi-

ftradba, id cft,qux recipiunt per fe prxdicationem

ma atddtn-

illis

nifi

ipforum tamen concrcta inter fe funt in Gene- "**" f""'


re pet fe quia inter fc , fe habent (ictit fuperius, ^''i*''*^'';

& inferius, quod fufficit ad hoe, vt definiantur,


Sed fimplicitcr loquendo non funt in Gencre>
per redudionem , qnia non funt in aliqiio
Prxdicamento , nifi quia coordinatio concrctonifi

reducitlir id

Ad Tertium

multisGcneribus vnifi adlus fit vniuocus, & potentia ; quia potentiaper fe ordinatur
ad adum : fubiedum cftin potentiaad accidcns,
ficut materia ad formam ; quia accidcns non habet aliam materiam, nifi i^a<.Dici poteft,qu6d
propofitio Ariftotclis vera eft dc paflionercali,
qux egreditur ex principiis fubiefti , dc qua loquiiur ibi , qux eft de (ubiedo demonftrabilis,
cuiufmodi non cft intentio quia effeftiuc eft ab
intelleftu. Per hoc idem ad aliud quia illud verum eft de potentia per fe ordinata ad adum:cuiufmodi potcntianon eft in fubiedo intentionis
ad ipfam : quia illa non eft rei fccundum natu-

uoca,& fubicdum

ram

quia in

funt intcliigenda.

fic

Ad aliud dc Topicis, dici

coordinationem abftradorum.

Gcnus

principalc dico ,qu6d

Spccies Vniuerfalis

Ad Quartum

fio, fcilicct intcntiojfit

Mj^fit.

alhttt

muficumcnim non habet duplex

rum

vniuoce applicantur omnibus.

Contra

vr homo

Ad primum argumentum

5'

ficum fiipponit pro

Rtikitnr.

fcd ab intcl-

ledlu.

finitio.

4.

99

tem non cft per fuum fubiedam

didum

vt

prxdida

patct per

quia dcfinitio Vniucrfalis ponitur

efl

-^d alia r-

fupri quxft.8. i-'*'

eft

in foliuionc:

Genere,&

prjo

cum illa difFerentia/^fry? differentibttt Specie.


Ad Quintum dico,qu6d abfolutuip potcft
cognofci in fepercffentialia,&: notiora ; & idc-6
non dcbent. lUud
auccm quod pcr fe , fccundum quod eft ,dcpcndct ad aliud , finc illo cognofci non potcft ; ficut
dicitur in Prxdicameuto de Relatiuis ;
ideo
ponitur correlatiuum , non vt notius; fed quia
fineeo definitum cognofci non poteft.
in eius difinitione, alia poni

&

Ad

Sexcura dico

cxpofitio

quod

difftrentihut Speciey eft

& non ponitur ibi, vt partcs

vt dieendo de pluribtu

diuerfx,

id eft, de difFerentibus

Spccie.

fed vt confideratur kratione.

&

Contri fi nulla in hac re, & illa,cft vnicas,


hscintentio eft illis vniuoca,ergoanullo,qu6d
:

hac re , & illa, accipitur intcntio ergo eft


figmentum. Dicitur , quod aliqua Vnitas in re
fufficit, fcilicet vnitas proportionis, ^ qua mouetur intllebus , hanc intcntioncm vniuocam

eft in

huic

i^nimal cumjit

Genus, de

&

enim fe habet color


ad albedinem, ficut animalad homincm.
Contra: vniras vniuocationis maior eftvnitate proportionis crgo hxc ab illa non fumitur.
Dici poteft, qu6d occafionalitcr poteft accipi
maior vniras ^ minori , non totaliter ; vnde vnitas in re tantum eft occafio vnitatis in intentione, inquantum intelle(kus mouetur ab ipfa poteft tamcn intelleftus motus maiorcm cauiarc
,

illi

attribuens

Qj^

.E S

XV
Homo eft

fic

Vtrum

homme, equo, d^

Cap. eodem.

boue prtidicatttr.

hxcjit ijera

I.

ani-

mal, (^ conjimiles.

Mmt vnitm

ottafio-

mUiter fumiiMr M minori


vnitatt.

6.

rnitatem in intentione.
Aliter poteft concedi , qu6d habct fubiedlum
vniuocum,quialicct nuUa eadem res fitin diuerfis GeneribHS,poteft

dum qu6d
eft

tamen

confideratur

<l

efTe

eadem fecun-

rationc, &fictantuni

fubieftum imentionis.
Aliter dici poteft ad

principalc

,qu6d verum

per illam

fic

enim

qutfi.^.dt Geiur*. art.i.

Clrca

eft

eft alicuius rci tpiodtptid

O?a&definitio, ficat illudcftens; intcntio au-

hanc particulam

Specie, quxricur.-^

Gemu

prtdicatur de

Geniu pradicetur

tle

Spe-

j.

Argutnent

, loquendo dc prxdicatione exercica in fun- frofMrten*damcntis iftaruin intentionum. Vtrum hxc fit i*""**

CfV

vera

primum argumentum

de accidentibus qutc
habent fuum efle k fubiefto : quia non propter
aliud,aliquid diffinitur per fubftantiam,nifi quia
eft

tfftntia taf. j. Caict. iiidem. loan.


D. Thom. de Ente
Ang. (jr BrafauoL/M^T h*ne quMfi. Compluc. Ji^. 4.
qttfi. 4. ^.frirro. Huttado diff. ). Ltg.feB. 3. Runius
de modo frtdirjtKdi. Cencr.i^ Ahfir. Mincio tii^.^, Vttiuerf. <}utfi. I. Fucnce quefi. 6. diff. 8. ri. i. Rodriguez

& confimiles

Home efl animal,

Quod non

videtur ;~Qijia Pars non pradicatur de

Ariftotelem ^.Topicor. cap.


care

cjui

partem dicunt

1.

tote : per
idc6 dicit eespec-

Centu: fcd Genus

effe

efl

pars Speciei, per Ariftotelera^.Metaph. capir.

dc toto

enim

eft

text.

com.jo.

&J3. Etprobatur,quo(l

pars definicionis

eft

pars dofiniti

fed

Genus

Super Vniuerfalia Porphyrij

10 o
Genus eft

pars definitionistcrgo eft pars definiti.

Ircm Marcria non prsdicatur dc illo,cuiuseft


matcriaifcd Genus cftmateria Spccici :crgo,&:c.
Maior patct , quia matcria eft per fe in potentia
ad illud
cuius cft
compofitom autem eft in
adtu. Minor probatur pcr Porphyrium in hoc
:

capitiilo dicentem: Gentu ejfe principium SpecierHm, Sc dicic, quod conuenit cum fecnnda fignificatione
non eft autcm principium foimale,
quia non diftinguit Speciem abaliis 7, Metaph.
:

rext.com. 49. forma autem diftinguit Spccics ab


aliis nec cfficiens , quia non facit Spcciem efte

Porphyrium

patet per

capit. dc DifTc-

quod Differcntia habeat fimilitudinem forma:, Genus vero mareris.


Ad hoc fecundum dicirur qiiod Gcnusnon
rcntiac pcr

hoc

cft niateria, fcd

forma,quiaperAriftotclem7.

Mcraphyfic.context. 5j. omncs partcs dcfinitionis funt ficut forms. Et cijm dicitur forma di-

verum eft de foima vltimata& coropletiua Genus autem non eft huiufmodi forma.
Ad fccundum didum Porphyrij dicitur,qu6d
ipfe non dicit Genus clle materiam,fed fimile
ftinguit

.V

quod

przdicando ve-

ro totum.

Contra

Secundiun qu6d cadit Genus inde-

finitionem Spccici

& vt

prxdicatur.

fumptum cft vniuocum,vcl squiuDcum fi jrquuiocum, ergo non eft Genus , nec
definiens
fi vniuocum , crgo idem fignificac
vtrobiquc,& ita, vel vtrobique crit pars , vcl
Item,auc

fic

nufquam.
Tcrtio ad intentum principale , fcquitur Hohumanitas eft animalitai'. Confequcns falfum , crgo
Anteccdens. Piobatio
confequentiae , quando cnim cftprffdicatio pcr
:

mo efl anirnalyCTgo

fe in

Anteccdcnte , tunc tcnet a concretis ad abfi fit pcr fc, tunc eft veritas in con-

ftrada ; quia

crctis, rationeeircntia fignificatas

tur,fignificatur proprie pcr

compofiti

Horna eflhumanitM,

autem, fcilicct in concrc10 maceria potell prasdicari de compofito: ergo


prima refponfio non valct , ncgando Gcnuscile
materiam, & concedendo ipfum eftc formam, ad
faluandum ipium pra:dicari de Specie.
Ideodicituraliter ad vtru
e argum ntum
fic

...j

principale

non
teft,

pars

pra:dicatur dc toto

vel
,

maa ria in

in coj

abftral:o,

crctotanun po.

& fic per Genus fignificatur.

Contra,

uum

quod

fi

Omnc

igitur

concrctum cft denominatiGcnus prardicatut in concrcrodc

Spccie , pra-dicabitur de ca denominatiuc. 1'robatio primac propofitionis , Denominatiua dicuntur , quxcunque ab aliquo folo cafu difteren-

habcnt dcnominationtm huiufmodi funt


,
omniaconcrera, refpedu abftradlorum ; Confcquens eft falfum , quia Gcnus vniuocc pra:dic3tur dc Spcciebus non crgo denominatiuc quia
tia

funt difparati

oftcnditur
cap.

in

moJi prxdicandi.
principio

Similitcr

fecundi

idem

Topicorura

j.

Item,

vt

fcd nullafiihiiamia eslinfuhie-

per Ariftotelem in Prardicameniisin capttu, Proprietate prima, igitur nihil


fignificans fubftantiam cft concretum.
Aliter dicirur , quod licet m.<iteria , vel pars
^to,

Ip de Subftantia

nou przdicctur de toto:matcria tamcn,vel


pars rationis poteft prxdicari
, cuiufmodi cft
Gcnus.

modo

la eft

&non ratio-

quod conccrnitur quia \nperfe primo


:

pra;dicatum prxdicat cHentiam fubicdj;


,

quod concerni-

abftradum ; crgo vc-

m abftrado.

Ircm patct

cxemplo

in

cnim non feqna-

licct

lur, Mtificurn efl al(>Mm,ergo mufiia

Antcccdcns non

cft

pcr

fe;

efi

albedo

quia

benc tamcn fcquitur,

yiH/Mm efiperfe coloratHm,^timo modo-.ergo alhed

modo

quia ex

eft color;

idem ponitur

fignificandi

primitur in Anteccdte.Probatio
lcquentis

quia

humanitas

fi

ratione humanitas

eft

figura

&

fic

ex

crgo pcr

falfitatis

illis

cx-

Con-

nam zque

homine

duobus fcquitur

fc rationalitoi

fe

animalitas, pari

cft rationalitas

per fc pr^edicatur rationale de


anir/ial;

terminorum,

Confequcnte,quodper

in

ficut

&

in tcrtia

eH animalitM, qu

maior ; quiaexmaiori fcquitur


minor; quia fi minor eft falfa , fcquitur qu6d

falfaeft

igitur

maior, quia fimilis ratio

cft

de vtraque.

Quodilla conclufio fit falfa, probo Omnis


cnim pra:dicatio vcra in abftradlo, eft per fe primo modo , fcd ha:c non cft pcr fe , RatiorialitMeR
animalitoi : quia Genus non praedicatur per le dc
Differcntia, per Ariftotclcm 6.Topicorum,cap.
:

8.

& 3.

Mctaphyfic.cont.jo. crgo,&c. Probatio

maroris,Quia Ariftotelcs^. Mctaph. conr. 45.


volens oftendere DifTcrentiam fupcriorcm cffe
de intelledu infcrioris , oftcndir cx hoc , quod
fixio pedis eft pcdalitas
eft

quxdam

quiafoiiccc

vcra prsdicatio fupcrioris Diffcrcntia:, dein-

fcriori Differentia

inabftrado

fcdquodcftdc
primo modo

intclleftu altcrius,pracdicatiu: perfc

deillo.

omnc concretum fignificat formam

inhacret fubic^lo

fcalis

illius

fcd ipfa cdentia abftracta ab eo

vero confequens

alia

f,

&

tione materiaj,ratione cuius eft in potcntia.


Dicitur,qu6d duplex eft forma.quacdam enim

compofitum. Prima vt anima , & hic non pra:dicatur de compofiro: fecunda vt humanitas,
qu2 refulrat ex compofitionc mareria: ,cum forma, huiufmodi formaeft genus, & ha;c pra^dicaturde compofito.
Contra , Forma fecunda non prasdicatur de
compofico , nifi in concreto , hxc eft enim falfa,

Vw<-.

in definitione eft pars, in

ne

eft

cft altcrapars

^_
Mlter rfjp^.

partcs ra-

Dicitur fecundum Boctium lib.Diuifio.

Genus

indeterminatum.
Contra, Forma non prxdicaturde.compofito,
ficut nec materia; quia repugnat compolito ra-

mareria:, quia

habet. vt definit,

rcntia, vbi probat definitionem fccundam Diffc-

%.

non przdicantur de toto crgo nec

le

tionis.

cipiura raateriale.

Idem

,7.

Sicut ratio

inadu: nec finis quia propter ipfum noncft


fpecies, cum fitimperfcdiusfpccie:ergoeftprin,

.<

Mctaph. contcxt. j}. dicit Ariftoad remyficpartes rationit adpartfs


reiy crgo permutatim, ficut partes rei ad rcm , fic
partcs rationis ad rationem ; fed partcs rci pec
:

, pra;dicatur per fe.primo


modojdcSpccie; quia primus moduscft, quando pars definiiionis , vel dcfinitioprzdicarurde
definito
ergo fecundum candcm rationem fe

jF

Contfk

teles

Idcm oftenditurratione, quia

abftra);afigni-

cGentiam fccundumfc igitur fi vnum verc de altero dicatur , cum hoc verbo eFl , hzc efita przdicatum prajdicatur cffentia cft illa
fentialiter dc fubicdlo,quare per fe,primo modo.
Item quarto ad principalc , potcft argui pcc
media communia: quia vbi Spccies fubiicitur,
& Gcnus prardicatur , propofitio eft falfa quia
fubic6tum,& przdicatum accipiuntur fub oppoficant

&

fitis

^-

Qusftio
rationibus ; ergo propontio falfa. Confequentia patet, quia non prop^er aliud eft'hjec

XVI.

lOI

Item fequitur

fitis

^01

cttrrit

vt dicitur in Przdicamcntis

ergoanimal

cutrit,

antcquam ponat

proprietates Subftantix.

j,

Item , ficut affirmatio animalis fequitur ad


affirmationem atini , fic negatio ad negationem;
fed fequitur , Homoejtafimui ergo homo t(i dtiimMl;
quia oppoHtum Confequentis non ftat cum Antecedente erg6 requitar,//i9i0 non efi Mfinm; trgo
bomo non tfi snimal. Antecedens eft vcrum; crgo
Confequens. Probatio prima; per Ariftotclcm
-,

&
I

.Pofteriorum text.

tnationu

o. 5 affirmatioefi canfit affir-

ergo negatio eii caufa negationu.

Item , probatur rationc quia Hcut afSrmatio


aHni ad fuam negatit)nem , ita afHrmatio animalis ad fuam negationcm ; ergo pcrmutatim , iicuc
;

primum ad tertium , & fecundum ad quarium.


Ifte modus arguendi patct efle bonus pcr Ariftocelem t. Priorum cap. }. in iilo capitulo ; luanio autem conuertuntur extremitates : vbi ponit duas
regulas manifcftc

etiam modo argucndi vtitur i. Perihermenias, circafinem , ad detcrminandam illam quaeftionem , Vtrum autem contraria, &c.
Item, aut przdicatur de homine animal,qu6d
eft idem homini , aut quod eft aliud ab eo
fi

ncntes

modum hunc argucndi conti-

lioc

idcm

igitur

idcm pra:dicatur de

non

igitur illud aliud

mine.
Itcm,

fi

aliud,

poterit prsdicari; de ho-

fi

homo

eft

animal.tunc tota natura

hominc; alitcr enim non ciret


nifi fccund6m quid ,fedtotum eft , extra
cft

in

quodnihilefty pcr Ariftotelcm

j.

Phyfi. contcxt.

ergo extra hominem nihil cft natura: animaergo afinus non eft aninial.
Itcm, fi homo eft animal,& animal eft Gcnusj
ergo homo cft Genus.
Dicitur hic, quod eft fallacia Accidentis,propter varjationem medij quia vt praedicaturde
<5

j.

lis;

homine

fccundum

accipitur

vel quidjtatiuum
rio.accipitur

eflc in fuppofitis,

vt vcro ei conuenic intcn-

fecundum

paratur ad intelledlum

eflc,

quae

quod habet,vt comquidem faciunt ex-

traneitatem intermino.

Contrk, Omne quod pracdicatur, prardicatur


fub ratione alicuius Vniuerfalis ergo hic, Homo
eH animal , fi propric prxdicatur , przdicatur
fub ratione alicuius vniuerfalis , non alterius
:

quam

Gencris ; crgo illa przdicatio non c ft fibi


exttanea fecundiim quodaccipicur hic, Horao eil
Miimal.
-

De

Specie arguitur fpecialiter

bilis

quia incor-

non przdicatur de corruptibili ,

ruptibile

uiduum

ticatenct virtute alicuius mcdijneccflarij ,per

quod rcduci potcftin Syllogifroum: illud niedium in propofitoeft )^oc,homo eii animal ; crgo
illud cft neccflkrium , quia omnis confequcncia
bona cft neceflaria. Et quod medium fit necelfarium ad confequentiam, patctpcr Ariftotclcm
i.Priorum,tcxt.28.& Poftcriorum tcxt.(j.vbi dicit, qabd Ex vno nihilficjuitur , fcilicet fufiicienaliud fubintcUigatur.

ter, nifi

Dicendum ad quzftionem,qu6d przdicatio

corruptibile

eft

Species

eft

Indi-

incorrupti-

per Ariftotclcm 7. Metaph. text.com. 3/.

&

cic ,
illud primo importat de fuo intellcdu
dcterminato : non tamen pcr mudum partis illud
fignificart

fed per

modum

vbi dicit
dicantur,

quod

eft

Porphyr. cap. de Specie,

emniafitperiera de inferieribm pra-

& hicpoft

plificat, ft

dcfinitioncm datamexcmanimalde hemine ;ergo de aliejuo homine.

Irem ,pcr Ariftotelrtn in prxdicamentis

Se-

vitarinugatio in definitionibus
ledlu vtriufquc,illud

&

& circiter & priraum Antcccdens

fimiliter.

Scotipper.Tom.l.

"*"''

quia pofitisdeeflt t de intel;

fi

ctiam

fuum habcret per modiim


de toto

partis, przdicatio cius

cflet falfa.propcer

raodum repugnantem.
Dici igitur potcft ad ptimum, & ad fecundum aJ i.dr i.
argumcntum , quod matetia , vcl pars intcUcila trwcijtile.
per modum partis , non przdicatur de toto vere:
intclledf a tamen per niodum rotius , potcft verc P/irs fer rr.o.
przdicari, vt Auicen.5. Mccaph. exemplificat de

''"

manuafo,& capitaio,qux

/''"'""'

diurcla fiynificant pri

&

nio , icuicct manum ,


caput ; vtrunquc tamen
ex confequentifignificat totum,ex hoc fcilicer,

qaod

fignificat partera pcr

tetiu^

^^^ ,r.cdum
/.r/*.

modum totius.vt 74-

nuatum exponitur pcr habens manum vbi hahens


non cft de fignificato manuati,Ced dc modo fignificandi permodum totiusrnoncnimcftpartishabere manum,fedtotius & ita exponetur animal,
habens fcnfum:r<ir/o<i/^, habcns imclleftum.
,

Quia vcr6 refpcnfiones prius diCtx pofliinc


J I.
bieBitrcduciadiflam pncerprimam. Ideo refpondendum eft etiam ad ca.quz obiiciuntur contra illas. ""'"/Et quia fccunda tcfponfio conccdit Genus "^'^',{^"

fignificare partera materialciT)

pcrmodum con-

quo conueniunt iftz duz , fecundiim


quid prior valet , ide6 dicendum adargumenta
creti

in

contrafecundam refponfionem.

Omne concrctum Adi.*Hdiftinguendum cft , qu6d S'*w.


ficuc eft duplex abftradum,( vnum fciIicet,quod ^*'*ftttum
"'
abftrahic \. fubicdlo : aliud ver6 quod abftrahic i
forma vt cft io fuppofito) ita duplcx eft concreeft

denominaciuum

dicitur,

cumpcr oppofitum,vnum vidclicet quodconfubicdum, quod cft altetius naturza forma fignificara,aliud quod concernit fuppofitum.

Deprimo

quando definicio vel pars definitionis praedicatur de


definito ergo hc eft per fe primo modo, Homo
eft animal ; eigo neccflari^ igitiu vcra. Conftquentiz patent per Ariftorelem i.Pofteriorum
per fe eft

DijferlriH .-h

*//j* ffr-

quod

idcmbis diceretut

alteruni fignifiratum

quia enim animal przdicatur dc hominc : ergo


dealiquo bomine.

modus dicendi

& ideo totum

formale inSpecic, a quo


accipitur , fed totum ex confequenti ,'quia illud
formale importat pcr modum totius. Si cnim
vtrumque idem prim6 importaret , non poiFcc

ccrnit

Item, primus

'*]J'j^i^'^

fignificat aliquid

cundafitlflantia prddicar.tur dt primu,quod probat;

text.9.

totius

cx confequenti importat. EtitaDifFerentiapri-

m6

oppofitum

Senteniia

Ad primum argumcncum foluendum , nota, "DoBcri*.


qu6d Genus fumitur ab aliquo matcriali in Spc- Genm fmmi-

Adprimum cum

Ad

jq^

fupcriorisdc inferiori vniuerfalitcrcftbona.

finitionibus prt) nominibus,

animalis

animal

feipfo:

t probatur ratione;
quia oppofitum Confcquentis non ftatcum Antecedente , fcd omnis confcqucntia enthymema-

ver6

vcra

eft

dida propofitio, defecundo

falfa.

Pcr idcm ad fccundum argumentum dico,qu6d


concrecum prirao modo fignac formam,vt eft in
fubicdlo

& tale eft caiuuro inaccidencibus,ficuc

album refpcdlu alhtdinu.

Secundo ver6 modo.vceftio


cft in fubftantiis

fuppoficis,

& fic

vc homo rcfpcdlu humamtatu,

Ad

12.

Super Vniuerfalia Porphyrij

lox

Ad probatjonem, ciiiu dicitur, Omnc concretiim habet definitionem denominatiui ; diccndum.quod concrctum fubltantiale nonhabctil-

gnantia , ficut fc habent iftae intentiones ad illa,


quibus applicantur. Potcft enim /^om^ iucclligi
fub oppofito huius intentionis , Species , fine re-

lam dcfinitioncm , quia non

gnantia, vt

differt folo cafu

formx adfubiedum

inclinationc

cft, fola

id

in concreto

tum

ficut

fumitur

ibi cafus

fcd differt

fola inclinationc format ad fuppofitum.

Contra rcfponfionem qua: concedit , quod


matcria in concreto prsdicatur , arguitur alitcr.
Nam ficut animal fignificat materiam hominis
fic lignum materiam arcjc in con;
ergo ficut ha:c cft fzlfz,arca eft lignufD,non
obftante concretione illa; fic 8chxc ,Hemoefi
;

Prima propofitio patct nam ficut animal


concrctum rcfpcdlu anitpaUtatii t ita lignum
refpedu Ugneitatii.
Ad hoc dicendum,qu6d animal cft concretum
ad fuppofitum rcfpe(ftu hominis, quiaAowoeft
fuppofitum eius; non fic lignum tcfpeftu arce,
quia licet fit concretum refpc<5lu iigneitatit ,
jdco de hoc ligno pradicetur; non tamcn refpeanimal.

cft

&

^u arca:

quia arcaratione formar,

paliter fignificat, cft artificialc

quam

at-

fe habet ad naturalem , ficut accidcns


ad fubieilum ; & nihil quantuncunque concrctum , cft concrctum rcfpcdu fui accidcntis. Vnde non cA finiile hic, Sc ibi ; quia hic fignificatuc
matcria in concreto , quod eft conacctum materiati, ibi non.

Ad abud argumentum contra tertiam refponfioncm fupra didiam , dico qu^d fimilitudo Ariftotelis intelligenda eft, quoad determinate importare , non quoad^M^/iVarr. Sicuc enim tota ratio
cxprimit totum definirum
tiim partcm rci

catur dejjota rc

Ha:c enim

rei.

rationale eft

non

fed

fic

pars rationis, tan-

ficut tota ratioprasdi-

ctiam pars rationis , de parte


falfa, ylnima efl rationale,pioat

eft

hominis

difFcrentia, Si

ergo

fiat

per-

tudo.

pofiti.

Sccundi modi, extranei funt fignificatis , vt


vniuntur pcr hoc vcrbum.i-yy.Efrc cnim cft rci pec
, ifta: autem intentiones non infunt rebus pcr
fe,fcd vt comparanturad imclledtum , idc6 ifti
modi non funt vniti pcr fe , nec funt principia

fe

formalia, fub quibus fignificata formalia vniuntur;ide6 corii tcpugnantia non caufai falfitatcm.

Ad quintnm

negatur fimilitudo

, quia implidcfttudioncn

cat fallaciam Confcquentis ad

Ad primam probationem dicendum, qu64


Ariftoteles intcllexit in caufis praecifis

Nam definitio debet principia defi-

niti diltindic exprimcre, fed diftincStc

non cxpri-

mit Genus,nifi partcm; idc6 appropriatc loquendo dcfinit , vt pars ; vtrobiquc tamcn in fe cft
totum,
pars, vt oftenditur pcr duo argumcnta,
fadVa contra illam rcfponfionem.
Ad terrium principale, negatur confequcntia.
Ad probationem dicitur,qu6d rantum renetin
concretis didfcis a concretione ad fubicluih, in
aKisvcroiion.

&

Ad quartum

4-

dico,qu6dquidam
modi,qui proprie dicuntur modi fignifican-

funt
di

illi

principalc,

&

qui conucniunt didioni ex impofitione


funt a fignificato irifcparabiles , quia fignifi.^.
:

catum vt
,

didione , non potcft


modi fignificandi,fine
fecundum qu6d fingu-

fignificaturtali

jntelligi fub

repugnantia

oppofito
;

lalis

ficut hotno

non potcft intelligi fub modo plurali , finc


repugnantia. Alij vcrifuntmodimagispropric
late

modi inielligendi,quia tantUm infunt fignificato fecundum qu6d fub aliquo ccrto modo
concipitur, qui quidem funt fcparabiles; quia fidifti

gnificatum

vt fignificatar fub tali didione

tcft ^ntclligi

fub oppofito

calis

pomodi finetepu,

ficuc

cxemplificat ,fi habere pulmonem efl caufa refpirandi, (^ non hahere pulmonem , eji caufa non rrjpirandi;
fcd affirmatio Spcciei

non

cft

prxcisc caufa in-

fercndi affirmationem Generis.

Adaliud dicendum, quod prima fimilitudo


quoad opponi;quoad hocergofolum tenct confequcntia in permutando , fed in pcrmutando concluditur eife fimihtudo , quoad antetenet

ccdcrc

& confcqui.

Ad fextumdicendum,qu6d<tmW/pra:dicatur
de homine

quod

indiffcrens ad

eft

& ad aliud ab homine

ni,

animali,

idem homitamen pro

vcrificatur

quod cft idem homini.

Contri,fi animal przdicatur de homine, vt eft


indiffcrens ad multa ; ergo quodlibet illorum dc

non

partem.

i j,

Antecedentis.

modum totius, & appropriatc dcfinit,quia fignificat

fle.

non quando funt circ*


ibi non func op; quia

alha;

eft

homo eB alhni

ilU przdicari poteft.


Dico, quod confcqucntia nori valet

ficadf dff'

vt

Quarta refponfio Boetij fic intelligenda cft,


Genus vrrobique pars cft & totnm , id cft , partem diftindle importat per modum totius.appropriate tamen prasdicatur vt totum, id cft.habens
,

Modm Jigni-

vt albedo

diuerfa

fic

mutatio , quoad diflinEle importare , fic conccdo


conclufioncm , ncc quoad aliud valet iimili-

deeU-

&

princi-

forma autem

tificialis

lioet^

home.

creto

dtu abftradki

15.

ifte

Primi niodi, qui funt infeparabiles ^ fignificato, vr fignificatur pcr talem didioncm , non relinquuntipfum refpectu cuiufcunqucprsdicati;
licct n6 fint illa,qu^ vniuntur,f unt tamcn formalia principia, feu rationes , fub quibus fignificata vniuntur. Idco tales modi repugnantes,caufant faIfitatem,quando funt circa idem fignifica-

rcfpc-

modum

indiffcrcntia cft pcr

, quia illa
difiundionis ad
:

aliquid autem fe habens difiundiue ad multa,


fcquitur aliquod illorum, quia pro quocun-

qucpoteritvcrificari,fic in propofito.

Ad feptimum dicendum

<ju6d dcfinitiote-

tius, fic dft inteIligenda,CMMi nihil

cui nihil deeft

eft

requifitum ad ipfum

animalis,nihil dceflin

extra,id eft,
;

fic

naturs

hominc de natura anima-

noh tamen cft prxcise illa narura

in

homine.

Ad o6tauum dicitur , vt prius qu6d

eftfalla-

lis,

cia Accidcntis.

Ad argumentum contrahocOranequod praedicatur

prazdicatur fub ratione alicuius Vniucreft de pradicari fignato , non amem


quia alicui inquantum ^ixdiczi pricdica-

Vcrum

falis.

exercito

tione exercita

qu2

fit

pcr

ejji ,

cxtrancatut ratio

Vniuerfalis.

quidcm motantum
includit naturam fui communis,tamen fignatam,

Ad nonum

do, quod per

dicitur dnpliciter,vno
fe

fuppofitum communis

& nuUum accidens


fe, ficut
<]Hid,

nec

ide6 neccft corrupribilc pct

communc

fcd vtruuquc

fceundum

fcilicctper accidcns.

Aliter dicitur,qu6d Specics

duis

eft coriuptibilis

corruptibilis ,ex

vt cft in indiui-

fecundura

fc

ver6

eft

in-

hoc, qu6d fempercontinuatur

pcr fuccef&onem in diuerlis indiuiduis.

.-

uinimHl

16.

QuB(lioXVII.&XVIII.
i^nimal cumjit Genut.de homine

equo

(jr

ioue prjtdicatur ,eju differuntafe inui-

cem

Specie,

Qjr

non numero.foliim. Oap. cod.

XVII.

Ti o

>E s

103

Ad primum argomcntum dicitut,qu6d Gcnus


inquantum Gcnus , non prxdicatur dc plunbus
numero

differcntibus

pcr accidcns

nifi

Vtrum diffcrcntibus Spccic conuenienterponAturin definttione Generu.

ficut

idem, fecundum cxtrancam rationcro,potcft

cllc

Gcnus , & Specics.


Contta , inquantum aiiquid przdicatur dc
pluribus Sjpccie difFcrentibus

-^^ *'/*'*"*'*

oW#/7i#.

prxdicatur dc

nutncro drftcrcntibus ergo non cxtrance. Anteccdcns patct , quiaad differre Specie , fequitur
differre Humero ,
confequens prxdicatur de an:

&

tecedcntccum rcduplicatione.
Vidc cicatos
j^
jtrrmuinta

fnfMH*
t^uiu^

n*-

}//?. 15.

Idco dici poteft.quod definitio Speciei, debet

/^ V6d non videtur;

qnia ponituraddiftinV^gucndum Genus a Spccic , qnod non contingit,quia Ctqakai, differentibM Specie : CTgo,dif-

feremihm mimero,pet Atiftotcleni j. Mctaph. cap.


dc Vno.contex. i i.fcd dijferemilnu mmert ponitur
jn degnitionc Spcciei
Antccedens autcmnon
idiftinguituc ^ Conrcqucnte.
Itcm, ifla particula ponitur ad didinguendum
Genus a proprio,quod non contingit ; crgo frufir^ ponitur iergo,&c.Minor pater>quiaaliqua
gencra intermcdiahabenr propria , vt numerm,figura, triangulM , &cc. aut crgo ifta propria pracdicantur de differentibus fpecie
fic fcquitur
propoHtum quia hzc parricula tunc conueniret
Proprio,autnon;&: tuncnon erunt propfia,quia
:

&

propriil conucrtitur

cum

eo, cuius eft

Iicm ,n conocnienter ponitur

propnum.

tunc pr^tdicnri

de plurihtu differentibm Specie per feineft definito;


&n hoc,crgo differentia Spccie.pcr fcfubiiciuntur Geoeri , fcd hoc eft falfum ; ergo & primum
Antcedens. Prima confequcntia patet ex ratio-

e pcimi modi per fe.Probatio fecundit pet flmile in aliis relatiuiSjt^/^/Mm enim pcr fe refertur ad
dimidiumietgo dimidium pcr

Idem

fe

refertur ad duplnm.

oftcnditur ratione;quia nihil dicitur per

ad fuura per fe correlatiuum. Si


enim ad corrdatiuum per accidens,cum illa contingac eflc multa, idem per fc dicercturad multa,
fe rclatiuum.nifi

intelligi

tum

cum praccifionc, fcilicet differentibm tan-

nHTnero,

& fic non

fcquitutad

differre SpeciCt

differre numero.

Vcl potcft dici,qu6d fpccics pratdicatur immcnumcro , Genus vcro non:


quia medianteSpccic.
Ad fecunduni dico , quod Proprium nuUius
diatc de difFcrentibus

cft,

inquantum cft Genus^fcd inquaruum cft Spc& ita conuertitur cum eo, inquantum prx-

cics

dfcacur de pluribus

numcro

inquantum

aptum natam

eft

monftrationis

fubicdlum de-

effe

& hoc folumeft

inquanrum

efl , pcr Ariftotclero primo Pofteriorum.inquantum autcm definitur,habct Gcnus

^uid ejt, S: ^uia

& difFcrentiam,& itaeft Specics.


Ad

tcttium dicitur,qu6d

differeiibM Specie,idc(i,de

qus tamen n6

fic

intcUigitur

illud,</

Spccicbus difFcrctibus,

differunt Specie.vt oftcndit latio.

Aliter ncgatur confequentia fecunda

quia ad

aliud per fe comparacur in Antecedente

Confcquentc.
Conccfsa tamen <?onfeqneniia prima , poreft
concedi vltimum confeqacns,cum hoc,qu6d illa

qu pcr fc
liumero

fubiiciunrur Gcneri, t^ntiim diffcranc

quia difFcrcntia Spccie non difFerunt

vbi Ariflotelcs illud habecpro inconuenicmi in

elidifferens

duo,non

cft

vnum cfrentialiter. Tum etia ex pro-

prietate relatiuorum

quia func fimul natura, cx

libro Przdicamencoru,cap.dc../^<^<(/i^M<^.Si

enim

A pcr fc dicatur ad C,& B.crgo C noq cxiftehre,


non eric A,& B poccft cflc quantum cft ex fe', ergo A crit, ctgo fimul erit, & non crit. Probatio
falfitatis principalis confequcntis quia quz per
;

Spccie, fed

numcro tantam ccipiendo


;

differen-

qu6d

Specieiqux funt difFercntia Spccici


quia coromune , in plorali prxdicatur de fuppoficis

multis fimul;

& tuiic

differemia Specie icci'

pitur.vt dicit <juid,teffe(ku fuppofitorum

non

la

fuiit

Specie dicit
cic

fcd il-

difFcrentia Spccie prout differentiit

modum:

ficui

Gcnus

^m'^,non vc dicic rWm, fed

difFcrcncia

non

cft,yt
cft

Genus

Spccics

di-

ficuc

eftdifFerencia, fcd Specics; ficuc

mutta genera,id cft,multa fuppofita Gencris,non


funt multa genera, id eft, mulra,quibus applicatut Genus , & mbdus nec cft oppofitio modi ad
:

quid

nec e contra.

fcfubiiciuntur Generi,funt tantiim intentiones:


fuhiici

cnim cum

fit

intcntionalc.ficut

& pr^dicA-

ri,tantum competic inceniionibus pcc fe, fed illac


intcntiones tantura diffcrunt per marcriam , ctii
applicaiirur: igitut

Gentis Autem

non de vna Specie foln pr/tdi'

ctnuf^fed deplurthtts,^c, Cap. eodcni.

dy^sTio

tantum numcro,& noti Spc-

XVIII.

cie; qui; Differeniia fpecifica eft diflfcreniia for-

yniuerfaliter autcm diffcrcntia accidcntium per ^ibicdum,eft tantum materialis.


Ad oppofitum eft Porphyrius.
Adquftioncmdicendum,qu6dconuenienter

inalis

JnGenmneceJfariore^uirdtmulta4
Species.
AMot4.Tp.eM^.y.f!r j.M#f/*./rf.io..CThoni.i.

JUStrit.

P/f.

ponitur vt difrcrentia,quia per illam pacticulam,


Vniucifalc defcendit in ipfum <lefinitum , tan-

i.S' '" I.''. 1 9 .f .^.iwi.i.AlcxaDiet tib.HtMrMlimm


^q.ep.ii. K\bcttaitr3.^.PrtdfeMi.esf.S.loB.Kng.9c
Titz(.ftiftrbaM-quifi.Soi\i%q}^t if*e'* *^ Tolet. j. d*

quam Genus

Spte^i /iy j.Louanien.f.

leit.

per di^crcnciam. Eft

Vniuerfalis prMlicMri de pltnibm

uiditui.in pluribm Sptde

poniiur, quia definitum


Scoti oper. Ttm.

eft
l.

&

enim

qux

numero

ratio

per fe di,

& iltud

telatiuum per

ie.

%.Vntniffpartr ^.Fonfeca \.kU-

/^A.r.i g.f i| .Sinchez /r(.) ML I i.Mcfineto r.</ GfMiY,


tli^.vnic*Juh.%.K\)\xi\itcMp.Ie.Sptcftif. }. Rdriguez^
.

G/nrr/^.<f.4rf.i.Hurtado aifp.^.JrSptciiftS. 4.

Compl.

di^.6.d* Sfeeit j/>.t. Aucrfa ^.la.Ug.ftfi.^.

& in

tiaSpecie in fubicdlo ,pro fuppofitis huius

Capitulo de Relatione.Tum ctiam exratione ree^go


habitudo cft de efTcntia relatiui:ad diucrfa auccm
cft alia,& alia habitudo ; crgo quod pcc fc eft ad

cft

quia folum inquantum eft Species dofinitur,cijm defubiedlooporteat prxfupponere,


Species

quod eft inconucniens. Tum propfct aucHoritatcm j.Mecaph. cont.io.in Prxdicaro. c.dc Relat.

latiui;quia cins effe, efl habcre fe ad aliud

Racio

difFerentibus.

affumpti cft, quia Proprium fo]um eftalicuius,

Qu6d

^,.
i

Super Vniuerfalia Porphyrij

I04
QVod

Atgum*nt
frprte *fprmitMtiuM,

i quia illud ponitur in eius


dcHnitione , ergo efl de ciTentia eius.
Item cap. dc Specic dicitur , Gtntre vno , Sfecithfu OHttm pUtribtu , quod probatur , femper

enim

/ic videtur

diuiHo Gencris , quod


quia Gcnus de fua ratione diui-

in plures Specics

poteft probari

fit

ditur per Ditferentias oppofftas

, vtraque autcm
aducniens Gencri Spcciem confticuit.
Ex hoc concludit Boctius in Lib.DiuifionHm,
qu6d fub vno Gcnere minus duabus fpeciebus

e/Ie

non polTunt.
4. Topicorum

Item

Contri, hicmodus dicendi non videtur efTe


ad propofitum , quia proccdit deintentionibus,
ac fi fupponcrctur in quatftionc intcmionem
Spccici vnam clfe , quz rcfertur ad Gcnus efTcntialiter

& dubitaretur

quodnon quzritur
fcrtur ad

Speciem

accidit fibi

fic,fi

an intentio Gencris

quia Genuspcr

non hanc

fic referri

natura Generis
cap.i.

Gtntrit flurts Jknt Specits

Sidtfirn&a Sptcit

II.

Gemu j
,

& infra cap. 4.

dr Gtntu,mMOptrttttnim dtpMt-

itflriutttr

& infr^

ejukm

Quomam

Genm

Ad hoc

prddicari.

etiam funt multz aliz auloritat$s. 7. Metapb.


in libris Logicalibus , BQctij ,
Porphyrij

&

&

cap.

1.

Ad oppofitum , Sicut fe habet Species ad Indiuiduum , dc Genas ad Speciem ; fed Spccies


non rcquirit malti Indiuidua , crgo nec Genus
piultas Species.

vel illam

Minor

patct dc Solc, Phoenice,

vnde

ad multa. Necquricur,an

natura Spccici

eiti

^cd

ti

non

finc

A.applicetucintentio Gencris,cuiapplica-

rctur

fi

C,D,

niultis naturis ,vt B,

applicareiuc

refpedu illius naturz,(cilicct A.


Et fic intelleda quzftione , neutrum membrum
pofitionis eft ad propofitum.
Item , non vidctur v.cra , quia impoflibilc cft
aliquid eflc aptum natum dici de pluribus ,nifi
illa pluca ab intcllcd^u pcr diuerfas Species apprehcndi poflint; fed fi fic poflimt concipi , crgo

intentio' Speciei

adu quia ifte cft


, qu6d

plures Species generis funt ip

adus naturz , inquantum

dicitur Spccics

aftu concipiaturab intcllcluperSpeciem intcl-

fecundum hoc

ligibilcm; quia

fit>i

attribuicuc

Dicitur , quod non eil Hmile , quia de ratione


Generis efl: diuidi per difFcrentiasoppofitas^quz
cum Gener(p condituunt ad minus duas.Spccies:

ribusdifFerentibus.Spccie ,crgo plura difF-rcn-

iKm

lius

eius dcfiniiione zqualiter poniiur

Speciei

diffisren-

numere acqualitcr ponitur in dcHnicione

Speciei

ficut diffirtntibiu Sptcit in definitione

Generis.

Ad quzf^ionem dicitur , quod Genus fiue fumatur pro intentione , fiue p|ro illo cui applic^tur intcntio, nonrcquiric niultas Specics aAu,
vel poteniia. Quod oftendituc de intcntionc
Generis, quia illa rcfertur ad intencionemSpecici , vna ergo cxiftcnte Specie , erit
Genus;

&

quia rclatiua funt fimul natura.


Similitei: oftenditur de fundamento intentionis, qpiailludeftquid^atcrial.einSpecie : im-

aurcm aliquid cire fine fuo matcriacft Spcciem efTe , infi Genu$
modo ; tamen /icut Vniucrfalc rcquirit

f>ofEbiIe eft
i

>

crgo impoflibile

fit illo

mulca aptitudinaliter: quia dcfinituc per *ptunn


natum prtdicdri dt pluribm : Gc zd racioncm Ge-

aliquid eft

, fi

aptum natum

tia Specie, funt apta recipcre

non Hc autem Species defccndit in Indiuidua.


Contra, squc enentiale e(l cuiquam , quod in
fcd

igitur

illa

fi

aptitudu

igiiur

fi

aliquid

de pluv

przdicationcm ilad Gcnus:con-

fufficit

fimilis aptitudo participandi


:

dici

fit

fufHcit ex parte

Genus adlu proptcr

talem aptitudinem , illamulta quz participanc


ipfum apticudinaliter erunt a6ku Species ergo
omnc Genus nnultas habct aftu Spccies. Alfumpium patet, quia zqualc eire fufficit vtrique cor,

celatiuo,cum

fini

fimul natuta.

Poteft igitut dici ad quzftionem,

tioncm Generis requiritur, quod


ad:u Species,
fed

quod ad

ra-

ruultas habcat

nonquz cxiftant aftujvel

potentia,

que

^xiftent ibus,&

nem

qu6d adlu habeant

aptitudi-

participandi Gcnus, quia talis adualitas cft

illorum inquantum dicuntur Spccics Gencrts.

Ad argumentum

in oppofitum

dicirur

quod

fimiliterSpecics ccqi^irit multa indiuidua aptitpdinaliter.

Per hoc ad argumcnta in oppofitum. Omnes


audoritatcsintelligcndz funt dc aptitudinc,non
de z(k\i , vcl potcntia. Differt autem aptitudo a

naturz tantum applicatur intentio Speciei,qu6d


illi naturz, quz eftinhacnatura, adhucapplicatur intentio Gcneris,vr prius ; quia adhuc cum
concipitur minijs habet dc intcllcdln , qu.ini il-

requicicur

qu6d

dicatut

etptitttdinaJittr

pluribiu Sptcit difftrtntibtu.

Nam

potentia.

fccundum

aptitudo

fc in aliquid

gnanria. Potentia autcm

eft inclinatio alicuius

magis non rcpuordo ad adlum. Po-

vcl

cft

reft igitur

potcntia effe fine apiitudine , vt pofgrauc cfTc furfum^ non tamcncft apium

lud

quod

Spccics

eft

DifFercntiam

&

& dcfcendit

ita eft

in illud per

refponfio ad propofi-

tum.

Ad fecundum

priuatione ad htJritum noft eft natttralis regrtffm . S ic


nulli vniuerfaU , quantum eft ex fua forma , rc-

dicitur,qu6d non fufficit ad


, pofle concipi ab intc]lt<n:n;
fedquod ineius intellcdu fitGcuos, rcfpcftu
cuius dicidebct Specics , quod noneft verum de
illis multis , ad quzcft aptitudo Gcneris,vt przdicatur de illis ; tamcn fi fic Genus fir aprum dici
de illis , quod aliquando diccbatur
illa concipiuntur ab intellc^u > per eandcm fpeciem,
per quam runc,
cum eflcnt , nunc funt multz
Spedes a&u ; qui at^us rcquiritur ad Speciem in
a^u, quia tunc in eorum intelle6lu cadic Genus,

pugnat

ficut

flbile cft

ibi cfTc , quia repugnat ci fecundum fe. Ei apticudo eft fine pocencia , vc czcus eft apcus natus
ad vidcndum; nHnlenim dicitur priuatum, nificum
eftaptum natum habere habitum , fecundum Ari.

ftocelem in Poftprzdicamencis cap. de Oppofitis cont. 27. &j.,Kietaph. cap. de Pciuacione.

Non

eft

aucem

dici

poffibile ccecum vidcrc,

quiai

demultis; hzc tamcu aptitudo im-

27f-

quod tantum alu concipiantur pcr Specicin

Suftinendo primam pofitionem, dici poteft ad


ptimum argumentum contra illam, qu6d fi huic

Mo4ui
<5(firM.

intelligibilem ab indituduis acccptani Mjuando-

d(

neris

mtdm

'

fit,

imentio Spcciei,

4Ifit

primo re-

fe

& conHmilibus Spccicbus.

tihtu

Aftitud
^uid.

funt multa ,de quibus

licet

fioribtu Spiciem

dtndi.

non

ponitur pro Gcnere.


Item in alia conndaratione dicit

&

re^n-

vt quia

multa, quibus applicctur intentio Spccici,


fed tantum vnum , fcilicec G. an illi nacurz , fci-

li MJfigntUHr

df(4

dicatur.

H