Sie sind auf Seite 1von 889

ARISTOTELIS OPERA

WDE

G
ARISTOTELI S OPERA
EX RECENSIONE

IMMANUELIS BEKKERI
EDIDIT

ACADEMIA REGIA BORUSSICA

ACCEDUNT

FRAGMENTA SCHOLIA INDEX ARISTOTELICUS

EDITIO ALTERA

ADDENDIS INSTRUXIT FRAGMENTORUM COLLECTIONEM RETRACTAVIT

OLOF GIGON

WALTER DE GRUYTER · BEROLINI ET NOVI EBORACI

MCMLXXXVII
ARISTOTELI S OPERA

VOLUMEN TERTIUM

LIBRORUM DEPERDITORUM FRAGMENTA

COLLEGIT ET ANNOTATIONIBUS INSTRUXIT

OLOF GIGON

WALTER DE GRUYTER · BEROLINI ET NOVI EBORACI

MCMLXXXVII
CIP-Kurztitelaufnahme der Deutschen Bibliothek

Aristoteles:
[Opera]
Aristotelis Opera / ex ree. Immanuelis Bekkeri ed. Acad. Regia
Borussica. — Ed. 2. Acc. Fragmenta, Scholia, Index
Aristotelicus / addendis instruxit fragm. coli, retractavit Olof
Gigon. — Berolini ; Novi Eboraci : de Gruyter.
NE: Gigon, Olof [Hrsg.]; Aristoteles: [Sammlung]
Vol. 3. Librorum deperditorum fragmenta / coll. et annotationi-
bus instruxit Olof Gigon. — 1987
ISBN 3-11-002332-6

Gedruckt auf alterungsbeständigem Papier (säurefrei — pH 7, neutral)

©
Copyright 1987 by Walter de Gruyter & Co., Berlin 30
Printed in Germany
Alle Rechte des Nachdrucks, einschließlich des Rechtes der Herstellung von Photokopien und Mikrofilmen, vorbehalten.
Satz und Druck: Arthur Collignon GmbH, Berlin 30
Bindearbeiten: Lüderitz & Bauer, Berlin 61
VORBEMERKUNG

Vor ziemlich genau hundert Jahren, im Jahre den ganzen riesigen Komplex neu in Gang zu
1886, hat Valentin Rose die dritte und endgültige bringen.
Ausgabe seiner „Aristotelis qui ferebantur libro- So wurde fürs erste der Versuch gewagt, die
rum fragmenta" veröffentlicht. Das Vorwort hat Masse der Fragmente soweit als irgendmöglich
seine letzte Fassung in Stockholm erhalten und auf die im hellenistischen Schriftenverzeichnis des
ist auf den 31. Juli 1886 datiert. Der Titel soll die Aristoteles überlieferten Titel zu verteilen. Zwei-
These Roses andeuten, der zufolge kein einziges tens geht die Sammlung von der Überzeugung
der Fragmente auf eine Schrift des Aristoteles aus, daß das philosophische Œuvre des Aristote-
selber zurückgeht, sondern alle ausnahmslos les ein Ganzes ist, — zwar ununterbrochen in
peripatetischen Texten des 3. und 2. Jhd. v. Chr., Bewegung, aber doch so, daß man als Interpret
wenn nicht gar späteren entnommen sind. Diese mit dem goetheschen Begriff der Entwicklung
These hat sich als falsch erwiesen und darf heute nicht vorsichtig genug umgehen kann; ich halte
als widerlegt gelten. Doch der innere Aufbau der es für ein unfruchtbares Spiel vom jungen den
Sammlung ist so sorgfältig geplant und durch- reifen und vom reifen den alternden Aristoteles
dacht, daß die Sammlung als solche einen gera- abtrennen zu wollen. Dann aber haben wir das
dezu kanonischen Rang erhielt. Auch die Leistun- Recht und die Pflicht, das reiche Material der
gen der großen Philosophiehistoriker der letzten erhaltenen Pragmatien für die Interpretation der
hundert Jahre (ich nenne unter ihnen nur Werner hellenistischen Titel wiederum so weit als möglich
Jaeger, Sir David Ross und Ingemar Düring), nutzbar zu machen. Was hier vorliegt, ist ein
haben auf das Ganze gesehen nur sehr wenig Versuch in dieser Richtung. Daß man noch erheb-
geändert. lich weiter kommen könnte, ist mir klar.
Die Absicht der vorliegenden Sammlung ist Auf Fragen der Textüberlieferung bin ich nur
es, die Probleme neu in Bewegung zu bringen und dort eingetreten, wo evidente, von früheren Her-
die Fragen, die Rose endgültig beantwortet zu ausgebern nicht beachtete Fehler korrigiert wer-
haben glaubte, neu zur Diskussion zu stellen. den konnten oder wo das Textverständnis ent-
Denn heute, gegen Ende des 20. Jahrhunderts scheidend von der Textgestaltung abhängt. Ein
besteht die Gefahr einer gewissen Stagnation der Kommentar zu den Fragmenten ist in Arbeit und
Forschung. Sie muß überwunden werden, und sollte, wie ich hoffe, in den nächsten Jahren abge-
dazu sucht diese Sammlung zu verhelfen. Man schlossen werden können.
mag mir vorhalten, daß ich in einzelnen Abschnit- Zu danken habe ich denen, die mir bei dem
ten eine allzu große Zurückhaltung geübt, in schwer überschaubaren Unternehmen Hilfe gelei-
anderen dagegen allzu kühnen Kombinationen stet haben: Laila Straume, Andreas Graeser, Wal-
Raum gelassen habe. Daraufhin ich gefaßt. Denn ter Stricker, Paola Calanchini.
das Ziel dieser Sammlung ist nicht eine unerreich-
bare Endgültigkeit, sondern die Diskussion über Bern, im Herbst 1987 Olof Gigon
EDITORIS PRAEMONITUM

Lectorem benevolum praemoneo mihi non (H.) Arábicos (A.) ita adiunxi, ut indices tres
propositum esse vitarum Aristotelis et locorum facilius inter se conferri possent. Qui ceteros tex-
ad vitam scriptaque eius pertinentium novam edi- tus Syriacos et Arábicos inspicere vult, librum I.
tionem criticam ex ipsis libris manu scriptis confi- Düring» supra laudatum et commentarios, qui-
cere, praesertim cum haud raro editiones perutiles bus editionem meam Vitae Marcianae instruxi,
iam existant. Placuit igitur tali modo procedere. adeat. Textus ipsos in hanc syllogen recipere non
placuit praesertim cum ñeque libros ipsos Syria-
I. Vitarum gravissimarum, Diogenis Laertii cos et Arábicos edere ñeque versiones a summis
dico et Hesychii, eas tantum lectiones varias vel viris factas cum illis libris conferre liceret.
virorum doctorum coniecturas e notis, quae Inge- V. Ceteros locos ita edidi, ut óptimas editiones
mar Düring (Aristotle in the ancient biographical secutus — hic illic etiam codicibus ipsis inspec-
tradition, Göteborg 1957) summa diligentia con- tis — textum constituerem, qualis mihi quidem
gessit, attuli, quae ad sensum intelligendum ali- verissimus esse videretur. Lectorem diligentem
cuius momenti esse mihi quidem videntur. non fugiet mihi saepius alias vias atque Valenti-
II. Vitam Marcianam e mea editione anno num Rose et Ingemarum Düring ingrediendum
1962 publici iuris facta repetivi. fuisse.
III. Vitae Graecae vulgatae nec non Vitae Lati- Testimoniis et fragmentis prolegomena prae-
nae formam paucissimis rebus immutatis ex edi- misi, singulis libris etiam annotationes addidi.
tione Düringiana hausi. Nam testimoniorum vim et fidem bene aestimare
IV. E vitis Syriacis et Arabicis nihil recepì nisi non possis nisi cognoveris unde oriantur et quo
vitam quam Ibn Abi Usaibia, veteres quosdaru spectent; ut autem ipsa fragmenta recte intelliga-
auctores secutus, conscripsit, et indicem illum mus, prius percipiendum est quales quaestiones
librorum ab indice Ptolemaei Platonici deriva- unusquisque librorum Aristotelis deperditorum
tum; cum versione Latina iam pridem a M. tractare debuit, potuit, voluit.
Steinschneider tum versione Anglica ab I. Düring Diutissime haesitans variis e causis in prolego-
confecta nisus sum. Unicuique indici autem menis et annotationibus componendis lingua Ger-
numéros Diogenianos (D.) Hesychianos manica uti constituí.
CONSPECTUS OPERIS

Vorbemerkung V
Editoris praemonitum VII
Erster Teil: Testimonia
Prolegomena zu den Testimonia 3
Testimonia vitae 19
Prolegomena commentatorum antiquorum 61
Testimonia doctrinae 91
Testimonia ad vocem έξωτερικοί λόγοι pertinentia 154
Prolegomena zu den Fragmenten 200
Prolegomena zu den Fragmenten der Dialoge 218

Zweiter Teil: Fragmente 255


I. Texte, die best. Titeln bei Diog. Laert. zugeordnet werden können 257
Dialoge 257
Περί τάγαθοΰ 333
Uebriges 350
Fragmente der zoologischen Schriften 420 — 492
Fragmente der Politeiai 561—722
II. Titel, die bei Diog. Laert. fehlen 723
III. Ohne Buchtitel überlieferte Fragmente 780
Nachträge zu den Fragmenten 835

Verzeichnis der Fundstellen 847


Konkordanz I Sammlung Rose — Sammlung Gigon 859
Konkordanz II Sammlung Gigon — Sammlung Rose 865
Konkordanz III Sammlung Ross — Sammlung Gigon 873
ERSTER TEIL: TESTIMONIA
PROLEGOMENA ZU DEN TESTIMONIA

Als Testimonia Nr. 1 - 2 3 sind Texte zusammen- beeinflußt, den Philosophen bestimmte Dinge
gestellt, die allgemein über Leben, Werk und Lehre sagen, andere Dinge nicht sagen zu lassen. Von
des Aristoteles informieren. Bei den biographischen diesem Interesse haben wir soweit als möglich abzu-
Mitteilungen ist immer wieder damit zu rechnen, sehen. Grundsätzlich ist es also sowohl möglich,
daß sie in letzter Instanz auf Dialoge des Aristo- daß die antiken Listen Texte als echt aufführen, die
teles selber oder auf Dialoge anderer, die ihn als wir für unecht halten werden, wie auch umgekehrt,
Gesprächspartner auftreten ließen, zurückgehen. daß sie zuweilen Texte als unecht abgeschoben
Nach dem Zeugnis Ciceros hat Aristoteles in sei- haben, die faktisch echt sind.
nen Dialogen sich selbst die Rolle des Gesprächs- Was die Berichte über die Lehre betrifft, so ist
führers zugeteilt. Weiterhin wird Klearchos von all das aufgenommen, was mit Sicherheit oder
Soloi (Frg. 5 - 7 W . ) nicht der einzige gewesen sein, Wahrscheinlichkeit nicht einfach aus dem uns erhal-
bei dem Aristoteles in einem Dialog figurierte; da tenen, seit dem Ende des 2. Jhd. n. Chr. fixierten
wird auch über den Charakter und die Lebensum- Corpus Aristotelicum abgeleitet ist, sondern auf
stände etwas gesagt worden sein, was sich die älteren Fassungen der aristotelischen Lehre be-
späteren Biographen zunutze machen konnten. ruht.
Was die Werklisten betrifft, so ist methodisch Nicht aufgenommen wurden hier die Reste der
nur daran zu erinnern, wie verletzlich solche Listen beiden Briefsammlungen des Aristoteles, von denen
immer gewesen sind. Titel können verlorengehen, die eine auf Apellikon von Teos (Anf. des 1. Jhd.
andere als Nachträge an einer passenden oder v.Chr.), die zweite auf den wohl wenig späteren,
weniger passenden Stelle eingefügt werden. So- uns anderweitig nicht bekannten Artemon zurück-
weit ursprünglich eine systematische Ordnung der geht. Ich habe diese Texte ausgeschlossen. Einmal,
Titel intendiert war (zuerst die Dialoge, dann die weil sie nun in der guten neuen Sammlung von M.
Masse der Hypomnemata in der Abfolge Logik, Plezia BT 1977 übersichtlich vereinigt sind; sodann,
Physik, Ethik), ist von vorneherein kaum zu er- weil ich überzeugt bin, daß keiner der Briefe authen-
warten, daß in den erhaltenen Listen diese Ord- tisch ist, sowenig wie die Sammlungen der Briefe
nung rein erhalten geblieben wäre. Partikulare Feh- des Sokrates, der Sokratiker, Piatons oder des Chion
ler wie falsche Trennung oder Zusammenziehung von Herakleia. Allesamt dürften sie, dem Interesse
von Titeln kommen dazu. Generell halte ich es für des damaligen gebildeten Publikums entsprechend,
unvorsichtig, gleich oder ähnlich lautende Titel mit- in den zwei letzten Jahrhunderten des Hellenismus
einander zu identifizieren, es sei denn, daß vom In- entstanden sein, alle freilich gestützt auf gutes, z. T.
halt her gewichtige Gründe für eine solche Identi- erstklassiges älteres biographisches Material. Was
fikation sprechen. Gerade bei Aristoteles ist es Aristoteles betrifft, mag wohl die umfangreiche Bio-
wahrscheinlich, daß sich im Nachlaß verschiedene graphie des Hermippos (Frg. 4 4 - 4 9 W . ) dem Ver-
Fassungen einer und derselben Untersuchung fan- fasser oder den Verfassern der Briefe die meisten
den, die dann denselben Titel erhielten. Endlich Angaben geliefert haben. Echte Äußerungen des
ist im Auge zu behalten, daß die antiken Kriterien Aristoteles — etwa wiederum aus Dialogen — kön-
für Echtheit oder Unechtheit eines Textes nur be- nen mit dabei sein, obschon wir uns eingestehen
grenzt für uns verbindlich sind. Das Urteil der An- werden, daß der größte Teil der Brieffragmente mit
tike ist zuweilen von dem systematischen Interesse dem Bilde des Aristoteles, das wir den echten Frag-
4 Prolegomena zu den Testimonia

meriten und den Pragmatien entnehmen können, wichtigsten der dort genannten Personen (Anti-
wenig zu tun hat. pater, Proxenos, Nikanor und die zwei Kinder) näher
Grundsätzlich nicht aufgenommen wurden auch zu informieren; aus Timaios erhalten wir eine un-
die Apophthegmata, aus denen Diog.Laert. 5, 17— freundlich gemeinte Äußerung über Herpyllis, doch
21 eine Auswahl bietet. Nur in besonderen Fällen wer die im Testament genannte erste Gattin Pythias
wurde auf einzelne Stücke hingewiesen. Hier wäre ist, erfährt der Leser nirgends. Das zweite neben
die Aufarbeitung des gesamten, in zahlreichen, teil- dem Testament grundlegend wichtige Dokument ist
weise noch unedierten Sammlungen verstreuten das chronologische Schema Apollodors (FGrHist
Materials eine riesige und zuguter Letzt nicht sehr 244 F 38); mit ihm soll die Behauptung des Aristo-
dankbare Aufgabe geworden. Die großartigen xenos von Tarent (Frg. 64,65 W.), aber auch des
Leistungen vor allem von L. Sternbach und A. Elter Timaios (auf den unser Text Nr. 8 zurückgeht),
haben keine Fortsetzung gefunden. So wurde auch Aristoteles sei schon zu Lebzeiten Piatons von die-
hier darauf verzichtet, an diese Aufgabe heranzu- sem abgefallen, widerlegt werden. Doch darüber
treten in der Hoffung, daß es späteren Philologen hinaus erhalten wir nicht die geringste Information
am nötigen Mute nicht fehlen werde. Der Hellenis- etwa in der Frage, was Aristoteles veranlaßt hat, mit
mus hat Apophthegmata-Sammlungen ebenso ge- 17 Jahren nach Athen zu gehen, dann von Athen
schätzt wie Briefsammlungen; und auch bei den zu Hermeias von Atarneus, dann von diesem nach
Apophthegmata bleibt die Frage offen, wie weit wir Mytilene überzusiedeln und schließlich einen nicht
es mit authenischen Äußerungen des Aristoteles zu näher umschriebenen Auftrag des Königs Philipp
tun haben, die sekundär auf eine einfache und ein- von Makedonien zu übernehmen.
gängige Form reduziert worden sind.
Bezeichnend sind zwei Kleinigkeiten:
Im übrigen bin ich mir bewußt, daß ich an Texten
sowohl mehr hätte geben als auch einiges hätte weg- Diog. Laert. zitiert in 5,3 die Parodie eines
lassen können. Die Zusammenstellung hat den Cha- Verses des Euripides als Polemik gegen Xenokrates.
rakter eines Experimentes, immerhin keines will- Parallelzitate nennen statt Xenokrates vielmehr Iso-
kürlichen, da sämtliche hier vereinigten Texte unter- krates. Welche Version die richtige ist, läßt sich nicht
irdisch miteinander in Verbindung stehen und ein- entscheiden. Sicher ist nur, daß der Vers in jedem
ander gegenseitig ergänzen und korrigieren. der beiden Fälle an einer falschen Stelle einge-
Dies gilt nun zunächst und vor allem für die fünf rückt ist. Bezieht er sich auf Xenokrates, so ist sein
Biographien, die die Reihe eröffnen. Platz nach έ ν Λυκείψ, bezieht er sich auf Isokrates,
Nr. 1 ist die wichtigste, einmal weil sie als einzige so gehört er hinter ρητορικώς έπασκών.
ein in vier Teile (Bios, Apophthegmata, Werkliste, Als ein eigentliches Rätsel muß endlich die Be-
Abriß der Lehre) gegliedertes Gesamtbild bietet, hauptung des Diog. Laert. (und anderer) gelten, der
sodann, weil sie in großem Umfang ihre Quellen in extenso wiedergegebene Hymnos auf Hermeias
nennt (daß sie nirgends Briefe des Aristoteles zitiert, sei in der Asebie-Klage des Eurymedon das Corpus
ist beachtlich), endlich weil sie, wenn auch primitiv delicti gewesen; was an diesem in traditionellstem
genug, ein Bemühen zeigt, unparteiisch zu bleiben; Stile abgefaßten Gedichte anstößig sein könnte, ist
das anerkennende Urteil überwiegt, doch zögert der nicht zu erkennen. Da hat Diog. Laert. ein für
Verfasser nicht, auch scharf abfällige Äußerungen unser Verständnis unentbehrliches Stück Infor-
wiederzugeben. Er berücksichtigt nicht nur die mation einfach fallen gelassen.
enkomiastische Haltung des Hermippos, sondern Über Apophthegmata und Werkliste (ange-
auch die bösartig polemischen Bemerkungen eines merkt ist überall, wie weit eine Ubereinstimmung
Timaios von Tauromenion. Davon abgesehen ist die mit H(esych) und zum A(raber) besteht; wo sie nur
eigentliche Biographie überaus flüchtig gearbeitet. approximativ ist, ist ein * angezeichnet) ist hier
Bezeichnend ist, daß er zwar das Testament des nichts weiter zu sagen, doch auf einige Eigentüm-
Aristoteles im vollen Wortlaut aufführt, aber es lichkeiten des Exposés über die Lehre muß noch
nicht für nötig hält, den Leser auch nur über die eingegangen werden.
Prolegomena zu den Testimonia 5

Der Text beginnt mit einer straffen Aufgliede- Liste 140-187, die teilweise Titel aus unserm
rung der philosophischen Disziplinen, wobei aller- Corpus Aristotelicum enthält; was hinter den übri-
dings die Unterabteilungen des φυσικόν vergessen gen Titeln steht, bleibt offen; eine letzte Abteilung
worden sind. Genannt werden sodann die Teile der 188-197 sind ψευδεπίγραφα. Ob Diog. Laert.
Logik und im Stichwort ihre drei Hauptaufgaben, diese beiden Abteilungen als verdächtig beurteilt
jede mit dem Hinweis auf die einschlägigen Werk- und darum weggelassen hat, wie es nach seinem
titel. Es folgen die drei Instanzen der Wahrheits- § 34 den Anschein hat, ist nicht sicher auszu-
findung: grundlegend die Wahrnehmung, für die machen.
Praxis die φρόνησις, für die Theoria der νοϋς. Ganz anderer Art sind Nr. 3 und 4, zwei Varian-
Zur Ethik werden neun verschiedene Thesen ten einer und derselben Biographie, die in großem
mitgeteilt. Werktitel werden keine genannt, und Umfang auf Werktitel und Briefe Bezug nimmt,
nur die Bestimmung des Telos entspricht ziemlich zwar keinen eigentlichen Abriß der Lehre bietet,
genau Nik.Eth. 1098al6-20. Die übrigen sind aber doch ausführlich auf das philosophische Ver-
schulmäßige Ausformulierungen von Doktrinen, hältnis zu Piaton einerseits, auf die besonderen
die nicht unaristotelisch sind, aber aus den erhalte- Leistungen in der Philosophie andererseits eingeht
nen Pragmatien nur deduziert, nicht belegt werden und im übrigen betont enkomiastisch angelegt ist;
können. Manche verraten deutlich ihre Herkunft symptomatisch ist, daß weder von den Beziehungen
aus doxographischen Zusammenstellungen, in de- des Aristoteles zu Hermeias noch von der Ka-
nen die Lehre vor allem Piatons, des Aristoteles, tastrophe des Kallisthenes und der daraus resultie-
der Stoa (zuweilen auch des Antisthenes und des renden Verstimmung König Alexanders gegen
Aristippos) und der Epikureer voneinander abge- Aristoteles die Rede ist. Stark betont wird seine
grenzt werden. Zusammenarbeit mit Xenokrates, und auch seine
Wiederum anders ist der Abschnitt über die Übersiedlung von Athen nach Chalkis kurz vor
Physik, beginnend mit der allgemeinen Charakteri- seinem Tode wird nur äußerst unbestimmt mit An-
sierung als αίτιολογώτατος, der selbst die gering- griffen der Athener begründet.
sten Probleme nicht verachtet. Berichtet wird nur Drei charakterisierende Einzelheiten seien her-
über zwei Punkte. Das erste ist die Theologie und vorgehoben.
das fünfte Element; da ist die Distanz von den er- Berichtet wird, daß er mit 17 Jahren vom
haltenen Pragmatien am größten, und die ausdrück- Orakel in Delphi die Anweisung erhielt zu philo-
liche Nennung Piatons verrät die wohl von Posei- sophieren, darauf nach Athen ging und dort drei
donios an für einige Generationen herrschende Jahre lang mit Sokrates bis zu dessen Tod zusam-
Tendenz, Piaton und Aristoteles möglichst nahe an- men war; danach habe er sich an Piaton angeschlos-
einander zu rücken. Das zweite ist die Psychologie, sen und 20 Jahre bei diesem verweilt, wie er selber
die nun umgekehrt die uns aus De an. 412 a 27/8 in einem Brief an König Philipp mitteilte. Merk-
plus 412 b 5 bekannte Definition der Seele zu- würdig ist daran zunächst die chronologisch völlig
grunde legt und sie Punkt für Punkt kommentiert. unmögliche Angabe, er sei noch persönlich Schüler
Von dem Gesamtkomplex der kosmologischen, des Sokrates gewesen; sie ist derart unmöglich, daß
meteorologischen und biologischen Untersuchung man geneigt sein wird, sie nicht dem falschen Kalkül
ist überhaupt nicht die Rede. eines Biographen, sondern dem Erfinder eines
Nr. 2 enthält nur die Biographie und die Werk- philosophischen Dialoges zuzuschreiben. Ein be-
liste. Die Biographie geht auf dasselbe Substrat kanntes Beispiel (Aischines bei Cie. De inv. 1,51/
zurück wie Diog. Laert., bietet aber teils weniger, 52) zeigt, daß man sich da zuweilen solche Ana-
teils mehr als dieser, vor allem eine Liste der Nach- chronismen erlauben konnte. Aristoteles mit So-
folger in der Schulleitung bis auf Kritolaos (bei krates diskutieren zu lassen, war keine ganz fern-
Diog. Laert. ist Lykon der letzte in der Liste). Das liegende Vorstellung. Von seinem zwanzigjährigen
Werkverzeichnis entspricht bis Nr. 139 ungefähr Aufenthalt bei Piaton soll Aristoteles in einem
demjenigen des Diog. Laert., es folgt eine zweite Brief an Philipp gesprochen haben, doch wohl in
6 Prolegomena zu den Testimonia

der Absicht, sich damit als Lehrer Alexanders zu (vgl. Cie. De fin. 5,50 und 87 und Ael.var.hist.
empfehlen. Ich halte dies für eine Erfindung von 4,20).
geringem Niveau und vermute, daß nicht etwa Nr. 5 steht Nr. 3 und 4 nahe, dasselbe Material
Apollodor, der auch die 20 Jahre hat, aus dem z.T. nicht ungewandt zusammenfassend; die Teil-
Brief geschöpft hat, sondern umgekehrt. Woher nahme am Alexanderzug steigert sich bis zu einer
Apollodor diese Zahl entnommen hat, der man die Begegnung mit den Brahmanen, die Leistungen in
Tendenz, Aristoteles zu einem ungewöhnlich aus- der Philosophie werden straff und klar charakteri-
dauernden Schüler Piatons zu machen, nicht ganz siert.
wird absprechen können, wissen wir nicht. Nr. 6 hat ein besonderes Schicksal gehabt. Es ist
Eine zweite Notiz betrifft die entgegengesetzte die arabische Übersetzung eines genau bezeichne-
Behauptung des Aristoxenos, Aristoteles sei schon ten Textes: Biographie und Werkverzeichnis zu-
zu Lebzeiten Piatons von diesem abgefallen. Da sammengestellt im späten 3. Jhdt. n.Chr. vom Pla-
zitiert die Biographie sehr verständig den Aristote- toniker Ptolemaios in einem seinem Freunde Gallus
les zeitlich noch nahestehenden Atthidographen gewidmeten Buche. Ptolemaios seinerseits hat das
Philochoros (FGrHist 328 F 223) mit der Feststel- fünfte Buch jenes Werkes benutzt, das im 1. Jhd.
lung, der Ausländer aus Stageira hätte einen Streit v. Chr. Andronikos von Rhodos seiner neuen Edi-
mit dem sehr einflußreichen und mit angesehenen tion der wichtigsten Werke des Aristoteles voraus-
Politikern verschwägerten Athener Piaton gar nicht geschickt hatte. Überlieferungsgeschichtlich haben
riskieren können. wir insofern eine ungewöhnlich klare Situation.
Eine dritte, nur in der lateinischen Version ganz Aufgewogen wird dieser Umstand durch die dop-
erhaltene Mitteilung besagt, Aristoteles habe pelte Tatsache, daß wir nicht wissen, wie dieser
Alexander auf seinem Feldzug nach Asien begleitet Text zu den arabischen Gelehrten des 10.-13. Jhd.
(der griechische Text scheint beizufügen, daß er ihn, gelangt ist, und daß die arabische Ubersetzung nicht
gestützt auf ungünstige Vorzeichen vor dem Vor- ohne tiefgreifende Umformungen, Mißverständ-
stoß ins eigentliche Persien gewarnt habe) und habe nisse und Verstümmelungen zustande kommen
die Expedition dazu benützt, seine Sammlung von konnte. Das erstaunliche ist, daß sich nicht nur das
250 Politien anzulegen. Dies ist wiederum doppelt Werkverzeichnis in leidlicher Zuverlässigkeit und
unhistorisch. Der Auftrag des Aristoteles in Make- Vollständigkeit erhalten hat, sondern daß sich auch
donien war mit der Thronbesteigung Alexanders er- in der Biographie einige Informationen finden, die
ledigt, und Aristoteles begab sich nun endgültig anderswo nicht erhalten sind und die zu verwerfen
nach Athen, um dort seine Lehrtätigkeit aufzu- wir keinen hinreichenden Grund haben.
nehmen. Die Annahme, er habe bei der Expedition Ich greife einiges heraus:
die große Sammlung der Politien verfaßt, ist inso- § 3 stellt als Grund des Eintritts des Aristoteles
fern nicht abwegig, als sich wie im Falle der in Piatons Akademie zwei Versionen zur Wahl:
zoologischen Pragmatien die Frage stellen mußte, entweder den Orakelbefehl Apollons oder die
wie er sich das umfangreiche Tatsachenmaterial Empfehlung seines Vormundes Proxenos, der mit
überhaupt beschafft hat. Die Schlußfolgerung ist Piaton befreundet war. In § 4 wird die Tatsache,
jedoch schon darum verkehrt, weil die Sammlung daß Aristoteles 368 v.Chr. während Piatons Ab-
zwar in ansehnlichem Umfang nichtgriechische wesenheit in Sizilien in die Akademie eintrat, so ge-
Staaten berücksichtigt haben muß, zur Hauptsache deutet, daß er in Piatons Abwesenheit die Leitung
aber doch griechische Poleis umfaßte, von denen der Akademie übernahm. Dies ist biographisch un-
nur wenige auf dem Alexanderzug überhaupt be- sinnig, konnte aber bei einem unbedenklichen
rührt wurden. Immerhin bleibt die Frage berechtigt, Gegner sehr wohl zur Folgerung führen, daß Ari-
wie alt die Erfindung ist, die Aristoteles zum For- stoteles nach Piatons Rückkehr den leitenden Posten
schungsreisenden macht, ebenbürtig mit Pythago- nicht mehr abgeben wollte und in das Lykeion
ras, Demokrit und Piaton, von denen Theophrast auszog, was in die Nähe der schon erwähnten These
in seinem Π. εύδαιμονίας gesprochen haben muß des Aristoxenos führt. § 13 teilt mit, daß Aristoteles
Prolegomena zu den Testimonia 7

sein Grab als οικιστής auf der Agora von Stageira stimmt das kaum überein, und man sieht auch nicht,
(dessen Wiederaufbau er veranlaßt hatte) gefunden was ihn hätte veranlassen können, nun gerade Anti-
hat. Am interessantesten sind § 17-21, die berich- pater gegenüber (in welchem Zeitpunkt?) sich über
ten, wie die Athener auf der Akropolis eine In- die Ehe mit der inzwischen sicherlich schon seit
schrift zu Ehren des Aristoteles anbrachten, diese mehreren Jahren toten Pythias zu äußern.
Inschrift dann von Himeraios beseitigt wurde (den Angemerkt sei nur noch, daß der boshafte Aus-
deshalb später Antipater hinrichten ließ), später fall des Megarikers Alexinos (vgl. Diog. Laert. 2,
Stephanos diese Inschrift erneuern ließ mit einer 108) der einzige nahezu zeitgenössische Beleg dafür
ausdrücklichen Verurteilung dessen, was Himeraios ist, daß Aristoteles in irgendeiner Form Lehrer
getan hatte. Daß ein später Autor diese Einzel- Alexanders gewesen sein muß.
heiten, die sich in die politische Lage der letzten Nr. 8 ist eine sehr lebendige Erzählung, die mit
Lebensjahre des Aristoteles mühelos einzeichnen all ihren präzisen Einzelheiten auf einen zeitgenössi-
lassen, erfunden hätte, ist ausgeschlossen; da schen Gegner zurückgehen muß. Die Nennung des
tauchen über tausend Jahre hinweg unerwartet In- Mnason aus Phokis als Kumpan des Aristoteles
formationen auf, die in der Biographie des Hermip- läßt mit hoher Wahrscheinlichkeit Timaios ver-
pos gestanden haben mögen. Derartige Fälle sind muten (vgl. FGrHist 566 F i l a ) .
selten, aber zuweilen faßbar. Nr. 9. An der Notiz Strabons (die mit Nr. 13
Nr. 7. Der Peripatetiker Aristokles von Messene keinen Zusammenhang hat) ist nur zu beachten,
(Mitte 2. Jhd. n.Chr.) hat in seinem 7. Buch Περί daß sie von Hermeias alle negativen Züge fernhält
φιλοσοφίας in einem uns nicht mehr rekonstruier- (und insofern den historischen Hintergrund zum
baren Kontext eine Verteidigung des Aristoteles Hymnos und Epigramm des Aristoteles liefert) und
gegen verschiedene Vorwürfe vorgetragen. Die daß sie auch schon der, wie ich vermute, von Posei-
Vorwürfe betreffen ausschließlich den Charakter donios an sich durchsetzenden Version folgt, nach
und die Lebensführung des Aristoteles. Die Liste der zwischen Aristoteles und Xenokrates eine un-
nennt acht Gegner, an der Spitze die berühmtesten getrübte Freundschaft bestanden hätte.
Epikur, Timaios, Aristoxenos, dann weniger bedeu- Nr. 10 ist das Werk eines Literaten, der über
tende, von denen immerhin der letzte Lykon, der vielseitige Informationen verfügt und sie geschickt,
Pythagoriker, auch bei Diog. Laert. berücksichtigt aber auch flüchtig aneinander bindet. Ich habe eini-
ist. Mit Ausnahme Epikurs scheinen alle Autoren ge Ergänzungen beigefügt mit dem Risiko, nicht
Zeitgenossen des Aristoteles gewesen zu sein. Daß die Überlieferung, sondern Plutarch selber zu korri-
Aristokles fünfhundert Jahre später die gelehrten gieren.
Zitate selber zusammengestellt hätte, ist höchst un- Die ersten, nicht genannten Erzieher Alexanders
wahrscheinlich. Sie wird letzten Endes aus Hermip- werden (7,2) zugunsten des ενδοξότατος καί
pos stammen. Der Schluß greift die zwei ernsthafte- λογιώτατος Aristoteles abgeschoben, was die
sten Anklagen heraus: die Beziehung zu Hermeias Frage provoziert, durch welche Leistungen dieser
von Atarneus und die Ehe mit Pythias sowie den schon etwa um 345 König Philipp bekannt gewor-
Undank des Aristoteles gegen Piaton. Zum zweiten den sein kann. 7,4 Anf. wird man mit Diog. Laert.
Punkt wird auf eine Verteidigungsschrift des Apel- § 2 Ende verknüpfen. Daß es einen Dialog gab,
likon verwiesen (96 a 40) muß statt Έρμείου viel in dem das Zusammensein des Aristoteles und
mehr Πλάτωνος gelesen werden), zur Ehe mit Alexander ausgemalt war, ist nicht ausgeschlossen
Pythias auf einen Brief, in welchem Aristoteles diese (vgl. Dion Chrys. or. 2). Eigentümlicherweise hat
Ehe gegenüber Antipater sozusagen entschuldigt sodann Plutarch unter dem Einfluß des Briefwech-
hat, er habe nach dem Tode des Hermeias die schutz- sels Aristoteles—Alexander die anerkannte Auftei-
lose Frau aus Mitleid geheiratet (mit ähnlicher Moti- lung der Werke des Aristoteles in εξωτερικά für das
vierung soll Sokrates die Tochter des Aristeides ge- gebildete Publikum und Forschungsmanuskripte für
heiratet haben). Mit dem Ton, in dem Aristoteles die Spezialisten ersetzt durch den Gegensatz zwi-
im Testament von der verstorbenen Gattin spricht, schen Ethik und Politik einerseits und esoterischen
8 Prolegomena zu den Testimonia

Lehren andererseits, die die Peripatetiker άκρο- lich werden Namen von Schülern genannt: Symam,
αματικά und έποπτικά (term, techn. der Mysterien) Melion, Cariton, Arastratus; nichts hindert die Ver-
nannten und zu denen hier die Metaphysik gerech- mutung, daß sich hinter den unheilbar verstümmel-
net wird. Auch aus der Korrespondenz abgeleitet ten Namen dieselben verstecken, die Τ 4, p.
wird das Interesse Alexanders an der Medizin; für 34 a 21—23 als seine Schüler aufzählt: Theophrast,
sich steht die aristotelische Edition der Ilias, die Phanias, Eudemos, Kleitos, Aristoxenos, Di-
diesem Text nach noch in Plutarchs Zeit vorhanden kaiarchos. Was die Schwierigkeit ausmacht, ist, daß
gewesen sein muß; wir besitzen nur noch relativ der griechische Grundtext, den wir ansetzen müssen,
zahlreiche Anmerkungen zu Homer. 8,4 spielt auf durch die Übersetzungen ins Arabische dann He-
ein viel zitiertes Apophthegma an. Die spätere Ver- bräische, dann Lateinische weit gründlicher über-
stimmung zwischen Aristoteles und Alexander wird malt worden ist als etwa Nr. 6. Nur in seltenen Fäl-
nur diskret angedeutet, die Katastrophe des Kal- len glaubt man ahnen zu können, was ursprünglich
listhenes nicht erwähnt. gesagt worden sein mag. Dabei ist es wiederum nicht
Nr. 11 ist vielleicht etwas zu ausführlich wieder- verwunderlich, daß die Atmosphäre ebenso wie
gegeben. Was da interessiert, ist teils das Problem einzelne Äußerungen an den Phaidon Piatons wie
selber, teils die Methodik seiner Bewältigung. Das an den Eudemos des Aristoteles selbst erinnert;
Problem ist der Anspruch des Peripatos, daß der es wäre eher befremdlich, wenn dies nicht so wäre.
unbestritten größte attische Redner seine Kunst Nr. 13 bildet zusammen mit Nr. 14 einen be-
bei Aristoteles gelernt habe. Dies ist wohl nicht nur rühmten Komplex. Beide Texte entstammen der-
ein Stück Aristoteles-Enkomiastik, sondern auch selben Quelle und berichten von dem bösen Schick-
eine Demonstration gegen alle andern Philosophen- sal der Manuskripte des Aristoteles und Theo-
schulen, daß der Peripatos allein fähig sei, Redner phrast, die nach zweihundertjährigem Vergraben-
und Politiker für das praktische Leben heranzubil- sein in einem Keller in Skepsis schließlich am An-
den (vgl. Cie. De fin. 5,7). Der Gegner will nicht fang des 1. Jhd. v.Chr. wieder ans Licht kamen
gegen Aristoteles polemisieren, sondern einfach die und dann von Apellikon schlecht, von Tyrannion
Originalität des Demosthenes behaupten durch den etwas besser und endlich von Andronikos von
Nachweis, daß eine solche Schülerschaft chrono- Rhodos vorzüglich ediert wurden. Damit hatte man
logisch unmöglich sei. Methodisch ist der Beweis das ganze Œuvre des Aristoteles und Theophrast
sauber durchgeführt. Für Aristoteles gibt er teils wieder, das nach der Meinung dieser Texte allen
die Chronologie Apollodors, aus der jedenfalls der Peripatetikern vom Tode Theophrasts an bis auf
antike Leser folgerte, daß Aristoteles frühestens Andronikos entweder gar nicht oder nur in schlech-
nach Piatons Tod mit der eigenen Lehr- und Publi- ten Fassungen zugänglich gewesen war (damit hängt
kationstätigkeit hervorgetreten war; zum anderen auch das von Cicero De fin. 5,13—14 übernom-
Teil fanden sich Stellen in der Rhet. mit Anspielun- mene abfällige Urteil über die späteren Peripatetiker
gen, die zwingend ein sehr spätes Abfassungsdatum zusammen). Wir werden heute nicht mehr bezwei-
zu fordern schienen. Beim Politiker Demosthenes feln, daß dies alles letztlich aus der Vorrede des
war es nicht schwierig, jede seiner Reden genau zu Andronikos zu seiner Edition stammt und den dop-
datieren. pelten Zweck verfolgt, einmal diese Edition als die
Nr. 12 ist ein singuläres Stück. An sich ist es allein zuverlässige zu empfehlen und sodann in
nicht unerwartet, daß ein Schüler den Tod des einer Haltung, die man klassizistisch nennen mag,
Aristoteles in Chalkis schilderte, wie Piaton denje- Aristoteles und Theophrast als die einzig maßgeben-
nigen des Sokrates, Speusippos denjenigen Piatons. den Philosophen des Peripatos zu bezeichnen. Es
Auch der sonderbare Titel (Aristoteles erhält sich ist diese Haltung, die den fast vollständigen Verlust
am Leben, solange er den Duft eines Apfels, den der Werke Stratons und der späteren Peripatetiker
er in der Hand hält, einzieht) legitimiert sich durch verschuldet hat, ohne daß wir verpflichtet wären,
die Parallele Demokrits, den der Duft frischen uns mit dem bei Cicero und Plutarch vorgetragenen
Brotes am Leben erhielt (Diog. Laert. 9,43). End- Urteil zu identifizieren. Die Geschichte vom Keller
Prolegomena zu den Testimonia 9

in Skepsis wird nicht gerade Erfindung sein, soll allem Olympiodor und Elias übermäßig weitschwei-
aber dem Leser den falschen Eindruck suggerieren, fig sind, daß aber jede der Varianten neben z.T. ab-
als habe der Peripatos in Athen vom Tode Theo- sonderlichen Mißverständnissen beachtenswerte In-
phrasts an so gut wie keine Exemplare der Werke formationen und Gesichtspunkte beizubringen ver-
der beiden ersten Scholaren mehr besessen. mag. Der moderne Leser wird etwa neben der Dis-
Nr. 15 ist ebenfalls berühmt und beunruhigend kussion der Frage, mit welchem Teil der Philosophie
vieldeutig. Porphyrios wird wiederum aus dem man das Studium des Aristoteles beginnen solle,
Buche des Andronikos selber die Mitteilung ent- vor allem die Anforderungen an den Dozenten be-
nommen haben, er habe die Schriftenmasse des achten (der den Text nicht nur kennen, sondern ihm
Aristoteles und Theophrast systematisch geordnet auch kritisch gegenüberstehen soll und sich nicht
und in große Pragmatien zusammengefaßt. Wir durch die Autorität des Klassikers blenden lassen
werden vermuten, daß es sich nicht bloß um das darf), ferner die Antwort auf die Frage, weshalb
Zusammenrücken stofflich verwandter Texte han- neben den anerkannt echten Texten des Aristoteles
delte, sondern auch um die Herstellung eines Ge- so viele Fälschungen im Umlauf sind. Im Gesamt-
samtsystems, das mit der Logik begonnen und mit oeuvre des Aristoteles werden unterschieden: Schrif-
den an die Politik angegliederten „sozialtechni- ten, die sich auf ein καθέκαστον beziehen, andere,
schen" Untersuchungen über Rhetorik und Poetik die ein καθόλου zum Gegenstand haben, wieder
geschlossen haben wird. Vor- und Rückverweise andere, die zwischen beiden Gruppen stehen (zu
des Aristoteles selber mögen zuweilen hilfreich ge- diesen gehören die Politien und Hist.anim.). Philo-
wesen sein, doch die Frage, wieviel an redaktio- sophisch relevant ist nur das καθόλου. Dieses ist
nellen Eingriffen Andronikos sich letzten Endes aufgeteilt in Notizensammlungen (ύπομνηματικά)
erlaubt hat, bleibt offen. Beachtenswert ist jeden- und verfaßte Schriften (συνταγματικά), die ihrer-
falls, daß sich in den erhaltenen Texten keinerlei seits aus zwei Gruppen bestehen, Werke für den
Spuren späthellenistischer Schulterminologie nach- Spezialisten (άκροαματικά) und solche für den
weisen lassen. Laien (διαλογικά bzw. εξωτερικά). Bemerkens-
Nr. 16. Ursprünglich auf Andronikos zurück- wert ist die Diskussion über das philosophische
gehen kann auch die Gesamteinleitung in das Gewicht dieser letzten Gruppe bei Olympiodor
Œuvre des Aristoteles, die wir in fünf einander 7 1 a l l — 3 7 und ausführlicher und präziser bei
gegenseitig ergänzenden Varianten besitzen. Alle Elias 83 a 31—630. Nicht entscheidbar ist, ob der
Varianten stammen aus dem 5. und 6. Jhd. n.Chr., bei diesen beiden unternommene Nachweis, es
gehören als solche also dem späten und spätesten könnten grundsätzlich nicht mehr und nicht weniger
Neuplatonismus an (wie die mit ihnen vielfach zu- als zehn Fragen an das Œuvre des Aristoteles ge-
sammenhängenden Biographien Nr. 2,3,4), gehen stellt und nicht mehr und nicht weniger als sieben
aber auf einen gemeinsamen viel älteren Grundtext Ableitungen von Namen von Philosophenschulen
zurück. Dies zeigt die Nähe des ersten Kapitels zu vorgenommen werden, bloß ein epigonales Raison-
Diog.Laert. 1,17, aber wohl auch die Erwähnung nement oder älter ist (vgl. Karneades bei Cie. De fin.
des Königs Iuba von Mauretanien, von dem schon 5,16). In der Liste der Philosophenschulen werden
der Leser des 3. Jhd. n.Chr. kaum mehr etwas ge- auffallenderweise die Kyniker und die 'Εφεκτικοί
wußt haben wird. Als ein Zwischenglied wird eine besonders ausführlich behandelt, und über die
von Elias ausdrücklich zitierte Schrift des Proklos Ηδονικοί wird ein bemerkenswert maßvolles Ur-
zu gelten haben. In der Abfolge der Kapitel weichen teil gefällt. Christliche Elemente fehlen ganz. In der
die Texte nur unwesentlich voneinander ab; wird Bestimmung des Telos der aristotelischen Philoso-
Ammonios zugrunde gelegt, so ergibt sich für die 10 phie finden sich insofern Nuancen, als Ammonios
Kapitel: Ammonios 1.2.3.4.5.6.7.8.9.10; Simplicius (63 a 29—40) rücksichtslos Aristoteles und Piaton
1.2.3.4.5.7.8.10.6.9; Olympiodoros 1.2.3.4.5.6.10. zusammenzwingt, Elias dagegen (86 a 2 0 - 6 3 4 ) am
7.8.9; Philoponos 1.2.3.4.5.7.8.6.10.9; Elias 1.2.3. Unterschied zwischen beiden festhält; auch Simpli-
4.5.6.10.7.8.9. Betont werden darf, daß zwar vor cius (66 a 2 7 - 4 2 ) , Olympiodor (72 a 4 4 - 6 2 1 ) und
10 Prolegomena zu den Testimonia

Philoponos (77 b 4 4 - 7 8 a 2) bringen je eigene sind untergegangen, lassen sich indessen mühelos
Akzente mit. ergänzen. Es sind im einzelnen: 1. περί ά ρ ε τ ή ς
Nr. 17 berührt sich vielfach mit Nr. 18; dabei 2. περί αιρετών καί φευκτών 3. περί των άγα-
ist (wie zu erwarten) Areios Didymos reichhaltiger θών (hier ist der zweite Teil der gerade für Aristo-
und nuancierter, Ciceros Darstellung wesentlich teles und den Peripatos fundamentalen Dichoto-
straffer aufgebaut und übersichtlicher. Beide Texte mie: gegen die άγαθά für den Einzelnen als Ein-
stehen unter der Voraussetzung, daß die ursprüng- zelnen stehen die άγαθά, die sich in der κοινωνία
liche und reine peripatetische Lehre nur bei Aristo- realisieren, verlorengegangen) 4. έκ τίνων ή
teles und Theophrast zu finden sei. Dies schließt εύδαιμονία 5. Hier ist der Titel unvollständig, da
spätere Einwirkungen (bei Cicero diejenige des der im ganzen Abschnitt zentrale Begriff der
Antiochos) nicht aus; doch sie bleiben begrenzt. εύδαιμονία nicht fehlen kann, also: πόσα μέρη
Daß ein gänzlich unbedeutender Mann wie Anti- τοϋ άγαθοϋ καί περί σκοπού καί ποσαχώς
ochos sich starke Umformungen der Doktrin der λέγεται ή εύδαιμονία 6. ποσαχώς λέγεται το
Archegeten (deren Werke ja zur Verfügung stan- άγαθόν (Liste von 9 verschiedenen Begriffen von
den) erlaubt hätte, ist von vorneherein kaum an- άγαθόν) 7. περί τ ή ς ήθικής ά ρ ε τ ή ς ότι μεσό-
zunehmen. Wichtiger sind zwei Probleme: wie weit τ η τ ε ς 8. περί παθών ψ υ χ ή ς 9. περί φιλίας
ist der Anteil des Aristoteles von demjenigen 10. περί χάριτος 11. Titel ausgefallen, aber sicher
Theophrasts abtrennbar? Und wie steht es mit den ergänzbar περί βίων. Einen dritten Hauptteil kann
gelegentlichen Einschlägen stoischer Terminologie man von 9 9 a 2 0 - b 3 5 rechnen. Er setzt ein mit
und Lehre? Lassen sie sich als sekundäre Ergän- einem textlich verwirrten Abschnitt (99 a 2 0 - 3 2 ) ,
zungen von interessierter Seite entfernen oder soll der zuerst Definitionen der ήθική und der δια-
vermutet werden, daß, wenn nicht Aristoteles, so νοητική άρετή bringen will, dann die komple-
doch Theophrast in bestimmten Punkten stoische mentären Definitionen von σοφία und φρόνησις.
Theoreme schon vorweggenommen hat? Es folgt (99 a 3 2 - 4 7 ) eine Liste von 123 Tugen-
Ein erster Hauptteil (91 a 1 5 - 9 4 a 3) läßt sich den, allesamt als μεσότητες bestimmt, dann
folgendermaßen aufgliedern: (1) 9 1 a l 5 - b 3 9 all- 99 b 1 - 3 1 eine zweite Liste von 10 Tugenden,
gemeine Grundlegung der Ethik, (2) 9 1 b 4 0 - ebenfalls als μεσότητες bestimmt und den Haupt-
92 a 42 die Beobachtung des alltäglichen Verhal- tugenden subordiniert. Die erste Liste berührt sich
tens erweist den Menschen als ώον κοινωνικόν vielfach mit Nik.Eth., die zweite überhaupt nicht.
in der selbstzwecklichen Liebe zu Verwandten, Auch die Conclusio 99 b 3 2 - 3 5 hat in Nik.Eth.
Freunden, Mitbürgern und Mitmenschen über- kein Gegenstück.
haupt. (3) 92 a 4 3 - 9 3 a 9. Eben daraus folgt die Der vierte Hauptteil hat es mit Ökonomik und
Schätzung von Lob und Ruhm und dann der eigenen Politik zu tun 99 b 3 8 - 1 0 1 a 28. Der Text zeigt
körperlichen und seelischen άγαθά. (4) 93 a 10— eine allgemeine Verwandtschaft, aber keine unmit-
b 12 gibt eine durchlaufende Parallelisierung der telbar evidenten Beziehungen zu Pol. Wir müssen
seelischen, körperlichen und äußeren Güter. (5) 93 uns mit der naheliegenden Vermutung begnügen,
b 14—23. Eine erste Polemik scheint sich gegen daß es sich um eine Zusammenfassung aristote-
die These von Piatons Phaidon zu richten, wonach lischer und theophrastischer Thesen aus nicht
der Weise das Leben im Körper zu verlassen näher bestimmbaren Schriften handelt.
strebt. (6) 93 b 25—41 gibt zusammen mit einer Nr. 18 bietet die drei wichtigsten Texte Ciceros
zweiten Polemik eine Definition des Telos. (7) be- über die geschichtliche Stellung und den Inhalt
schreibt die άρετή, dann die κακία und hebt zum der aristotelischen Philosophie bsd. der Ethik. Alle
Abschluß die beherrschende Rolle der φρόνησις drei Texte dürften durch Antiochos vermittelt sein.
hervor (93 b 4 3 - 9 4 a 33). Doch zeigt jede genauere Prüfung, daß der dena-
Ein zweiter Hauptteil (94 a 3 5 - 9 9 a 18) geht turierende Einfluß seiner These (Aristoteles nicht
in insgesamt 11 Kapiteln die wichtigsten Fragen nur mit Xenokrates, sondern letztlich auch mit der
der Ethik durch. Einige der Kapitelüberschriften Stoa in Übereinstimmung, so daß schließlich ein
Prolegomena zu den Testimonia 11

universaler Consensus der drei sokratischen der Stellung der πάθη befassen, hat man wohl vor-
Schulen herausspringt) durchweg sehr begrenzt zugsweise an Theophrast zu denken. Zur Natur-
bleibt. Die Berichte über Aristoteles primär, Theo- philosophie wird lediglich die aristotelische Lehre
phrast sekundär dürfen im ganzen als zuverlässig vom Fünften Körper einerseits, diejenige des
gelten. Xenokrates und der superiores, daß die Seele un-
Der erste Text zeigt dies kraß darin, daß der körperlich sei, andererseits, zurückgewiesen. Da
Abriß der philosophiegeschichtlichen Entwicklung wird (gegen Antiochos) der Dissensus sowohl zwi-
im einzelnen den grundlegenden Voraussetzungen schen Aristoteles und Xenokrates wie auch zwi-
des Antiochos offen widerspricht: Weder ist Piaton schen den Früheren und Zenon evident.
der getreue Schüler des Sokrates, noch bleiben Erst recht wird man beachten, daß die Logik
Aristoteles und Theophrast bei der Lehre Piatons mit der Bemerkung eingeführt wird, Zenon habe
(sie treten vielmehr zu Piaton wie zu Xenokrates in gegenüber den Früheren sehr viel geändert. Anvi-
einen Gegensatz) noch läßt, sich endlich Zenons siert wird einesteils die im Begriff der κατάληψις
Lehre mit derjenigen der alten Akademie und des gipfelnde Erkenntnistheorie, andernteils die Lehre
Peripatos vereinigen. von den εννοιαι, die die platonische Ideenlehre zu
Wie das System der platonischen Lehre (für das ersetzen bestimmt war. Zweimal wird betont, daß
in der Physik die Antithese ποιούν-πάσχον und es sich um neue Einsichten handle. Um so über-
der Begriff der αποιος ϋλη, in der Ethik die Drei- raschter wird der Leser sein, wenn daraufhin Cicero
Güter-Lehre in Anspruch genommen wird) zu- im Sinne des Antiochos die Folgerung zieht, Zenons
stande kam, haben wir hier nicht zu fragen. Als Lehre sei nicht neu, sondern bloß eine Verbesse-
Besonderheit wird § 26 die Doktrin des Aristoteles rung der alten akademischen, also platonischen
vom Fünften Element ausgeführt; daß es die Doktrin. Der Bericht gibt dies nicht her, weder im
Substanz sowohl der Gestirne wie auch des Falle der Ethik noch in demjenigen der Logik, nicht
(menschlichen) Geistes ausmache, kann nur einem einmal in demjenigen der Physik, obschon da die
Dialog, dem Eudemos oder dem Dialog über die Absicht, Stoisches schon bei Piaton angelegt zu
Philosophie entnommen sein. In den erhaltenen sehen, besonders deutlich ist. Für den gegenwärti-
Pragmatien ist dies zwar in der These von der Kor- gen Zusammenhang ist wichtig die Möglichkeit, aus
respondenz zwischen dem menschlichen und dem den Positionen Zenons zurückzuschließen auf die
kosmischen ν ο υ ς angelegt, aber nirgends expliziert. Gegenpositionen vor allem des Aristoteles, die er
Die Gesamtlehre des Peripatos wird in § 33/34 in zu überwinden sucht.
brutaler Vereinfachung auf drei Abweichungen von Der zweite Text will eine Gesamtübersicht über
Piaton reduziert: Aristoteles verwirft die Ideen- die Lehre der veteres geben; dabei steht Aristo-
lehre,Theophrast den Satz, daß die Tugend allein teles, sekundär Theophrast, offensichtlich im Vor-
die Eudaimonia konstituiere, während von Straton dergrunde. Es fehlt allerdings nicht an Sonderbar-
nur unbestimmt mitgeteilt wird, er habe sich in der keiten und Verwirrungen, teils Cicero, teils der
Naturphilosophie völlig von der Tradition entfernt. Überlieferung zuzuschreiben. Ich notiere hier nur
Diesen dreien gegenüber bleiben sämtliche Ver- Weniges. § 4 will die Aufgliederung der Philoso-
treter der alten Akademie dem System Piatons treu; phie in drei Teile begründen. Die Ableitung der
von einer Übereinstimmung des Aristoteles mit Logik scheint zu fehlen; wenn sie existierte, dürfte
Xenokrates kann also gar nicht die Rede sein. Dann sie am ehesten in der Form geschehen sein, daß
wird Zenons Lehre vorgeführt. Zur Ethik zeigt ein gesagt war, wir strebten magnificentius . . . et arden-
erster Abschnitt § 35/37, daß er faktisch über tius nach der Tugend, wenn die Logik uns gelehrt
Theophrast hinweg zur radikalen Tugendethik hat, wie die Tugenden zu definieren und einzuteilen
Piatons zurückkehrt; ein zweiter § 38/39 hebt in seien (man wird dazu aus Nr. 16 die Diskussion
fünf Punkten Zenon von den superiores überhaupt der Frage, ob das Philosophieren mit der Ethik
ab: die drei ersten Punkte zielen nachweisbar auf oder der Logik zu beginnen habe, vergleichen).
Aristoteles selber, für die zwei letzten, die sich mit Der erste Teil besteht aus ήθικόν und πολιτικόν.
12 Prolegomena zu den Testimonia

Nur über dieses soll hier gesprochen werden. Be- phie (ursprünglich gewiß nicht gegen Epikur, son-
merkenswert sind (a) die zahlreichen Anspielungen dern gegen bestimmte Sokratiker gerichtet), von
auf Buchtitel. Man erkennt in einer ersten Gruppe der man wissen möchte, ob sie im Kern auf Aristo-
περί πολιτείας und περί νόμων, in einer zweiten teles selbst zurückgehen kann. Es folgen einige
περί δικαιοσύνης, dann περί σωφροσύνης καί Sätze über die Kosmologie selber mit dem Hinweis
άνδρείας (die auch in Nik.Eth. 3 , 6 - 1 2 eine auf das Fünfte Element des Aristoteles, hier aller-
Sonderstellung einnehmen), περί φιλίας, περί dings seltsamerweise nicht auf die supralunare
βίων, περί φιλοσοφίας, περί τοϋ πολιτεύεσθαι Welt, sondern nur auf den menschlichen ν ο υ ς be-
(= πολιτικός?) in einer dritten Gruppe die παρ- zogen. Endlich kommen Zoologie und Botanik zur
αμυθητικοί (Theophrast, Krantor) und προτρε- Sprache, auch mit Buchtiteln im Hintergrund (Hist,
πτικοί (vor allem Aristoteles), sowie die συχμβου- an., Gen.an., Part.an, περί μακροβιότητος?).
λευτικοί an Alexander (Aristoteles), Kassander Man erhält den Eindruck, daß der Hellenismus
(Theophrast DL 5,47), Ptolemaios Philadelphos die Leistung der Archegeten des Peripatos vor
(Straton DL 5,58/59). Auffallend ist (b) das Ge- allem in der realistischen Staatstheorie auf der
wicht, das auf den Gegensatz zwischen dem ge- einen, in der in Zoologie und Botanik sich entfalten-
pflegten kunstvollen Stil dieser peripatetischen den theoretischen Biologie auf der andern Seite
Schriften und der pedantischen Sprödigkeit der gesehen hat.
stoischen Texte gelegt wird; das kann sich auf keine Der dritte Text endlich bietet eine Gesamtdar-
der aristotelischen Pragmatien beziehen, sondern stellung der altperipatetischen Lehre vom ethischen
nur auf anspruchsvolle, für die Publikation be- Telos. Hier gilt vor allem, daß in De fin. 5 , 2 4 - 9 5
stimmte Werke - , also zur Hauptsache wohl auf die Aristoteles und Theophrast das Substrat geliefert
Dialoge. Dies scheint endlich (c) Cicero veranlaßt zu haben (Theophrast wird man vor allem die Bei-
haben, in dieses Kapitel Hinweise auf die peripateti- träge aus der Botanik zu geben haben). Die Über-
sche Rhetorik und Dialektik einzuarbeiten, dies arbeitung durch Antiochos ist leicht als solche er-
wiederum mit scharf abfälligem Urteil über die stoi- kennbar (flagranter Gegensatz zwischen der auf-
sche Rhetorik. wendigen Begründung der Drei-Güter-Lehre und
In § 7 kommt man über die Annahme einer dem dürftigen Bemühen des Antiochos, die σωματι-
schweren Textstörung oder Ungeschicklichkeit Ci- κά καί έκτος άγαθά auf ein Minimum zu redu-
ceros nicht hinweg. Schon der Einsatz „itaque zieren). Nur wenige, für unsere Fragestellung rele-
vides . . . " ist insofern schief, als er mit dem Voran- vante Einzelheiten sind hervorzuheben.
gehenden nichts zu tun hat, und der stoische Ein- § 9 - 1 1 ist abermals eine Gesamtübersicht über
wand (die ganze Welt als ein einziges oppidum bzw. die peripatetische Philosophie. Zur Naturphiloso-
municipium) ist mit einer an dieser Stelle unpassen- phie wichtig die an den Pragmatien nur begrenzt
den Ironie formuliert. Erst mit „ista ipsa quae tu verifizierbare methodische Feststellung, man habe
breviter . . ." geht es glatt weiter. nicht nur mit dem εϋλογον, sondern auch mit der
Der zweite Teil ist die Logik, ihrerseits aufge- άνάγκη mathematischer Beweise argumentiert.
gliedert in Dialektik und Rhetorik. Im Felde der Dann folgt, abermals auf Buchtiteln aufgebaut, der
Dialektik scheinen wiederum Buchtitel faßbar zu Hinweis auf die Zoologie des Aristoteles, die
sein (περί ορισμών, διαιρέσεις, περί έναντίων), Botanik Theophrasts. Die Logik wird nochmals in
und in der Sache beachtlich ist sowohl die Bedeu- Dialektik und Rhetorik aufgeteilt, dem Aristoteles
tung, die dem Begriff der ενάργεια beigemessen die Einführung des είς έκάτερον έπιχειρειν zuge-
wird (dazu Text Nr. 3 und 4), wie auch die Formulie- schrieben. Zur Ethik werden die Politien des Ari-
rung der gegenseitigen Abhängigkeit von λ ό γ ο ς stoteles erwähnt (bemerkenswert „non solum Grae-
und αϊσθησις, beides in den uns erhaltenen Prag- ciae, sed etiam barbariae . . ."), von Theophrast
matien nicht belegt. περί νόμων. Beide schreiben über den πολιτικός,
Der dritte Teil beginnt mit einer leicht cicero- Theophrast überdies πολιτικά π ρ ο ς τ ο υ ς καιρούς
nisch übermalten Rechtfertigung der Naturphiloso- (DL 5,45). Wichtig endlich die Erwähnung des
Prolegomena zu den Testimonia 13

σχολαστικός καί θεωρητικός βίος mit einem auf Aristoteles zurückgeführt werden kann (näch-
Hinweis, der sachlich Nik.Eth. 117867-23 ent- stes Beispiel EE 1214a30—b6), so wird man an-
spricht, doch, wie die Schlußwendung zeigt, nicht dernteils kaum annehmen, Karneades habe einfach
von dorther stammt. die Synthese von Stoa und (Akademie-)Peripatos
Berühmt ist § 12, wo nicht ohne Schuld des als die allein vertretbare und menschenwürdige
Antiochos zwei Dinge durcheinander geworfen (§21 „ad maiora nati sumus" ist mit dem Aristote-
sind: der Gegensatz zwischen zwei Arten von les-Zitat 2,40 zu verbinden) Doktrin erweisen wol-
Texten, deren eine als ύπομνηματικά gekennzeich- len. Was Karneades eigentlich wollte, ist nicht leicht
net wird, deren andere von Aristoteles und Theo- zu sagen, zumal da es sich um eine historisch wie
phrast selber εξωτερικά genannt wurde, als Schrif- systematisch äußerst gewalttätige Konstruktion han-
ten, die für das breite Publikum bestimmt waren; delt; Antiochos hat sie für seine Zwecke umakzen-
dem steht gegenüber der Gegensatz zwischen tuiert.
Aristoteles und Theophrast. Der ursprünglich zu- In § 2 4 - 4 5 ist expliziert und durchsystemati-
grunde liegende hellenistische Text war nur am siert, was die erhaltenen Pragmatien nur in zahl-
ersten Gegensatz interessiert und hat Widersprüche reichen diffusen Ansätzen bieten. Hier stellt sich
zwischen den beiden Arten von Texten zu er- das Problem, wie die Dinge in den Dialogen vor-
kennen geglaubt. Man darf wohl hier schon an das getragen wurden und wie sich dazu bsd. die
später von Alexander v. Aphrodisias groß heraus- Nik.Eth. verhält, in aller Schärfe. § 2 4 - 2 7 setzt
gestellte Paradebeispiel erinnern: die Behauptung als Ausgangspunkt die φιλαυτία (vgl. Nik.Eth. 9,4
der Unsterblichkeit der Seele im Dialog Eudemos, u. 8), skizziert den Prozeß, der vom φιλειν έαυτόν
die Bestreitung der Unsterblichkeit in der Prag- zum γιγνώσκειν έαυτόν führt und zum allmäh-
matie περί ψυχής. Antiochos dürfte sich schwer- lichen Begreifen dessen, was für jedes Lebewesen
lich um dieses Problem gekümmert haben. Ihm lag die eigentümliche Natur ist und was die optimale
daran, die Ethik des Peripatos so nahe als irgend- Entfaltung dieser Natur in sich schließt. § 2 7 - 3 3
möglich an diejenige der Stoa heranzurücken. Er begründet die φιλαυτία als Willen zum eigenen
versuchte es auf dem Wege, die Nik. Ethik (die Leben, § 3 4 - 3 8 zeigt die aus Körper und Seele
Hilflosigkeit, mit der Cicero den Titel der Pragmatie aufgebaute besondere Natur des Menschen; § 3 9 -
erklärt, hat ihr Gegenstück bei DL. 8,88) des 40 spricht vom allgemeinen, § 4 1 - 4 3 von dem für
Aristoteles gegen Theophrasts περί ευδαιμονίας den Menschen besonderen Begriff der Entwick-
auszuspielen mit der These, Aristoteles räume der lung. Das zentrale Problem, warum der Mensch
Tyche einen wesentlich geringeren Einfluß auf die bloß δεκτικός άρετής ist (Nik. Eth 2,1) wird ge-
Eudaimonia ein als Theophrast, eine These, die streift. §§ 4 4 - 4 5 ist ein Finale (mit Anhang), Hin-
man im Blick auf Eth.Nik. 1,10—11 bezweifeln weis auf das fundamentale delphische Gebot des
könnte. Jedenfalls läßt die von § 24 an aufgebaute γνώθι σαύτόν (dazu Frg. 709).
Drei-Güter-Lehre implicite der Tyche einen sehr Ein nächster Block ist § 4 6 - 5 8 . Die φιλαυτία
großen Spielraum. wird verknüpft mit den naturgemäßen Strebungen
Es folgt ein Überblick über die spätere Ge- des Menschen, zunächst des Körpers, wo die klas-
schichte des Peripatos, die mit den Texten Nr. 13, sische Dreiheit Gesundheit, Kraft, Schönheit im
14 kombiniert werden muß. Die Pointe ist, daß Vordergrund steht (§ 46-47), dann der Seele, bei
der authentische Peripatos ausschließlich durch der der Wille zur Theoria ( § 4 8 - 5 4 a) und zur
Aristoteles und Theophrast repräsentiert wird. Praxis (§ 54 b - 5 7 ) zur Sprache kommen. Hier wie
Spürbar sind die Eingriffe des Antiochos auch dort wird ausdrücklich auf das Verhalten des
in § 16-23, die die divisio Carneadea vorführen. Kindes zurückgegriffen; zu Nik.Eth. paßt dies
Wenn einesteils der methodische Grundgedanke wenig, so daß die Frage bleibt, ob Aristoteles in den
(nicht Bestandsaufnahme der Lehren, die historisch Dialogen anders akzentuiert hat oder ob diese Per-
registrierbar sind, sondern systematische Übersicht spektive (trotz der Globalversicherung § 55) ganz
über die Thesen, die überhaupt möglich sind) bis Theophrast gehört. § 58 darf man abermals ein
14 Prolegomena zu den Testimonia

Finale nennen: allmähliche Entwicklung zu voll- einer vita beata und einer vita beatissima unter-
kommener philosophischer Theoria und politischer schieden werden oder nicht? Hier liefert die Nik.
Praxis, auslaufend in das den Entwicklungsbegriff Eth. charakteristischerweise Ansätze in beiden
konsekrierende Zitat aus Plat.Legg. 653 A. Richtungen: 1 1 0 0 b 2 2 - 1 1 0 1 a 8 unterscheidet zwi-
§ 5 9 - 6 7 sind zwei Abschnitte, bei denen man schen μακάριος und εύδαίμων und gesteht dem
den Einfluß der Laeliusrede aus De rep. 3 glaubt Priamos zu, daß man ihn im Blick auf die άρετή
spüren zu können. §59—64 beginnt damit, be- zwar εύδαίμων nennen konnte, keinesfalls aber
sonders stark auf dem Paradoxon zu insistieren, daß μοκάριος. Umgekehrt heißt es 1097b 1 4 - 2 0 , daß
die Natur ausgerechnet die Entfaltung der άρετή die Eudaimonia kein Mehr oder Weniger zuläßt,
vollständig dem Menschen überlassen hat (vgl. sondern ein für alle Male ist, was sie ist (dazu
von der andern Seite Nik.Eth. 1099b 1 1 - 1 8 ) ; dann Cicero § 83).
wird die Selbstzwecklichkeit des Strebens nach Die letzte Rede des Peripatetikers beruft sich
άρετή bewiesen, zuerst am Kinde, dann am Er- ausdrücklich auf Theophrasts Περί εύδαιμονίας,
wachsenen. § 6 5 - 6 7 geht zum πολιτικό ν über und mit einigen leicht auszuscheidenden Ergänzungen
zur Begründung der κοινωνία zunächst auf der Ge- des Antiochos. Diesem gehört sowohl die These,
rechtigkeit, dann aber auch auf allen übrigen Tu- daß die Stoa mit anderer Terminologie dasselbe
genden. Dies führt § 6 8 - 7 0 zu einem merkwürdi- sage wie der Peripatos, wie auch die Minimisierung
gen Schlußkapitel, mit dem Cicero selber einige des Ranges der körperlichen Vorzüge. Es bleibt
Mühe gehabt hat. Scharf gesagt haben sowohl die Bestimmung der Eudaimonie als Theoria, dann
das ήθικόν wie auch das πολιτικόν je ihr Telos vor allem §91—93 der möglicherweise schon aristo-
und ihre eigene Selbstzwecklichkeit. Wie sich die telische Gedanke, daß nicht eine schlechthin voll-
beiden Selbstzwecklichkeiten zueinander verhalten, kommene Eudaimonie gesucht werden darf, son-
wird nicht recht klar. Zum Abschluß (abermals dern nur eine solche, in der die wichtigsten und
als eine Art von Finale) werden der Weise, der größten Dinge wohlgeraten sind; daß dazu Epikur
die Tugend im Rahmen der κοινωνία aus Einsicht KD 16 (z.T. auf Demokrit beruhend) zitiert wird,
und spontan verwirklicht, den anderen gegenüber- ist beachtlich. Ein Einfluß des Aristoteles auf Epi-
gestellt, die sich durch den Ruhm zur Tugend leiten kurs eigene Formel ist nicht ausgeschlossen.
lassen. Damit ist die Legitimität des Ruhmes als Nr. 19 und 20 berichten über die Naturphilo-
eines der äußeren Güter begründet. sophie des Aristoteles (und Theophrast). Nr. 19
Um so virulenter ist der Gegensatz zum Epilog ist konstituiert aus Auszügen aus einem späthelle-
§ 71—74, der nun ganz auf die Linie des Antiochos nistischen doxographischen Handbuch, dessen
einschwenkt. War in § 34/5 und 46/7 die Natur- Grundstock die φυσικών δόξαι Theophrasts gebil-
gemäßheit und Werthaftigkeit der körperlichen det hatten. Verkürzungen, Verstümmelungen und
Vorzüge betont worden, so hören wir hier, daß Zusätze fehlen nicht. Im ganzen dürfte die Anlage
sie den άρεταί gegenüber verschwinden wie die des Werkes Theophrasts beibehalten sein: Gesamt-
Sterne im Licht der Sonne. Die nachfolgende Ab- anordnung der Doxai in 5 Kapitel Kosmologie,
grenzung von der Stoa bleibt schwach. Astronomie (in unserem Text von 2,11,3 an),
Ciceros Gegenangriff § 76—86 hält sich insofern Meteorologie (von 3,1,7 an), Psychologie (von
im Rahmen seiner akademischen Observanz, als er 4,2,6 an), Biologie (von 5,3,1 an); innerhalb der
selber nicht Stellung bezieht, sondern nur die innere Kapitel Anordnung teils chronologisch, teils syste-
Widersprüchlichkeit der Position des Gegners matisch. Bestimmte Schriften werden selten (in Zu-
herausarbeiten will. Zwei Probleme werden anvi- sätzen) zitiert, so die Physik in 1,11,6; 2,11,3; 2,
siert: dürfen die körperlichen und äußeren Vorzüge 29,4. Die einzelnen Doxai stehen in der Regel
ebenso als άγαθόν bezeichnet werden wie die seeli- mit den erhaltenen Pragmatien in Beziehung, sind
schen (daß Aristoteles vom platonischen Begriff aber fast nie unmittelbar aus ihnen ableitbar. Von
des άγαθόν ebenso abrückt, wie die Stoa ihn umge- Interesse sind die gelegentlichen Zusammenstel-
kehrt radikalisiert, ist bekannt)? und darf zwischen lungen des Aristoteles mit anderen Philosophen.
Prolegomena zu den Testimonia 15

Ich greife hier nur 2,10,1; 2,23,6; 4,20,1; 5,4,2 Hellenismus an sich ausbreitende Tendenz, nicht
heraus, wo neben Aristoteles Pythagoras und Piaton nur eine vollständige Harmonie zwischen den bei-
erscheinen; da ist eine bestimmte,wenn auch nicht den Piatonschülern Aristoteles und Xenokrates zu
eindeutig lokalisierbare Tendenz wahrzunehmen. statuieren, sondern auch Aristoteles selber als den
Anspruchsvoller und, soweit vorhanden, ergie- „echtesten Schüler Piatons" (Diog. Laert. 5,1) zu
biger sind in Nr. 20 die Exzerpte aus der Gesamt- präsentieren. Was die Grundlagen der Polemik an-
darstellung der aristotelischen Naturphilosophie des gehen, so schreibt Attikos in einer Zeit, in der
Areios Didymos (also ein Gegenstück zum Text sowohl die von Andronikos veranstaltete Ausgabe
Nr. 17). Für sie gilt im Prinzip dasselbe wie für der Pragmatien zur Verfügung stand (Attikos ist
Nr. 19. Die Nähe zu den erhaltenen Pragmatien der erste, der alle drei Ethiken mit den uns geläufi-
ist unbestreitbar, doch sind immer wieder genügend gen Titeln anführt), wie auch umgekehrt die Dialoge
zahlreiche Abweichungen zu beobachten, die zur noch nicht untergegangen sein dürften. Attikos
Frage zwingen, ob der letzlich zugrunde liegende wird auch sie benutzt haben, wo es seinen Zwecken
Text des Aristoteles nicht doch ein anderer war als diente. Die einzelnen Kapitel betreffen: I. die Drei-
derjenige, der uns heute zur Verfügung steht. Güter-Lehre, II. die Frage der göttlichen πρόνοια,
Eine erste Gruppe von Exzerpten ( 1 - 6 ) hat es III. die Ewigkeit der Welt, IV. den fünften Körper
mit den Grundbegriffen der Naturphilosophie zu und V. im Blick darauf die Astronomie, VI. die
tun; es folgen (7—9) Kosmologie und Astronomie. Unsterblichkeit der menschlichen Seele, VII. die
Verhältnismäßig ausführlich sind die Exzerpte aus Weltseele, VIII. die Ideenlehre, wobei (durch die
Meteorologie und Erdbebenlehre (10-13). Hier ist Schuld des Exzerptors?) die Einwände des Ari-
wie in der erhaltenen Meteor, (und den Resten der stoteles merkwürdig flüchtig abgetan werden. Gene-
Meteorologie Theophrasts) spürbar, daß eine große rell ist zu beachten, daß Attikos in der, summarisch
Menge ausdifferenzierter Beobachtungen zur Ver- gesagt, mit Poseidonios beginnenden Epoche
fügung stand, die vermutlich zu einem überwiegen- schreibt, in der die Probleme der philosophischen
den Teil ursprünglich ihren Platz in einer religiös- Theologie wieder wichtig geworden sind; ferner daß
kultischen Prodigienlehre gehabt haben. Was in das aristotelische Organon von der Kritik völlig ver-
Rom noch bis in das 1. Jhd. v.Chr. als ein System schont zu werden scheint. Es ist denn auch dieser
von Prodigien wirksam war (es genügt auf Liv. und Teil des Œuvres des Aristoteles, der als eine in sich
lui. Obsequens zu verweisen), ist bei den Griechen neutrale Methodik am vollständigsten in den Neu-
im Zuge der philosophischen Aufklärung schon im platonismus integriert wurde und in gewisser Weise
6. Jhd. v.Chr. Stück um Stück aus dem religiös- das Bild des Aristoteles bis zum Ende des Mittel-
kultischen Kontext verschwunden und zu einem alters entscheidend bestimmt hat.
Problem profaner Naturphilosophie geworden. Die anschließende letzte Textgruppe kann als
Dürftig ist schließlich die vierte Gruppe der eine Überleitung zur Sammlung der Fragmente
Exzerpte (14-16), die die Psychologie betreffen. der aristotelischen Dialoge (Frg. 1 - 8 3 ) gelten.
Nicht fehlen durfte schließlich das singuläre Die erhaltenen Pragmatien verweisen niemals auf
Stück Nr. 21. Es sind Auszüge aus einem Werke διάλογοι als solche, wohl aber zuweilen auf Unter-
des Platonikers Attikos (2. Jhd. n.Chr.), die die suchungen und Texte, die offensichtlich außer-
heftigste Polemik gegen Aristoteles enthalten, die halb des Systems der Pragmatien stehen, von denen
wir aus der Antike besitzen; außerdem liegt hier, aber auch vorausgesetzt wird, daß der Leser sie
im Unterschied zu fast allen vorangehenden Texten, kennt.
ein literarisch anspruchsvolles Werk vor, das weder Es gibt 14 derartige Verweise. Sie bilden zu-
mit Dichterzitaten noch mit rhetorischen Anklagen sammen mit den einschlägigen spätantiken und
spart. Der Verfasser zögert nicht, Aristoteles neben byzantinischen Kommentaren den ersten Teil die-
Epikur zu stellen und dabei diesem noch mehr phi- ser Gruppe. Sie seien hier angeführt, lediglich mit
losophische Konsequenz zuzubilligen als jenem. stichwortartiger Angabe der jeweils verhandelten
Die Schrift ist eine Reaktion auf die vom späteren Sache und dem Wortlaut des Verweises selbst.
16 Prolegomena zu den Testimonia

1. Uber die Eudaimonia: έν τοις έγκυκλίοις auch die μή έκδειδομένοι λόγοι einem bestimm-
2. Über die Struktur der menschlichen Seele: έν ten Kreis von Interessenten zugänglich waren.
τοις έξωτερικοϊς λόγοις Schwierigkeiten macht nur Nr. 6, bei dem man fra-
3. Über den Unterschied von ποίησις und πράξις: gen wird, ob eine sonderbar elliptische Ausdrucks-
τοις έξωτερικοίς λόγοις weise des Aristoteles selbst oder eine Textverderb-
4. Uber den Begriff des άγαθόν: καί έν τοις nis vorliegt.
έξωτερικοις λόγοις καί έν τοις κατά φιλο- Nicht stören darf unser Eindruck, daß es sich
σοφία ν zwar in den meisten Fällen um Gegenstände han-
5. Über die Drei-Güter-Lehre: έν τοις έξω- delt, die auch „ein weiteres Publikum" interessieren
τερικοϊς λόγοις mußten (etwa Nr. 2,3,5,8,9), Während es sich in
6Α. Über die Selbstliebe: έν τοϊς λόγοις έπι- einigen anderen Fällen um anspruchsvolle und
σκοπείν είώθαμεν voraussetzungsreiche Untersuchungen handelt (Nr.
6Β. Über die Autarkie des vollkommenen Men- 4 und bsd. 10). Wir haben keine Möglichkeit, dar-
schen: έν τψ λόγψ γέγραπται über zu entscheiden, was Aristoteles einem Publi-
7. Über άρχειν und αρχεσθαι: έξωτερικωτέρας kum außerhalb des in der Schule vereinigten Krei-
έστί σκέψεως ses von Spezialisten zumuten konnte und wollte.
8. Uber die Arten von άρχή: έν τοις έξωτερι- Daß es sich in jedem einzelnen Punkte um Lehr-
κοίς λόγοις gegenstände und Positionen handelt, mit denen sich
9. Über das vollkommene Leben: έν τοις έξω- Aristoteles selber identifiziert und für die er auf
τερικοις λόγοις Texte verweist, in denen er schon gut gesagt hatte,
10. Über den Begriff der Zeit: δια των έξωτε- was er in der Pragmatie nicht wiederholen will, ist
ρικών λόγων ernsthaft nicht zu bestreiten.
11. Uber den Begriff des Kosmos und den Ort der Der zweite Teil dieser Gruppe bietet Zeugnisse
Gottheit jenseits des Kosmos: έν τοις έγ- anderer Autoren für den Begriff der έξωτερικά
κυκλίοις φιλοσοφήμασι und seine Identifikation mit den Dialogen. Freilich
12. Über die Bestimmung der Seele als Harmonie: haben hier zwei ursprünglich sachfremde Motive
έν τοις έκ κοινφ γινομένοις λόγοις störend eingewirkt. Das erste ist die Interpretation
13. Kritik der Ideenlehre: ύπό των έξωτερικών der άκροαμαακά als Geheimlehren, die im Gegen-
λόγων satz zu den έξωτερικά nur einem zuverlässigen
14. Wirkung der Dichtung: έν τοις έκδεδομένοις Jüngerkreis hätten anvertraut werden dürfen. Zur
λόγοις Verdeutlichung dieser Antithese taucht seit der
frühen Kaiserzeit das Wort έσωτερικός auf (s. Nr.
Man sieht, daß die Verweise in Nr. 2,3,4 (mit 6,7,8). Das zweite Motiv ist die Umsetzung des
Abgrenzung von den τα κατά φιλοσοφίαν), 5,8,9, schon bei Aristoteles greifbaren Unterschieds der
10,13 über belanglose Varianten hinweg mitein- zwei Schriftengruppen ins Organisatorische und
ander übereinstimmen. Man wird wohl auch Nr. 7 Biographische. Die άκροαματικά werden am Vor-
dazuzählen dürfen. Ferner gehören zusammen Nr. mittag vor einem ausgewählten Schülerkreis, die
1 und 11, obwohl seltsamerweise schon die Antike έξωτερικά am Abend vor einem beliebigen Publi-
nicht mehr gewußt hat, wie έγκύκλιος zu erklären kum vorgetragen (s.Nr. 6 und 10); Quelle unbe-
sei; gemeint sind jedenfalls Gegenstände, die zur stimmbar; die Sache schon bei Diog.Laert. (Text 1)
„Allgemeinbildung" gehören. Dasselbe muß in Nr. § 2 - 3 vorausgesetzt.
12 gemeint sein, trotz der vagen Ausdrucksweise Einen gemeinsamen Ursprung haben Nr. 3 und
die einzige Stelle, bei der sich die antiken Kom- 12; Nr. 4 entwickelt aus der Auffassung der
mentare darüber einig sind, daß der Dialog „Eu- άκροαματικά als Geheimlehre einen Briefwechsel
demos" gemeint ist. Eigentümlich ist Nr. 14, das zwischen Alexander und Aristoteles.
die Unterscheidung von publizierten und nicht- Wichtig ist Nr. 2. Die Bemerkung Ciceros, der
publizierten λόγοι impliziert; vorausgesetzt ist, daß selber einige Dialoge des Aristoteles in der Hand
Prolegomena zu den Testimonia 17

gehabt hat, kann nur so verstanden werden, daß Für zweckmäßig hielt ich es, an Texten im Zwei-
Aristoteles selbst seinen Dialogen Autorenpro- felsfalle eher zu viel als zu wenig zu geben. Das
oemien vorausgeschickt und in diesen die Dia- Gewicht mancher Passagen Iäßt sich oft nur im
loge ausdrücklich, als εξωτερικοί (λόγοι) charak- Blick auf den engeren oder weiteren Kontext richtig
terisiert hat. Sich auf die „Unzuverlässigkeit" abschätzen.
Ciceros zu berufen, nur um dieser zwingenden Fol- Der Text wird nach den neuesten verfügbaren
gerung zu entgehen, ist nicht erlaubt. Editionen gegeben, doch habe ich nicht gezögert,
mit einen Konjekturen einzugreifen, wo es nötig zu
sein schien.
Bei Nr. 6 schien es verantwortbar, die Über-
Die moderne Literatur zu den Texten ist prin- setzung von I. Düring zu übernehmen. Dagegen
zipiell nicht erwähnt. Es hätten sich zu den meisten habe ich mich nur widerwillig dazu entschlossen,
Texten umfangreiche Bibliographien ergeben, die in den Nr. 4 und 12 die verwilderte Orthographie
bei der gegenwärtigen Lage der Forschung schon in der mittelalterlichen Hss nicht anzutasten, die den
wenigen Jahren überholt gewesen wären. Nur wo Leser in eine Atmosphäre barbarischer Primitivität
es unvermeidlich schien, wurde in den Prolegomena hineinführt, die sicherlich nicht die Atmosphäre
zu einigen Problemen Stellung bezogen. der ursprünglichen Verfasser dieser Texte war.
TESTIMONIA

A) Testimonia vitae librorum indicibus additis:


1-6
B) Testimonia ad vitam et opera pertinentia: 7—15
C) Prolegomena commentatorum saec. V et VI
p. Chr. η. ad opera et doctrinam Aristotelis
pertinentia: 16, 1, 2, 3, 4, 5, (6).
D) Testimonia totum doctrinae corpus respicientia:
17-21
E) Testimonia ad vocis εξωτερικών λόγων ex-
planationem pertinentia: 22,23.

1. DIOGENES LAERTIUS 5, 1 - 3 5 δλλω τήν σχολήν, έλέσθαι περίπατον τόν έν Λυ-


κείω.
Codices praestantissimi :
Καί μέχρι μέν άλείμματος άνακάμπτοντα τοις
Β = Neapolitanus Borbonicus III Β 29 s. XII
s μαθηταΐς συμφιλοσοφειν, όθεν Περνττατητικόν προσ-
Ρ = Parisinus Graecus 1769 s. XIII
F = Laurentianus 69.13 s. XIII αγορευθήναι (οί δ ' δτι έκ νόσου περιπατοΰντι
Άλεξάνδρω συμπεριπατών διελέγετο άττα) ·
1 'Αριστοτέλης Νικομάχου καί Φαιστίδος 3 έπειδή δέ ποίους έγίυοντο ήδη, καί έκάθισεν
Σταγειρίτης. ó δέ Νικόμαχος ή ν άττό Νικομάχου είπών
τοϋ Μαχάονος του 'Ασκληπιού, καθά φησιν ίο «Αίσχρόν σιωπδν, Ξενοκράτη δ ' έδν λέγειν»
"Ερμιππος έν τ ω Περί 'Αριστοτέλους· καί συυεβίου καί πρός θέσιν συνεγύμναζε τούς μαθητάς, άμα καί
'Αμύντα τ ω Μακεδόνων βασιλεϊ (έν) icrrpoö καί (5ητορικώς έπασκών.
φίλου χρείςτ. "Επειτα μέντοι άπήρε πρός Έρμίαν τόν εύ-
Ούτος γυησιώτατος των Πλάτωνος μαθητών, νοί/χον, Άταρνέως δντα τύραννον δν οί μέν φασι
τραυλός τήν φωνή ν, ώς φησι Τιμόθεος ό Αθη- ΐ5 παιδικά γενέσθαι αύτοϋ, οί δέ καί κηδεΟσαι αύτω
ναίος έν τ ω Περί βίων · άλλά καί ίσχνοσκελής, φα- δόντα τήν θυγατέρα ή άδελφιδήν, ώς φησι Δημή-
σίν, ή ν καί μικρόμματος έσθητί τ ' έτπσήμω χρώ- τριος δ Μάγνης έν τοϊς Περί δμωνύμων ποιητών
μενος καί δακτυλίοις καί Koupçt. τε καί συγγραφέων · δς καί δουλον Εύβούλου φησί
Έσχε δέ καί υίόν Νικόμαχον έξ Έρπυλλίδος γενέσθαι τόν Έρμίαν, γένει Βιθυνόν δντα καί τόν
της τταλλακής, ώς φησι Τίμαιος. 2ο δεσπότη ν άνελόντα. 'Αρίστιππος δ' έν τω τετάρ-
2 Άπέστη δέ Πλάτωνος ?τι περιόντος· ώστε τω Περί παλαιάς τρυφής φησιν έρασθήναι τόν
φασίν έκεΐνον είπείν, ,,'Αριστοτέλης ή μας άπελά- 'Αριστοτέλην παλλακίδος του Έρμίου. 4 του δέ
κτισε, καθαπερεί τα πωλάρια γεννηθέντα τήν συγχωρήσαντος 2γημέ τ ' αύτήν καί εθυε ύπερ-
μητέρα." χαίρων τω γυναίω, ώς 'Αθηναίοι τή Έλευσινίοι
Φησί δ ' °Ερμιππος έν τοΤς Βίοις δτι πρεσ- 25 ΔήμητρΓ τ ω τε Έρμία παιδνα εγραψεν, δς Ινδον
βεύοντος αύτοΰ πρός Φίλιππον ύπέρ 'Αθηναίων γέγροπτται.
σχολάρχης έγένετο της έν Άκαδημεία σχολής Ξε- 'Εντεύθεν τε γενέσθαι έν Μακεδονία παρά
νοκράτης- έλθόντα δή αύτόν καί θεασάμενον ύ π ' Φιλίππω καί λαβείν μαθητήν παρ' αύτοϋ τόν
20 Diogenes Laertius

υΐόν Άλέξανδρον, καί αίτήσαι άναστήσαι αυτού πόλλ' άνέτλασαν έργοις σάν άγρεύοντες
την πατρίδα κατασκαφεϊσαν υπό Φιλίππου καί δύναμιν·
τνχεϊν · οϊς καί νόμους θεΐναι (άλλά καί έν τη σχολή σοϊς τε πόθοις 'Αχιλεύς Αίας τ ' Άίδα δόμο ν
νομοθετεϊν μιμούμενον Ιενοκρστην, ώστε κατά ήλθον,
δέκα ημέρας άρχοντα ποιεϊν). 5 8 σας δ ' ενεκεν φιλίου μορφδς Άταρνέος εντροφος
' Επειδή δ ' έδόκει έπιεικώς [αύτω] σνγγεγενήσθαι άελίου χήρωσεν αύγάς.
Άλεξάνδρω, άπήρεν είς 'Αθήνας, σνστήσας αύτω Τοιγάρ άοίδιμον έργοις άθάνατόν τέ μιν αύ-
τόν συγγενή Καλλισθένη ν τον Όλύνθιον· 5 δν δήσουσι Μούσαι,
καί παρρησιαστικώτερον λαλούντα τω βασιλεΐ Μναμοσύνας θύγατρες, Διός ξενίου σέβας αυξου-
καί μή πειθόμενον αύτω φασιν έπιπλήξαντα είπεϊν· ίο σαι φιλίας τε γέρας βεβαίου.
«ώκύμορος δή μοι, τέκος, έσσεαι, οΓ άγορεύεις»
καί δή καί έγένετο. δόξας γάρ Έρμολάω συμ-
μετεσχηκέναι της είς Άλέξανδρον επιβουλής έν "Εστί δ'ούν καί είς τούτον ήμών ούτως έχον
σιδηρά περιήγετο γαλεάγρα, φθειριών καί άκό- Εύρυμέδων π ο τ ' έμελλεν 'Αριστοτέλην άσεβείας
μιστος· καί τέλος λέοντι παραβληθείς ούτω κατ- is γράψασθαι Δηους μύστιδος ών πρόπολος,
έστρεψεν. άλλά πιών άκόνιτον ύπέκφυγε· τούτ' άκονιτί
Ό δ ' guv 'Αριστοτέλης έλθω ν ε!ς τάς 'Αθήνας ήν άρα νικήσαι συκοφάσεις αδίκους.
καί τρία προς τοις δέκα της σχολής άφηγησάμενος 9 Τούτον πρώτον ΦαβωρΤνος έν Παντοδαπή
§τη ύπεξήλθεν είς Χαλκίδα, Εύρυμέδοντος αύτόν ίστορία λόγον φησι δικανικόν ύπέρ έαυτού συγ-
του ίεροφάντου δίκη ν ασεβείας γραψαμένου (ή Δη- 2ο γράψαι έπ' αύτη τή δίκη καί λέγειν ώς 'Αθήνησιν
μοφίλου, ώς φησι ΦαβωρΤνος εν Παυτοδαπή Ιστο- «δγχυη έπ' όγχνη γηράσκει, σύκον δ ' έπί
ρία), έπειδήπερ τόν ύμνο ν έποίησεν είς τον προ- σύκω».
ειρημένον Έρμίαν, 6 άλλά καί έπίγραμμα έπϊ Φησι δ ' 'Απολλόδωρος έν Χρονικοίς γεννη-
του έν Δελφοΐς άνδριάντος τοιούτον · θήναι μέν αύτόν τω πρώτω έτει της ένάτης καί
τόνδε π ο τ ' ούχ όσίως παραβάς μακάρων θέμιν 25 ένενηκοστής 'Ολυμπιάδος, παραβαλεϊν δέ Πλάτω-
άγνήν νι καί διατρϊψαι παρ' αύτω είκοσι ν ετη, έπτακαι-
Ικτεινεν Περσών τοξοφόρων βασιλεύς, δεκέτη συστάντα. Πλάτωνος δέ τελευτήσαντος τω
ου φανερώς λόγχη φονίοις έν άγώσι κρατήσας, πρώτω Ιτει (της όγδοης καί έκατοστής 'Ολυμπι-
άλλ' άνδρός πίστει χρησάμενος δολίου. άδος) έπϊ Θεοφίλου; προς Έρμίαν άπδραι καί
30 μεϊναι έτη τρία· είς τε Μυτιλήνη ν έλθεϊν έπ' άρ-
'Ενταύθα δή πιών άκόνιτον έτελεύτησεν, ώς χοντος Εύβούλου τω τετάρτω έτει της όγδο-
φησι ν Ευμηλος έν τή πέμπτη των 'Ιστοριών, βιούς ης καί έκατοστης 'Ολυμπιάδος. 10 έπί Πυθοδό-
έτη έβδομήκοντα. ό δ' αυτός φησι ν αύτόν καί του δ' έλθεϊν προς Φίλιππον τω δευτέρω ετει
Πλάτωνι τριακοντούτην συστήναι, διαπίπτων της ένάτης καί έκατοστής 'Ολυμπιάδος, 'Αλεξάν-
βεβίωκε γαρ τρία μέν πρός τοις έξήκοντα, Πλά- 35 δρου πεντεκαίδεκ' έτη ήδη γεγονότος. ε!ς δ' 'Αθή-
τω vi δέ έπτακαιδεκέτης συνέστη. νας άφικέσθαι τω δευτέρω Ιτει της ένδεκάτης καί
Ό δέ ύμνος έχει τούτον τόν τ ρ ό π ο ν έκατοστής 'Ολυμπιάδος καί έν Λυκείω σχολάσαι
7 Άρετά πολύμοχθε γένει βροτείω, έτη τρία πρός τοΤς δέκα. είτ' άπαραι εις Χαλκίδα
θήραμα κάλλιστον βίω, τω τρίτω Ιτει τής τετάρτης καί δεκάτης καί έκα-
σας πέρι, παρθένε, μορφδς 4ο τοστής 'Ολυμπιάδος, καί τελευτήσαι έτών τριών
καί θανείν ζηλωτός έν Ελλάδι πότμος που καί έξήκοντα νόσω, δτε καί Δημοσθένην κατα-
καί πόνους τλήναι μαλερούς άκάμαντας· στρέψαι έν Καλαυρία, έπί Φιλοκλέους.
τοΐον έπϊ φρένα βάλλεις Λέγεται δέ δια τήν Καλλισθένους πρός 'Αλέξαν-
καρπόν ίσαθάνατον χρυσού τε κρείσσω δρον σύστασιν προσκρούσαι τ ω βασιλεϊ · κάκεϊνον
καί γονέων μαλακαυγήτοιό θ' ύπνου· 45 έπί τω τούτον λυπήσαι "Αναξιμένην μέν αύξήσαι,
σεύ δ' ενεχ' ούκ Διός, Ήρακλέης Λήδας τε πέμψαι δέ καί Ιενοκράτει δώρα.
κούροι, 11 'Απέσκωψε δ ' είς αύτόν έπίγραμμα καί
Diogenes Laertius 21

Θεόκριτος ό Χίος, ούτωσι ποιήσας, ώς φησι Βρύων αν δοκή κάκείνοις καλώς Ιχειν καί Έρπυλλίδι
έν τω Περί Θεοκρίτου· ίκανώς.
Έρμίου ευνούχου ήδ' Εύβούλου άμα δούλου Έπιμελείσθω δέ Νικάνωρ καί Μύρμηκος του
σημα κενόν κενόφρων τεϋξεν 'Αριστοτέλης, παιδίου, όπως άξίως ήμών τοις Ιδίοις έπικομισθή,
άλλά κσΐ Τίμων αύτοΰ καθήψατο είπών · s σύν τοις ύπάρχουσιν ά είλήφαμεν αύτοϋ ·
οϋδ*άρ' 'Αριστοτέλους είκαιοσύνηςάλεγεινης. είναι δέ καί Άμβρακίδα έλευθέραν, και δούναι
Καί ούτος μέν ό βίος τού φιλοσόφου, ημείς δέ αύτή όταν ή παις έκδοθή, πεντακόσιας δραχμάς
καί διαθήκαις αύτοϋ περιετύχομεν, ούτω πως καί τήν παιδίσκην ην εχει-
έχούσαις · δούναι δέ καί Θαλή πρός τή παιδίσκη ή ν έχει,
Έσται μέν εύ· έάν δέ τι συμβαίνη, τάδε διέθετο ίο τή ώνηθείση (νεωστί), χιλίας δραχμάς καί παιδί-
'Αριστοτέλης. σκην
Έιτίτροπον μέν είναι πάντων καί διά παντός 15 καί Σίμφ χωρίς του πρότερον άργυρίου
Άντίπατρον 12 εως δ' αν Νικάνωρ καταλάβη, αύτω είς παϊδ' άλλον (δοθέντος) ή παϊδα πρίασθαι
έπιμελεΐσθαι 'Αριστομένην, Τίμαρχον, Ίππαρχον, ή άργύριον έπιδούναι.
Διοτέλη ν, Θεόφραστον, έάν βούληται καί ένδέχηται is Τάχωνα δ ' έλεύθερον είναι, όταν ή παις
αύτω, των τε παιδίων καί Έριτυλλίδος καί των έκδοθή, καί Φίλωνα καί 'Ολύμπιον καί τό παιδίον
καταλελειμμένων. αύτοϋ·
Καί όταν ώρα ή τη παιδί, έκδόσθαι αύτήν μή πωλεΐν δέ τών παίδων μηδένα τών έμέ
Νικάνορι· έάν δέ τη παιδί συμβή τι (δ μη γένοιτο θεραπευόντων, άλλά χρήσθαι αύτοϊς· όταν δ ' έν
ούδέ εσται) πρό του γήμασθαι ή έπειδάν γήμηται, 20 ήλικία γένωνται, έλευθέρους άφεΐναι κατ' άξίαν.
μήπω παιδιών όντων, Νικάνωρ κύριος έστω καί Έπιμελεΐσθαι δέ καί τών έκδεδομένων είκόνων
περί του παιδίου καί περί των άλλων διοικεϊν παρά Γρυλίωνα, όπως έπιτελεσθεϊσαι άνατεθώσιν,
άξίως καί αύτοϋ καί ημών. έπιμελείσθω δέ Νικάνωρ ή τε Νικάνορος καί ή Προξένου, ην διενοούμην
καί της παιδός καί του παιδός Νικομάχου, όπως έκδούναι, καί ή της μητρός της Νικάνορος. καί τήν
αν άξιοι τά περί αύτών, ώς καί πατήρ ών καί 25 Άριμνήστου τήν πεποιημένην άναθεϊναι, όπως
άδελφός. μνημεΐον αύτοϋ ή, έπειδή άπαις έτελεύτησε·
Έάν δέ τι πρότερον συμβή Νικάνορι (ό μή 16 καί <τήν) της μητρός της ήμετέρας τή
γένοιτο) ή πρό τού λαβείν τήν παϊδα ή έπειδάν Δήμητρι άναθεϊναι είς Νεμέαν ή όπου &ν δοκή·
λάβη, μήπω παιδίων όντων, έάν μέν τι έκεΐνος "Οπου δ ' αν ποιώνται τήν ταφή ν, ένταϋθακαΐ
τάξη, ταύτα κύρια Ιστω. 30 τά Πυθιάδος όστα άνελόντας θεΐναι, ώσπερ αύτή
13 Έάν δέ βούληται Θεόφραστος είναι μετά προσέταξεν ·
της παιδός, καθάπερ προς Νικάνορα· εΐ δέ μή, Άναθεϊναι δέ καί Νικάνορα σωθέντα (ήνεύχήν
τούς έπιτρόπους βουλευομένους μετ' 'Αντιπάτρου ύπέρ αύτοϋ ηύξάμην) ζώα λίθινα τετραπήχη Διί
καί περί της παιδός καί περί του παιδίου διοικεϊν Σωτήρι καί 'Αθηνφ Σωτείρς* έν Σταγείροις.
όπως αν αύτοΐς δοκή άριστα είναι. 35 Τούτον ίσχουσιν αύτφ αί διαθήκαι τόν τρόπον.
Έπιμελεΐσθαι δέ τούς έπιτρόπους καί Νικάνορα
μνησθέντας έμού καί Έρπυλλίδος, ότι σπουδαία Λέγεται δέ καί λοπάδας αύτοϋ πλείστας εύ-
περί έμέ έγένετο, τών τε άλλων καί έάν βούληται ρήσθαι· καί Λύκωνα λέγειν ώς έν πυέλω θερμοϋ
άνδρα λαμβάνειν, όπως μή άναξίως ήμών δοθή. έλαίου λούοιτο καί τούλαιον διοπτωλοΐτο. ένιοι δέ
δούναι δ ' αύτη πρός τοις πρότερον δεδομένοις καί 40 καί άσκίον θερμοϋ έλαίου έπιτιθέναι αύτόν τω
άργυρίου τάλαντο ν έκ τών καταλελειμμένων καί στομάχω φασί· καί όπότε κοιμώτο, σφαϊραν
Θεραπαίνας τρεις (ας) αν βούληται, καί τήν παι- χαλκήν βάλλεσθαι αύτω είς καιρίαν λεκάνης ύπο-
δίσκην ην έχει καί παΐδα τόν ΠυρραΤον. 14 καί κειμένης, ϊν' έκπεσούσης της σφαίρας είς τήν λεκά-
έάν μέν έν Χαλκίδι βούληται οίκεϊν, τόν ξενώνα νην ύπό τοϋ ψόφου έξέγροιτο.
τόν πρός τω κήπω· έάν δέ έν Σταγείροις, τήν 45 17 'Αναφέρεται δ' είς αύτόν καί άποφθέγματα
πατρφαν οΐκίαν όποτέραν δ ' αν τούτων βούλη- κάλλιστα ταυτί. 1. έρωτηθείς τί περιγίνεται
ται, κατασκευάσαι τούς έπιτρόπους σκεύεσιν οίς κέρδος τοϊς ψευδομένοις, Όταν, εφη, λέγωσιν
22 Diogenes Laertius, librorum Aristot. index

άλήθειαν, μή πιστεύεσθαι. 2. όυειδιζόμενός π ο τ ε οί μαθηταί, έφη, 'Εάν τούς προέχοντας διώκοντες


ότι ττονηρω άνθρώπω έλεημοσύνην εδωκεν, Ού τούς ύστεροϋντας μή άναμένωσι. 21. πρός τόν
τόν τρόπον, είπεν, άλλά τον άνθρωπον ήλέησα. είπόντα άδολέσχην, έπειδή πολλά αύτοΰ κατ-
3. συνεχές είώθει λέγειν πρός τε τους φίλους καί ή ντλησε, Μήτι σου κατεφλυάρησα; — Μά Δ ί ' ,
τους φοιτώντας α ΰ τ ώ , ενθ' αν καί όπου διατριβών s είπεν, ού γ ά ρ σοι προσεΐχον. 2 1 22. πρός τόν
Ιτυχεν, ώς ή μένόρασιςάπό του περιέχοντος [αέρος] αίτιασάμενον ώς εϊη μή ά γ α θ ώ ερανον δεδωκώς
λαμβάνει τ ο φως, ή δέ ψυχή από τ ω ν μαθημάτων. (φέρεται γ ά ρ καί ούτως) Ού τ ώ άνθρώπω, φησίν,
4. πολλάκις δέ καί άποτεινόμενος τούς 'Αθηναίους έδωκα, άλλά τ ω άνθρωπίυω. 23. έρωτηθεϊς π ώ ς
έφασκεν εΰρηκέναι πυρούς καί νόμους, άλλά πυροϊς άν τοις φίλοις προσφεροίμεθα, έφη, '6ύς αν εύξαί-
μέν χρήσθαι, νόμοις δέ μή. 18 5. της παιδείας ιο μεθα αύτούς ήμίν προσφέρεσθαι. 24. τήν δικαιο-
έφη τάς μέν ρίζας είναι πικράς, τον δέ καρπόν σύνην εφη άρετήν ψυχής διανεμητικήν τ ο υ κ α τ '
γλυκύν. 6. έρωτηθείς τί γηράσκει ταχύ, Χάρις, άξίαν. 25. κάλλιστον έφόδιον τ ώ γ ή ρ α τήν παι-
εφη. 7. έρωτηθείς τί έστιν έλπίς, 'Εγρηγορότος, δείαν ελεγε. 26. φησί δέ Φαβωρΐνος έν τ ω δευτέρω
είπεν, ένύπνιον. 8. Διογένους ί σ χ ά δ ' α ύ τ ω δίδον- τ ώ ν 'Απομνημονευμάτων ώς έκάστοτε λέγοι, ΤΩι
τος νοήσας ότι εί μή λάβοι, χρείαν εϊη μεμελετηκώς, is ( π ο λ λ ο ί ) φίλοι, ούδείς φίλος, άλλά καί έν τ ώ
λαβών εφη Διογένη ν μετά της χρείας και την 'Ηθικών έβδόμω έστί. καί ταΟτα μέν εις αύτόν
ίσχάδα άπολωλεκέναι· πάλιν τε δίδοντος λαβών άναφέρεται.
καί μετεωρίσας ώς τ ά παιδία είπών τε Μέγας
Διογένης, άπέδωκεν αυτω. 9. τριών εφη δεΐν Συνέγραψε δέ παμπλεΐστα βιβλία & άκόλουθον
παιδεία, φύσεως, μαθήσεως, ασκήσεως. 10. άκού- 2ο ήγησάμην ύπογράψαι διά τήν περί πάντας λόγους
σας υ π ό τίνος λοιδορείσθαι, Α π ό ν τ α με, εφη, καί τάνδρός άρετήν.
μαστιγούτω. 11. τ ό κάλλος παντός ελεγεν έπι-
στολίου συστατικώτερον. 19 (οί δέ ο ύ τ ω μέν 1 Περί δικαιοσύνης αβγδ (Η. 1; Α. 4)
Διογένην φα'σίν όρίσασθαι, αύτόν δέ ( . . . ) δώρον 2 Περί π ο ι η τ ώ ν α β γ (Η. 2; Α. 7)
είπεϊν εύμορφίας· Σωκράτη ν δέ όλιγοχρόνιον τυρ- 25 3 Περί φιλοσοφίας αβγ (Η. 3 * ; Α. 1 b )
αννίδα - Πλάτωνα προτέρημα φύσεως· Θεόφραστον 4 Πολιτικού αβ (Η. 4 * ; Α . — )
σ ι ω π ώ σ α ν άττάτην Θεόκριτονέλεφαντίνην ζημίαν· 5 Περί ρητορικής ή Γρύλος α (Η. 5 * ; Α. 3 * ? )
Καρνεάδηνάδορυφόρητονβασιλείαν). 12. έρωτη- 6 Νήρινθος δ (Η. 6; Α . — )
θείς τίνι διαφέρουσιν οΐ πεπαιδευμένοι τ ω ν άπαι- 7 Σοφιστής α (Η. 8; Α 2)
δεύτων, "Οσω, είπεν, οί ζώντες τ ώ ν τεθνεώτων. so 8 Μενέξενος δ (Η. 1 0 ; Α . — )
13. τήν παιδείαν ελεγεν έν μέν ταϊς εύτυχίαις 9 'Ερωτικός δ (Η. 12; Α. 1 4 * )
είναι κόσμον, έν δέ ταϊς άτυχίαις καταφυγήν. 10 Συμπόσιον δ ( Η . — ; Α . — )
14. τ ώ ν γονέων τους παιδεύσαντας έντιμοτέρους 11 Περί πλούτου δ (Η. 7; Α . — )
είναι [τών μόνον γεννησάντων] · τούς μέν γάρ τ ό 12 Προτρεπτικός δ (Η. 14; Α. l a * )
ζην, τούς δέ τ ό καλώς ζην παρασχέσθαι. 15. πρός 35 13 Περί ψυχής δ (Η. 13; Α . — )
τόν καυχώμενον ώς ά π ό μεγάλης πόλεως εϊη, 14 Περί εύχής δ (Η. 9 * ; Α . — )
Ου τοΰτο, εφη, δεϊ σκοπεί ν, ά λ λ ' όστις μεγάλης 15 Περί εύγενείας δ (Η. 11; Α. 6 * )
πατρίδος άξιός έστιν. 2 0 16. έρωτηθείς τί έστι 16 Περί ήδονής δ (Η. 15; Α. 1 7 Α * )
φίλος, έφη, Μία ψυχή δύο σώμασιν ένοικοϋσα. 17 'Αλέξανδρος ή ύπέρ οπτοίκων δ (Η. 22*,
17. τ ώ ν άνθρώπων έλεγε τούς μέν ο ύ τ ω φείδεσθαι 40 Α. )

ώς άεί ζησομένους, τούς δ ' ούτως άναλίσκειν ώς 18 Περί βασιλείας δ (Η. 1 6 ; Α. 8 * )


αύτίκα τεθνηξομένους. 18. προς τόν πυθόμενον 19 Περί παιδείας δ (Η. 1 8 * ; Α. 5 * )
διά τί τοις καλοΐς πολύν χρόνον όμιλουμεν, ΤυφλοΟ, 20 Περί τάγαθοϋ α β γ (Η. 2 0 * ; Α. 9 * )
έφη, τ ό έρώτημα. 19. ερωτηθείς τί π ο τ ' α υ τ ω 21 Τ ά έκ τ ώ ν Νόμων Πλάτωνος α β γ (Η. 2 3 * ;
περιγέγονεν έκ φιλοσοφίας, έφη, Τό άνεπιτάκτως 45 Α. 1 8 * ? )
ποιεϊν à [τίνες] (οί άλλοι) διά τόν άπό τ ώ ν νόμων φό- 22 Τ ά έκ τής Πολιτείας αβ ( Η . — ; Α. 16)
βονποιοϋσιν. 20. έρωτηθείς π ώ ς άν προκόπτοιεν 23 Οικονομικός δ (Η. 1 7 ; Α . — )
Diogenes Laertius, librorum Aristot. index 23

24 Περί φιλίας δ (Η. 24*; Α. 28*) 64 Μαθηματικόν δ (Η. 53*; Α.—)


25 Περί τ ο υ ττάσχειν ή πεπονθέναι δ (Η. 26*; 65 'Ορισμοί ι γ (Η. 61; Α. 67*)
Α.-) 66 'Επιχειρημάτων αβ (Η. 62; Α. 61* ?, 96* ?)
26 Περί έπιστημών α (Η. 25; Α.—) 67 Περί ήδονής δ (Η. - ; Α . - )
27 Περί εριστικών αβ (Η. 27*; Α.—) s 68 Προτάσεις δ (Η.— ; Α.—)
28 Λύσεις έριστικαί δ (Η. 29; Α.—) 69 Περί έκουσίου δ (Η. 58*; Α.—)
29 Διαιρέσεις σοφιστικοί δ (Η. 31*; Α.—) 70 Περί κάλου δ (Η. 63*; Α.—)
30 Περί εναντίων α (Η. 32; Α.—) 71 Θέσεις έπιχειρητικαί κε (Η. 65; Α. 63* ?)
31 Περί ειδών και γενών (Η. 28*; Α. 15*) 72 Θέσεις έρωτικαί δ (Η. 66; Α. 64*)'
32 Περί Ιδίων δ (Η.—; Α.—) ίο 73 Θέσεις φιλικαί β (Η. 67; Α.—)
33 Υπομνήματα έπιχειρητικά γ (Η. 33; Α.—) 74 Θέσεις περί ψυχής δ (Η. 68* ; Α.—)
34 Προτάσεις περί αρετής αβ (Η. 34; Α.—) 75 Πολιτικά β (Η. 69*; Α.—)
35 'Ενστάσεις δ (Η. 36*; Α. 62*) 76 Πολιτικής ακροάσεως ώς ή Θεοφράστου
36 Περί τ ώ ν π ο σ α χ ώ ς λεγομένων ή ( τ ω ν ) κατά αβγδεςζη (Η. 70*; Α. 37*)
πρόσθεσιν δ (Η. 37*; Α.—) is 77 Περί δικαίων αβ (Η. 64; Α. 12*)
37 Περί π α θ ώ ν ( ή περί) οργής δ (Η. 30*; Α.—) 78 Τεχνών σ υ ν α γ ω γ ή αβ (Η. 71*; Α. 27*)
38 'Ηθικών αβγδε (Η. 39*; Α.—) 79 Τέχνης ρητορικής αβ (Η. 72*; Α. 39*)
39 Περί στοιχείων α β γ (Η. 35; Α. 24) 80 Τέχνη δ (Η. 73*; Α.—)
40 Υ π έ ρ επιστήμης δ (Η.—; Α.—) 81 "Αλλη τέχνη αβ (Η.—; Α.—)
41 Περί άρχής δ (Η. 21*; Α.—) 2ο 82 Μεθοδικόν α (Η.—; Α.—)
42 Διαιρέσεις ιζ (Η. 41; Α. 58* ?) 83 Τέχνης τής Θεοδέκτου σ υ ν α γ ω γ ή ς δ (Η. 74* ;
43 Διαιρετικών δ (Η. 42; Α.—) Α.-)
44 (Περί) ερωτήσεως καί άποκρίσεως αβ (Η. 84 Πραγματεία τέχνης ποιητικής αβ (Η. 75*;
43*; Α.—) Α. 38*)
45 Περί κινήσεως δ (Η. 40; Α. 19*) 25 85 'Ενθυμήματα Ρητορικά δ (Η. 76; Α.—)
46 Προτάσεις δ (Η. 38; Α. 91* ? 92* ?) 86 Περί μεγέθους δ (Η. 77*; Α.—)
47 Προτάσεις έριστικαί δ (Η. 44; Α.—) 87 'Ενθυμημάτων διαιρέσεις δ (Η. 78*; Α.—)
48 Συλλογισμοί δ (Η. 19; Α.—) 88 Περί λέξεως αβ (Η. 79*; Α.—)
49 Προτέρων άναλυτικών αβγδεςζηθ (Η. 46; 89 Περί συμβουλίας δ (Η. 80* ; Α.—)
Α. ) 30 90 Συναγωγής αβ (Η.—; Α.—)
50 'Αναλυτικών υστέρων μεγάλων αβ (Η. 47*; 91 Περί φύσεως α β γ (Η. 81*; Α.—)
Α.-) 92 Φ υ σ ι κ ό ν δ (Η. 82*; Α.—)
51 Περί προβλημάτων δ (Η. 48*; Α. 23*) 93 Περί τής Άρχυτείου φιλοσοφίας α β γ (Η.
52 Μεθοδικά αβγδεςζη (Η. 49*; Α.—) 8 3 * ; Α . 10*)
53 Περί τ ο υ βελτίονος δ (Η. 50; Α.—) 35 94 Περί τής Σπευσίππου καί Ξενοκράτους δ
54 Περί της Ιδέας δ (Η. 45; Α.—) (Η. 84; Α.—)
55 "Οροι π ρ ο τ ώ ν τοπικών δ (Η. 51*; Α. 69) 95 Τά έκ τ ο υ Τιμαίου καί τ ώ ν Ά ρ χ υ τ ε ί ω ν δ
56 (Τοπικών α)βγδεςζ (Η. 52; Α. 31*) (Η. 85*; Α.—)
57 Συλλογισμών αβ (Η. 54; Α.—) 96 Πρός τ ά Μέλισσου δ (Η. 86; Α.—)
58 Συλλογιστικόν καί όροι δ (Η. 55* ; Α.— 4ο 97 Πρός τ ά Άλκμαίωνος δ (Η. 87; Α.—)
59 Περί του αίρετοϋ καί τοϋ συμβεβηκότος α 98 Πρός τούς Πυθαγορείους δ (Η.— ; Α.—)
(Η. 56*; Α.—) 99 Πρός τ ά Γοργίου δ (Η. 89*; Α.—)
60 Τά π ρ ο τ ώ ν τ ό π ω ν δ (Η. 57; Α.—) 100 Πρός τ ά Ξενοφάνους δ (Η.—; Α.—)
61 Τοπικών προς τους όρους αβ (Η. 59*; Α. 101 Πρός τ ά Ζήνωνος δ (Η.—; Α.—)
70*) 45 102 Περί τ ώ ν Πυθαγορείων δ (Η. 88; Α. 21*?)
62 Πάθη δ (Η. 60; Α.—) 103 Περί ζ φ ω ν αβγδεςζηθ (Η. 91; Α.—)
63 Διαιρετικόν δ (Η.—; Α.—) 104 'Ανατομών αβγδεςζη (Η. 93*; Α.—)
24 Diogenes Laertius, libroram Aristot. index

105 'Εκλογή ανατομών α (Η. 9 4 * ; Α . — ) 145 Έπιστολαί


106 Υ π έ ρ των συνθέτων ζώων δ (Η. 92* ; Α.—) 1. Προς Φίλιππο ν
107 Υ π έ ρ των μυθολογουμένων ζώων α (Η. 95* ; 2. Σηλυμβρίων έπιστολαί
Α.-) 3. Προς Άλέξανδρον έπιστολαί δ
108 Υ π έ ρ του μή γεννδν α (Η. 90* ; Α.—) s 4. Προς Άντίπατρον θ
109 Περί φυτών αβ (Η. 96; Α. 54) 5. Προς Μέντορα δ
110 Φυσιογνωμονικόν α (Η. 9 7 * ; Α.—) 6. Προς Άρίστωνα δ
111 'Ιατρικά β (Η. 9 8 * ; 105*) 7. Προς 'Ολυμπιάδα δ
112 Περί μονάδος δ (Η. 100; Α.—) 8. Προς 'Ηφαιστίωνα δ
26 113 Σημεία χειμώνων α (Η. 99; Α.—) ίο 9. Προς Θεμισταγόραν δ
114 Άστρονομικόν α (Η. 101; Α.—) 10. Προς Φιλόξενον δ
115 'Οπτικόν α (Η. 103; Α.—) 11. Προς Δημόκριτον δ (Nr. 3 — 1 1 : Η.
116 Περί κινήσεως δ (Η. 102; Α.—) 1 3 7 * ; Α . 103*)
117 Περί μουσικής δ (Η. 104; Α.—) 146 "Επη ών άρχή· 'Αγνέ θεών πρέσβισθ'
118 Μνημονικόν δ (Η. 109; Α.—) is έκατηβόλε (Η. 138; Α. - )
119 Άπορημάτων 'Ομηρικών αβγδες (Η. 106; 147 'Ελεγεία ών άρχή· Καλλιτέκνου μητρός
Α. 104*) θύγατερ (Η. 139; Α . - )
120 Ποιητικά δ (Η. 1 0 8 * ; Α.—)
121 Φυσικών κατά στοιχείον λη (Η. 110; Α.—) Γίνονται αϊ πδσαι μυριάδες στίχων τέτταρες
122 ΈπιτεΘεαμένων προβλημάτων αβ (Η. 1 1 2 * ; 2ο καί τετταράκοντα προς τοϊς πεντακισχιλίοις και
Α.-) διακοσίοις έβδομήκοντα.
123 'Εγκυκλίων αβ (Η. 113; Α. 77* ?) Καί τοσαΰτα μέν αύτω πεπραγμάτευται βιβλία.
124 Μηχανικόν δ (Η. 114; Α. 20* ?)
125 Προβλήματα έκ τών Δημοκρίτου αβ (Η. 28 Βούλεται δ ' έν αύτοϊς τάδε ·
116*; Α.—) 25 Διττόν είναι τον κατά φιλοσοφίαν λόγον, τόν
126 Περί τής λίθου δ (Η. 117; Α.—) μέν πρακτικόν, τόν δέ θεωρητικόν· καί του πρα-
127 Παραβολαί δ (Η. 118; Α.—) κτικού τόν τε ήθικόν καί πολιτικόν, οΟ τ ά τε περί
128 "Ατακτα ιβ (Η. 1 1 9 * ; Α.—) πόλιν καί τ ά περί οίκον ϋπογεγράφθαι· του δέ
129 Έξητασμένα κατά γένος ιδ (Η. 121; Α.—) θεωρητικού τόν τε φυσικόν ( κ α ί . . . ) καί λογικό ν, ού
130 Δικαιώματα δ (Η. 1 2 0 * ; Α.—) so τ ό λογικό ν οϋχ ώς (όλου) μέρος, άλλ' ώς όργανον
131 'Ολύμπιονϊκαι δ (Η. 122; Α.—) προσηκριβωμένον. καί τούτου διττούς ύποθέμενος
132 ΠυΘιονϊκαι δ (Η. 1 2 3 * ; Α.—) σκοπούς τ ό τ ε πιθανόν καί τ ό άληθές διεσάφησε. δύο
133 (Περί)μουσικής δ (Η. 124; Α.—) δέ προς έκάτερον δυνάμεσιν έχρήσατο, διαλεκτική
134 Πυθικός δ (Η.—; Α.—) μέν καί ρητορική πρός τ ό πιθανόν, αναλυτική δέ
135 Πυθιονικών έλεγχοι δ (Η.—; Α.—) 35 καί φιλοσοφία προς τ ό άληθές· ουδέν υπολειπό-
136 Νϊκαι Διονυσιακοί δ (Η. 1 2 6 * ; Α.—) μενος ούτε τών πρός εύρεσιν, ούτε τών πρός
137 Περί τραγωδιών δ (Η. 128; Α . — ) κρίσιν, ούτε μήν τών πρός χρήσιν. 29 πρός μέν
138 Διδασκαλίαι δ (Η. 129; Α.—) ούν τήν εύρεσιν τ ά τε Τοπικά καί Μεθοδικά
139 Παροιμίαι δ (Η. 1 2 7 * ; Α.—) παρέδωκε (καί) Προτάσεων πλήθος, έξ ών πρός
140 Νόμος συστατικός δ (Η. 130* ; Α.—) 4ο τ ά προβλήματα πιθανών έπιχειρημάτων οΐόν τε
141 Νομ<ίμ>ων αβγδ (Η. 131; Α.—) εύπορεΐν· πρός δέ τήν κρίσιν τ ά 'Αναλυτικά πρό-
142 Κατηγοριών δ (Η. 132; Α. 29) τερα καί ύστερα· δια μέν ούν τ ώ ν προτέρων τ ά
143 Περί έρμηνείας δ (Η. 1 3 3 * ; Α. 3 0 * ) λήμματα κρίνεται, δια δέ τών ύστέρων ή συναγωγή
27 144 Πολιτεΐαι πόλεων δυοϊν δέουσαι ρξ, κ α τ ' εξετάζεται· πρός δέ τήν χρήσιν τ ά τε'Αγωνιστικά
ιδίαν δημοκρατικοί (καί) όλιγαρχικαί καί 45 καί τ ά περί έρωτήσεως 'Εριστικά τε καί ( π ε ρ ί )
αριστοκρατικοί καί τυραννικαί (Η. 135* ; Σοφιστικών έλεγχων τε καί συλλογισμών [καί τών]
Α. 93*) ομοίων τούτοις.
Diogenes Laertius 25

Κριτήριον δέ της άληθείας τών μέυ κατά φαντα- άλλοίαυ δ ' αύτοΟ τ ή ν κίνησιν είναι· κυκλοφορητι-
σίαυ ένεργημάτωυ τ ή υ αϊσθησιυ άπεφήυατο· τ ω ν κήν γάρ.
δέ ηθικών, των ( τ ε ) περί ττόλιν καΐ περί οίκου καί Καί τ ή ν ψ υ χ ή ν δ ' άσώματον, έντελέχειαν ουσαν
περί νόμους, ( τ ή ν φρόνησιν, των δέ θεωρητικών τήυ π ρ ώ τ η υ σώματος [γάρ] φυσικού καί όργανι-
. . . . ) τόν νουν. 5 κοϋ δυνάμει ζωήν έχοντος· 33 λέγει δέ τ ή ν
30 Τέλος δέ εν έξέθετο χρήσιν αρετής έν β ί ω έντελέχειαυ, ής έστιυ είδός τι ά σ ώ μ α τ ο ν δ ι τ τ ή δ '
τελείω. εφη δέ <καί> τ ή ν ευδαιμονίαν συμπλήρωμα εκ έστίν αύτη κατ* α υ τ ό ν ή μέν κατά δύναμιν, ώς έυ
τριών αγαθών είναι - τών περί ψ υ χ ή ν, δ δή καί τ ω κηρω ό 'Ερμής έπιτηδειότητα Ιχοντι έπιδέξα-
π ρ ώ τ α τ ή δυνάμει καλεί · έκ δευτέρων δέ τ ώ ν περί σθαι τούς χαρακτήρας, καί ό έυ τ ώ χαλκώ άυδριάς ·
σώμα, υγιείας καί Ισχύος καί κάλλους καί τών ίο καθ' έξιυ δέ ά γ ε τ α ι έντελέχεια ή του συντετε-
παραπλήσιων- τών δέ εκτός, πλούτου καί ευ- λεσμένου Έρμου ή άνδριάντος. σώματος δέ φυ-
γενείας και δόξης καί τών ομοίων. σικού, έπεί τών σωμάτωυ τά μέυ έστι χειρόκμη-
Τήν τε άρετήν μή είναι αυτάρκη προς ευδαιμο- τα, ώς τά ύπό τεχυιτώυ γιυόμενα, οίον πύργος,
νίαν. προσδεΐσθαι γαρ τών τε περί σώμα καί' τ ώ ν πλοίο ν τά δέ ύπό φύσεως, ώς φυτά καί τά τών
έκτος άγαθών, ( ώ ς ) κακοδαιμονήσοντος τ ο υ σοφού is ζ ώ ω ν όργανικοΟ δ ' είπε, τουτέστι πρός τ ι κατε-
καν εν πόνοις ή καν έν πενία καί τοις όμοίοις. τ ή ν σκευασμένου, ώς ή όρασις προς τ ο όραν καί ή
μέντοι κακίαν αύτάρκη προς κακοδαιμονίαν, κάν άκοή πρός τό άκούειν δυνάμει δέ ζωήν έχοντος,
δτι μάλιστα π α ρ ή αύτη τ ά έκτός άγαθά καί τ ά οίον έν α ύ τ φ ( . . .)· 34 τό δυνάμει δέ διττόν, ή
περί σώμα. καθ' έξιν ή κατ' ένέργειαν. κ α τ ' ένέργειαν μέν
3 1 τάς τ ' άρετάς εφη μή άντακολουθεΐν· ένδέ- 20 ώς ό έγρηγορώς λέγεται ψ υ χ ή ν ε χ ε ι ν καθ' έξιν
χεσθαι γάρ φρόνιμόν τινα καί όμοίως δίκαιον όντα δ ' ώς ό καθεύδων· ϊ ν ' ούν καί ούτος ύ π ο π ί π τ η , τό
άκόλαστον καί άκρατη είναι. δυνάμει προσέθηκε.
"Εφη δέ τόν σοφόν μή είναι μέν άπαθη, μετριο- Πολλά δέ καί άλλα περί πολλών άπεφήυατο,
παθή δέ. όπερ μακρόυ αν είη καταριθμεΐσθαι. τοις γάρ δλοις
Τήν τε φιλίαν ώρίζετο Ισότητα εύνοίας άντί- 25 φιλοπονώτατος έγένετο καί εύρετικώτατος, ώς
στροφον. ταύτης δέ τ ή ν μέν είναι συγγενικήν, τήν δήλον έκ τ ώ ν προγεγραμμένων συγγραμμάτων,
δ ' ερωτικήν, τ ή ν δέ ξενικήν. είναι δέ καί τόν έρωτα ά τόν άριθμόν έγγύς ήκει (των) τετρακοσίων, τ ά
μή μόνον συνουσίας, άλλα καί φιλ[οσοφ]ίας. καί όσα γε άναμφίλεκτα· πολλά γ ά ρ καί άλλα είς
έρασθήσεσθαι δέ τόν σοφόν καί πολιτεύσεσθαι, αυτόν άναφέρεται σ υ γ γ ρ ά μ μ α τ ' αύτοϋ καί άπο-
γαμήσει ν γε μήν καί βασιλει συμβιώσειν. 30 φθέγματα, άγράφου φωνής εύστοχήματα.
βίων τε τριών όντων, θεωρητικού, πρακτικού, 35 Γεγόνασι δ ' Άριστοτέλεις όκτώ· πρώτος
ηδονικοί), τόν θεωρητικών προέκρινεν. αυτός ούτος· δεύτερος ό πολιτευσάμενος Άθήυη-
εύχρηστα δέ καί τά έγκύκλια μαθήματα προς σιυ· ού καί δικαυικοί φέρονται λόγοι χαρίεντες·
άρετής άνάληψιν. τρίτος περί Ίλιάδος πεπραγματευμένος · τέταρτος
32 "Εν τε τοΤς φυσικοΐς αΐτιολογώτατος παρά 35 Σικελιώτης ρήτωρ, πρός τόν ' Ισοκράτους Πανηγυ-
πάντας έγένετο, ώστε καί περί τών έλαχίστων ρικόν άντιγεγραφώς · πέμπτος ό έπικληθείς ΜΟΘος,
τάς αΐτίας άποδιδόναι· διόπερ καί ούκ όλίγα Αίσχίνου του Σωκρατικού γνώριμος· έκτος Κυρη-
βιβλία συνέγραψε φυσικών ύπομνημάτων. ναΐος, γεγραφώς περί ποιητικής· έβδομος παιδο-
Τόν δέ θεόν άσώματον άπέφαινε, καθά και ό τρίβης, ού μέμνηται Άριστόξενος έυ τ ώ Πλάτωυος
Πλάτων· διατείνειν δ ' αύτοΟ τ ή ν πρόνοιαν μέχρι 40 β ί ω · όγδοος γραμματικός άσημος, ού φέρεται
τώυ ούραυίωυ καί είναι άκίνητον αυτόν · τ ά δ ' έπί- τέχυη περί πλεουασμοϋ.
γεια κατά τ ή υ προς ταΟτα συμπάθειαυ οίκουο- Του δή Σταγειρίτου γεγόνασι μέν πολλοί
μεΐσθαι. είυαι δέ παρά τ ά τέτταρα στοιχεία καί γνώριμοι, διαφέρων δέ μάλιστα Θεόφραστος, περί
άλλο πέμπτου, έξ ού τ ά αιθέρια συυεστάυαι· ού λεκτέον.
26 Vita Hesychii, librorum Aristot. index

2. VITA H E S Y C H I I (VITA MENAGIANA) 10. Μενέξενος δ (D. 8; Α.—)


11. Περί εύγενείας ä (D. 15; Α. 6*)
Codices : 12. 'Ερωτικός ä (D. 9; Α. 14*)
A = Ambrosianus 490 s. I X 13. Περί ψυχής ä (D. 13; Α.—)
Β = Brixianus A VI 13 s. X I — X I I s 14. Προτρεπτικόν ä (D. 12; Α. l a )
Ρ = Palatinus Graecus 124 s. XV 15. Περί ήδονής ά (D. 16; Α. 17Α*)
M = Parisinus suppl. Graecus 557 s. XVI
16. Περί βασιλείας α (D. 18; Α. 8*)
17. ΟΙκονομικόν α (D. 23; Α.—)
1. 'Αριστοτέλης υίός Νικομάχου καί Φαιστιά- 18. Περί παιδείας ή παιδευτικόν ά (D. 19* ; Α. 5*)
δος· ò 5έ Νικόμαχος Ιατρός ήν τοΰ των Άσκληπιά- ίο 19. Συλλογισμών ä (D. 48; Α.—)
δων γένους, άττό Νικομάχου τοΰ Μαχάονος· έκ 20. Περί τοϋ άγαθοϋ α (D. 20* ; Α. 9*)
Σταγείρων, πόλεως της Θράκης, φιλόσοφος, μαθη- 21. Περί άρχων ή <περΙ> φύσεως ά (D. 41*; Α.—)
τής Πλάτωνος, τραυλός τήν φωνήν. 2. και 22. 'Αλέξανδρος ή ύπέρ άποικιών α (D. 17*;
άδελφούς μεν εσχεν Άρίμνηστον καί Άριμνήστην, Α.-)
θυγατέρα δέ darò Πυθιάδος, της θυγατρός ' Ερμίου is 23. Τά έκ των νόμων Πλάτωνος β (D. 21*; Α.
του ευνούχου, δς καί θλιβίας ών αυτήν εσπειρε. 18*?)
3. Υημαμένη δέ τρισιν ή 'Αριστοτέλους θυΥάτηρ 24. Περί φιλίας γ (D. 24*; Α. 28)
τεκνώσασα προετελεύτησεν Αριστοτέλους του 25. Περί έπιστημών α (D. 26; Α.—)
•πατρός. 4. είχε δε καί uiòv Νικόμαχον έξ Έρ- 26. Περί τοϋ πάσχειν ή πεπονθέναι (D. 25*;
πυλλίδος παλλακής, ή ν μετά Πυθιάδα π α ρ ' ' Ερ- 20 Α.—)
μίου του εύνούχου, δστις ήν άρχων Άταρνέως 27. Περί έριστικών λόγων β (D. 27*; Α.—)
(χώρα δέ αύτη Τρωάδος) Εύβούλου δέ τοϋ Βιθυ- 28. Περί ειδών α (D. 31*; Α. 15*)
νού δούλος γεγονώς, ελαβε · καί αύτοϋ Έρμίου 29. Λύσεις έριστικαί δ (D. 28; Α.—)
παιδικά γενομένου 'Αριστοτέλους. 5. ήρξε δέ ετη 30. Περί πάθους <ήπερί> όργής α (D. 37*; Α.—)
ιγ της Περιπατητικής κληθείσης φιλοσοφίας διά ι ό 25 31. Διαιρέσεις σοφιστικά! α (D. 29*; Α.—)
έν Περιπάτω ήτοι κήπω διδάξαι άναχωρήσαντα 32. Περί εναντίων ä (D. 30; Α.—)
της 'Ακαδημίας έν ή Πλάτων έδίδαξεν. 6. έγεννήθη 33. Υπομνημάτων έπιχειρητικών γ (D. 33;
δ ' έν τ ή ρθ όλυμπιάδι καί άπέθανεν άκόνιτον πιών Α.-)
έν Χαλκίδι, διότι έκαλείτο προς εϋθύνας, έπειδή 34. Προτάσεις περί άρετής β (D. 34; Α. 24a)
εγραψε παιάνα εις Έρμίαν τον ευνούχο ν 7. οί so 35. Περί στοιχείων γ (D. 39; Α. 24a)
δέ φασι νόσω αυτόν τελευτήσαι βιώσαντα ετη ο, 36. 'Ενστάσεις (D. 35*; Α. 62*)
ώς δέ τίνες ξγ. 8. συνέγραψε βιβλία έγγύς υ. 37. Περί τών ποσαχώς λεγομένων ή τών κατά
9. διάδοχοι δ ' αύτοϋ της σχολής κατά τάξιν πρό(σ)θεσιν α (D. 36*; Α.—)
έγένοντο οίδε · Θεόφραστος, Στράτων, Πραξιτέλης, 38. Προτάσεων α (D. 46; Α. 91*? 92*?)
Λύκων, 'Αρίστων, Λυκίσκος, Πραξιφάνης, Ιερώ- ss 39. 'Ηθικών κ (D. 38*; Α.—)
νυμος, Πρύτανις, Φορμίων, Κριτόλαος. 10. τά δέ 40. Περί κινήσεως α (D. 45; Α. 19*)
συντάγματα αύτοϋ ταΰτα : 41. Περί διαιρέσεων ιζ (D. 42; Α. 58*?)
42. Διαιρετικών α (D. 43; Α.—)
1. Περί δικαιοσύνης δ (D. 1; Α. 4) 43. Περί έρωτήσεως καί άποκρίσεως α (D. 44*;
2. Περί ποιητών γ (D. 2; Α. 7) 40 Α.—)
3. Περί φιλοσοφίας δ (D. 3*; Α. l b * ) 44. Προτάσεων έριστικών ä (D. 47; Α.—)
4. Πολιτικόν ä (D. 4*; Α.—) 45. Περί ίδέας α (D. 54; Α.—)
5. Περί πολιτικής ή ΓρΟλος γ (D. 5*; Α. 3*?) 46. 'Αναλυτικών προτέρων θ (D. 49; Α.—)
6. Νήρινθος ä (D. 6; A —) 47. 'Αναλυτικών υστέρων β (D. 50*; Α.—)
7. Περί πλούτου ä (D. 11; Α.—) 45 48. Προβλημάτων (D. 51*; Α. 23*)
8. Σοφιστής ci: (D. 7; Α. 2) 49. Μεθοδικά (D. 52*; Α.—)
9. Περί εύχής (D. 14* ; Α.—) 50. Περί τοΰ βελτίονος α (D. 53; Α.—)
Vita Hesychii, libronim Aristot. index 27

51. "Ορων βιβλίο ν δ (D. 55*; Α. 70* ?) 92. Περί τών συνθέτων ζφων δ (D. 106* ; Α.—)
52. Τοπικών ζ (D. 56; Α. 31*) 93. Περί ανατομών ς (D. 104*; Α. 47*)
53. Μαθηματικών α (D. 64* ; Α.—) 94. Έκλογήν τούτων δ (D. 105*; Α.—)
54. Συλλογισμών β (D. 57; Α.—) 95. Περί τών μυθολογουμένων ζώων δ (D. 107*;
55. Συλλογιστικών όρων ä (D. 58*; Α.—) Α.-)
56. Περί αίρετοϋ καί συμβαίνοντος ä (D. 59*; 96. Περί φυτών β (D. 109, Α. 55) .
Α·-) 97. Φυσιογνωμονικά β (D. 110*; Α.—)
57. Τα προ τών τόπων α (D. 60; Α.—) 98. Περί ιατρικής β (D. 111*; Α. 105*)
58. Περί έκουσίου α (D. 69; Α.—) 99. Σημεία χειμώνων δ (D. 113; Α.—)
59. Τοπικών προς τους όρους ς (D. 61*; Α. 70*) ίο 100. Περί μονάδος δ (D. 112, Α.—)
60. Πάθη α (D. 62; Α.—) 101. Άστρονομικόν δ (D. 114; Α.—)
61. Όρισμών βιβλία ιγ (D. 65*; Α. 67*) 102. Περί κινήσεως δ (D. 116; Α.—)
62. 'Επιχειρημάτων β (D. 66; Α. 62*?, 96*?) 103. 'Οπτικόν δ (D. 115; Α.—)
63. Περί κάλλους α (D. 70*; Α.—) 104. Περί μουσικής δ (D. 117; Α.—)
64. Περί δικαίων β (D. 77; Α. 12*) is 105. Πέπλον (D.—; Α.—)
65. Θέσεις έπιχειρητικαΐ έν βιβλίοις κε (D. 71; 106. 'Απορημάτων 'Ομηρικών ς (D. 119; Α.
Α. 63*?) 104*?)
66. Θέσεις έρωτικαΐ εν βιβλίοις δ (D. 72* ; Α. 64*) 107. 'Απορημάτων θείων δ (D.—; Α.—)
67. Θέσεις φιλικαί έν βιβλίοις β (D. 73*; Α.—) 108. Ποιητικόν δ (D. 120*; Α.—)
68. Θέσεις περί ψυχής έν βιβλίω α (D. 74* ; Α.—) 20 109. Μνημονικόν δ (D. 118; Α.—)
69. Θέσεις πολιτικοί β (D. 75*; Α.—) 110. Φυσικών λη κατά στοιχείον (D. 121; Α.—)
70. Πολιτικής άκροάσεως η (D. 76*; Α. 37*) 111. Μεταφυσικά κ (D.—; Α. 55*)
71. Τεχνών συναγωγήν ä (D. 78* ; Α. 27) 112. Προβλημάτων έπιτεθεαμένων (D. 122*; Α.—)
72. Τέχνης ρητορικής γ (D. 79*; Α. 39) 113. 'Εγκυκλίων β (D. 123; Α. 77*?)
73. Τέχνης 5 (D. 80*; Α.—) 25 114. Μηχανικόν δ (D. 124; Α. 20* ?)
74. Τέχνης τής Θεοδέκτου συναγωγήν έν γ (D. 115. Κύκλον περί ποιητών γ (D.—; Α.—)
83*; Α.—) 116. Προβλημάτων Δημοκριτείων β (D. 125*;
75. Τέχνης ποιητικής β (D. 84*; Α. 38) Α.-)
76. 'Ενθυμημάτων Ρητορικών ä (D. 85; Α.—) 117. Περί τής λίθου δ (D. 126; Α.—)
77. Περί μεγέθους (D. 86*; Α.—) so 118. Παραβολών δ (D. 127; Α.—)
78. 'Ενθυμημάτων διαιρέσεις (D. 87*; Α.—) 119. ('Α)διατάκτων ιβ (D. 128*; Α.—)
79. Περί λέξεως καθαρδς α (D. 88*; Α.—) 120. Δικαιωμάτων πόλεων δ (D. 130*; Α.—)
80. Περί συμβουλής α (D. 89*; Α.—) 121. Έξητασμένων κατά γένος ιδ (D. 129; Α.—)
81. Περί φύσεως δ (D. 91*; Α.—) 122. Όλυμπιονίκας βιβλίον δ (D. 131; Α.—)
82. Περί φυσικών δ (D. 92*; Α.—) 35 123. Πυθιονίκας βιβλίον δ, < > έν φ Μέναιχμον
83. Περί τής Άρχύτου φιλοσοφίας γ (D. 93*; ένίκησεν (D. 132* ; Α.—)
Α. 10*) 124. Περί μουσικής δ (D. 133; Α.—)
84. Περί τής Σπευσίππου καί Ξενοκράτους δ 125. 'Ελέγχων σοφιστικών ή περί έριστικών
(D. 94; Α.—) (D.—; Α. 34*)
85. Έκ τών Τιμαίου καί Άρχύτου δ (D. 95*; 40 126. Νικών Διονυσιακών άστικών καί Ληναίων
Α·-) (D. 136*; Α.—)
86. Προς τά Μελίσσου δ (D. 96; Α.—) 127. Παροιμιών δ (D. 139*; Α.—)
87. Πρός τ ά 'Αλκμαίωνος δ (D. 97; Α.—) 128. Περί τραγωδιών δ (D. 137; Α.—)
88. Περί τών Πυθαγορείων δ (D. 102; Α. 21*?) 129. Περί διδασκαλιών δ (D. 138; Α.—)
89. Πρόςτά Γοργίου (D. 99*; Α.—) 45 130. Νόμων συστατικών δ (D. 140*; Α.—)
90. Περί του μή γεννδν δ (D. 108*; Α.—) 131. Νομίμων δ (D. 141; Α.—)
91. Περί ζφων θ (D. 103; Α.—) 132. Κατηγοριών δ (D. 142; Α. 29)
28 Vita Hesychii, librorum Arist. index — Vita Marciana

133. Περί έρμη veías (D. 1 4 3 * ; Α. 30) 169. Πέπλον· περιέχει δέ ίστορίαν σύμμικτον
134. Προτέρων άναλυτικών β ( D . — ; Α. 32) (D._; Α . - )
135. Πολιτείας πόλεων κ α τ ' Ιδίαν δημοκρατικών 170. Περί χρόνου ( D . — ; Α. 9 8 * )
και όλιγαρχικών <κα!) αριστοκρατικών και 171. Περί βασιλείας ( D . — ; Α . — )
τυραννικών ρνη (D. 1 4 4 * ; Α. 9 3 * ) 5 172. Περί παιδείας ( D — ; Α . — )
136. Συσσιτικών προβλημάτων γ ( D . — ; Α . — ) 173. Περί όψεως β ( D . — ; Α . — )
137. 'Επιστολάς κ (D. 1 4 5 * ; Nr. 3 — 1 1 ; Α. 1 0 3 * ) 174. Περί ήθ<ικ)ών Νικομαχείων ( D . — ; Α . — )
138. "Επη, ών άρχή· 'Αγνέ θεών πρέσβισθ' 175. Ύποθήκας ( D . — ; Α . — )
έκατηβόλε (D. 1 4 6 ; Α . — ) 176. Περί 'Αλεξάνδρου η ( D . — ; Α . — )
139. 'Ελεγεία, ών άρχή· Καλλιτέκνου μητρός ίο 177. Περί ρήτορος ή πολιτικού ( D . — ; Α . — )
Θύγατερ (D. 1 4 7 ; Α . — ) 178. Τέχνην έγκωμιαστικήν ( D . — ; Α . — )
179. (Περί) θαυμασίων άκουσμάτων (D.—; Α.
140. Περί τών Σόλωνος άξόνων ε ( D . — ; Α.—) 1 7 Β ?)
1 4 1 — 1 4 2 . Περί μακαριότητος ή Τί δήποτε "Ομη- 180. 'Εγκώμια ή ύμνους ( D . — ; Α . — )
ρος έποίησεν τάς 'Ηλίου βοϋς ( D . — ; Α . — ) is 181. (Περί) διαφορδ<ς . . . ) ( D . — ; Α. 1 3 * )
143. Ά π ο ρ ή μ α τ α 'Ησιόδου έν ä (D.—; Α.—) 182. 'Ερωτικών ς ( D . — ; Α . — )
144. Ά π ο ρ ή μ α τ α 'Αρχιλόχου Εύριπίδου Χοιρί- 183. Περί ευγενείας a ( D . — ; Α . — )
λου έν βιβλίοις y ( D . — ; Α . — ) 184. Περί άνθρώπου φύσεως ( D . — ; Α . — )
145. 'Απορημάτων ποιητικών ä ( D . — ; Α . — ) 185. Περί κόσμου γενέσεως ( D . — ; Α . — )
146. ΑΙτίας ποιητικός ( D . — ; Α . — ) 2ο 186. Νόμιμα 'Ρωμαίων ( D . — ; Α . — )
147. Προβλημάτων 'Ομηρικών ι ( D — ; Α. 1 0 4 ? ) 187. Νομίμων βαρβαρικών συναγωγήν (D.—;
148. Φυσικής άκροάσεως ιη ( D . — ; Α. 4 0 * ) Α.-)
149. Περί γενέσεως καί φθοράς β ( D . — ; Α. 42)
150. Περί μετεώρων δ ή μετεωροσκοπικά (D.—; Ψευδεπίγραφα δέ·
Α. 43) 25 188. 'Ανατομή άνθρώπου ( D . — ; Α . — )
151. Περί π λ ο ύ τ ο υ ä ( D . — ; Α . — ) 189. 'Απολογία άσεβείας πρός Εύρυμέδοντα ( D . —
152. Περί ψυχής γ ( D . — ; Α. 44) Α.-)
153. Περί Ρητορικής ( D . — ; Α . — ) 190. Γεωργικά ( D . — ; Α. 8 2 * ? )
154. Τής μετά ( τ ά ) φυσικά ι ( D . — ; Α. 5 5 * ? ) 191. Έγκώμιον λ ό γ ο υ ( D . — ; Α . — )
155. Περί ζφων Ιστορίας ι ( D . — ; Α . — ) 30 192. Μαγικόν ( D . — ; Α . — )
156. Περί ζφων κινήσεως γ ( D . — ; Α. 4 7 * ) 193. Περί σωφροσύνης ( D . — ; Α . — )
157. Περί ζφων μορίων γ ( D . — ; Α. 4 9 * ) 194. 'Αλεξάνδρου έκκλησία ( D . — ; Α . — )
158. Περί ζφων γενέσεως γ ( D . — ; Α. 5 0 * ) 195. Έγκώμιον π λ ο ύ τ ο υ ( D . — ; Α . — )
159. Περί τής τ ο υ Νείλου άναβάσεως ( D . — ; Α. 196. Προς 'Αλέξανδρον ( D . — ; Α . — )
25*) 35 197. Περί μεθόδου ( D . — ; Α . — )
160. Περί τής έν τοις μαθήμασιν ουσίας (D.—;
Α.-)
161. Περί συσσιτίων ή συμποσίων ( D . — ; Α . — )
3. V I T A M A R C I A N A
162. Περί δόξης ( D . — ; Α . — )
163. Περί άρετής ( D . — ; Α . — ) 4ο Codex unicus:
164. Περί φωνής ( D . — ; Α . — ) Marcianus Graecus 257 s. X I I
165. Περί συμβιώσεως ανδρός καί γυναικός ( D . — ; Editioni meae anno 1962 publici iuris factae (Kleine Texte
Α.-) für Vorlesungen und Übungen hsg. von K. Aland Nr. 181)
nihil habeo, quod addam
166. Νόμους ανδρός καί γαμετής ( D . — ; Α . — )
167. Περί Ιατρικής ζ ( D . — ; Α . — ) 45
168. Συμμίκτων ζητημάτων οβ, ως φησιν Εύκαι- 'Αριστοτέλης ό φιλόσοφος πόλεως μεν ή ν Στα-
ρος ò ακουστής αύτοϋ ( D . — ; Α . — ) γείρων, τ ά δέ Στάγειρα πόλις Θράκης πλησίον
Vita Marciana 29

Όλύνθου καί Μεθώνης, υίός δέ Νικομάχου καί )ήν (πο)λλήν πή δέ συγγράφων πή δέ


Θεστίδος άμφοϊν dorò Μαχάονος τοΰ 'Ασκληπιού διδασκαλείου προ(εστώς).
καταγομένων, ώς δηλοϊ τό εϊς αυτόν επίγραμμα · οΰκ άρα άντωκ(οδόμησεν Πλά-)
Θεστίδος ήν μητρός καί Νικομάχου γενετή ρος τωνι ( ώς Άριστόξε)νος πρώτος έσυκο-
των Ά(σκ)ληπ(ιαδ)ών διος 'Αριστοτέλης, 5 φάντησε καί 'Αριστείδης ύστερον ήκολο(ύθησεν,
γέγονε δέ αυτών où μόνον 'Αριστοτέλης άλλά καί εί μ)έχ(ρι . . . . τελευ)τής συνήν (Πλάτωνι
Άρίμνηστος καί 'Αριμ(νήστ)η. ό δέ γε Νικόμαχος Πλάτων) μεν έτέχθη έπί Δι(οτ)ίμου άρ(χοντος
ιατρός ήν Άμύντου του Μακεδόνων βασιλέως του ) βιούς ετη π ( β έπί
Φιλίππου πατρός, καί κατά μνήμην του οικείου Θεο)φίλου. 'Αριστοτέλης δέ τεχθείς έπί (Διοτρε-
πατρός 'Αριστοτέλης τον έαυτοΟ παϊδα Νικόμαχον ιο φοϋς καί) βιούς ετη ξγ τελ(ευτδ) έπί Φιλοκλ-
προσηγόρευσεν · φ και τά Νικομάχ(εια) ήθικά (έους). φοιτά δέ Πλάτωνι 'Αριστοτέλης έπ(ί
εγραψε- πατρόθεν άρα τω Άριστοτέλει (καί έκ ά ) π ( ό ) Θεοφίλου εφ' ού τελευτδ Πλάτων
της) ανέκαθεν γενεάς ή περί φυσιολογίαν καί Ιατρι- (εως Φιλοκλέους εφ' ού τελευτδ 'Αριστοτέλης ετη
κήν (εξι)ς· όρφανός δέ γενόμενος άνάγεται παρά κ(γ Πλάτ)ωνι. οΰκ άρα ουν ώς αυτοί
Προξένω τώ Άταρνεϊ ου της φήμης μνημονεύων is συκοφαντοϋντές φασι (τεσσαρ)α(κο)ντούτης 'Α-
τόν αΰτοϋ υίόν Νικάνορα έθρεψε καί έπαίδευσε καί ριστοτέλης φ(οιτδ Πλάτωνι έπί Εύδ(όξου. του
υίόν έ(ποιήσα)τ(ο καί) τ(ε)λευτών έκέλευσεν έν γάρ 'Αριστοτέλους ξγ έτη βιώσαντος τρία ετη
διαθήκαις τήν έαυτοΟ Θυγατέρα ΠυΘαίδα γενομέ- ( Πλ)άτωνος άφηρημένων τών κ
νην αύτφ άπό Πυθαίδος δοθή(ναι) προς γάμον. (έ)τών à έσχόλασε Πλάτωνι. έν δέ τοϊς τρισίν
έως μεν ούν ετι νέος ήν, τήν τών έλευθέρων 20 ετεσιν ού μόνον οΰκ ή ν τοσαϋτα έκθέσθαι άλλ'
έπαιδεύ(ετο) παιδείαν, ώς δ(ηλοϊ τ ά ) γεγραμμένα οΟδέ ράδιον άναγνώναι. ούτω Φιλόχορος ιστό-
(αύτω) 'Ομηρικά ζητήματα καί ή της Ίλιάδος ρησε. καί ότι ουδέ είκός ή ν 'Αριστοτέλη ξένον όντα
εκδοσις ή ν δέδωκε τω 'Αλεξάνδρω καί ó περί τοΰτο δύνασθαι π(οι)εΐν κατά Πλάτωνος πολίτου
π(οιητών δ)ιάλογος και τό (περί) ποιητικής τυγχάνοντος καί μέγα δυναμένου διά τούς Χαβρίαν
σύγγραμμα καί at φητορικαί τέχναι καί τά Ιατρικά 25 καί Τιμόθεον Άθήνησι στρατηγήσαντας καί κατά
προβλήματα καί τά φυσικά προβλήματα (έν) γένος αύτω προσήκοντος.
έβδομήκοντα βιβλίοις όντα καί τά όπτικά προ- μετά δέ τήν Πλάτωνος τελευτήν Σπεύσιππος
βλήματα καί τά μηχανικά προβλήματα καί τά μέν ό Πλάτωνος άδελφιδοϋς, έτύγχανε γάρ υίός
γεγραμμένα au (τω δικα)ιώματα τών 'Ελληνίδων ών Ποτώνης της άδελφής Πλάτωνος, διαδέχεται
πόλεων· έξ ών Φίλιππος τάς φιλονεικίας τών 30 τήν σχολήν. 'Αριστοτέλης δέ στέλλεται είς Μακε-
'Ελλήνων διέλυσεν ώς μεγαλορημ( )τε καί δονία ν μεταπεμφθείς υπό Φιλίππου έφ' ώ τόν
εΙπειν ώρισα γήν Πέλοπος. γ(έγ)ραπται δέ αΰτώ υίόν αύτοϋ παιδεΰσαι. καί οΰτως ή ν τίμιος Φιλίπ-
καί ή τών πολιτειών Ιστορία ύστερον. π ω καί Όλυμπιάδι ώς άναθεΐναι αύτω μεθ' έαυ-
έτών δέ γενόμενος (έπτα)καίδεκα του ΠυθοΤ τών άνδριάντα. ό δέ φιλόσοφος μέγα μέρος ών
θεοϋ χρήσαντος αύτω φιλοσοφείν παρ' Άθήνησι 35 της φιλοσοφίας όργάνω τή δυνάμει πρός εύποιίαν
φοιτδ Σωκρ(ά)τ(ει καί) σ(υνήν αΰτώ τόν) μέχρι έχρήσατο Ινα τε έκαστον εύεργετών καί πόλεις
τελευτής αΰτοϋ χρόνο ν πλήν ολίγον όντα. μετά δέ δλας καί πάντας άμα.
τούτον φοιτά Πλάτων ι και συ(νήν) τού(τω τόν δσα μέν γάρ εκαστον εύεργέτησεν αί γεγραμ-
μέχρι τε)λευτής αύτοϋ χρόνο ν είκοσαετής τυγχά- μέναι αύτω κατά τούς βασιλέας περί τίνων έπι-
νων ώς αυτός έπιστέλλων Φιλίππω λέγει· καί 40 στ(ολ)αί δηλοϋσιν, δσα δέ πόλεις δλας τά Στά-
ούτω φιλοπόνως (συνήν Πλάτ)ωνι ώς τήν οΐκίαν γειρα δηλοϊ καί Έρεσσός ή Θεοφράστου καί
αύτοϋ άναγνώστου οίκίαν προσαγορευθήναι. θαμά Φανίου τών αύτοϋ μαθητών πατρίς, τήν τε γάρ
γάρ Πλάτων ( )ωμεν είς τήν του έαυτοΰ πατρίδα Στάγειρα κατασκαφεϊσαν ύπό
άναγνώστου οίκίαν, «καί άπόντος της άκροάσεως Φιλίππου πείθει τόν 'Αλέξανδρον δεύτερον κτίζειν
άνεβόα» ό νους άπ ( ) τ( ) 45 καί χώρας έτέρας αύτη καταδιδόναι. άνθ' ών οι
τ(. . . .) επέζησε δέ Πλάτωνι έτη κγ τε πή μεν Σταγειρΐται μήνα κατηγόρευσαν 'Αριστοτέλην καί
παιδεύων Φιλίππου παϊδα 'Αλέξ(ανδρον έορτήνήγον 'Αριστοτέλεια, καί έν Χαλκίδι τελευτή-
30 Vita Marciana

σαυτος μετεπέμψαυτο τ ό σώμα καί βωμόν έπέστη- γ ά ρ έστι ό λ έ γ ω ν Σω(κράτους . . . . ) ολίγου φρου-
σαν τω τάφω καί Άριστοτέλειον τόυ τόπου τίζειυ, της δέ άληθείας π ο λ ύ · καί «εγωγε (ούδευί)
έκάλεσαυ καί έκεϊ τ ή υ βουλή ν ήθροιζου. και Έρεσ- ά λ λ ω πρόθυμος είμι πείθεσθαι ( ή τ ω λ ό γ ω ) δς άυ
σόν μέλλουσαν ύπό Φιλίππου ττολιορκηθήυαι μοι λογιζομέυω βέλτιστοςκαταφαίυηται» · καί «εϊ μή
επεισευ άφεθήναι. π ο λ λ ά δε καί 'Αθηναίους εϋ- 5 σ υ σ α υ τ ο ύ λέγουτος ακούσεις ( )
ηργέτησευ έυ τοις κατά Φ ί λ ι π π ο υ γράμμασιυ ώς ϊσως δέ ουδέ προς τ ά δοκοϋυτα Πλάτωυι μά-
'Αθηναίους έυ τ η άκροπόλει άυδριάυτα αύτω χεται, ά λ λ α προς τους κακώς αυτά έκλαβ(όυτας
άυαθεΐυαι. ΐυα δέ καΓπάντας ανθρώπους εύεργετή- ) τ ο υ ούραυοΰ έυ τ ή περί ούραυου ·
σ η γράφει τ ω Ά λ ε ξ ά υ δ ρ ω βιβλίου περί βασιλείας τιυές γ ά ρ κατά χρόυου αύτό ήκουσαυ καί où κ α τ '
διδάσκου ο(π)ως βασιλευτέου. όπερ ούτως ίο αίτίαυ είυαι. καί τάς ί(δέας έυ τοις μετά) τ ά φυσικά ·
εδρασευ εις τ ή υ Ά λ ε ξ ά υ δ ρ ο υ ψυχήυ ώς λέγειν ότε τιυές γ ά ρ εξω τοΟ υού αύτάς ύ(π)έθευτο καί άλλοι
μή ώφέλησ(έ) τιυα «σήμερου ούκ έβασίλευσα · ού- άίδια αίσθητά ΰ π έ λ ( α β ) ο υ αύτάς (
δέυα γ ά ρ ευ έ π ο ί ( η σ α ) » όπερ ίσου εστί τ ω Ιτιι- )ου ϊ ( ) δτι γ ά ρ ο υ βούλεται αϋτάς
χ ω ρ ί ω ς λεγομέυω επί τ ώ υ έ π ' ολίγου άρρωστούυ- π α υ τ ά π α σ ι ούκ είυαι δηλοϊ (
τ ω υ τουτέστι εφήμερου υό(σου ) 15 ) τ ή υ τάξιυ, τ ή υ μέυ έυ τ ω σ τ ρ α τ η γ φ , τ ό δέ
μή ( ) τήυ ήμ(έραυ ) ύγιαιυόυ- έυ τ ω στρατοπέδου ( έυ τοις
τ ω υ έυεργείας. περί ψ ) υ χ ή ς τόυ κ α τ ' έυέργειαυ υουυ είυαι τ ά
άκμάσαυτι δέ Άλεξάυδρω και ( ) (πράγμα)τ(α
τ( ) κατά Περσώυ συυ( ) ούδέ τότε • > φησί μή
(τού) φ(ιλοσο)φ(ειυ) άποσχόμευος· τήυ γάρ 20 (δεϊυ) προχείρως (
ΐστορίαυ τ ώ υ πολιτειώυ τότε συυέλεξε. καί ( ) . ) έπεσκ(εμμέυου μ)όυου
συμ( ) τ ω Περσικώ πολέμω έφη τ ά ίερεϊα ά χ ρ η σ τ ο υ είυαι. καί έυ τ φ (
μή αίσια γευέσθαι. ò δέ μή ( ) συυέβαλε ) ο υ τ ( . . . . ) ο ύ μόυου (
( )τησευ. καί ο ύ χ ή τ τ ο υ δέ τ ώ υ φθασάυ- . ) και τόυ άποδεικυύυτα. καί έυ τοις ήθι(κοϊς)
τωυ βασιλέωυ ( Άμύντου) Φιλίππου 'Ολυμπ- 25 Νικομ)αχείοις φίλος μέυ ( ό ) άυήρ φίλη δέ (
ι ά δ ο ς ) Ά λ ε ξ ά υ δ ρ ο υ Ά υ τ ί π α τ ρ ο ς ό διαδεξάμευος . . άμφοϊυ) δέ φίλοιυ όυτοιυ δσιου π ρ ο τ ( ι μ δ υ τ ή υ
τήυ Άλεξάυδρου βασιλείαυ ( ) είχε του ά)λήθειαυ. καί έυ τοις μετεώροις ( τ ά μέυ
Α ρ ι σ τ ο τ έ λ η . τοΟ δέ ( Σ π ε υ σ ί π π ο υ ) τελ(ευτήσαυ- άπορ)ο0μευ, τ ώ υ δέ τι έφαπτ(ό)μ(εθά τιυα τ ρ ό - )
τος) οί άπό της σχολής μεταπέμπουται του που. καί ( ) ο ύ χ ά π α ξ ούδέ δις ά λ λ '
Α ρ ι σ τ ο τ έ λ η , (καί διαδέ)χουται αΰτήυ αύτός τε 30 (άπειράκις γευ)έσθαι τοις άυθρώποις δό-
καί Ιευοκρά(της) σωφρουέστατα. καί Αριστοτέ- ξας, ΐυα μή μέγα φρουώμευ έφ' οϊς εύρίσκειυ δοκοΟ-
λης μέυ έυ Λυκείψ, 2ευοκρά(της έυ Ά κ α δ η μ - ) (μεν ) ό (φ)ιλόσοφος.
ία ευθα καί Π λ ά τ ω υ ( προσέθηκε δέ τ η φιλοσοφία π λ ε ί ω ( ώ ν ) π α ρ '
) ώς Άριστόξευος καί Αριστείδης ύστε- αύτής άυελέ(ξατο ) τό τήυ εύ-
ρου Πλάτωυος ζώ(υτος καί ευ Ά κ ) α δ η μ ί α παιδεύ- 35 δαιμουίαυ μήτε έυ τοις έκτος άποτί(θε)σθαι ώς ό
ουτος άυτωκοδ(όμησευ ό ) Α ρ ι σ τ ο τ έ λ η ς τ ό Λύκ- πολύς μήτε έυ τ ή ψ υ χ ή μόυου ώς ό Π ( λ ά τ ) ω υ ά λ λ '
(ειου). εϊπερ γ ά ρ τις άλλος φαίυεται ( έχειυ γε τ ό κύρος έυ ψ υ χ ή , ρυπαίνεσθαι δέ καί
. .) άπο ( ) Πλάτωυα. έπιγράφει γάρ θλίβεσθαι μόυου αύτά ύ π ό τ ώ υ έκτος μή εύ έχόυ-
< > τωυ, οίκείως ταϊς λέξεσι χρησάμευος. καί γ ά ρ τ ά
«βωμόυ Α ρ ι σ τ ο τ έ λ η ς ΐδρύσατο τόυδε Π λ ά τ ω - 40 ρυπούμευα ευδου αύτό τ ό κάλλος εχει, κρύπτεται
(νι . . , .)» καί ά λ λ α χ ( ο ύ π ε ρ ί ) αύτοΰ φησί δέ κατά μόυηυ τήυ έπιφάυειαυ. καί τ ά θλιβόμευα
«(ανδρός ου) ο ύ δ ' αίυ(εϊυ) τοίσι κακοϊσι θέμις» τ ό αύτό μέγεθος έχουτα κ α τ ' άλήθειαυ έ λ ά τ τ ω
καί φαίυεται ( έπι)στολαϊς Θαυμάζωυ Πλά- φαίυεται μόυου. τ η δέ φυσιολογία προσέθηκε τ ή υ
τ ω υ α και συνιστάς τοις βασιλεϋσι τους Πλάτωυι π έ μ π τ η υ ούσίαυ καί τ ό κ α τ ' είσδοχήυ όρδυ, τ ή δέ
κατά γέυος κοιυ( > καί ( άυτι)λέγει 45 μαθηματική τ ό όξύγωυου είυαι τόυ κώυου τ ώ υ
Πλάτωυι πλατωυίζειυ αύτόυ φή(σο)μευ. Πλάτωυ όψεωυ διά τ ό έπί πλέου προιέυαι τ ή υ δψιυ ο ύ όρα
Vita Marciana - Vita Latina 31

μεγέθους· και κατά τούτο γάρ ουδέν των όρωμέ- 4. VITA LATINA
νων δλου άμα όρδται και ταύτη μείζονα γίνεσθαι
τον άξονα της εκ τούτου της βάσεως και όξυγώνιον Edidit Ingemar Düring (Aristotle in the ancient biogra-
τον κώνον άττοτελεϊσθαι. τη δέ Θεολογία τό μή τά phical tradition, Göteborg 1957 pp. 151—158) codicibus
LXV inspectis quorum potissimi esse videntur hi codices
πάντα εγκόσμια είναι, ώς τό εικός, άλλ' είναί τι και 5
quinqué :
ύπερκόσμιον. έν γάρ τω πέμπτω της φυσιολογικής
τό πρώτον μηδέ κατά συμβεβηκός φησι κινεΐσθαι, 1. Morgan Library (New York) 858 s. XIII
του έγκοσμίου διά τό φ συντέτακται κατά συμ- 2. Parisinus Latinus 6325 s. XIII
βεβηκός κινουμένου· και έν τω όγδόω της φυσικής 3. Heiligenkreuz 40 s. XIII—XIV
4. Laurentianus S. Crucis XII sin. 7 s. XIII—XIV
τό πρώτως κινούν ά(κί)νητον είναι βούλεται. ίο
5. Norimbergensis V 21 s. XIII—XIV.
αύτοΰ δέ εύρεμά έστι ή λογική τάς συλλογιστικός
μεθόδους των πραγμάτων άποσυλήσαντος.
έπαναστάντων δέ αύτω των 'Αθηναίων ΰπεχώ- 1. Aristotiles philosophus de gente quidem
ρησεν είς Χαλκίδα τοσούτον ΰπειπών ώς «ού συγ- luit Macedo, de patria vero Stagiritanus. Stagira
χωρήσω 'Αθηναίους δις άμαρτεϊνείς φιλο(σοφίαν)» is autem civitas est Tracie, vicina Olintho et Mo-
έπεί δέ (ού) τά αυτά καθήκοντα ή ν πολίτη και ξένω thoni. filius autem fuit Nicomachi et Festie,
περί τήν των Ά(θη)ναίων πόλιν έπιστέλλων ambobus a Machaone Asclepiade descendentibus,
Άντιπάτρω γράφει τό«Άθήνησι διατρίβεινέργώ- sicut désignât epigramma quod fuit in ipso sic
δες· dicens :
όγχνη γάρ έπ' όγχνη γηράσκει, σϋκον δέ έπί 20 Festide fuit matre et Nicomacho genitore,
σύκφ», qui descenderunt ab Esculapio, insignis Ari-
τήν διαδοχήν των <συκ)οφα(ν)τ<ούντων αί- stotiles.
νιττόμεν)ος· καί τελευτδ έκεϊσε διαθήκη ν εγγρα- 2. genitus autem est eis non solum Aristotiles
φον κατα(λιπώυ), ή φέρ(ε)ται <παρά)τ(. .) sed Arimnistus et Arimniste. Nicomachus autem
Άνδρον(ίκω ) του πίνα- 25 medicus fuit Aminti, regis Macedonum, patris
(κος των) αΰτοΟ (συγγρα)μμάτων { Philippi, et ad memoriam proprii patris Aristo-
tiles suum filium Nicomachum appellavit, cui et
Nicomachia Ethica scripsit. itaque habitus fuit
) Θεοφράστω Φ(ανί)α {
quidem ei circa philosophiam et medicinam a
) συντ(άγμασι) δέ χ<ι-
30 patre et propria prima generatione. 3. post
λί>οις< >π<
mortem autem Nicomachi et Festidos parentum
.. > Όλυμπ-
ducitur a quodam nomine Proxeno Aterni, cuius
<ιά)δι ('Αλε)ξάνδρω <Άντιπάτρ)φ, τή δέ δυ- famam et nutrimentum habens in memoriam
νάμει ipsius filium Nicanora educavit et docuit et sibi
>λους φιλοσοφίας τό μή άφ( ) 35 filium fecit et in morte sua precepit in testamento
των (ένα)ργών. μετά γάρ τ ( suam filiam nomine Pithaida genitam eidem a
)νοϋ τούς πλάνη- Pithaida tradì illi Nicanori in uxorem.
τος (άνω)μάλως κιυε!(σθαι . . . .) διά τήν (έν)άρ- 4. Aristotiles autem adhuc iuvenis existens
(γειαν doctrinam eloquentiae docebatur, ut declarant
) καί έν(. . . ,)τ( ) 40 Homérica commenta scripta ab eo et Iliadis dic-
κατα^ ) τάς άτόμους ουσίας ( tamen quod dedit Alexandro et dialogus de
. . .) μόνην τήν έν(άργειαν ) τά poetis et de poetica tractatus et de rethorica.
καθόλου ουκ έστιν ( . . . ) φ(. .περί ψυ)χής φησι 5. Factus autem XVII annorum et Pithia
. .) δέ ζωον τό καθ^όλου . . .) ούδέν έστιν ή precipiente ipsum philosophai! mittitur Athenas,
ύστερον άσαφ< ) λου . 45 ubi adhesit Socrati et moratus est cum eo tribus
. . άνα)γκάζει πάντας έκ (της) έναργείας. annis. mortuo autem Socrate adhesit Platoni et
32 Vita Latina

inoratus est cum ipso annis XX usque ad finem Alexandri quod sibi construxerunt cum eis sta-
ipsius Platonis, sicut ipse declarat mittens tuam, et in magna parte fuit consors regni ipsius
Philippo. 6. et tantam adeptus est dilectionem et multum laboravit pro rege, et cum esset
Platonis et diligentiam circa studium philoso- magna pars philosophie ad benefaciendum po-
phiae quod Plato domum Aristotilis domura 5 tentia usus est, benefaciens et singulis proprie
lectoris vocabat et frequenter dicebat "Eamus et omnibus communiter. 16. et quod multis
ad domum lectoris" 7. et ipso absente a lectione quidem proprie benefecit, declarant misse ab eo
clamabat "Intellectus abest, surdum est audi- epistole et de quibusdam ad regem. 17. quod
torium". autem et communiter benefecit multis, demon-
8. Vixit autem post mortem Platonis annis io strat illud quod civitatem suam Stagiram diru-
XXIII, partim quidem docens Alexandrum filium tam prius a Philippo induxit Alexandrum regem
Philippi, partim autem circumdans cum eo mul- iterum rehedificare et regionem aliam ipsi tradì,
tam terram, partim autem componens libros, propter quod et Stagiritani festivitatem cele-
partim vero loco doctoris eminens. 9. non igitur brabant Aristotili Aristoteliam ipsam appellantes
edificavit Aristotiles Licium contra Platonem is et mensem in quo festivitas celebrabatur Stagiri-
vivum existentem, sicut Aristoxenus accusavit et ten nominabant. 18. et etiam Eressum urbem
Aristides postea consecutus est. adhesit autem Theofrasti et Theophanii ipsius discipulorum
Platoni usque ad finem suum. 10. Plato autem debentem destruí liberavit a destructione. 19.
natus fuit Diotimo dominante Atheniensibus et Stagiritani autem detulerunt corpus Aristotilis
vivens annis LXXXII finivit vitam suam sub 20 mortui Calchide ad Stagiram et altare constru-
Theophilo. Aristotiles autem natus sub Diotrofo xerunt in monumento, locum ilium Aristotelium
et vivens annis LXIII moritur in tempore Philo- nominantes, et ibi ad consilium congregabantur.
clei. adhesit autem Aristotiles Platoni tempore 20. in multis autem et Atheniensibus benefecit,
Nausigeni, et fuerunt a Theophilo sub quo mori- ut declarant tractatus qui sunt ad Philippum,
tur Plato usque ad Philocleum anni XXIII quibus 25 ita quod Athenienses in acropoli statuam illi
Aristotiles supervixit Platoni. 11. non igitur est, construxerunt. 21. ut autem et omnibus homini-
sicut menciuntur, quod XL annis moratus est bus universaliter benefaceret, scripsit Alexandre
Aristotiles sub Platone tempore Eudoxi. Aristo- librum de regno docens ipsum qualiter oportet
tile enim LXIII annis vivente tres anni tantum regnare, et intantum movit animam Alexandri
restarent a morte Platonis, ablatis XVII annis 30 ad benefaciendum quod dicebat " Quia non bene-
quibus studuit in trivio et tribus quibus studuit feci aliquibus hodie non regnavi". 22. quod
cum Socrate et ablatis XL quibus studuit cum equale est egrotanti modice a morbo effimero,
Platone, sicut ipsi aiunt. in tribus autem reliquis propter hoc quia ilia die non faciunt operationes
annis non solum non fuisset possibile tanta com- sanorum.
ponere, sed ñeque facile legendo transcurrere, 35 23. Iuvene autem existente Alexandro et
12. sicut Philocorus historizavit, et etiam non militante contra Persas, eundo cum eo ñeque
fuit conveniens Aristotile extraneo existente tunc abstinuit philosophari. tunc enim composuit
posse facere contra Platonem qui erat civis et historiam ducentarum et quinquaginta politia-
maxime potens propter Gambriam et Timotheum rum. et associa vit ipsum usque ad Persiam, ubi
principantes Atheniensibus et genere sibi cogna- 40 bello facto rediit ad suam patriam. et nichilo-
tos. minus Antipater suscipiens Alexandri regnum in
13. Post mortem autem Platonis Speusippus honore habuit Aristotilem quam Alexander.
quidem suscepit scolas suas, fuerat enim hic 24. Speusippo autem nepote Platonis mortuo
filius Pontonis, sororis Platonis. 14. Aristotiles suos discípulos suscipiunt Xenocrates et Aristo-
autem mittitur in Macedoniam, ubi docet Alexan- 45 tiles sapientissimi viri, et Aristotiles quidem in
drum filium Philippi, 15. et intantum fuit Licio regebat, Xenocrates autem in Achademia,
honoratus a Philippo et Olympiade matre ubi et Plato studebat. 25. non enim, sicut
Vita Latina 33

Aristoxenus et Aristides posterius dicunt, Platone mus, quaedam attingimus secundum aliquem
vivente et in Achademia docente Aristotiles modum". et in eisdem "Non semel neque bis sed
contraedificavit Licium. 26. et hoc temptant infinite easdem opiniones fieri hominibus", ut non
quidam dicere propter id quod ex pluribus con- multum sapientia superbiamus in quibus invenire
tradicit Platoni. 27. contra quod dicendum 5 videmur.
quod non simpliciter contradicit Platoni sed non 35. Et talis quidem secundum vitam fuit
intelligentibus ea que sunt Piatonis, si autem et philosophus. addidit autem philosophie plura que
Platoni contradicit, non est inconveniens. et in ab ipsa elegit. 36. ethice quidem addidit felici-
hiis enim ea que sunt Piatonis sapit. 28. Piato- tatem neque in exterioribus bonis constare, sicut
nis enim est sermo quod magis oportet de veri- io Poliens ait, neque in anima solum, sicut Plato
tate curare quam de aliquo alio, et alibi dicit dicebat, sed habere quidem formam in anima,
"Amicus quidem Socrates, sed magis amica coinquinari autem et contristari solum ipsam ab
Veritas", et in alio loco "De Socrate quidem exterioribus non bene se habentibus, proprie
parum est curandum, de veritate vero multum". dictionibus utens. etenim que coinquinantur in-
29. hoc igitur et Aristotiles fecit et destruxit is terius ipsam pulchritudinem habent, occultantur
dieta Piatonis, quam vis consona sibi fecit, nolens autem secundum solam superficiem, et con-
despicere veritatem. tristata eandem magnitudinem habent secundum
30. Habuit autem multam dilectionem erga veritatem. 37. phisice autem addidit quintam
Platonem Aristotiles, et quod sit verum patet ex essentiam, 38. mathematice vero oxigonium
eo quod aram consecra vit ei in qua scripsit ita: 20 esse conum visuum propter id quod in plus in-
Aram Aristotiles fundavit hanc Piatonis, cedit visus cuius inspicit magnitudinem, et se-
viri quem non est conveniens malis laudare. cundum hoc enim nichil eorum que videntur
31. Fortassis autem neque ad ea que videntur totum simul videtur, et sic maiorem fieri axem
oppugnai Platoni sed ad eos qui ipsa male base que est ex hoc, et oxigonium conum perfici.
opinantur, sicut ingenitum esse celum in libro qui 25 39. theologie vero et quamvis nichil addidit,
est de celo, quidam enim secundum tempus tamen nichil de ea deficienter determinavit. non
ipsum intellexerunt sed non secundum causam enim solum mundana vidit, sicut quidam putant,
esse. 32. et ideas in metaphisica. quidam enim sed ea que sunt supra mundum, sicut declarat
extra intellectum ipsas posuerunt et alii propria et in octavo de phisico auditu dicens quod prima
sensibilia arbitrati sunt ipsas, ut hominem im- 30 causa neque per se mobilis est neque secundum
mortalem et equum. quod enim non vult ipsas accidens, ex hoc demonstrans quod divinum
omnino non esse demonstrat in Ethicis dicens neque corpus est neque passibile.
duplicem esse ordinem, hunc quidem in duce 40. Composuit autem et medicinalia proble-
exercitus hunc autem in exercitu, et alteram esse mata et phisica problemata in LXX libris
causam alterius. et in libro de anima intellectum 35 existentia et aspectiva problemata et medianica,
qui est secundum animam esse res. et scriptas ab eo iustificationes Grecarum civita-
33. Multum namque Aristotiles moderatus tum cum quibus Philippus lites Graecorum deter-
fuit moribus, unde in predicamentis ait "Non minabat. scripta est autem ab eo historia politei-
oportet prompte diffinire sed quidem multociens arum posterius.
considerare" et "dubitare de singulis non esse 40 41. In philosophia vero transcendit humanam
inutile", et in hiis que de bono "Oportet re- mensuram nichil diminute de ea determinans sed
minisci hominem existentem non solum bene for- et multa ipsi adiciens ex sui sollertia totam dire-
tunatum sed et demonstrantem". et in Ethicis xit philosophiam. 42. logice enim apposuit
Nicomachiis "Amicus quidem vir, amica autem distinguens regulas a rebus et faciens demon-
ventas, ambobus vero existentibus amicis sane- 45 strativam scientiam. antiqui enim demonstrare
tum est prehonorare veritatem". 34. et in quidem sciebant, demonstrationes autem facere
Metheoris "Quorum quaedam quidem dubita- ignorabant, idem pacientes coriariis, potentibus
34 Vita Latina — Vita Graeca vulgata

quidem uti calcéis, non potentibus autem ratio- 1. Laurentianus Graecus 10, 26 s. XII ut videtur
nem assignare. 2. Laurentianus Graecus 72, 1 s. XIII
3. Vaticanus Graecus 246 s. XIV
43. Insurgentibus autem ipsi. Atheniensibus
discessit Calchidam, hoc dicens quod "Non con- Ubique fere I. Düring secutus sum.
cedam Atheniensibus bis peccare in philoso- 5 deperditum Arabes tradiderunt coaevi duo saec. XIII,
phiam". 44. et mittens Antipatro scribit "Athe-
niensibus commorari periculosum". et dixit illud 1. Ό 'Αριστοτέλης τό μέν γένος ήν Μακεδών,
Homeri "Pirus namque supra pirum senescit, πόλεως δέ Σταγείρων, utòs Νικομάχου, Ιατροϋ
ficus autem supra ficum", successionem accusa- 'Αμύντα του των Μακεδόνων βασιλέως· όθεν και
torum enigmatice loquens. 45. Vixit autem 10 τον ϊδιον uiòv Νικόμαχον προσηγόρευσε, μνήμης
Aristotiles annis LXIII. decern et septem annos ενεκα του οικείου πατρός, προς δν και τά Νικο-
habens adhesit Socrati et cum hoc stetit tribus μάχεια εγραψεν· μητρός δ* ή ν Φαιστίδος· άμφό-
annis, adhesit autem et Platoni viginti annis. τερόι δ* ούτοι δ τε Νικόμαχος και ή Φαιστίς τό
post mortem autem Platonis vixit annis XXIII. γένος είχον άπό 'Ασκληπιού, μαρτυρεί δέ τούτοις
totum itaque tempus vite sue numeratum fuerunt 15 τό εις τον Άριστοτέλην είρημένον επίγραμμα
anni LXIII. τοϋτον εχον τον τρόπον ·
46. Et mortuus est in Calchide dimittens Φαιστίδος ήν μητρός και Νικομάχου γενετήρος
testamentum scriptum quod fertur ab Andronico των Άσκληπιαδών δΐος Αριστοτέλης.
et Ptholomeo cum voluminibus suorum tracta- 2. μετά δέ τήν τελευτήν του Νικομάχου καΐ
tuum. 47. dimisit autem filium Nicomachum 20 της Φαιστίδος ανάγεται ό 'Αριστοτέλης παρά τινι
et filiam Pithaida, proprios autem discípulos Προξένω Άταρνεΐ, ού και της τροφής διαμεμνημέ-
Theofrastum, Phaniam, Eudimium, Clitum, Ari- νος ό 'Αριστοτέλης ού μόνον τόν τούτου υίόν
stoxenum et Dicearchum, 48. tractatus autem Νικάνορα άνέθρεψε και πασαν παιδείαν έπαίδευσεν
mille numero. άλλά και υίόν αύτόν ωκειοποιήσατο καί τελευτών
49. Multa autem potuit cum regibus qui 25 γ ' εν ταΐς Ιδίαις διαθήκαις έπέτρεψε τήν έαυτοΟ
fuerunt tempore suo, Philippo Olimpiade Alexan- Θυγατέρα ΠυΘαίδα δοϋναι γαμετήν τ ω Νικάνορι.
dro et Antipatre. potentia autem usus est organo 3. Ό μέν ούν 'Αριστοτέλης ετι νέος ών τήν
philosophie. των ελευθέρων παιδείαν έπαιδεύετο, ώς δήλοι τά
50. Proprium autem fuit philosophie Aristo- γεγραμμένα αύτω περί ποιητικής καί πρός ποιη-
tilis non discedere a manifestis, post demonstra- 30 τάς, ετι μέντοι τά 'Ομήρου προβλήματα καί αί
tiones enim et multorum testimonia ferre. ^ητορικαί τέχναι.
51. Explicit genus et vita Aristotilis philoso- 4. 'Επτακαίδεκα δ ' ετών γενόμενος καί της
phi. Πυθίας κελευούσης αύτω φιλοσοφείν στέλλεται έν
52. Fecit autem Aristotiles librum de oratione, 'Αθήναις, Ινθα φοιτά Σωκράτει καί σύνεστι τούτω
unde Simplicius: "Quod enim intelligat aliquid 35 ετη τρία. τελευτήσαντος δέ του Σωκράτους φοιτδ
et super intellectum et super substantiam, ΓΤλάτωνι καί τούτω σύνεστιν ?τη είκοσι. 5. καί
Aristotiles manifestus est apud finem libri de τοσαύτην ήσκησεν έπιμέλειαν ώστε τον Πλάτωνα
oratione piane dicens quod deus aut intellectus τόν οίκον του 'Αριστοτέλους οίκον άναγνώστου
est aut aliquid ultra intellectum." καλεϊν. 6. ού γαρ ετι ζώντος Πλάτωνος άντω-
κοδόμησεν αύτω τό Λύκειο ν ό 'Αριστοτέλης, ώς
τίνες ύπολαμβάνουσι. πώς γάρ ήδύνατο, μέγα
τότε δυναμένων Χαβρίου τε καί Τιμοθέου τών έν
5. VITA GRAECA VULGATA
'Αθήναις στρατηγών καί τω γένει προσηκόντων
Edidit Ingemar Düring (Aristotle in the ancient bio-
τ ω Πλάτωνι ;
graphical tradition, Göteborg 1957, pp. 131—136) codici- 7. Πειρώνται γάρ τίνες λέγειν δτι ϋτι ζώντος
bus X X X I inspectis, quorum potissimi esse videntur hi Πλάτωνος άντφκοδόμησεν αύτω τό Λύκειον ό
codices tres: 'Αριστοτέλης, έκ του έν πολλοίς άντιλέγειν τώ
Vita Graeca vulgata 35

Πλάτωνι · 8. προς ους ρητέον δτι ούχ απλώς 'Ακαδημία, ό δ' 'Αριστοτέλης έν Λυκείω. 19.
άντιλέγει τω Πλάτωνι άλλά τοϊς μή νοήσασι τά μετέπειτα άνταρσίας γενομένης έν τοις Άθηναίοις,
τοΟ Πλάτωνος, εΐ δέ καί αύτφ τ ω Πλάτωνι άντι- ήλθεν ό 'Αριστοτέλης έν Χαλκίδι, είρηκώς τοις
λέγει, ουδέν ά τ ο π ο ν καί έν τούτοις γαρ τά του Άθηναίοις δτι ,,Ούκ αν έάσω ύμας δις εις φιλοσο-
Πλάτωνος φρονεί. 9. οώτοΟ γάρ έστι λόγος δτι 5 φίαν άμαρτεΤν". καί γάρ ήδη ήσαν τόν Σωκράτη
μάλλον δε! της άληθείας φροντίζειν ήπερ άλλου φονεύσαντες οί 'Αθηναίοι. 20. έδήλωσε δέ καί
τινός, άμέλει καί έπΐ λέξεώς φησι ταυτί· "φίλος μέν Αντιπάτρω τ φ βασιλε! δτι τό έν 'Αθήνησιν έν-
Σωκράτης, άλλά μάλλον φιλτάτη ή άλήθεια". καί διατρίβειν εργώδες, είπε δέ καί τό Όμηρικόν εκείνο
άλλαχοϋ· "Σωκράτους μέν έπ' όλίγον φροντιστέ- έπος·
ον, της δ' άληθείας έπί πολύ". 10. τοΟτο ούν καί ίο δγχνη έπ' δγχνη γηράσκει, σϋκον δ' έπί σύκω,
ό 'Αριστοτέλης πεποίηκεν. ε! καί άνέτρεψε τά ύπό ώς έκ τούτων έλέγχων τάς τών 'Αθηναίων συκο-
Πλάτωνος είρημένα, κάνταΟθα σύμφωνα αύτφ φαντίας.
διεπράξατο μή βουλόμενος ύπεριδειν τήν άλήθειαν. 21. 'Επανέρχεται δ ' αύθις ό 'Αριστοτέλης έν
11. άμέλει γάρ ότι πολλή ν εΰνοιαν εσχε προς τον Μακεδονία· καί πολλά έδυνήθη παρά τοις τότε
Πλάτωνα ό 'Αριστοτέλης, δήλον έκ του καί βωμόν is βασιλεϋσι, παρά τ φ Άλεξάνδρω καί παρά τή
άνιερώσαι τω Πλάτωνι, έν φ έπέγραψεν ούτως· Όλυμπιάδι τή τούτου μητρί καί παρ' 'Αντιπά-
βωμόν 'Αριστοτέλης ένιδρύσατο τόνδε Πλάτω- τρω τε καί Φιλίππω. 22. τ φ δ ' Άλεξάνδρω καί
νος, περί βασιλείας έγραψεν έν ένί μονοβίβλω, παιδεύων
άνδρός δν ού θέμις έν τοϊσι χαλεποίσιν άκούειν. αύτόν δπως δει βασιλεύειν. 23. άμέλει καί συν-
12. Συνήν δέ τ ω Πλάτωνι ό 'Αριστοτέλης έτη 20 ώδευσεν αύτφ μέχρι καί έσω τών Βραχμάνων,
είκοσι. ένθ' ιστόρησε τάς σνε πολιτείας, συνώδευσε δ '
13. Μετά δέ τήν του Πλάτωνος τελευτήν δια- αύτφ καί έν τή Περσίδι, ενθα πολέμου γενομένου
δέχεται τήν τούτου σχολή ν Σπεύσιππος ό άδελφι- καί τελευτήσαντος τοϋ Αλεξάνδρου ύπέστρεψεν
δοΟς αύτοΟ. υΙός γάρ ή ν ούτος Ποτώνης της τού- ό Αριστοτέλης έν τή έαυτού πατρίδι.
του άδελφής. 14. ό δέ γε 'Αριστοτέλης έρχεται 25 24. Μέτριος δέ γέγονεν ό άνήρ ούτος τοις
έν τη των Μακεδόνων πόλει, ένθα παιδεύει ήθεσιν εις ύπερβολήν. 25. έν φιλοσοφία δ ' ύπερ-
Αλέξανδρον τόν κτίστην, 15. καί μέγα μέρος βέβηκε τά άνθρώπινα μέτρα μηδέν έλλιπές περί
γέγονε της τούτου βασιλείας, πολλά γάρ ήδυνήθη αυτής πραγματευσάμενος, άλλά και πολλά αύτή
παρά τ φ βασιλεΐ καί τη δυνάμει δεόντως έχρήσατο προσθείς έκ της έαυτού άγχινοίας τήν δλην κατώρ-
εύ ποιών καί έκάστω ίδία καί πδσι κοινή. 16. καί 30 θωσε φιλοσοφίαν. 26. τή μέν γάρ λογική προσ-
δτι μέν πολλοίς Ιδία εύ έποίησε, δηλώσουσιν αϊ έθηκε διακρίνας τούς κανόνας άπό τών πραγμάτων
φερόμεναι αύτοΟ συστατικαί έπιστολαΐ [καί] καί ποιήσας τήν άποδεικτικήν μέθοδο ν oi γάρ
περί τίνων πρός τόν βασιλέα. 17. δτι δέ καί πάλαι άποδεϊξαι μέν ήδεσαν, άποδείξεις δέ ποιεΐν
κοινή πολλοίς εύ έποίησε, δηλοΐ καί τό τήν τών ούκ ήπίσταντο, ταύτό πάσχοντες τοις σκυτοτο-
Σταγείρων πόλιν κατασκαφθείσαν πείθειν τόν 35 μεϊν μέν μή δυναμένοις, ύποδήμασι δέ χρήσθαι
'Αλέξανδρον αύθις κτίζειν, δθεν καί ol Σταγειρϊται έπισταμένοις· 27. τή δέ γε φυσική προσέθηκε
έορτήν έπιτελοΟσι τ φ Άριστοτέλει, 'Αριστοτέλεια τήν πέμπτην ούσίαν, 28. τή δέ θεολογία εί καί
αύτήν προσαγορεύοντες. καί τόν μήνα δ ' έν φ ή μηδέν προσέθηκε ν, άλλ' ούν ούδέν περί αυτής
έορτή έπιτελεϊται Σταγειρίτην προσαγορεύουσι. έλλιπές έπραγματεύσατο · ού γάρ τά έγκόσμια
καί τήν Έρεσσόν δέ τήν τοΟ Θεοφράστου πόλιν 40 μόνα ήδει, ώς τίνες ύπολαμβάνουσιν, άλλά καί
μέλλουσα ν άδικηθηναι ύπό του βασιλέως 'Αλεξάν- τά ύπερκόσμια, ώς δηλοΐ καί έν τ φ όγδόω λόγω
δρου έλύτρωσε της άδικίας. τής Φυσικής άκροάσεως, λέγων δτι τό πρώτον
18. Μετά δέ ταύτα τελευτήσαντος του Σπευ- αίτιον ούδέ καθ' έαυτό κινητό ν έστι ν ούδέ κατά
σίππου μεταστέλλονται oi 'Αθηναίοι τόν Άριστο- συμβεβηκός, έκ τούτου ένδεικνύμενος δτι ούδέ
τέλην, καί άμφότεροι ούτοι δ τε 'Αριστοτέλης 45 σώμά έστι τό θείον ούδέ παθητόν.
καί ό Ξενοκράτης διεδέξαντο τήν τού Πλάτωνος 30. "Εζησε δέ τόν σύμπαντα χρόνον ό Αριστο-
σχολήν. καί δ μέν Ξενοκράτης έπαίδευσεν έν τέλης έτη έξήκοντα τρία· έπτακαιδέκατον γάρ
36 Vita Graeca vulgata - Vita Arabica

ετος άγων φοιτά Σωκράτει και τούτω σύνεστιν (4) When for the second time Plato went to
Ιτη τρία - συνήν δε καί τ φ Πλάτωνι ετη είκοσι, Sicily, Aristotle became his deputy as head of the
μετά δέ γε την του Πλάτωνος τελευτήν εζησεν school called the Academy. On Plato's return from
ετη είκοσι τρία· ò δέ σύμττας χρόνος της ζωής Sicily Aristotle moved to the Lyceum and there
αύτοϋ άριθμούμενος Ιτη παρεισφέρει έξήκοντα τρία · s founded the school that was named after the walk-
έξηκοστόν τρίτον ετος άγων ó 'Αριστοτέλης ing philosophers.
έτελεύτησεν.. (5) When at last Plato died, Aristotle went to
Ταϋτα λέγειν εχομεν περί του βίου του Αριστο- Hermias the Slave, the ruler of Atarneus. When
τέλους. this slave died, he returned to Athens, called the
city of philosophers.
(6) Then Philip sent for him. He went to
Macedonia and taught there until Alexander moved
6. VITA CUM LIBRORUM INDICE AB IBN across to the lands of Asia. He left Callisthenes as
ABI USAIBIA ARABICE CONSCRIPTA. his successor in Macedonia and returned to Athens
15 and stayed ten years in the Lyceum.
Edidit IBN ABI USAIBI'A 'Uyün al-anbä' fi tabaqät al-aßbbä', (7) Thereupon one of the priests which are
F. Aug. Müller, Königsberg-Kairo 1884, pp. 1 5 4 - 6 9 . Novam
called hierophants, by name Eurymedon, came
translationem Anglicani, qua gratissimo animo usus sum, confe-
cit I. Düring: Aristotle in the ancient biographical tradition,
forward with the purpose of denouncing him. He
Göteborg 1957 pp. 2 2 1 - 2 3 1 . indicted him for impiety, claiming that Aristotle did
De Ptolemaeo philosopho vide A. Dihle, Hermes 85 (1957) pp. M not hold the gods in honour. He was prompted by
314—325 De Andronico Rhodio vide M. Plezia, De Andronici grudge which he bore to him in his heart, and
Rhodii studiis Aristotelicis Krakow 1946.
Aristotle speaks of this in a letter to Antipater.
(8) When Aristotle learned about this, he withdrew
Thus speaks Ptolemy in his book to Gallus on from Athens to his home in Chalcidice, because he
the life and history of Aristotle, his will and the list 25 did not want the Athenians to attempt on him any-
of his famous writings. thing they had done to Socrates, Plato's teacher,
(1) Aristotle was the native of a city called Sta- whom they executed. (9) He departed before any
gira, situated in a land called Chalcidice which is steps were taken against him, and nobody did him
part of Thrace, near Olynthus and Methone. The any harm until he departed, after having received
name of his mother was Phaestis. 30 the bill of indictment from the hierophant. (10) Not
(2) He says: Nicomachus, Aristotle's father, in accordance with truth is what is said about
lived as a physician with Amyntas, father of Philip- Aristotle, namely that he wrote an apology against
pus, and this Philippus was the father of King the accusations of the hierophant. On no account
Alexander. The family of Nicomachus traced its should this be regarded as true; on the contrary
descent from Asclepius. This Asclepius was father 35 it has been palmed off upon him.
of Machaon, and Machaon father of Asclepius. (11) When Aristotle had arrived at his home,
The family of his mother Phaestis, too, was de- he stayed there until he died there, 68 years old.
scended from Asclepius. (12) He says: What we have said about his life
(3) It is said that when his father Nicomachus shows that they are wrong who contend that he
had departed this life, Proxenus, the mandatory of 40 did not devote himself to the study of philosophy
his father, handed over the young man to Plato. until he had reached an age of thirty years, and that
Some relate that he was entrusted to Plato in up to that time he had tried his hand at governing
compliance with an oracle of God the Lord Al- the cities, his aim being to improve the conditions
mighty in the temple of Pythion. Others say that of the cities.
this so happened only because Proxenus and Plato 45 (13) It is said that the inhabitants of Stagira
were friends. It is further said that he spend twenty transferred his body from the place where he died
years in Plato's school. to their own city, buried it in a place called The
Vita Arabica 37

Aristoteleion, and that in this place they held their Antipater. (21) Thereupon an Athenian by name
councils on important matters and things which of Stephanus, aided by numerous others, set up
grieved them. a column of stone. On this they inscribed such
(14) It was Aristotle who drew up a code of praise of Aristotle as had been expressed in the
laws for the inhabitants of Stagira. 5 original inscription; in addition they explicitly
(15) He had great influence among his fellow mentioned Himeraeus who had hurled down the
men. This is clearly proved by the honours bestowed column, related what he had done, and recom-
on him by the kings who were contemporary with mended that he should be exiled and the city puri-
him (16) With what zest he practised goodness and fied.
strove to do good services to his fellow men is ap- 10 (22) When Philip was dead and his son
parent from his open letters and his books and from Alexander had become king and had proceeded
what the reader can gather in these writings con- from his native country to wage war with the
cerning his numerous interviews with contemporary nations, and approached the vicinity of Asia, Aris-
kings and individuals, by which negotiations he totle detached and freed himself from the as-
promoted their affairs and proved useful to them. 15 sociation with the affairs of the king and from his
(17) On account of his numerous good deeds occupation with things of that kind. (23) He went
and excellent services in this respect, the Athenians to Athens and established the seat of learning
went so far as to assemble and decide by vote to mentioned earlier which was named after the walk-
draft an inscription. They had it chiselled in a stone ing philosophers.
column which they set up on the highest citadel of 20 (24) He devoted himself to promoting hap-
their city which is called the Summit. (18) In the piness among men, to supporting the feeble and
inscription on this column they mentioned that the poor, to getting maidens married, to protecting
Aristotle of Stagira, son of Nicomachus, had served orphans and obtaning education for them, to as-
the city well by doing good and by the great number sisting those who were eager to learn in whatever
of his own acts of assistance and beneficence, and 25 branch of learning they wanted to study; and what-
by all his services to the people of Athens, especial- ever kind of schooling they wanted, he assisted
ly by intervening with King Philip for the purpose of them in obtaining their goal; and he did this for the
promoting their interests and securing that they welfare of the poor, for the common weal of the
were well treated; that the people of Athens there- cities, and (25) he also re-erected the buildings of
fore wanted it to be quite clear that they appreciated 30 his native city Stagira.
the good that had come out of this; that they best- (26) He was always very moderate in his ways
owed distinction and praise upon him, and would and unassuming, considerate in his intercourse with
keep him in faithful and honoured remembrance. high and low, powerful and weak, and his readiness
(19) Those of the men in high positions who to intervene for his friends was so great that it can-
hold him unworthy of this honour, may they after 35 not be described. That this was so is clear from what
his death try to do what he did, taking share in all the biographers relate and from the fact that it
affairs where they in their own interesting would agrees with everything they have to say about the
like to make an intervention. excellent qualities of Aristotle and about his life.
(20) When the Athenians had decided to set
up this inscription, the decision was opposed by an 40 I. Aristotle's Will.
Athenian by name of Himeraeus. As regards Ari- Ptolemy says in his book to Gallus on the life
stotle he advocated a contrary opinion and pounced of Aristotle: When Aristotle was about to die, he
upon the column on which the Athenians had wrote his will which we now communicate.
decided to inscribe the laudatory words and which ( l a ) By this will I appoint Antipater for ever
they had set up on the place called the Summit of 45 to be executor of everything that I leave; and until
the city, and hurled it down. On account of this Nicanor shall arrive (and take possession), Aristo-
deed he was (afterwards) seized and executed by menes Timarchus Hipparchus and Dioteles shall
38 Vita Arabica, librorum Aristot. index

take charge of all matters that require attention and these houses she chooses, the executors shall furnish
take the necessary measures concerning my estate, them with such household things as they think
my servant Herpyllis, my other maids and servants, proper and as she may need, whatever she may claim
and the property I leave; and if Theophrastus as necessary for satisfying her wants.
consents and he is in the position to assist them 5 (2 a) As to my estate and my son, there is no
in this task, he shall take charge as well. need for me to be concerned about testamentary
( l b ) When my daughter shall be grown up, provisions. Nicanor shall take charge of the boy
Nicanor shall administer her affairs; if she should Myrmex and see that he finally is sent back to
die before she is married, or when she is married his home with all his property in the manner he
but before she has a child, Nicanor shall administer 10 desires.
both her property and the property of my son Nico- (2 b) My maid Ambracis shall be given her free-
machus. It is my last will and testament that he shall dom, and if, after she has been made free, she
take charge of this as he thinks fit, in all that remains in my daughter's service until my daughter
concerns them, just as if he were their father or marries, she shall receive 500 drachmas and the
brother. 15 maid she now has.
( l c ) If Nicanor should die before my daughter (2 c) To Thaïes shall be given the young girl
is married, or after her marriage but before she has that we recently bought, a boy from among our
a child, and if (in such case) Nicanor in his will slaves, and a thousand drachmas.
has made arrangements about the property that I (2d) To Simos shall be given, in addition to the
leave, this shall be admissible and legally valid. 20 boy for whom he already has received money,
( I d ) If Nicanor should die intestate, and if money for a boy whom he may buy for himself,
Theophrastus consents and is willing to take his and besides he shall further receive what the ex-
place, it shall be so in all matters in which Nicanor ecutors may find proper.
was in charge of my son's affairs and also as (2e) As soon as my daughter marries, my boys
regards my other estate; 25 Tachón, Philon, and Olympius shall be given their
and if Theophrastus should be unwilling to take freedom.
upon himself this trusteeship, then the executors (2f) Neither the son of Olympius, nor any other
appointed by me shall again turn to Antipater and of the boys who have waited upon me shall be
together with him consider what they are to do with sold, but they shall continue their service as slaves
my estate, and then make the arrangements they 30 until they reach their manhood, and when they
see fit. arrive at the proper age, they shall have their free-
( l e ) The executors and Nicanor shall bear me dom; as to what shall then be given to them, it
in mind when they make arrangements for Herpyllis. shall be deciced according to what they have
For judging from what I saw of her earnestness in deserved.
rendering service to me and her zeal for all that was 35 (The rest of the will is not found in the Arabic
becoming for me, she has deserved well of me. tradition.)
They shall give her all that she needs; and if she
should desire to marry, they shall se that she be
given to a man of good repute; and besides what
she already possesses, she shall be given one talent, 40
Ptolemy el-Garib
equivalent to 125 Roman librae, and three maids
whomsoever she shall prefer, besides the maid she Catalogue of Aristotle's writings.
has at present, and her boyservant; and if she
chooses to remain in Chalcis, she shall live in my a) Catalogue of Aristotle's writings according to
house, in the guest-house by the garden; if she 45 what a man called Ptolemy relates in his book to
chooses to live in Stagira, she shall live in my Galas, b) Of famous books mentioned by Ptolemy
father's and grandfather's house; and whichever of the following are by Aristotle.
Vita Arabica, librorum Aristot. index 39

Indicis librorum translationi a M. Steinschneider anno 1869 titulis errore omissis) collato codice Vindobonensi repetiit
confectae Valentinus Rose praefatus est talia: iterumque vertit Wenrich. atque eundem in vitis illustrium
In libro de vita et scriptis Aristotelis indicem librorum medicorum extare apud Ibn Abi Oseibiam (f 1269) nuper
Aristotelis una cum eius testamento dedisse Ptolemaeum advertit Steinschneider, utriusque autem scriptoris cum
quendam philosophum, hoc et Graeco Davidis et Arabico 5 scriptum exemplar in bibliotheca regia Berolinensi apud nos
constat testimonio, is Andronico recentior fuit, ex cuius asservetur, precibus meis obtemperans Mauricius Stein-
libro de Aristotelis vita et philosophia quinto (qui contine- schneider t e x t u m Casirianum cum codicibus contulit non
b a t indicem) librorum títulos excerpsit (cf. tit. 103)>, quorum his solum nostris sed duobus etiam Monacensibus ad eum
in uno (99) memoriam servavit bibliothecae Apelliconteae liberaliter transmissis Berolinum. idem eiusdem Ptolemaei
ab Andronico cum aliis usurpatae. hunc indicem nunc io títulos (ex Oseibia) per Hag'i Khalfae opus bibliogra-
deperditum Arabes tradiderunt coaevi duo saec. X I I I , phicum dispersos et ipse iterum meum in usum compara-
qui cum Ibn Nedimi opere celeberrimo quod Fihrist vit. — I b n el-Kifti cod. Berol. (in fol. 493 f. 20b) = κ·>,
inscribitur (editum a. 987) pari ter in aliis usi sint quam eiusdem cod. Monac. (440 f. 17 b ) = Km. Ibn Abi Oseibia
plurimis, hoc tarnen argumentum quod ignorasse Nedimum cod. Berol. (Wetzst. II. 323 f. 65) = O b , eiusdem cod.
quaerenti mihi rescripsit G. Flügel, ex alio quodam fonte 15 Monac. (800 f. 86) = Om. uncis ( ) inclusimus quae non
vel potius ex ipso Ptolemaei scripto suis inseruisse reperi- habet Oseibia, uncis [ ], quae non habet Kifti. in vocabulis
untur. scilicet ex I b n el-Kifti (f 1248) „historia erudito- titulorum Graecorum Arabicis, ubi vel desiderantur
r u m " ad litterarum ordinem disposita indicem eum et vocales vel incertae sunt, consonantes t a n t u m litterae
arabice et latine olim edidit Casiri, eo codice usus qui notantur.
auctoris nomine carerei, ex Casirio (nonnullis quidem 20

<Constitutio (vel dispositio) scriptorum Ari- Πίναξ των του 'Αριστοτέλους συγγραμμά-
stotelis secundum id quod memoravit vir των κατά τό του Πτολεμαίου προς Γάλλον
nominatus Ptolemaeus in libro suo ad A'alas ύπόμνημα
(Atlas K»).>
[Aristotelis sunt scripta nota (vel famosa) 25

quae memoravit Ptolemaeus 0.]

1 liber in quo exhortatus est ad philosophiam, l a Προτρεπτικός (D. 12; Η. 14)


tractatus III <et nominatur graece wtulkis l b Περί φιλοσοφίας γ (D. 3*; Η. 3)
fslitukis (wtwikis flinofis K6)>.
2 1. <vocatus> sufsts, tr. <I.) 30 2 Σοφιστής α (D. 7; Η. 8)
3 [1. de arte rituri tr. III.] 3 Περί τέχνης ρητορικής γ (D. 5*?; Η. 5*?)
4 1. de iustitia (graece nominatus fari dikaus- 4 Περί δικαιοσύνης δ (D. 1; Η. 1)
nis (-sris)> tr. IV.
5 1. de institutione et morum elegantia, quae 5 Περί παιδείας δ (D. 19*; Η. 18*)
corrigunt conditiones hominis in anima sua 35

(vel in se ipso) <graece nominatus fari fades)


tr. IV (tres verbo expr. K"1).
6 1. de nobilitate generis <graece nominatus 6 Περί ευγενείας ε (D. 15*; Η. 11*)
fari uganis) tr. V.
7 1. de poetis tr. III. 40 7 Περί ποιητών γ (D. 2; Η. 2)
8 1. de regno (nominatus fari kasis) tr. VI. 8 Περί βασιλείας ς (D. 18*; Η. 16*)
9 1. de bono (nominatus fari agatu (aabu K6, 9 Περί τάγαθοϋ ε (D. 20; Η. 20*)
amamu K m )> tr. V.
10 1. (cognominatus) Archutas, tr. III. 10 'Αρχύτας γ (D. 93*; Η. 83*)
11 (1. in quo loquitur de lineis quae non sunt 45 11 Περί ατόμων γραμμών γ (D.—; Η.—)
secabilia nominatus fari ton atus (?) arus
40 Vita Arabica, librorum Aristot. index

(vel grus) tr. III.)


[liber linearum num sint secabilia an non
sint, tr. III.]
12 <1. de eo ad quem pertinet qualitas iustitiae, 12 Περί δικαίων δ (D. 77*; Η. 64*)
et nominatur fari dikon (Kb, dikân Km et 5
W), tr. IV.)
[liber de qualitate iustitiae, tr. IV.]
13 1. de contrarietate (s. separatione) et diversi- 13 Περί διαφοράς < . . . . ) δ (D.—; Η. 181*)
tate et nominatur fari baforas (al. maforas,
jaforas)) tr. IV. io
14 <1. de re amatoria, et nominatur rutikon 14 'Ερωτικών γ (D. 9*; Η. 12*)
(rutaikon sic cum vocalibus K m ), tr. III.)
[liber de amore, tr. III.]
15 1. de imaginibus (s. ideis) utrum existant an 15 Περί είδώλων (εΙδών) y (D. 31*; Η. 28*)
non <et nominatur fari aiduls (aiduln K™)> 15
tr. III.
16 <1. in quo abbreviavit sermonem Platonis de 16 'Επιτομή της Πλάτωνος πολιτείας β (ε)
regimine civitatum, et nominatur latus fu- (D. 22; Η.—)
lits, tr. I I . )
[1. de abbreviatione sermonis (de sermone 20
Om) Platonis, tr. II.
1. de abbreviatione sermonum Platonis de
regimine civitatum, tr. V.]
17 a b [1. de voluptate, tr. II. 0».] 17Α Περί ήδονης β (D. 16*; Η. 15*)
17 a dualsmata (tr. X).) 25 17Β Περί (θαυμασίων) Ακουσμάτων (?) ι
(D.—; Η. 179)
18 [1. de compendio sermonis Platonis de vo- 18 'Επιτομή του Πλάτωνος λόγου περί ήδονης
luptate in libro suo de gubernatione, tr. II.] έν τ φ περί Νόμων (?) β (D. 21*; Η. 23*?)
19 1. de motibus <et nominatur fari kninasaun 19 Περί κινήσεων η (D. 45*; Η. 40*)
(s. fi isaun)) tr. VIII. 30
20 1. inscriptus quaestiones ad artem spectantes 20 Μηχανικά προβλήματα (D. 124*; Η. 114*)
(t. e. mechanicae) <et nominatur micha
brblimatam (sic K m , mta'hakrtlimata K 6 )).
21 1. de arte poetica secundum disciplinam 21 Περί ποιητικής κατά τούς Πυθαγορείους β
Pythagorae <eiusque sectatorum) tr. II. 35 (? cf. D. 102; Η. 88)
22 1. de spiritu <et nominatur fari bnumats (sic 22 Περί πνεύματος γ (D.—; Η.—)
K», sumats K»)> tr. III.
23 <1. quem inscripsit de quaestionibus, et nomi- 23 Προβλημάτων γ (D. 51*; Η. 48*)
natur tzwili matn (leg. brumlimatn), t r . I I I . )
24 [1. de epistolis, tr. III.] 40 24 Περί στοιχείων γ (D. 39; Η. 35)
25 1. <q. i.) de Nilo Aegypti <et nominatur fari 25 Περί του Νείλου γ (D.—; Η. 159*)
tonia (leg. tonil)) tr. III.
26 1. de occupatione animalium qua occupant 26 Περί του φωλεύειν (D.—; Η.—. cf. Theo-
loca ut ibi deversentur et in eis delitescant phrast, D.L. 5, 44)
<et nominatur fari tufulin (s. tukulin)) tr. I. 45
27 1. <cuius nomen) congregatio artium <et no- 27 Τεχνών συναγωγή α (D. 78; Η. 71*)
minatur t'hiun subáui (leg. tchnun sinagu-
gi)> tr. I.
Vita Arabica, librorum Aristot. index 41

28 1. <q. i.) de amicitia <et nominatur filis) tr. 28 Περί φιλίας γ (D. 24»; Η. 24)
III.
29 [1. de categoriis, tr. I.] 29 Κατηγορίαι α (D. 142; Η. 132)
30 1. <nuncupatus> bariminas (s. barminias, 0 30 Περί έρμηνείας (D. 143; Η. 133»)
arminias) <et est secundus librorum logices). s
31 [1. turaka ('eg. tubika), tr. Vili.] 31 Τοπικά η (D. 56»; Η. 52*)
32 1. <vocatus> analutika (anulutika 0) [et est 32 'Αναλυτικά β (D. —; Η. 134)
syltogismus], tr. II.
33 1. anuraktika (afuratika Om, afudaktika O6) 33 'Αποδεικτικά (D.—; Η.—)
[et est demonstratio]. io
(in K m sic legitur : liber quem inscripsit trac-
tatus minores, nuncupatus anuraktia.)
34 1. sfsta (sic Cas., sufstin Kb, sufstain Km, 34 Σοφιστικά α (D.—; Η. 125»)
sufstaja O6, sufstanijja Om) tr. I.
35 1. <q. i.) tractatus maiores de moribus <et is 35 'Ηθικών μεγάλων β (D.—; Η.—)
nominatur itikun (aninkun Km) magln) tr.
II.
36 1. <q. i.) tractatus minores de moribus <quos 36 'Ηθικών Εύδημείων η (D.—; Η.—)
scripsit) ad U'dimis <et nominatur aninkun
(s. aningun, leg. itikun) Udimis) tr. Vili. 20
37 1. de regimine civitatum <et nominatur buli- 37 Πολιτικών η (D. 76*; Η. 70*)
tikun (s. bolitikun)) tr. Vili.
38 (Ί. de arte poetica, tr. II.] 38 Περί τέχνης ποιητικής β (D. 84; Η. 75)
39 1. de arte rituri <et est ars oratoria) tr. III 39 Περί τέχνης Ρητορικής y (D. 79*; Η. 72)
40 1. de auscultatane physica (el-kijan), tr. 25 40 Περί φυσικής άκροάσεως η (D.—; Η. 148*)
Vili.
41 1. de caelo et mundo, tr. IV. 41 Περί ουρανού και κόσμου δ (D.— ; Η.—)
42 1. de generatione et corruptione, tr. II. 42 Περί γενέσεως και φθοράς β (D—; Η. 149)
43 1. de praestigiis superioribus, tr. IV. 43 Περί μετεώρων δ (D.—; Η. 150).
44 1. de anima, tr. III. 30 44 Περί ψυχής γ (D.—; Η. 152)
45 1. de sensu et sensato, tr. I. 45 Περί αίσθήσεως και αισθητού α (D.—; Η.—)
46 1. de memoria et somno, tr. I. 46 Περί μνήμης και ύπνου α (D.—; Η.—)
47 1. de motu animalis (animalium) et sectione 47 Περί (ζώων) κινήσεως και ανατομών ζ
eorum <et nominatur kisaus tin (fsisaus Km) (D.—; 104*; Η. 156*; 93)
warautrmn (leg. wanatumun)) tr. VII. 35
48 1. de naturis animalis, tr. XV (tr. X 0, item 48 Περί ζφων φύσεων ιε (ι) (D.—; Η. 155?)
H Kh.).
49 1. <q. i.) de membris in quibus est vita <et 49 Περί ζωικών μορίων δ (D.—; Η. 157*)
nominatur zoaikun muriun) tr. IV.
50 1. de generatione animalis <et nominatur fari 40 50 Περί (ζώων) γενέσεως ε (D.— ; Η. 158*)
warasaus (s. wlrajasaus)) tr. V.
51 1. de motibus animalis localibus [qui fiunt] 51 Περί (ζφων) πορείας ä (D.—; Η.—)
super terram <et nominatur fari jurns (leg.
buris)) tr. I.
52 1. de longitudine vitarum animalis (vitae 0) 45 52 Περί μακροβιότητος ζφων και βραχυβιότητος
et brevitate eius, tr. I. α (D.—; Η . - )
53 1. de vita et morte (vitae et mortis O), tr. I. 53 Περί ζωής και θανάτου α (D.—; Η.—)
42 Vita Arabica, librorum Aristot. index

54 1. de plantis (plantarum 0), tr. II. 54 Περί φυτών β (D. 109; Η. 96)
55 1. de eo (quod) post physicam, tr. XIII. 55 Των μετά τά φυσικά ly (D.—; Η. 111*?
154*?)
56 1. <q. i.) de quaestionibus hylicis, tr. I. 56 Άττορημάτων υλικών ä (D.—; Η.—)
57 1. <q. i.) quaestiones physicae, tr. IV. 5 57 Άττορήματα φυσικά δ (D.—; Η.—)
58 1. <q. i.) divisio, tr. XXVI. commémorât in 58 Διαίρεση κς (D. 42*?; Η. 41*?)
hoc libro divisiones temporis et divisiones
animae et (divisiones) cupiditatis et rem
agentis et acti et actionis et (rem) amoris
et genera (bonorum (i. e. boni), et quod io
eorum (pars) est intellectualis et eorum
(pars) in anima et eorum (pars) extra ani-
mam, et commémorât rem bonitatis et ma-
litiae, et commémorât genera scientiarum et
genera motionum et genera eius quod com- 15
prehendit (vel significat) vox et genera exi-
stentium et in quae dividitur (dividuntur ?),
et nominatur diàrasis.)
Il (hinc ita pergit 0): animalis (sic corrupte
pro bonorum) et rem boni et mali et motio- 20
num et genera existentium.
59 1. (q. i.) divisio Piatonis, tr. VI (X K6). 59 Διαίρεσις Πλάτωνος s (D.—; Η.—)
60 1. (q. i.) partitio conditionum quae statuun- 60 Διαίρεση νπτοθέσεων ς (D.—; Η.—)
tur in voce et ponuntur, tr. VI.
61 1. (q. i.) de contradictione (vocis) [cius qui 25 61 'Επιχειρήματα λθ (D. 66* ?; Η. 62* ?)
autumat] quod praemissa contradicentis pe-
tenda sunt ex ipsa voce (et nominatur afi-
chramati (sic W, aficheirasati K m )> tr.
XXXIX.
62 [1. de re quae nominatur istas(i)s (ve' istafis) 30 62 'Ενστάσεις ly (D. 35*; Η. 36*)
tr. XIII.]
63 [1. de obiectis (de sermonibus? Ob), tr. 63 Θέσεις λδ (D. 71* ? ; Η. 65* ?)
XXXIV.]
64 1. (q. i.) obiecta amatoria (et nominatur 64 Θέσεις έρωτικαΐ α (D. 72*; Η. 66*)
tasis arutika (masdadutika K6, amsadutika 35
K>) tr. I.
65 1. (q. i.) obiecta naturalia (et vocatur tasis 65 Θέσεις φυσικαί ä (D.—; Η.—)
musika ('eg. fusika)) tr. I.
66 1. (cuius subscriptio) constitutio obiectorum 66 Θέσεων άναγραφή α (?) (D.—; Η.—)
(al. domus obiectorum) (et nominatur masa 40
ara angr (K6, basaaraigr K*)> tr. I.
67 1. (q. i.) definitiones (et nominatur ori (s. 67 "Οροι ις (D. 65*; Η. 61*)
uri)) tr. XVI.
68 1. (q. i.) de rebus definitionem spectantibus 68 'Οριστικά δ (D.—; Η.—)
(et nominatur awista (Ké, utilità K m )> tr. IV. 45
69 1. (q. i.) de definiendo topico (definitione to- 69 "Οροι προ τών τοπικών α ( ?) (D. 55; Η. 51*)
pica), tr. I.
Vita Arabica, librorum Aristot. index 43

70 <1. q. i. tabula definitionum quae adhibentur 70 TTpòs όρους τοπικών y (D. 61*; H. 59*)
in topica, et nominatur brus urs tubikun, tr.
III.)
[liber (tabula Om in marg.) de definiendo
topicae.] s
71 1. <q. i.) obiectorum quibus disponuntur 71 TTpòsτά άξιώματα (?) ( D . - , Η . - )
(discernuntur ?) definitiones <a definitioni-
bus, et nominatur brsawds basis (v. jas(i)s)
asdschin (ν. as'hin) bmata (v. nmata)) tr. II.
72 [1. de contradictione (contradictionibus Ob) io 72 Περί αντικειμένων όρων y (?) (D.—; Η.—)
definitionum, tr. III.]
73 [1. de arte definiendi quam adhibuit Theo- 73 Περί τέχνης οριστικής ή κέχρηται Θεόφραστος
phrastus ad analyticam priorem, tr. I.] έν 'Αναλυτική προτέρ«? α (D.—; Η.—)
74 1. <q. i.) de tabula definiendi <et nominatur 74 Πρός τους ορισμούς β (D.—; Η.—)
brsts ursmos) tr. II. 15
75 1. <q. i. liber) quaestionum <et nominatur 75 Προβλήματα ξη (κη) (D.—; Η.—)
broblimata (vel brosmata)) tr. LXVIII (sive
XXVIII).
76 1. <q. i.) praemissa quaestionibus (quaestio- 76 Προβλημάτων προαγορευόμενα y (D.— ;
num 0) <et nominatur brbimatn bruagra- 20 Η.-)
wa>, tr. III.
77 1. <q. i.) quaestionum circularium quas adhi- 77 Προβλήματα έγκύκλια δ (D. 123* ? ; Η. 113 ?)
bent praeceptores <et nominatur brusmata
(leg. brublimata) enkklia) tr. IV.
78 1. <q. i.) praeceptorum <et nominatur bangi- 25 78 Παραγγέλματα δ (D.—; Η.—)
mata (sic K» et W, bardmliate K m )> tr. IV.
79 1. <q. i. liber) memorialia <et nominatur 79 Υπομνήματα β (?) (D.—; Η.—)
amusmata (ν. amusimata asusmata)) tr. II.
80 1. <q. i. species quaestionum ex) medicina <et 80 Προβλήματα Ιατρικά ε (D.—; Η.—)
nominatur brublimata ajatrka (katndi aja- 30
trika K", abatriha K m )> tr. V.
81 1. <q. i.) de regimine alimenti <et nominatur 81 Περί διαίτης α (D.—; Η.—)
bari dijats) tr. I.
82 1. <q. i.) de agricultura tr. XV (tr. X K6 et 82 Γεωργικών ιε (ι) (D.—; Η. 190*?)
Om) <et nominatur arikun ('eg. garikun).) 35
83 <huiusmodi est sermo eius de humoribus, tr. 83 Περί ύγρών ά (D.—; Η.—)
I.)
[1. de humoribus tr. I.]
84 <sequitur hoc tractatus de siccitate.) 84 Περί ξηρότητος (D.—; Η.—)
85 [1. de pulsu. O m ] 40 85 Περί παλμού (σφυγμοί/?) (D.—; Η.—)
86 <hunc .sequitur tract, quem inscripsit) 86 Περί των καθόλου συμβαινόντων α (y) (D.—;
[liber] de accidentibus universalibus (tr. I. Η.-)
W, tr. I I I O).
87 <hunc sequitur, tres tractatus quos inscrip- 87 Περί μετεώρων y (β) (D.—; Η.—)
sit) [liber] de praestigiis superioribus [tr. II]. 45
88 <hunc sequitur, duo tractatus [liber] de ge- 88 Περί ζφων γενέσεως β ( D — ; Η.—)
neratione animalis.
44 Vita Arabica, librorum Aristot. index

89 <hunc sequitur, de significatione (et nomi- 89 Περί τεκμηρίων (?) (D—; Η.—)
natur add. Κ6) garamkun.)
90 [1. alius de generatione animalium (animalis 90 "Αλλο περί ζφων γενέσεως β (D.—; Η.—)
0") tr. II.]
91 1. <quem inscripsit) de praemissis <et nomi- s 91 Προτάσεις λγ (κγ) (D. 46 ? ; Η. 38* ?)
natur brutas(i)s (ai. brutabs)) tr. XXXIII
(XXIII 0).
92 <et hunc sequitur liber eiusdem argumenti 92 "Αλλαι προτάσεις λα (ζ) (D. 46?; Η. 38*?)
sed de praemissis aliis, tr. XXXI.)
[1. alius de praemissis aliis, tr. VII.] ο
93 1. <q. i.) de regimine civitatum <et nomina- 93 Πολιτεϊαι ροα (D. 144*; Η. 135*)
tur bulitija, et est liber in quo commemora-
vit regimen populorum et civitatum plurium
e civitatibus Graecorum et aliorum earum-
que relationem (originem? cognationem?),
numerus vero populorum ct civitatum <qua-
rum meminit) [in eo] CLXXI [civitates mag-
nae].
94 1. <q. i.) memoriale [de memorialibus nume- 94 Υπομνήματα ις (D.—; Η . - )
rus] <et nominatur ifumsmata) tr. XVI. 20

95 [1. alius huiusmodi tr. I.] 95 "Αλλα ύπομνήματα α (D. — ; Η,—)


96 1. <q. i.) (1. alius K m ) de contradictionibus 96 'Επιχειρημάτων α (D. 66?; Η. 62?)
<et nominatur afi (ve', abi-) chirimatn) tr. I.
97 1. <q. i. liber alius) de relato <et nominatur 97 Περί του πρός τι α (D.—; Η.—)
bari ts si) tr. VI (tr. I. 0). 25

98 1. <q. i. liber alius) de tempore <et nomina- 98 Περί χρόνου α (D.—; Η. 170*)
tur bari chrunu) tr. I.
99 1. qui inveniebatur in bibliotheca <viri qui 99 βιβλία τινά ηύρημένα έν τη του Άπελλικών-
nominatur) Almikun (Ablikun Κ m Om, Atli- τος βιβλιοθήκη (D.—; Η.—)
kun Ob) [numerus tractatuum (i. e. aliquot)]. 30

100 <1. in quo congrega vit vir qui nominatur Ar- 100 Έπιστολαί άς συνέλεξεν Άρτέμων έν η τόμοις
tamn epístolas (v. dissertationes) VIII sec- (D.-; Η . - )
tionibus).
[1. magnus collectus in quo numerus episto-
larum VIII sectionibus.]
101 <1. cuius inscriptio memoria (sc. memoriale) 101 "Αλλο υπόμνημα (D.—; Η.—)
aliud)).
[1. de memorialibus aliis.]
102 1. de moribus urbium <et nominatur bulitija) 102 Πολιτεία β (D.— ; Η . - )
tr. II.
103 <et> epistolae <aliae> invenit eas Andruniks 103 "Αλλαι έπιστολαί &ς εύρεν 'Ανδρόνικος έν κ
XX sectionibus 11 et scripsit in eis memoria- τόμοις καΐ ύπομνήματα ών εύρήσεις τόν
lia, postea omisit (non posuit? K m ) homines, άριθμόν και τάς άρχάς έυ τω ε' του 'Ανδρονί-
quorum numerum et initia invenies in tr. V κου περί του πίνακος των 'Αριστοτέλους
libri Andruniks de indice librorum Aristote- βιβλίων (cf. D. 145, 3—11, Η. 137)
lis.
Il (hinc ita per git 0) (et novo quasi titu'o Om) :
Vita Arabica, librorum Aristot. index - Eusebius, P.E. 15,1—2 45

scripta, numerus in (quibus 0 m ) memorialia


quorum numerus et nomina in libro Andro-
niks btufi (sic Om, in libro Andusfi O0) in
indice librorum Aristotelis].
104 1. de epistolis (quaestionibus K w ) e reconditis 104 Περί άπορημάτων έκ των 'Ομήρου ποιημά-
poematum Umirs, X sectionibus. των έν ι τόμοις (D. 119*; Η. 106*?; 147*?)
105 1. de <universis> rebus (v. obiectis) medicinae
<et nominatur ajatrikus (vel -kis)>. 105 Περί Ιατρική? (D. 111*; Η. 98*)
<Finit numerus librorum eius secundum id Τέλος του των βιβλίων πίνακος κατά τό του
quod commemora vit Ptolemaeus ad Aálas.) 10 Πτολεμαίου πρός Γάλλο ν υπόμνημα.
[Dixit Ptolemaeus : hoc est summa eius quod
ei testatus sum e libris.]

15

7. EUSEBIUS, PRAEP. EVANGEL. 'Αριστοτέλην. καταγέλαστα δ ' εΐκότως είναι


XV, 1, 13—2, 16 φαίη τις άν (4) καί τά 'Απομνημονεύματα τά Άλεξί-
VOU του 'Εριστικού, ποιεί γάρ 'Αλέξανδρον παϊδα
sec. editionem a C. Mras confectam (Die griech. Christi. διαλεγόμενον Φιλίππω τ ω πατρί καί διαπτύοντα
Schriftsteller der ersten Jahrhunderte: Eusebius 8,2
Berlin 1956)
20 μέν τούς του 'Αριστοτέλους λόγους, άποδεχόμενον
δέ Νικαγόραν, τόν Έρμήν έπικληθέντα. (5) καί
Εύβουλίδης δέ προδήλως έν τω κατ' αύτοϋ βιβλίω
"Αρξομαι δέ άπό των 'Αριστοτέλους, άλλοι ψεύδεται, πρώτον μέν ποιήματα ψυχρά προσφερό-
μέν ουν τόν βίον τάνδρός διαβεβλήκασι, φιλόσοφοι μενος ώς γεγραφότων άλλων περί του γάμου καί
δέ καΐ άλλως ούκ άφανεΐς τίνες ήσαν καΐ ούτοι, 25 της πρός Έρμείαν οίκειότητος αύτω γεγονυίας,
έμοί δ ' ού φίλον τόν άνδρα ούδ' αύταϊς άκοαϊς Ιπειτα Φιλίππω φάσκων αύτόν προσκόψαι καί
άνέχεσθαι κακώς πρός των οίκείων άγορευόμενον. τελευτώντι Πλάτωνι μή παραγενέσβαι τά τε βιβλία
διόπερ τάς ύπέρ otCrroö μάλλον έκθήσομαι άπολογί- αύτου διαφθεΐραι. τήν μέν γάρ (6) Δημοχάρους
ας άπό των 'Αριστοκλέους του Περιπατητικού, κατηγορίαν κατά τών φιλοσόφων τί χρή λέγειν;
δς έν τ ω έβδόμφ Περί φιλοσοφίας τάδε περί αύτοϋ 3ο ού γάρ 'Αριστοτέλην μόνον, άλλά καί τούς άλλους
γράφει · (φιλοσόφους) κακώς είρηκεν. έτι γε μήν αύτάς
„Πώς yàp οΐόν τε, καθάπερ φησίν (1) * Επίκουρος τάς διαβολάς σκοπών άν τις ληρεΐν αύτόν φαίη.
έν τη Περί των έπιτηδευμάτων έπιστολή, νέον λέγει γάρ έπιστολάς 'Αριστοτέλους άλώναι κατά
μέν δντα καταφαγεϊν αυτόν τήν πατρώαν ουσίαν της πόλεως της 'Αθηναίων καΙΣτάγειρατήνπατρί-
Ιπειτα δέ έπΐ τό στρατεύεσθαι συνώσσι, κακώς δέ 35 δα προδουναι Μακεδόσιν αύτόν, ετι δέ κατασκα-
πράττοντα έν τούτοις έπί τό φαρμακοπωλείν έλ- φείσης Όλύνθου μηνύειν έπί του λαφυροπωλείου
θεΐν, έπειτα άναπεπταμένου του Πλάτωνος περι- Φιλίππω τούς πλουσιωτάτους τών Όλυνθίων.
πάτου πασι παραβαλείν αύτόν; ή πώς άν τις ήλίθια δέ διαβέβληκεν αύτόν (7) καί Κηφισόδωρος'
άποδέξαιτο (2) Τιμαίου τουΤαυρομενίτουλέγοντος ό 'Ισοκράτους μαθητής, τρυφερόν καί τένθην καί
έν ταϊς Ίστορίαις άδοξου Θύρας αύτόν Ιατρείου 40 άλλ' άττα τοιαύτα λέγων αύτόν είναι. πάντα
καΐ τάς τυχούσας όψέ της ήλικίας κλεϊσαι; τίς δ' ύπερπαίει μωρίς* (8) τά ύπόΛύκωνος είρημένα,
δ ' άν πεισθείη (3) τοις ύπ ' Άριστοξένου του μου- του λέγοντος είναι ΠυΘαγορικόν έαυτόν. φησί γάρ
σικού λεγομένοις έν τω Βίω τω Πλάτωνος ; έν γάρ τη θύειν 'Αριστοτέλη ν θυσίαντετελευτηκυί<?τή γυναικί
πλάνη καΐ τη άποδημίςκ φησίν έπανίστασθαι καΐ τοιαύτην όποίαν 'Αθηναίοι τη Δήμητρι καί έν
άντοικοδομεϊν αύτω τινας Περίπατον ξένους δντας. 45 έλαίω Θερμω λουόμενον τοϋτο δή πιπράσκειν·
οϊονται ούν ένιοι ταύτα περί 'Αριστοτέλους λέγειν ήνίκα δέ είς Χαλκίδα άπήει, τούς τελώνας εύρεϊν
αύτόν, Άριστοξένου διά παντός εύφημοϋντος έν τω πλοίω λοπάδια χαλκά τέτταρα καί έβδομή-
46 Eusebius P . E . 1 5 , 1 - 2 - Aelianus V . h . 3 , 1 9

κοντά. καί σχεδόν oi μεν πρώτοι διαβαλόντες ατυχούσαν μέντοι διά τάς καταλαβούσας συμφο-
'Αριστοτέλη ν τοσούτοι γεγόνασιν ών οί μεν κατά ράς τον άδελφόν αύτής."
τούς οώτούς ήσαν χρόνους, oi δέ μικρόν ύστερον ΕΙθ' έξης φησι·
έγένοντο· πάντες δέ σοφισταί καί εριστικοί καί ,,Μετά δέ τήν Πυθιάδος της Έρμείου τελευτήν
ρήτορες, ών καί τά όνόματα καί τα βιβλία τέθνηκε 5 'Αριστοτέλης εγημεν ' Ερπυλλίδα Σταγειριτιν, έξ
τών σωμάτων μάλλον, τούς μέν γάρ μετά ταΟτα ής υίός αύτώ Νικόμαχος έγένετο. τούτον δέ φασιν
γεγονότας, είτα δέ τά ύ π ' έκείνων είρημένα λέ- όρφανόν τραφέντα παρά Θεοφράστω καί δή
γοντας παντάπασιν έδν δει χαίρειν, καί μάλιστα μειρακίσκον όντα άποθανεΐν έν πολέμω."
τούς μηδ' έντετυχηκότας τοις βιβλίοις αύτών, άλλ' Άλλά ταύτα μέν έκ της δηλωθείσης 'Αριστο-
αυτοσχεδιάζοντας, όποιοι είσι καί οί λέγοντες ίο κλέους έκκείσθω γραφής· ήδη δέ καί τήν δογματι-
τριακοσίας εχειν λοπάδας αυτόν, ουδείς γάρ αν κήν 'Αριστοτέλους φιλοσοφίαν θεωρήσαι καιρός.
εύρεθείη περί αύτού τοιούτον ούθέν είρηκώς τών
τότε όντων ότι μή Λύκων, ούτος μέντοι, καθάπερ
έφην, εΐρηκεν εύρήσθαι λοπάδια πέντε καί έβδομή-
κοντα. ού μόνον δέ καί εκ τών χρόνων καί εκ is 8 AELIANUS, VAR. HIST. III, 19
τών διαβεβληκότων τεκμήραιτό τις άν ότι ψευδή
sec. editionem a M. R. Dilts confectam (BT Lipsiae 1974)
πάντα τά είρημένα έστίν, άλλά κάκ τοΰ μή πάντας
τά αυτά διαβάλλειν, άλλ' εκαστον ίδιά τινα λέγειν,
ών εϊπερ ήν εν ότιοϋν αληθές, έχρήν δήπου μυριά- Λέγεται τήν διαφοράν 'Αριστοτέλους πρός
κις, άλλ" ουχ άπαξ αϋτόν υπό τών τότε άπολω- 2ο Πλάτωνα τήν πρώτην έκ τούτων γενέσθαι, ούκ
λέναι. φανερόν ούν ότι καθάπερ πολλοίς καί ήρέσκετο αύτοΟ τώ βίω ό Πλάτων ούδέ τή κατα-
άλλοις, ούτω καί Άριστοτέλει συνέβη διά τε τάς σκευή τή περί τό σώμα. καί γάρ έσθητι έχρήτο
πρός τους βασιλείς φιλίας καί διά τήν εν τοις περιέργω ό 'Αριστοτέλης καί υποδέσει, καί κουράν
λόγοις υπεροχή ν υπό τών τότε σοφιστών φθονεϊ- δέ έκείρετο καί ταύτην άήθη Πλάτωνι, καί δα-
σθαι. δεϊ δέ τους εύ φρονοΰντας μή είς τούς δια- 25 κτυλίους δέ πολλούς φορών έκαλλύνετο έπί τούτω ·
βάλλοντας άποβλέπειν μόνον, άλλά καί είς τούς καί μωκία δέ τις ήν αύτού περί τό πρόσωπον, καί
έπαινοΟντας καί ζηλούντας αυτόν μακρώ γάρ άκαιρος στωμυλία λαλοΰντος κατηγορεί καί αύτη
πλείους καί βελτίους εϋρεθεΐεν άν ούτοί γε. τά τόν τρόπον αύτού. πάντα δέ ταύτα ώς Ιστιν
μέν ούν άλλα προδήλως πέπλασται, δύο δέ άλλότρια φιλοσόφου, δήλον. όπερ ούν όρών ό
ταύτα δοκεϊ πιστεύεσθαι δι' α ψέγουσί τίνες 3ο Πλάτων ού προσίετο τόν άνδρα, προετίμα δέ αύ-
αυτόν εν μέν, δτι τήν Έρμείου γήμειε φύσει μέν τού Ξενοκράτη υ καί Σπεύσιππον καί Άμύκλαν καί
άδελφήν, θετήν δέ θυγατέρα Πυθιάδα, κολακεύων άλλους, τή τε λοιπή δεξιούμενος αύτούς τιμή καί
αύτόν • Θεόκριτος γούν ό Χίος έποίησεν έπίγραμμα ούν καί τή κοινωνία τών λόγων.
τοιούτον · 'Αποδημίας δέ γενομένης ποτέ τ ώ 5ενοκράτει
Έρμείου εύνούχου τε καί Εύβούλου τόδε δούλου 35 ές τήν πατρίδα, έπέθετο τώ Πλάτωνι ό 'Αριστοτέ-
μνήμα κενόν κενόφρων θήκεν 'Αριστοτέλης · λης, χορόν τινα τών ομιλητών τών έαυτού περι-
δς διά τήν άκρατη γαστρός φύσιν ειλετο ναίειν στησάμενος, ών ήν Μνάσων τε ό Φωκεύς καί άλλοι
άντ' Άκαδημείας Βορβόρου έν προχοαϊς - τοιούτοι, ένόσει δέ τότε ό Σπεύσιππος καί διά
ετερον δέ, ότι ήχαρίστησε Πλάτωνι. περί μέν ταύτα άδύνατος ήν συμβαδίζειν τ ώ Πλάτωνι. ό δέ
ούν Πλάτωνος καί της Αριστοτέλους προς αύτόν 4ο Πλάτων όγδοήκοντα ετη έγεγόνει, καί όμοΰ τι διά
φιλίας άλλοι τε πολλοί σνγγεγράφασι καί δή καί τήν ήλικίαν έπιλελοίπει τά τής μνήμης αύτόν.
Άπελλικών, ού τοις βιβλίοις ó έντυχών πεπαύσε- έπιθέμενος ούν αύτφ καί έπιβουλεύων ό 'Αριστο-
ται βλασφημών αύτούς. περί δέ τού γάμου τέλης, καί φιλοτίμως πάνυ τάς έρωτήσεις ποιού-
τοΰ Πυθιάδος άποχρώντως αύτός έν ταϊς πρός μενος καί τρόπον τινά (φιλόνικον) καί έλεγκτικώς,
'Αντίπατρον επιστολαϊς άπολελόγηται. τεθνεώτος 45 άδικών άμα καί άγνωμονών ή ν δήλος · καί διά ταύτα
γάρ Έρμείου διά τήν πρός εκείνον εύνοιαν εγημεν άποστάς ό Πλάτων τού Ιξω περιπάτου Ινδον
αύτήν, άλλως μέν σώφρονα καί άγαθήν ούσαν, έβάδιζε σύν τοις έταίροις.
Ael. V.h. 3,19 - Strabon 13,1,56-58 - Plut., Vita Alex. Magn. 7,1-8,5 47

Τριών Sè μηνών διαγενομένων ό Ξενοκράτης ,,"Ασσον ίθ', ώς κεν θδσσον όλέθρου πείραθ'
άφίκετο έκ της άποδημίας, καί καταλαμβάνει τόν ίκηαι."
'Αριστοτέλη βαδίζοντα ού κατέλιπε τόν Πλάτωνα, ό δέ λιμήν χώματι κατεσκεύασται μεγάλω.
όρων δέ αύτόν μετά τών γνωρίμων ού πρός έντεϋθεν ήν Κλεάνθης, ό Στωικός φιλόσοφος, ό
Πλάτωνα άναχωρουντα έκ του περιπάτου, άλλα s διαδεξάμενος τήν Ζήνωνος του Κιτιέως σχολήν,
καθ* έαυτόν άπιόντα ές τήν πόλιν, ήρετό τινα καταλιπών δέ Χρυσίππφ τ φ Σολεΐ.
τών έν τ φ περιπάτω όπου ποτέ είη ό Πλάτων 'Ενταύθα δέ καί 'Αριστοτέλης διέτριψε διά
ύπώπτευε γάρ αύτόν μαλακίζεσθαι. ό δέ άπεκρίνα- τήν πρός Έρμείαν τόν τύραννον κηδείαν. ή ν δέ
το, ,,'Εκείνος μέν ού νοσεϊ, ένοχλών δέ αύτόν Ερμείας εύνουχος, τραπεζίτου τινός οΐκέτης· γενό-
'Αριστοτέλης παραχωρήσαι πεποίηκε του περι- ίο μενος δ ' Άθήνησιν ήκροάσατο καί Πλάτωνος καί
πάτου, καί άναχωρήσας έν τ ω κήπω τ φ έαυτοϋ 'Αριστοτέλους· έπανελθών δέ τ φ δεσπότη συνε-
φιλοσοφεί." ό δέ Ξενοκράτης άκούσας παραχρήμα τυράννησε, πρώτον έπιθεμέυω τοις περί Άταρνέα
ήκε πρός Πλάτωνα καί κατέλαβε διαλεγόμενον τοις καί "Ασσον χωρίοις· έπειτα διεδέξατο έκεΐνον καί
σύν έαυτφ* ήσαν δέ μάλα συχνοί καί άξιοι λόγου μετεπέμψατο τόν τε 'Αριστοτέλη ν καί Ξενοκράτη ν
καί ot μάλιστα δοκουντες τών νέων έπιφανεΐς. is καί έπεμελήθη αύτών, τ φ δ ' Άριστοτέλει καί
έπεί δέ έπαύσατο της όμιλίας, ήσπάσατό τε ώς τό θυγατέρα άδελφοϋ συνφκισε. Μέμνων δ' ό 'Ρόδιος
εΙκός τόν Ξενοκράτη ν φιλανθρώπως καί αύ πάλιν υπηρετών τότε τοις Πέρσαις καί στρατηγών,
ό Ξενοκράτης έκεΐνον όμοίως. διαλυθείσης δέ τής προσποιησάμενος φιλίαν καλεί πρός έαυτόν ξενίας
συνουσίας ούδέν ούτε εΙπών πρός τόν Πλάτωνα τε δμα καί πραγμάτων προσποιητών χάριν,
ό Ξενοκράτης ούτε άκούσας, συναγαγών τούς 2ο συλλαβών δ ' άνέπεμψεν ώς τόν βασιλέα, κάκεΐ
έταίρους καί τω Σπευσίππω πάνυ Ισχυρώς έπέ- κρεμασθείς άπώλετο· οί φιλόσοφοι δ ' έσώθησαν
πληξε παραχωρήσαντι του περιπάτου Άριστο- φεύγοντες τά χωρία δ οί Πέρσαι κατέσχον.
τέλει, αύτός τε έπέθετο τ φ Σταγειρίτη κατά τό
καρτερόν, καί ές τοσούτον προήλθε φιλοτιμίας,
ώς Ιξελάσαι αύτόν καί άποδοϋναι τό σύνηθες 25
χωρίον τ φ Πλάτωνι. 10. PLUTARCHUS, VITA ALEXANDRI
MAGNI CAP. 7, 1 - 8 , 5
sec. editionem a K. Ziegler confectam (BT Lipsiae 1935)
paucis supplementis additis
30
9. STRABO, GEOGRAPHICA XIII,
1, 5 6 - 5 8 7 (1) Καθορών δέ (sc. ό Φίλιππος) τήν φύσιν
αύτοϋ (sc. Αλεξάνδρου) δυσκίνητον μέν ούσαν,
sec. editionem a H. L. Jones confectam (Loeb libr. London έρίσαντος μή βιασθήναι, ^ δ ί ω ς δ ' άγομένην ύπό
1929, I960 3 )
λόγου πρός τό δέον, (2) αύτός τε πείθειν έπει-
35 ρδτο μδλλον ή προστάττειν, καί τοις περί μου-
Μετά δέ Σκήψιν "Ανδειρα καί Πιονίαι καί ή Γαρ- σική ν καί τά έγκύκλια παιδευταΐς ού πάνυ τι πι-
γαρίς. έστι δέ λίθος περί τά "Ανδειρα, δς καιόμενος στεύων τήν έπιστασίαν αύτοϋ καί κατάρτισιν,
σίδηρος γίνεται· είτα μετά γής τινός καμινευθείς ώς μείζονος ούσαν πραγματείας καί κατά τόν
άποστάζει ψευδάργυρον, ή προσλαβοϋσα χαλκόν Σοφοκλέα
τό καλούμενον γίνεται κρδμα, ό τίνες όρείχαλκον 4ο πολλών χαλινών έργον οίάκων θ' άμα,
καλοϋσι· γίνεται δέ ψευδάργυρος καί περί τόν μετεπέμψατο τών φιλοσόφων τόν ένδοξότατον καί
Τμώλον. ταύτα δ ' έστί τά χωρία, & οί Λέλεγες λογιώτατον 'Αριστοτέλη ν, καλά καί πρέποντα δι-
κατεΐχον · ώς δ ' αΰτως καί τά περί "Ασσου. δασκάλια τελέσας αύτφ. (3) τήν γάρ Σταγειριτών
"Εστί δέ ή "Ασσος έρυμνή καί εύτειχής, άπό πόλιν, έξ ής ή ν 'Αριστοτέλης, άνάστατον ύ π '
θαλάττης καί του λιμένος όρθίαν καί μακράν άνά- 45 αύτοϋ γεγενημένην συνφκισε πάλιν, καί τούς δια-
βασιν έχουσα, ώστ' έπ' αύτής οίκείως είρήσθαι φυγόντος ή δουλεύοντας τών πολιτών άπο-
δοκεϊ τό του Στρατονίκου του κιθαριστου κατέστησε.
48 Plutarchus, Vita Alex. Magn. 7 , 1 - 8 , 5 - Dionys. Hal., ep. ad Amm.

(4) Σχολήν μέν ούν αύτοίς καΐ διατριβή ν τό (4) "Αριστοτέλη ν δέ θαυμάζων έν άρχή και
περί Μίεζαν Νυμφαΐον άπέδειξεν, δπου μέχρι νυν άγοπτών ουχ ήττον, ώς αύτός έλεγε, του πατρός,
'Αριστοτέλους Ιδρας τε λιθίνας καΐ ύποσκίους ώς δι' έκεϊνον μέν ζών, διά τούτον δέ καλώς ζών,
περιπάτους δεικνύουσιν. (5) §οικε δ ' 'Αλέξανδρος ύστερον ϋποπτότερον εσχεν, ούχ ώστε ποιήσαί τι
ού μόνον τόν ήθικόν καί πολιτικόν παραλαβεΐν s κακόν, άλλ' αί φιλοφροσύναι τό σφοδρόν έκεϊνο
λόγον, άλλα καΐ των άπορρήτων καί βαθυτέρων καί στερκτικόν ούκ (έτι) εχουσαι πρός αυτόν, άλλο-
διδασκαλιών άς ol άνδρες Ιδίως άκροαματικάς καί τριότητος έγένοντο τεκμήριον. (5) ό μέντοι προς
έποπτικάς προσαγορεύοντες ούκ έξέφερον είς πολ- φιλοσοφίαν έμπεφυκώς και συντεθραμμένος ά π '
λούς, μετασχεϊυ, άρχής αύτω ζήλος καί πόθος ούκ έξερρύη τής ψυ-
(6) ήδη γάρ είς 'Ασίαν διαβεβηκώς καί πυθό- ιο χής, ώς ή περί Άνάξαρχόν τε τιμή καί τά πεμ-
μενος λόγους τινάς έν βιβλίοις περί τούτων ύ π ' φθέντα 5ενοκράτει πεντήκοντα τάλαντα καί Δάν-
'Αριστοτέλους έκδεδόσθαι, γράφει προς αύτόν υπέρ δαμις καί Καλανός ούτω σπουδασθέντες μαρτυρου-
φιλοσοφίας παρρησιαζόμενος επιστολή ν, ής άντί- σι.
γραφόν εστίν
(7) 'Αλέξανδρος Άριστοτέλει ευ πράττειν. 15
Ουκ όρθώς έποίησας έκδούς τους άκροαματι-
κούς των λ ό γ ω ν τίνι γάρ δή διοίσομεν ημείς 11. DIONYSIUS HALICARNASSENSIS,
των άλλων, ε! καθ' ους έπαιδεύθημεν λόγους, ούτοι EPISTOLA AD AMMAEUM DE
πάντων Ισούται κοινοί; εγώ δέ βουλοίμην αν ταΐς ARISTOTELE ET DEMOSTHENE
περί τά άριστα έμπειρίαις ή ταΐς (πολεμικαϊς) 20 sec. editionem a H. Usener et L. Radermacher confectam
δυνάμεσι διαφέρειν. ερρωσο. (BT Lipsiae 1899)
(8) Ταύτην μέν ούν τήν φιλοτιμίαν αύτοΟ παρα-
μυθούμενος 'Αριστοτέλης άπολογείται περί των 1 Πολλών μετ' άλλων ξένων τε καί παραδόξων
λόγων έκείνων, ώς καί έκδεδομένων καί μή έκ- άκουσμάτων, ών ένήνοχεν ό καθ' ήμάς χρόνος, 2ν
δεδομένων. (9) αληθώς γάρ ή Μετά τά φυσικά 25 τι καί τούτο έφάνη μοι πρώτως άκούσαντι παρά
πραγματεία, προς (μέν τήν τών πολλών) διδα- σου, ότι τών φιλοσόφων τις τών έκ του Περιπάτου
σκαλίαν καί μάθησιν ουδέν έχουσα χρήσιμον, (φι- πάντα χαρίζεσθαι βουλόμενος Άριστοτέλει τ ω
λοσοφίας δέ) ύπόδειγμα τοις πεπαιδευμένοις ά π ' κτίσαντι ταύτην τήν φιλοσοφίαν καί τοΟτο ύπ-
άρχής γέγραπται. έσχετο ποιήσειν φανερόν, ότι Δημοσθένης τάς
8 (1) ΔοκεΤ δέ μοι καί τό φιλιατρεϊν Άλεξ- 30 ¡ϊητορικάς τέχνας π α ρ ' έκείνου μαθών είς τούς
άνδρω προστρίψασθαι μάλλον έτέρων 'Αριστοτέ- ίδίους μετήνεγκε λόγους καί κατ' έκεΐνα κοσμού-
λης. οϋ γάρ μόνον τήν θεωρίαν ήγάπησεν, άλλά μενος τά παραγγέλματα πάντων έγένετο τών
καί νοσοϋσιν έβοήθει τοις φίλοις, καί συνέταττε Ρητόρων κράτιστος.
θεραπείας τινας καί δίαιτας, ώς εκ τών έπιστολών Κατ' άρχάς μέν ούν ύπελάμβανον τών πολλών
λαβείν έστιν. 35 τινα είναι τόν ταΟτ' έπιχειρήσαντα λέγειν, καί
(2) τ Ην δέ καί φύσει φιλολόγος καί φιλανα- παρήνουν σοι μή πδσι τοις παραδόξοις προσέχειν.
γνώστης. καί τήν μέν Ίλιάδα της πολεμικής άρετής ώς δέ καί τοΰνομα του άνδρός έπυθόμην, δν έγώ
έφόδιον καί νομίζων καί όνομάζων, ελαβε μέν καί τών ήθών ένεκα καί τών λόγων άποδέχομαι,
'Αριστοτέλους διορθώσαντος ην έκ του νάρθηκος έθαύμασα, καί πολύς έν έμαυτώ γενόμενος έπι-
καλοΰσιν, είχε δ ' άεΐ μετά του εγχειριδίου κειμένη ν 40 μελεστέρας ώμην δεΐσθαι σκέψεως τό πράγμα, μή
υπό τό προσκεφάλαιον, ώς Όνησίκρηος ίστόρηκε. ποτε λέληθέ με τάληθές ούτως έχον καί ούδέν είκή
(3) τών δ ' άλλων βιβλίων ουκ εϋπορών έν τοις τω άνδρί εϊρηται, ίνα ή τήν δόξαν ή ν πρότερον
άνω τόποις, Άρπαλον έκέλευσε πέμψαι, κάκεΐνος αύτός έσχον (άφείην) βεβαίως μαθών ότι προ-
Ιπεμψεν αύτω τάς τε Φιλίστου βίβλους καί τών τεροΟσι τών Δημοσθένους λόγων αϊ 'Αριστοτέλους
Εύριπίδου καί Σοφοκλέους καί Αίσχύλου τραγω- 45 τέχναι, ή τόν ούτως έγνωκότα καί γράψαι γε
διών συχνάς, καί Τελέστου καί Φιλοξένου διθυράμ- παρεσκευασμένον, πρίν είς δχλον έκδοΰναι τό
βους. σύνταγμα, μεταβαλεΐν πείσαιμι τήν δόξαν.
Dionys. Hal., ep. ad Amm. 49

2 Ούκ έλαχίστην δέ μοι καΐ σύ παρέσχου ol τούς βίους τών άνδρών συνταξάμενοι, προ-
^οττήν etç τό μή παρέργως έξετάσαι τήν άλήθειαυ, ειπείν. ποιήσομαι δέ άπό Δημοσθένους τήν άρχήν.
τταρακαλών φανερούς ττοιήσαι τούς Xôyouç, οίς 4 Ούτος έγεννήθη μέν ένιαυτώ πρότερον τής
έμαυτόν πέπεικα Δημοσθένους άκμάζουτος ήδη καΐ έκατοστής 'Ολυμπιάδος· άρχοντος δέ Τιμοκράτους
τούς έττιφαυεστάτους είρηκότος άγώνας τότε ύπό s είς 2τος ή ν έμβεβηκώς έπτακαιδέκατον < . . . . ) δημο-
Αριστοτέλους τάς (ίητορικάς γεγράφθαι τέχνας. σίους τε λόγους ήρξατο γράφειν έπί Καλλιστράτου
έδόκεις τέ μοι καί τοΟτο όρθώς παραινεΐν, μή ση- άρχοντος είκοστόν καί πέμπτον §τος 2χων. καί
μείοις μηδέ είκόσι μηδ' άλλοτρίαις τό πράγμα 2στιν αύτου πρώτος τών έν δικαστηρίω κατασκευ-
πιστώσασθαι μαριυρίαις, έπειδή τούτων ούδεμία ασθέντων άγώνων ó κατά Άνδροτίωνος, δν
των πίστεων δι* άναγκαίων συνάγεται λημμάτων ίο 2γραψε Διοδώρωτώ κρίνοντι τό ψήφισμα παρανό-
άλλ' αύτόν 'Αριστοτέλη τταρασχέσθαι διά των μων, καί κατά τόν αύτόν χρόνον Ιτερος [έπί
Ιδίων τεχνών όμολογουντα τάληθές ούτως §χειυ. Καλλιστράτου άρχοντος], ό περί τών ατελειών,
τοΟτο δή πεττοίηκα, βέλτιστε Άμμαΐε, της τε Αλη- δν αύτός διέθετο, χαριέστατος απάντων τών λόγων
θείας προνοούμενος, ή ν έπΐ παντός οίομαι δεΐν καί γραφικώτατος. έπΐ δέ Διοτίμου του μετά
πράγματος έξετάζεσθαι, καί της απάντων των is Καλλίστρατον έν 'Αθηναίοις (άρχοντος) πρώτην
περί τους πολιτικούς λόγους έσπουδακότων χάρι- είπε δημηγορίαν, ή ν έπιγράφουσιν οί τούς Ρη-
τος· Ινα μή τοΟΘ' ύπολάβωσιν, ότι πάντα περι- τορικούς πίνακας συντάξαντες 'περί τών συμμο-
είληφεν ή Περιπατητική φιλοσοφία τα Ρητορικά ριών'· έν ή παρεκάλει τούς 'Αθηναίους μή λύει ν
παραγγέλματα, καί ούτε οΐ περί Θεόδωρον καί τήν πρός βασιλέα γενομένην είρήνην μηδέ προτέ-
Θρασύμαχον καί 'Αντιφώντα σπουδής άξιον ούδέν 20 ρους άρχειν του πολέμου, έάν μή παρασκευάσωνται
εύρο ν ούτε Ισοκράτης καί Άναξιμένης καί Αλκι- τήν ναυτικήν δύναμιν, έν ή πλείστην είχον ίσχύν,
δάμας ούτε οί τούτοις συμβιώσαντες τοις άνδράσι καί τόν τρόπον τής παρασκευής αύτός ύποτίθεται.
παραγγελμάτων τεχνικών συγγραφείς καί άγωνι- έπΐ δέ θουδήμου του μετά Διότιμον άρξαντος τόν τε
σταί λόγων Ρητορικών, ol περί Θεοδέκτην καί κατά Τιμοκράτους λόγον εγραψε Διοδώρφ τ ω
ΦιλίσκονκαΙ ΊσαΤον καί Κηφισόδωρον, Υπερείδη ν 25 κρίνοντι παρανόμων τόν Τιμοκράτη καί τόν περί
τε καί Λυκοΰργον καί ΑΙσχίνην, ούδ' (άν) αύτός τής Μεγαλοπολιτών βοηθείας δημηγορικόν [δν]
ó Δημοσθένης ó πάντας ύπερβαλόμενος τούς τε αύτός άπήγγειλε. μετά δέ Θούδημον 2στιν 'Αριστό-
πρό αύτου καί τούς καθ' έαυτόν καί μηδέ τοις δημος άρχων, έφ' ού τών κατά Φιλίππου δημηγο-
γινομένοις ύπερβολήν καταλιπών τοσούτος έγένετο ριών ήρξατο, καί λόγον έν τω δήμω διέθετο περί
τοις 'Ισοκράτους τε καί 'Ισαίου κοσμούμενος 30 τής αποστολής τοϋ ξενικού στρατεύματος καί τών
παραγγέλμασιν, εΐ μή τάς 'Αριστοτέλους τέχνας δέκα φυγαδικών τριηρών είς Μακεδονίαν. έν τούτω
έξέμαθεν. τ ω χρόυω καί τόν κατά 'Αριστοκράτους εγραψε
3 Όύκ ?στ' ?τυμος λόγος ούτος', ώ φίλε Άμ- λόγον Εύθυκλεΐ τω διώκοντι παρανόμων τό ψήφι-
μαΐε, ούδ' έκ των 'Αριστοτέλους τεχνών τών σμα. έπί δέ θεέλλου τοϋ μετά 'Αριστόδημον τήν
ύστερον έξενεχθεισών ol Δημοσθένους λόγοι συνε- 35 περί 'Ροδίων άπήγγειλε δημηγορίαν, έν ή πείθει
τάχθησαν άλλα καθ' έτέρας τινάς είσαγωγάς· τούς 'Αθηναίους καταλϋσαι τήν όλιγαρχίαν αύ-
ύπέρ ών έν Ιδία δηλώσω γραφή τά δοκούντά μοι · τών καί τόν δήμον έλευθερώσαι. έπί δέ Καλλιμάχου
πολύς γάρ ó περί αύτών λόγος, δν ού καλώς είχεν τοϋ τρίτου μετά Θέελλον άρξαντος τρεις διέθετο
έτέρας γραφής ποιήσαι πάρεργον. δημηγορικούς παρακαλώ ν 'Αθηναίους βοήθεια ν
Έν δέ τ φ παρόντι τοΟτο πειράσομαι φανερόν 40 Όλυνθίοις άποστεϊλαι τοις πολεμουμένοις ύπό
ποιήσαι, δτι Δημοσθένους άκμάζοντος ήδη κατά Φιλίππου, πρώτην μέν ής έστιν άρχή "Επί πολ-
τήν πολιτείαν καί τούς έπιφανεστάτους είρηκότος λών μέν ίδεΐν άν τις, ώ άνδρες 'Αθηναίοι, μοι δοκεΐ' ·
άγώνας τούς τε δικανικούς καί τούς δημηγορικούς δευτέραν δέ ΌύχΙ ταύτά παρίσταταί μοι γιγνώ-
καί θαυμαζομένου διά πάσης της 'Ελλάδος έπίδει- σκειν, ώ άνδρες 'Αθηναίοι'· τρίτη ν δέ "Αντί πολ-
νότητι λόγων τότε ό φιλόσοφος τάς βητορικάς έγρα- 45 λών άν, ώ άνδρες 'Αθηναίοι, χρημάτων*, κατά
ψε τέχνας. άνάγκη δ ' ίσως πρώτον, ώς παρέλα- τούτον γέγραπται τόν άρχοντα καί ό κατά Μει-
βον έκ τών κοινών ίστοριών, ά κατέλιπον ήμϊν δίου λόγος, δν συνετάξατο μετά τήν χειροτονίαν,
50 Dionys. Hal., ep. ad Amm.

ή ν ό δήμος αύτω κατεχειροτόνησε. μέχρι τουδ' δι' αύτόν ήττδσθαι· τοϋτο δ ' έστίν άξιον έπι-
εύρισκομένων δώδεκα λόγων, ώυ εϊρηκα, δημοσί- τιμήσεως. ετι δέ πρός ένίους, ούδ' εΐ τήν άκρι-
ων, έν olç είσι δημηγορικοί μέν έτττά, δικανικοί δέ βεστάτην εχοιμεν έπιστήμην, ράδιον ά π ' έκείνης
ττέντε, άπαντες (έγένοντο) πρότεροι των 'Αριστο- πεϊσαι λέγοντας· διδασκαλία γάρ έστιν ό κατά τήν
τέλους τεχνών, ώς εκ τε των ίστορουμένων περί 5 έπιστήμην λόγος, τοϋτο δέ άδύνατον άλλ'
τοΟ άνδρός άποδείξω καί έκ των ύ π ' αύτοΟ γρα- άνάγκη διά των κοινών ποιεΐσθαι τάς πίστεις καί
φέντων, έντεΰθεν άρξάμενος. τούς λόγους, ώσπερ καί έν τοις Τοπικοΐς λέγομεν
5 'Αριστοτέλης ύιός μέν ήυ Νικομάχου τ ό γένος περί τής πρός τούς πολλούς έντεύξεως. ' 7 περί
καί τήν τέχνην άναφέροντος είς Μαχάονα τόν δέ παραδειγμάτων (καί ένθυμημάτων) προελό-
'Ασκληπιού, μητρός δέ Φαιστίδος απογόνου τινός ιο μένος λέγειν, ότι τήν αυτήν τ α ϋ τ ' έχει δύναμιν
των έκ Χαλκίδος την άποικίαν άγαγόντων εις ταίς Ιπαγωγαΐς καί τοϊς συλλογισμοϊς, ταύτα
Στάγειρα· έγεννήθη δέ κατά τήν ένενηκοστήν καί περί τής 'Αναλυτικής καί Μεθοδικής πραγματείας
ένάτην 'Ολυμπιάδα Διοτρεφοϋς ΆΘήνησιν άρχον- τίθησι· 'τών δέ διά του δείκνυσθαι ( ή ) φαίνεσθαι
τος τρισίν ετεσι Δημοσθένους πρεσβύτερος, έπί δείκνυσθαι, καθάπερ καί έν τοις 'Αναλυτικοϊς τ ό μέν
δέ Πολυζήλου άρχοντος τελευτήσαντος τοΰ πατρός is έπαγωγή έστι, τό δέ συλλογισμός, ( τ ό δέ φαινό-
όκτωκαιδέκατον έτος εχων είς 'Αθήνας ήλθε ν, καί μενος συλλογισμός), καί ένταϋθ' όμοίως· έστι γάρ
συσταθείς Πλάτωνι χρόνον εικοσαετή διέτριψε σύν τ ό μέν παράδειγμα έπαγωγή, τ ό δ ' ένθύμημα συλ-
αύτω. αποθανόντος δέ Πλάτωνος έπί Θεοφίλου λογισμός, τό δέ φαινόμενον (ένθύμημα) φαινόμενος
άρχοντος άπήρε προς Έρμίαν τόν Άταρνέως συλλογισμός· καλώ γάρ ένθύμημα μέν ^ητορικόν
τύραννο ν καί τριετή χρόνον π α ρ ' αύτω (δια-) 20 συλλογισμόν, παράδειγμα δέ έπαγωγήν Ρητορι-
τρίψας έπ' Εύβούλου άρχοντος εις Μυτιλήνη ν κή ν · πάντες δέ τάς πίστεις ποιούνται διά του (δει-
έχωρίσθη. έκεϊθεν δέ πρός Φίλιππο ν ώχετο κατά κνύναι ή παραδείγματα λέγοντες ή ένθυμήματα, καί
Πυθόδοτον άρχοντα, καί διέτριψε χρόνον οκταετή παρά ταϋτα ούδέν ώστ' εϊπερ καί όλως άνάγκη
παρ' αϋτφ καθηγούμενος Αλεξάνδρου· μετά δέ συλλογιζόμενον ή έπάγοντα) δεικνύναι ότιοϋν,
τήν Φιλίππου τελευτήν έπ' Εύαινέτου άρχοντος 25 (δήλον δ ' ήμϊν τούτο έκ τών Αναλυτικών), άναγ-
άφικόμενος είς 'Αθήνας έσχόλαζεν έν Λυκείω χρόνον καϊον έκάτερον (αυτών έκατέρω) τούτων τ ό αύτό
έτών δώδεκα, τ ω δέ τρισκαιδεκάτω, μετά τήν είναι, τίς δ ' έστί διαφορά παραδείγματος καί ένθυμή-
Αλεξάνδρου τελευτήν έπί Κηφισοδώρου άρχοντος ματος, φανερόν έκ τών Τοπικών · έκεΤ γάρ περί συλ-
άπάρας είς Χαλκίδα νόσω τελευτα, τρία πρός τοις λογισμού καί έπαγωγής είρηται πρότερον, άτι τ ό
έξήκοντα βιώσας έτη. 30 μέν έπί πολλών καί όμοίων δείκνυσθαι ότι ούτως
6 ΤαΟτα μέν ούν εστίν ά παραδεδώκασιν ήμϊν έχει, έκεϊ μέν έπαγωγή έστιν, ένταϋθα δέ παράδειγ-
οί τόν βίον του ανδρός άναγράψαντες. ά δέ αύτός μα· τ ό δέ τινών όντων ετερόν τι διά ταϋτα συμ-
ό φιλόσοφος ύπέρ έαυτου γράφει, πάσαν άφαιρού- βαίνειν παρά τό τ α ϋ τ ' είναι ή καθόλου ή ώς έπί
μενος έπιχείρησιν των χαρίζεσθαι βουλομένων τ ό πολύ, έκεϊ μέν συλλογισμός, ένταϋθα δέ ένθύμημα
αύτω τά μή προσήκοντα,πρόςπολλοίς ( δ ' ) άλλοις 35 καλείται, φανερόν δέ καί ότι έκάτερον έχει άγαθόν
ών ουδέν δέομαι μεμνήσθαι κατά τό παρόν, ά τ ό είδος τής Ρητορείας· καθάπερ ( γ ά ρ ) καί έν
τέθηκεν έν τ ή πρώτη βύβλορ ταύτης τής πραγμα- τοΤς ΜεΘοδικοϊς είρηται, καί έν τούτοις όμοίως Ιχει. '
τείας, ώς où μειράκιον ήν, δτε τάς ρητορικός συνε- "Οσα μέν ούν 'Αριστοτέλης ύπέρ έαυτοϋ γέγραφε
τάττετο τέχνας, άλλ' έν τ ή κρατίστη γεγονώς μαρτυρόμενος διαρρήδην, ότι τάς Ρητορικός τέχνας
άκμή καί προεκδεδωκώς ήδη τάς τε Τοπικός συν- 40 συνετάξατο πρεσβύτερος ών ήδη καί τάς κρατίστας
τάξεις καί τάς 'Αναλυτικός καί τάς Μεθοδικός, τεκ- συντάξεις προεκδεδωκώς, τ α ϋ τ ' έστίν έξ ών δ
μηρίων έστίν ισχυρότερα, άρξάμενος γάρ τάς προειλόμην ποιήσαι φανερόν, ότι προτεροϋσιν οί
ωφελείας έπιδεικνύειν, ας περιείληφεν ό ρητορικός τοϋ ρήτορος άγώνες τών τοΰ φιλοσόφου τεχνών,
λόγος, ταϋτα κατά λέξιν γράφει· 'χρήσιμος δ ' Ικανώς άποδεδεΐχθαι νομίζω· εΐ γε δ μέν είκοστόν
έστίν ή Ρητορική διά γε τό φύσει είναι κρείττω 45 καί πέμπτον έτος έχων ήρξατο πολιτεύεσθαι καί
τάληθή καί τά δίκαια των έναντίων ώστε έάν δημηγορείν καί λόγους είς δικαστήρια γράφειν,
μή κατά τό προσήκον αϊ κρίσεις γίυωνται, άνάγκη δ δέ κατά τούς αύτούς χρόνους έτι συνήν Πλάτωνι
Dionys. Hal., ep. ad Amm. 51

καί διέτριψεν έως έτών έτττά καί τριάκοντα ούτε 5 πρέσβεις άποστειλάντων είς τάς 'Αθήνας καί
σχολής ήγούμενος ούτε Ιδίαν πεποιηκώς αίρεσιν. δεομένων μή περιιδεϊν αύτούς καταπολεμηθέντας,
8 ΕΙ δέ τις ούτως έσται δύσερις ώστε καί πρός άλλά πρός ταϊς ύπαρχούσαις δυνάμεσι πέμψαι
ταύτα άντιλέγειν, δτι μέν ύστερον έγράφησαν αί βοήθειαν μή ξενική υ άλλ' αύτών 'Αθηναίων,
(5ητορικαΙτέχναι των 'Αναλυτικών τε καί Μεθοδικών έπεμψε ν αύτοίς ό δήμος τριήρεις μέν έτέρας έπτα-
καί Τοπικών, όμολογών άληθές είναι, ουδέν δέ ίο καίδεκα (καί) τών πολιτών όπλίτας δισχιλίους
κωλύει ν λέγων άπάσας ταύτας κατεσκευακέναι τόν καί ίππείς τριακοσίους έν ναυσίν ίππηγοϊς, στρα-
φιλόσοφον τάς πραγματείας έτι παιδευόμενον παρά τηγόν δέ Χάρητα του στόλου παντός. '
Πλάτωνι, ψυχράν μέν καί άττίθανον έπιχείρησιν 10 'Απόχρη μέν ούν καί ταΟτα ρηθέντα φανεράν
είσάγων, βιαζόμενος δέ τό κακουργότατον τών ποιήσαι τήν φιλοτιμίαν τών άξιούντων τάς
έπιχειρημάτων ποιειν πιθανώτερον, δτι καί τό μή is 'Αριστοτέλους έζηλωκέναι τέχνας τόν Δημοσθένη,
εΙκός γίνεταί ποτέ είκός, άφείς & πρός ταύτα λέγειν δς ήδη τέτταρας μέν ετυχεν είρηκώς δημηγορίας
είχον έπΐ τάς αύτοΟ τρέφομαι του φιλοσόφου Φιλιππικάς, τρεις δέ 'Ελληνικός, πέντε δέ λόγους
μαρτυρίας, &ς έν τή τρίτη βύβλω τών τεχνών δημοσίους εις δικαστήρια γεγραφώς, ους ούδείς
τέθηκε περί της μεταφοράς κατά λέξιν ούτω γρά- άν ¡χοι διαβαλεΐν ώς εύτελεϊς τινας καί φαύλους
φ ω ν 'τών δέ μεταφορών τεττάρων ούσών εύ- 2ο καί μηδέν έπιφαίνοντας τεχνικόν, έπειδή προ τών
δοκιμουσι μάλιστα αί κατά άναλογίαν· ώς Περι- 'Αριστοτέλους συνετάχθησαν τεχνών.
κλής ?φη τήν νεότητα τήν άπολομένην έν τω Ού μήνέγωγε μέχρι τούτουπροελθώνστήσομαι,
ττολέμω ούτως ήφανίσθαι έκ τής πόλεως, ώσπερ άλλα καί τούς άλλους αύτοΟ λόγους τούς μάλιστ ' εύ-
εί πς τό έαρ έκ του ένιαυτου έξέλοι ( -κα1 Λεπτίνης δοκιμοϋντας επιδείξω τούς τε δημηγορικούς καί τούς
περί Λακεδαιμονίων, ούκ έδν περιιδεϊν τήν ' Ελλάδα 25 δικανικούς πρότερον άπηγγελμένους της έκδόσεως
έτερόφθαλμον γενομένην·) καί Κηφισόδοτος σπου- τούτων τών τεχνών, μάρτυρι πάλιν αύτω χρώ-
δάζοντος Χάρητος εύθύνας δούναι τών περί τόν μενος Άριστοτέλει. μετά γάρ άρχοντα Καλλίμαχον,
Όλυνθιακόν πόλεμον ήγανάκτει φάσκων αύτόν έφ' ού τάς είς "Ολυνθον βοηθείας άπέστειλαν
είς πνϊγμα τόν δήμον άγαγόντα τάς εϋθύνας 'Αθηναίοι πεισθέντες ύπό Δημοσθένους, Θεόφιλος
πειρδσθαι διδόναι. * 3ο έστιν άρχων, καθ' δν έκράτησε τής Όλυνθίων
9 ΟύτωσΙ μέν δή σαφώς αυτός ό φιλόσοφος πόΤνεως Φίλιππος, έπειτα Θεμιστοκλής, έφ' ού
άποδεικνύει μετά τόν Όλυνθιακόν πόλεμον γεγραμ- τήν πέμπτην τών κατά Φιλίππου δημηγοριών
μένας ύ π ' αύτου τάς τέχνας. ούτος δ ' έπΐ Καλλι- άπήγγειλε Δημοσθένης περί τής φυλακής τών
μάχου γέγονεν άρχοντος, ώς δηλοΐ Φιλόχορος έν νησιωτών καί τών έν 'Ελλησπόντω πόλεων, ής
Ικτη βύβλω της 'Ατθίδος κατά λέξιν ούτω γρά- 35 έστιν άρχή· "Α μέν ημείς, ώ άνδρες 'Αθηναίοι, δε-
φ ω ν 'Καλλίμαχος Περγασήθεν: έπΐ τούτου Όλυν- δυνήμεθα εύρεϊν, ταϋτ' έστίν. ' μετά δέ Θεμιστο-
Θίοις πολεμουμένοις ύπό Φιλίππου καί πρέσβεις κλέα 'Αρχίας, έφ' ού παραινεί τοις 'Αθηναίοις μή
Άθήναζε πέμψασιν οί 'Αθηναίοι συμμαχίαν τε κωλύειν Φίλιππον τής 'Αμφικτυονίας μετέχειν μηδέ
έποιήσαντο ( ) καί βοήθειαν έπεμψαν πελταστάς άφορμήν διδόναι πολέμου νεωστί πεποιημένους
δισχιλίους, τριήρεις δέ τριάκοντα τάς μετά Χάρη- 4ο τήυ πρός αύτόν είρήνην άρχή δέ ταύτης τής
τος καί &ς συνεπλήρωσαν όκτώ. ' έπειτα διεξελθών δημηγορίας έστίν ήδε * " Ο ρ ώ μέν, ώ άνδρες
όλίγα τά μεταξύ γενόμενα τίθησι ταυτί· 'περί δέ 'Αθηναίοι, τά παρόντα πράγματα.' μετά δέ
τόν αύτόν χρόνον Χαλκιδέων τών έπΐ Θράκης 'Αρχίαν εστίν Εύβουλος· είτα Λυκίσκος, έφ' ού
θλιβομένων τ ω πολέμω καί πρεσβευσαμένων την έβδόμην τών Φιλιππικών δημηγοριών διέθετο
Άθήναζε Χαρίδημον αύτοίς έπεμψαν ol 'Αθηναίοι 45 πρός τάς έκ Πελοποννήσου πρεσβείας, ταύτην τήν
τόν έν ' Ελλησπόντω στρατηγό ν δς έχων όκτω- άρχήν ποιησάμενος· ' Ό τ α ν , ώ άνδρες 'Αθηναίοι,
καίδεκα τριήρεις καί πελταστάς τετρακισχιλίους, λόγοι γίγνωνται.' μετά Λυκίσκον έστιν άρχων
Ιππείς δέ πεντήκοντα καί έκατόν ήλθε ν είς τε τήν Πυθόδοτος, έφ' ού τήν όγδόην τών Φιλιππικών
Παλλήνη ν καί τήν Βοττιαίαν μετ' Όλυνθίων καί δημηγοριών διέθετο πρός τούς Φιλίππου πρέσβεις,
τήν χώραν έττόρθησεν.' έπειθ' ύπέρ τής τρίτης ής έστιν άρχή ' τ 6ύ άνδρες 'Αθηναίοι, ούκ έστιν,
βοηθείας λέγει ταυτί- 'πάλιν δέ τών Όλυνθίων όπως αί αίτίαι', καί τόν κατ' Αίσχίνου συνετάξατο
52 Dionys. Hal., ep. ad Amm.

λόγου, δτε τάς εύθύνας έδίδου τής δευτέρας χρόνον άχρι Νικομάχου- έπί δέ Θεοφράστου του
πρεσβείας τής έπί τούς όρκους, μετά Πυθόδοτον μετά Νικόμαχον άρξαντος έλύθησαν, 'Αθηναίων
2στι Σωσιγένης, εφ' ού τήυ ένάτην διελήλυθευ μέν Φίλιππον αίτιωμένων άρχειν του πολέμου,
κατά Φιλίππου δημηγορίαν περί των Ιν Χερ- Φιλίππου δέ Άθηναίοις έγκαλοϋντος. τάς δέ αίτιας
ρονήσω στρατιωτών, ίνα μή διαλυθη τό μετά Διο- s δι ' άς είς τόν πόλεμον κατέστησαν άδικεϊσθαι άγον-
πείθους ξενικόν, άρχήνεχουσαν ταύτη ν "Έδει μέν, τες άμφότεροι, καί τόν χρόνον έν φ τήν είρήνην
ώ άνδρες 'Αθηναίοι, τούς λέγοντας άπαντας'· και έλυσαν ακριβώς δηλοϊ Φιλόχορος έν τή έκτη της
κατά τόν αύτόν άρχοντα την δεκάτη ν, εν ή 'Ατθίδος βύβλφ. θήσω δ' έξ αύτής τά άναγκαιό-
πειράται διδάσκειν, δτι λύει την είρήνην Φίλιππος τατα· 'Θεόφραστος Άλαιεύς: έπί τούτου Φίλιπ-
καί πρότερος εκφέρει τόν πόλεμον, ής έστιν άρχή· ίο πος τό μέν πρώτον άναπλεύσας Περίνθω προσ-
'Πολλών, ώ άνδρες Αθηναίοι, λόγων γιγνομένων. ' έβαλεν, άποτυχών δ' έντεϋθεν Βυζάντιου έπολιόρ-
μετά Σωσιγένην άρχων έστι Νικόμαχος, Ιφ' ού κει καί μηχανήματα προσήγεν. ' επειτα διεξελθών,
την ένδεκάτην δημηγορίαν διελήλυθε περί του όσα τοις 'Αθηναίοις ό Φίλιππος ένεκάλει διά τής
λελυκέναι την είρήνην Φίλιππον καί τούς Αθηναί- έπιστολής, ταύτα πάλιν κατά λέξιν έπιτίθησιν
ους πείθει Βυζαντίοις άποστεΐλαι βοήθειαν, ής is 'ό δέ δήμος άκούσας τής έπιστολής καί Δημοσθέ-
εστίν άρχή· 'Καί σπουδαία νομίζων, ώ άνδρες νους παρακαλέσαντος αύτόν προς τόν πόλεμον καί
'Αθηναίοι.' επεται Νικομάχω Θεόφραστος άρχων, ( τ ά ) ψηφίσματα γράψαυτος έχειροτόνησε τήν μέν
έφ' ού πείθει τούς 'Αθηναίους γενναίως ύπομεϊναι στήλην καθελεϊν τήν περί τής προς Φίλιππον
τόν πόλεμον ώς κατηγγελκότος αύτόν ήδη Φιλίπ- είρήνης και συμμαχίας σταθεΐσαν, ναύς δέ πληρούν
που · και εστίν αύτη τελευταία τών κατά Φιλίππου 2ο καί τά άλλα ένεργεϊν τά του πολέμου.' ταύτα
δημηγοριών, άρχήν έχουσα ταύτη ν '"Οτι μέν, ώ γράψας κατά Θεόφραστο ν άρχοντα γεγονέναι, τ ω
άνδρες 'Αθηναίοι, Φίλιππος ούκ έποιήσατο τήν μετ' εκείνον ένιαυτφ τά πραχθέντα μετά τήν λύσιν
είρήνην προς ύμάς, άλλ' άνεβάλετο τόν πόλεμον.' τής είρήνης έπί Λυσιμαχίδου άρχοντος διεξέρχεται.
11 "Οτι δε καί τούτους άπαντας τούς λόγους θήσω δέ καί τούτων αύτά τά άναγκαιότατα ·
ους κατηρίθμημαι προ της εκδόσεως τών Άριστο- 25 'Λυσιμαχίδης Άχαρνεύς: έπί τούτου τά μέν εργα
τέλους τεχνών άπήγγειλεν ό Δημοσθένης, αύτόν τά περί τούς νεωσοίκους καί τήν σκευοθήκην
'Αριστοτέλη παρέξομαι μαρτυροΰντα. άρξάμενος άνεβάλοντο διά τόν πόλεμον τόν προς Φίλιππον
γάρ έν τή δευτέρα βύβλω τών τεχνών τούς τόπους τά δέ χρήματα έψηφίσαντο πάντ' είναι στρατιωτι-
όρίζειν, άφ' ών τά ένθυμήματα φέρεται, καί τόν εκ κά Δημοσθένους γράψαντος. Φιλίππου δέ κατα-
του χρόνου παραλαμβάνει παρατιθείς αύτω τά 3ο λαβόντος Έλάτειαν καί Κυτίνιον καί πρέσβεις
παραδείγματα, θήσω δέ αύτήν τήν του φιλοσόφου πέμψαντος είς Θήβας <καί αύτου καί τών) Θεττα-
λέξιν 'άλλος είς τόν χρόνον σκοπεί- οίον, ώς ό λών Αΐνιάνων Αίτωλών Δολόπων Φθιωτών, 'Αθη-
'Ιφικράτης έν τή προς Άρμόδιον, ώς εΐ πριν ποι- ναίων δέ κατά τόν αύτόν χρόνον πρέσβεις άπο-
ήσαι ήξίου της εΙκόνος τυχείν εάν ποιήση, εδοτε άν· στειλάντων τούς περί Δημοσθένη, τούτοις συμμα-
ποιήσαντι δ ' ού δώσετε; μή τοίνυν μέλλοντες μέν 35 χεϊν έψηφίσαντο. ' Φανερού δή γεγονότος του χρό-
ύπισχνεΐσθε, παθόντες δέ άφαιρείσθε. καί πάλιν νου, καθ' δν είσήλθον είς Θήβας οι τε 'Αθηναίων
πρός τό διά Θηβαίων διιέναι Φίλιππον είς τήν πρέσβεις οί περί Δημοσθένη καί οί παρά Φιλίππου,
'Αττικήν, δτι εΐ πριν βοηθήσαι (είς) Φωκεϊς δτι κατά Λυσιμαχίδην άρχοντα πίπτει, παρεσκευ-
ήξίου, ύπέσχοντο άν · άτοπον ούν εί, διότι προειτο ασμένων ήδη τά προς τόν πόλεμον άμφοτέρων,
καί έπίστευσεν, μή διήσουσιν. ' ό δέ χρόνος ούτος, 4ο αύτός ό Δημοσθένης ποιήσει φανερό ν έν τ ώ περί
εν φ Φίλιππος ήξίου Θηβαίους έπί τήν 'Αττικήν του στεφάνου λόγιρ, τίνες ήσαν αί παρά τών πρεσ-
αύτω δούναι δίοδον ύπομιμνήσκων της έν τ ω προς βειών άμφοτέρων άξιώσεις · θήσω δέ έξ αύτής λα-
ΦωκεΤς πολέμω γενομένης βοηθείας, έκ της κοινής βών τής εκείνου λέξεως τά συντείνοντα προς τό
γίγνεται φανερός Ιστορίας, είχε γάρ ούτως· μετά πράγμα· 'Ούτως διαβείς Φίλιππος τάς πόλεις προς
τήν Όλυνθίων άλωσιν άρχοντος Θεμιστοκλέους 45 άλλήλας διά τούτων, καί τούτοις έπαρθείς τοις ψη-
συνθήκαι Φιλίπττω προς 'Αθηναίους έγένοντο περί φίσμασι καί ταίς άποκρίσεσιν ήκεν έχων τήν δύνα-
φιλίας καί συμμαχίας· αύται διέμειναν έπταετή μινκαίτήν Έλάτειαν κατέλαβεν, ώς ο ύ δ ' ά ν ε ϊ τ ι
Dionys. Hal., ep. ad Amm. 53

γένοιτο, ετι συμπνευσόντων ημών αν καΐ των Θη- πολιτείαις· ώς ό Δημάδης τήν Δημοσθένους πολι-
βαίων.' άλλά μην τά τότε συμβάντα διεξελθών, διε- τείαν πάντων τών κακών αίτίαν· μετ' έκεΐνο γάρ
ξελθών 5è τούς φηθέντας ύφ' έαυτοΟ λόγους έπί της (συνέβη ταϋτα)'. Ποίους ούν ó Δημοσθένης κατ-
έκκλησίας, καΐ ώς πρεσβευτής ύ π ' 'Αθηναίων eîç εσκεύασεν αγώνας ταΐς 'Αριστοτελείοις τέχναις
Θήβας έπέμφθη, ταϋτα κατά λέξιν έπιτίθησιν s όδηγοϊς χρησάμενος, εί πάντες οί δημόσιοι λόγοι,
'ώς δ ' άφικόμεθα είς τάς Θήβας, κατελαμβάνομεν δι' ους έπαινείταί τε καί θαυμάζεται, προ τοϋ
Φιλίππου και θετταλών καί των άλλων συμμάχων πολέμου γεγόνασιν, ώς πρότερον έπέδειξα, πλήν
παρόντας πρέσβεις, καί τούς μέν ημετέρους φίλους ένός τοϋ περί τοϋ στεφάνου; ούτος γάρ μόνος είς
έν φόβω, τους δ ' έκείνου θρασεϊς.' επειτ' έπι- δικαστήριον είσελήλυθεν μετά τόν πόλεμον έπ'
στολήν τινα κελεύσας άναγνωσθηναι ταΟτ' επι- ίο 'Αριστοφώντος άρχοντος (όγδόω) μέν ένιαυτφ
τίθησιν· 'έπειδή τοίνυν έποιήσαντο τήν έκκλησίαν, μετά τήν έν Χαιρώνεια μάχην, εκτω δέ μετά τήν
ττροσήγου έκείνους διά το τήν των συμμάχων Φιλίππου τελευτήν, καθ' δν χρόνον 'Αλέξανδρος
τάξιν έκείνους έχειν. καί παριόντες έδημηγόρουν τήν έν Άρβήλοις ένίκα μάχην.
πολλά μέν Φίλιππον έγκωμιάζοντες, πολλά δ ' Et δέ τις έρεϊ τών πρός άπαντα φιλονεικούντων,
ύμϊν εγκαλούντες, πάνθ' όσα πώποτε εναντία is ότι τοϋτον ϊσως έγραψε τόν λόγον ταϊς 'Αριστοτέ-
έπράξατε Θηβαίους άναμιμνήσκοντες. το δ' ούν λους έντετευχώς τέχναις, τόν κράτιστον άπάυτωυ
κεφάλαιον, ήξίουν, ών μέν εύ 'πεπόνθεσαν ύπό (τών) λόγων, πολλά πρός αύτόν είπεϊν έχων, ίνα
Φιλίππου χάριν αυτούς άποδοΟναι, ών δ' ύφ' μή μακρύτερος τοϋ δέοντος ό λόγος γένηταί μοι,
ύμών ήδίκηνται δίκην λαβείν, όποτέρως βούλονται, καί τοϋτον έπιδείξειν ύπισχνοϋμαι τόν άγώνα προ
ή διιέντας αυτούς εφ' ύμδς ή συνεμβάλλοντας είς 20 τών 'Αριστοτέλους τεχνών έπιτετελεσμένον αύτφ
τήν Άττικήν. ' Εί δή κατά Λυσιμαχίδην μέν χρησάμενος τ φ φιλοσοφώ μάρτυρι. προθείς γάρ
άρχοντα τον μετά θεόφραστον λελυμένης ήδη της τόπον ένθυμημάτων τόν έκ τών πρός άλληλα,
είρήνης οί παρά Φιλίππου πρέσβεις είς Θήβας ταϋτα κατά λέξιν γράφει· 'άλλος έκ τών πρός
απεστάλησαν παρακαλοϋντες αυτούς μάλιστα μέν άλληλα· εί γάρ θατέρω (ύπάρχει τό καλώς ή
συνεισβαλείν είς τήν Άττικήν, εί δέ μή, δίοδο ν τω 25 δικαίως ποιήσαι, θατέρω ) τό πεπονθέναι, καί εί (τό)
Φιλίππω παρασχείν μεμνημένους των ευεργεσιών κελεϋσαι, καί τό πεποιηκέναι· οίον ώς ό τελώνης
αύτοϋ των περί τόν Φωκικόν πόλεμον, ταύτης δέ ό Διομέδων εί γάρ μηδ' ύμΤν αίσχρόν τό πωλεί ν,
μέμνηται της πρεσβείας 'Αριστοτέλης, ώς όλίγορ ούδέ ήμϊν τό ώνεϊσθαι. καί εί τ φ πεπονθότι (τό)
πρότερον επέδειξα τάς έκείνου λέξεις παρασχόμενος, καλώς καί δικαίως ύπάρχει, τ φ πεπραγμένοι ύπ-
άναμφιλόγοις δήπουθεν άποδέδεικται τεκμηρίοις, 30 άρξει καί τ φ ποιήσαντι ή ποιοϋντι. Ιστι δέ τοϋτο
ότι πάντες οί Δημοσθένους αγώνες οί προ της παραλογίσασθαι · ού γάρ εί δικαίως έπαθεν, άμα
Λυσιμαχίδου άρχής έν έκκλησίαις τε καί δικαστηρί- καί δικαίως ύπό τούτου πέπονθε. διό δει σκοπείν
οις γενόμενοι πρότερον των 'Αριστοτέλους τεχνών χωρίς, εί άξιος ό παθών παθεΐν καί ό ποιήσας ποι-
(έκδεδομέναι είσίν. ήσαι, είτα χρήσθαι όποτέρως αν άρμόττη. ένίοτε
12 Ού μήν άλλά καί) έτέραν προσθήσω μαρτυ- 35 γάρ διαφωνεί τό τοιούτον, ώσπερ έν τ φ 'Αλκμαί-
ρίαν παρά τοϋ φιλοσόφου λαβών, έξ ής έτι μάλλον ωνι τ φ Θεοδέκτου καί οίον ή περί Δημοσθένους
εσται φανερόν, ότι μετά τόν πόλεμον τον συμβάντα δίκη καί τών άποκτεινάντων Νικάνορα.' Τίς ούν
τοις 'ΑΘηναίοις προς Φίλιππον αϊ ρητορικαί συν- έστιν ή Δημοσθένους δίκη [καί τών άποκτεινάν-
ετάχθησαν ύ π ' αύτοϋ τέχναι, Δημοσθένους άκμά- των Νικάνορα] περί ής ό φιλόσοφος γέγραφεν, έν
ζοντος ήδη κατά τήν πολιτείαν καί πάντας είρη- 40 ή τό κυριώτατον της άμφισβητήσεως κεφάλαιον ήν
κότος τούς τε δημηγορικούς καί τούς δικανικούς έκ τοϋ πρός άλληλα τόπου; [ή] ή πρός Αίσχίνην
λόγους, ών όλίγω πρότερον έμνήσθην. διεξιώνγάρ ύπέρ Κτησιφώντος τοϋ παρασχόντος Δημοσθένει
τούς τόπους τών ενθυμημάτων ό φιλόσοφος καί τόν τό περί τοϋ στεφάνου ψήφισμα καί τήν τών
έκ της αίτιας τίθησι· παρέξομαιδέτήνέκείνου λέξιν παρανόμων φεύγοντος γραφή ν · έν ταύτη γάρ τό
'άλλος παρά τό άναίτιον (ώς αίτιον), οίον τώ 45 ζητούμενον ήν ού τό κοινόν, εί τιμών καί στεφάνων
άμα ή μετά τοΟτο γεγονέναι. τό γάρ μετά τούτο άξιος ήν Δημοσθένης έπιδούς έκ τών ίδίων κτημά-
(ώς διά τοΟτο) λαμβάνουσι, καί μάλιστα έν ταΐς των τήν είς τά τείχη δαπάνη ν, άλλ' εί καθ' δν
54 Dionys. Hal., ep. ad Amm. — Liber de pomo

χρόνον υπεύθυνος ήν, κωλύοντος του νόμου τους ranciam Deo remotus sit aliquis aut propinquus,
υπευθύνους στεφανοϋν. τό yàp έκ των ττρός unde qui ab erroris huiusmodi deuio releuetur et
άλληλα τοΟτ' Ιστιν, εΐ ώσπερ τ ω δήμψ τό δούναι, educatur de corporis tenebrarum palpabili densi-
ούτως καί τω ύπευθύνω τό λαβείν τόν στέφανο ν tate, uite uiam inueniat, a qua miserabiliter
έξήν. έγώ μέν ουν ταύτης οιομαι της δίκης μεμνή- s deuiarat, atque ad lucem perspicue ueritatis
σθαι τον Αριστοτέλη, εΐ δέ τις έρεΐ, δτι περί της oculos tenebris assuetos attollat, eum doctrina-
των δώρων, ή ν έ π ' ' Αντικλέους άρχοντος άπελογή- rum humanarum splendoribus expedit illustrari,
σατο περί τήν Αλεξάνδρου τελευτήν, πολλω quibus sublimitatem summi et uniuersi cognoscat
νεωτέρας ετι ποιήσει τάς 'Αριστοτέλους τέχνας opificis, eum speculetur attencione continua, se
των Δημοσθένους áycovcov. io nobilem et ignobilem existimet, uicia comprimât,
'Αλλά yàp δτι μέν ούχ ό ρήτωρ παρά του φιλο- ut uires corporis scienciarum transcendendo
σόφου τάς τέχνας παρέλαβεν αίς τούς θαυμαστούς subsidio aptacione uirtutum fiat suo principio
έκείνους κατεσκεύασε λόγους, άλλά τουναντίον τά similis et indeficienter eternitatis solacio pociatur.
Δημοσθένους καί τά των άλλων ρητόρων εργα Pluribus quidem uite uia esset inperuia, nisi
παραθέμενος 'Αριστοτέλης ταύτας §γραψε τάς is sapientes demonstracionibus doctrinarum elimas-
τέχνας, Ικανώς άποδεδεϊχθαι νομίζω, sent hominum uicia, ueritatis lucernam ipsis in
huiusmodi carcere corporis accendissent et se
ipsos prebentes exemplum ad respuendum mor-
talia, quorum est nulla stabilitas, et honorandum
12. L I B E R D E M O R T E A R I S T O T E L I S 20 et timendum Deum alios adduxissent inter ho-
S I V E D E POMO minum plures a bestiis nil différentes, quoniam
sec. translationem e lingua Hebraica in Latinam factam a ad uoluptates licencius bestiali discurrerent ap-
Manfredo imperatorie Friderici secundi filio. petitu. Set per hoc lubricitatem corporis intenti
Secutus sum editionem a M. Plezia confectam et in EOS uirtutibus freno didicere modestie castigare, ut
vol. 47, 1954 p. 191—217 publici iuris factam.
25 dissolui iam mole corporea cupiant, mori non
timeant et erecti de seculi fructibus, nimio fulti
Cum homo creaturarum dignissima similitudi- probate securitatis priuilegio et lelicitatis non
ne sit omnium ad ymaginem Dei factus et nobile dubie, ad desiderii' perfeccionem eorum qualibet
propter ignobile sit creatum, sicut nichil in eo auiditate concurrant.
nobilius estimatur quam se suumque creatorem 30 Quapropter nos Manfredus, diui augusti im-
cognoscere, sic nec dampnabilius aliquid quam peratoris Friderici filius, Dei gracia princeps
utrumque solis sensibilibus deditum ignorare. Tharentinus, honoris montis sancii Angeli domi-
Nam licet a primo, qui omnem hominem uenien- nus et illustris regis Conradi secundi in regno
tem in hune mundum illuminât et sui uultus Sicilie baiulus generalis, humane fragilitatis
lumine nos signauit, illuminacionem prima et 35 casibus ob concordium elementorum discordiam,
ultima relacione recipiat, ut ad Deum fontem quibus consistimus sicut et ceteri, subiacentes,
ueri luminis, finem suum, ad instar solis, qui cum corpus nostrum grauis infirmitatis adeo
oritur et occidit et ad locum suum reuertitur, molestia maceraret, ut nulli de cetero posse
ualeat peruenire, tamen ita obscuritate subiecte corporaliter uiuere crederemur, et astantes ad
coniugis impeditur, ex qua infirmitas omnis sibi 40 nostros dolores multa torqueret angustia, nos ut
corrupcionis acquiritur, ut terrene concupiscencie ipsi timere de mortis imminencia existimabant.
uicio deformatus, iumentis similis nichil intelligat. Set theologica philosophica documenta, que
E t cum honoris in eo proprii confusa memoria imperiali aula diui augusti serenissimi imperaio-
honorabilium eleccionis iudicium non admittat, ris domini patris nostri uenerabilium doctorum
set ignorancie caligine deuius perfeccionis ultime 45 nos turba docuerat de natura mundi, fluxu
terminum, ad quem proprie ducebat intencio, corporum, animarum creacione, eternitate ac
non attingat, cum secundum scienciam et igno- perfectione ipsarum, de infirmitate materiarum
Liber de pomo 55

firmitateque formarum, que naufragium uel autem affectus nimia macie ob uehemenciam
defectum sue materie non secuntur, fixa mente infirmitatis sue pre dolore mortis afflictus.
gerentes, de nostra dissolucione non intantum, Qui cum eum sic uidissent, turbati sunt
ut ipsorum habebat opinio, dolebamus, quamuis plurimum et appropinquauerunt se ei et in
de nostre perfeccionis premio possidendo non 5 approximando se sibi inuenerunt faciem eius
nostris inniteremur iusticie mentis, set soli claram ipsumque iocundum, quos salutacione
misericordie creatoris. preuenit. Et tunc dixerunt ei: O domine et ma-
Inter que nobis occurrit liber Aristotilis, gister noster, in principio cum te uidimus, in
principis philosophorum, qui De pomo dicitur, nobis anima non remansit et fuimus turbati ex
ab eo editus in exitu uite sue, in quo probat 10 hoc, quod cognouimus super te egritudinem
sapientes de hospicii lutei exitu non dolere, set uiolentam et uirtutem tuam nimium debilitatam.
gaudentes ad perfeccionis premium currere, pro Et cum uideamus te letum et faciem tuam cla-
quo summis laboribus studiorum, onera seculi ram, spiritus noster, postquam exiuit, reuersus
penitus fugientes, tempus et uitam expendère est in locum suum.
minime pepercerunt. Quibus astantibus diximus, 15 Aristotiles uero de ipsis fecit ridiculum dicens :
ut eum librum legerent, quia ibi colligerent nos Non cogitetis in cordibus uestris, quod ego letor,
nimium de huiusmodi transitu non mereri. Quem eo quod sperem euadere a nimia infirmitate,
librum, cum non inueniretur inter Christianos, quam habeo ; quoniam bene scio nunc me moritu-
quoniam eum in Hebraico legimus translatum rum nec possum euadere, quia dolor multum
de Arabico in Hebreum, sanitate rehabita ad 20 excreuit; et nisi esset hoc pomum quod manu
erudicionem multorûm de Hebrea lingua transtu- meá teneo et quod odor suus me confortât et
limus in Latinam; in quo a compilatore quedam aliquantulum prolongat uitam meam, iam ex-
recitabilia inseruntur. Nam dictum librum pirassem.
Aristotiles non notauit, sed notatus ab aliis Set anima sensibilis, in qua communicamus
extitit, qui causam hylaritatis sue mortis discere 25 cum bestiis, fouetur odore bono et ego letor, eo
uoluerunt, sicut in libri serie continetur. quod recedo de hoc seculo, quod est ex contrariis,
quia quodlibet quattuor elementorum, ex quibus
Cum clausa esset uia ueritatis sapientibus et creatur omne creatum, quod est sub sole, unum
inpedita uia rectitudinis intellectuum, conuene- est contrarium alteri. Nam unum est frigidum,
runt sapientes in una domo et concordes esti- 30 aliud calidum, aliud siccum, aliud humidum; et
mauerunt declarare et intelligere uiam rectitudi- quomodo posset constare corpus compositum ex
nis, per quam homines uiuere possent. Et non huiusmodi elementis, aut prorogali diu in uita
inuenerunt nisi unam uiam, que fuit, ut homo nisi parum ? Sed tempore, quo quodlibet istorum
id uellet pro proximo quod pro se et quod elementorum est in equalitate ad alterum, non
subtrahat se a re turpi et confiteatur ueritatem 35 contrariatur alteri, nec dominatur suo contrario,
sumatque iudicium a se ipso et timeat creatorem tunc est conueniens uita sua et potest esse et
suum. uiuere; et tempore, quo unum dominatur alteri,
Fuit in ilio tempore quidam sapiens magnus minuit alterum suum contrarium et débilitât, et
et famosus et intelligens et eius nomen Aristotiles. tunc superuenit infirmitas, et si inuenltur aliquis
Et omnes sapientes sui temporis audiebant 40 medicus multum sapiens, qui cognoscat infirmi-
sciencias suas et intelligebant intenciones suas et tatem suam, ut elementa debilia confortet et
docebantur ab eo. Et cum applicuisset ad tem- forcia debilitet : tunc reducit corpus ad uirtutem
pora mortis sue et egrotasset infirmitate, qua suam et potest conualescere de infirmitate sua.
mortuus extitit, conuenerunt omnes sapientes et Set multi sunt ex eis, qui nesciunt nec cognoscunt,
uenerunt eum uidere et infirmitatis sue causas 45 quid sit illud, et adiciunt in egritudine sua et
cognoscere. Quem inuenerunt quoddam pomum faciunt defluere corpus ad perdicionem et mor-
in manu tenentem et odorantem illud. Erat tem.
56 Liber de pomo

Anima uero intelligibilis habet sub se animas Surgentes autem discipuli osculati sunt singuli
et dominatur illis, nec est composita, set est caput eius et dixit eis: Inprimis interrogabo uos,
unius simplicis elementi, et hec anima intellectu- si confitemini et creditis in sciencia philosophie,
alis est, que cognoscit et discernit inter bonum et que continet omnes sciencia, quod est uera, et
malum et intelligit, quod omnes linee, que sunt 5 qui inquirit eam, inquirit ueritatem et rectitudi-
equales ad aliam, equales sunt in se ipsis, et seit, nem et gradus altissimos et diuinos, et per eam
quod tres est numeras impar er quattuor est par, est différencia inter hominem et alia animalia?
et hec anima est, que cognoscit creatorem suum Qui dixerunt: Uelimus nolimus, confitemur sic
et intelligit semetipsam. Que anima in solis esse. Dixit: Si ita est, sicut dictis, bonum, quod
tantum hominibus inuenitur inter animalia mor- io prouenit homini ex scienciis, et magni gradus,
talia. Alia autem anima est rememoratiua, que quos apprehendit per eas, aut proueniunt homini
facit hominem recordad eorum, que oblitus est. in hoc seculo, in quo sumus hodie, aut post
Tercia anima est, que monstrat homini in mente mortem in alio seculo. Si uos dicitis in isto seculo,
sua quidquid occultum est eo tempore a pre- in quo sumus, priusquam moriamur, ergo gradus
sencia sua, ut aliquis existens in una ciuitate 15 conuenientes sciencie non dedistis. Nam plures
ymaginatur se esse in alia ciuitate. Et hec anima homines insipientes, qui non ambulauerunt per
est, que uidet sompnia et multa que sunt similia uiam rectam nec cognouerunt creatorem suum,
futurorum. Quarta anima est exeogitatiua arcium finierunt dies suos in bono et annos in desideriis
ut texere uel ordire et horum similia. Et nisi quia eorum; et plures sapientes sunt, qui multiplicati
tempus non est super hiis extendendi sermones, 20 sunt in scienciis et intelligenciis et didicerunt
declararem uobis, que sit unaqueque istarum doctrinas et cognouerunt creatorem suum et
animarum per se ipsam, et utilitates suas et habent priuacionem boni et pacis. Et uos, si
quiquid est necessarium unicuique. turbati estis et de morte timetis, que est uia et
Unus autem sapientum assistencium respon- incessus anime recedentis a corpore ignaro ad
dit ei nomine Symam dicens : Domine et magister 25 comprehendendum gradus diuinos et coniungen-
noster, semper bene fecisti nobis et docuisti dum se sapientibus animabus et letis, non datis
nos multas sciencias: et nunc age graciam tuam sciencie gradus suos nec raciones suas, set
nobiscum et conforta cor nostrum, sicut con- demergimini in anima bestiali cum aliis bestiis.
fortasti cor tuum, ut discamus diem mortis non Item dixit Aristotiles : Adhuc interrogabo uos
timere et non turbemur sicut ceteri homines, qui 30 de alia questione. Scitis, quod mors non est aliud,
turbantur de morte, sicut uidemus de morienti- nisi recessus anime a corpore ? Dixerunt : Sic.
bus, qui transeunt et sunt in timore et turbacione Quibus dixit: Estis uos alii gaudentes de hoc,
maxima, quia nesciunt, quo uadant, et que fueiit quod comprehendistis et didicistis scienciam aut
spes eorum. Et tunc facies nobis duo bona: estis dolentes ex eo, quod non potuistis de ipsa
unum, quia dabis nobis doctrinam, ex qua con- 35 discere nec comprehendere ? Dixerunt : Sic. Dixit
fortabitur cor nostrum, et hoc, quia facies eis: Si ita est, sicut dicitis, iam uidetis, quod
quiescere dubietates super te cordis nostri et corpus ignarum non uidet nec audit nec intelligit
planctus nostros super recessu tuo a nobis, quia aliquid nisi uirtute anime coniuncte sibi in esse
finis tuus erit pax et quies perpetua. suo. Et corpus consenciens commessacioni, potui
Cui respondit Aristotiles: Ecce ego docebo 40 et aliis delectacionibus est contrarium anime ad
uos et dirigam, quomodo intelligetis et scietis ascendendum ad gradus bonos et rectos ei, et
ueritatem uerborum meorum. Et quamuis sit quando recedit a corpore, recedit ab eo, quod est
michi magnus labor, ego odorabo odorem huius contrarium perfeccioni sui desiderii et ab eo, quod
pomi ad reducendum spiritus meos mecum, est contrarium bono suo.
quousque finiam uerbum meum, quia scio, quod 45 Iam declaraui uobis, quod homo non potest
inde habebo bonum premium, quia uos intelligitis comprehendere sciencias nobiles nisi per gradus
huiusmodi rem, que non est res uacua uobis. anime, quando est purgata et perfecta et sancti-
Liber de pomo 57

ficaia ab immundiciis suis, quando recedit de dit, corrumpit corpus suum infirmitatibus et
immundicia, que est cum ea incarcerata et con- tristiciis, quia propter multam comestionem et
trahitur ex terra et inquirit delectaciones corporis potum excrescunt humiditates nascentes in cor-
in commessacionibus et potacionibus et delecta- pore, a quibus est radix uite hominis et uirtus sua.
cionibus ad instar aliorum animalium non haben- 5 Et una est sanguis, a quo est uite f minera, et est
dum animam sapientem, que faciat eam com- calidus et humidus; secunda est melancolía, que
pescere motus et desideria sua. Quia per hos frigida est et sicca; tercia est colera, que est
gradus excedit homo comparem in gradu, quando calida et sicca ; quarta est flegma, quod frigidum
dominatur uoluptatibus suis et cohercet naturam est et humidum. Et quodlibet istorum minuitur
suam horrendo oblectamenta corporis, que im- io et augetur et alterai naturam suam propter
mundant ipsam, set inquirit delicias anime in superfluam comestionem et uariam. Et similiter
addiscendo sciencias Dei, qui creauit sua sapien- qui multum utitur uoluptate uenerea, inueterat
cia seculum suum, et inuestigat uias suas et corpus suum et substanciam suam macelentat.
intelligit secreta sua. Et tunc aperti sunt oculi Et sapiens memoratur, qui despexit omnes
anime et deliciantur multum et delectantur is huiuscemodi et odiuit et perfecit animam suam
delectacione dissimili delectacionibus corporis, inquirendo scienciam creatoris sui, qui de nichilo
quia omnes illecebre corporis finiuntur et ter- fecit ipsum ens; ipse est, qui letari debuit in
minan tur in nichilum et destruunt substanciam morte, que est recessus anime a corpore. Nam
suam et faciunt ipsum descendere ad interitum. quam utilitatem ha beret ipse in uita, ex quo
Set delectaciones anime sunt intelligere creato- 20 mortificauit delectaciones omnes, que sunt de-
rem suum, considerare opera celorum et sapien- specte et uiles ? Immo exultari debuit in tempore,
ciam suam cursusque spherarum et formas earum, quo anima sua approximauit creatori suo et
et quod omnia firmata et fundata sunt in delectatur in claritate sua, quoniam non timet
sapiencia. Et si sua sciencia non potest com- approximare se ipsi nec inuenit contradictorem
prehendere huiuscemodi magnos gradus, specule- 25 nec repulsorem sicut anime, que secute sunt
tur homo se ipsum et subtilitatem membrorum uanitates nec intenderunt scienciis nec direxerunt
suorum, unumquemque neruorum prestancium uias earum, et hii sunt, qui non possunt approxi-
sibi motum et trahencium corpus ad quietem mare nec peruenire ad ilium locum, set inueniunt
et motum et uirtutes ínsitas in unoquoque contradictorem et repulsorem. Et uos alii, si
membro ad seruicium corporis, in quo nichil 30 estis sapientes et intelligentes, ut dicitis, qui
addibile uel minuibile est, et per hoc potest et odiuistis omnes delectaciones corporis, sicut
cognoscere creàtorem suum in mente sua et seiet, tenemini facere per uiam scienciarum, de quo
quod sciencia hominis, dum est in uita, est turbamini uel timetis ? Si cepistis radicem, dili-
despecta, et anima, que desiderai scire huius- gite fructum.
modi sciencias et addiscere ipsas, est perfecta et 35
recta, et hec anima non tristabitur nec turbabi- Respondit Symam : Domine et magister
tur, quando recedei a corpore, quod contradicit noster, multum fecistis nos amatores mortis,
perfeccioni desideri! et inquisicionis sue. quam ante ualde timuimus. Et post ipsum respon-
Et nescitis, quod philosophus purus et per- dit unus de discipulis dictus Melion : Usque modo
fectus mortificauit omnia desideria sua in hoc 40 multum timebam de morte et nunc contristor et
seculo in commessacione, potu et uestitu et aliis paueo de longitudine uite. Respondit Cari ton et
delectacionibus et thesauris auri et argenti, et dixit ei: Quare contristaris et paues de uita et
contempsit omnes delectaciones adducentes ip- longitudine dierum ? Quia si affectas mortem
sum ad destruccionem corporis et anime? Quia aut inquirís ipsam, eam inuenies, nec erit, qui
qui intentus est multum commessacioni et potui 45 contradicat tibi. Cui respondit Melion: Non est
et utitur huiuscemodi minimis delectacionibus, ista uiri prudentis responsio, ut tu es, quia licet
in quibus delectatur tantum tempore, quo come- de morte non timeam, tamen ipsam non quero,
58 Liber de pomo

antequam perueniat, quia utilitas hominis in cognouit, quod quelibet res et ipsum principium
uita est, ut ascendat in altissimos gradus et habebat scienciam et gradum maiorem, altum et
apprehendat sciencias et intendat uiis philosophie altissimum. Et post Noe natus Abraham, qui fuit
quia per ipsam cognoscet creatorem suum, sapiencior omnibus et addidicit tantum et in-
quousque perueniat per suam scienciam ad pri- 5 tellexit, quod tota generacio sua ibat in errorem.
mum operatorem, qui de nichilo fecit ens et qui Et tunc precepit ei Deus, ut immolaret unicum
est inceptor omnium incepcionum et omnium filium suum, et uoluit hoc facere, cum esset
principiorum principium, et quod seculum non perfectus ad seruicium Dei. Et cognouit, quod
potest ipsum sustinere. Et ignorans anima ipsum sol et luna et omnes stelle habebant motorem
non cognoscit, quia sua sciencia preparauit spheras 10 primum, et non est secutus uiam patris sui, qui
et in qualibet sphera stellas lucidas, et dedit adorabat ydola dearum in Haran, que erant
ipsis uirtutem dominandi in hoc mundo inferiori ydola lune; et tota generacio sacrificabat ydolis
et faciendi bonum et eciam malum, mortem et illis et seruiebant eis et filios et filias subiciebant
uitam, diuicias et paupertatem, et totum hoc sibi ignis.
uirtute gubernatoris et rectificatoris. Et illi, is Et ille, qui peruenit ad istum gradum et
qui respiciunt in stellis et respiciunt in dominio intelligit in uia philosophie, sicut fecit ipse, est
huius seculi, dant uirtutem et dominium stellis conueniens, ut querat mortem, sicut tu dicis. Set
et faciunt eas deum et seruiunt illi et laudani ego nondum perueni ad istum gradum altum,
eum et cogitant, quod omnia, que faciunt, quare non quero mortem, quousque ueniat, quia
faciant a se ipsis et earum ui, et quod uirtute sua 20 non est possibile modico uiuere et me peruenire
dominen tur. ad istam scienciam et huiusmodi magnum gra-
Et in hoc decepti sunt sapientes antiqui, qui dum. Respondit Aristotiles Caritoni: Placet michi
fecerunt multas maiestates similes stellis, qui- responsio Melonis et multum sermones sui pla-
bus seruiebant, et obliti sunt radicem; et quili- cuerunt nobis et ueritatem respondit et ego
bet adaptabat sibi unam stellarum, quam uole- 25 confiteor uerba sua et laudo intencionem suam.
bat, alii solem, alii lunam et alii alias. Et si Respondit unus ex discipulis nomine Arasta-
hoc fuisset, ut isti sapientes intellexerunt aut ratus: Magister noster, iunge plus gracie nobis-
cognouerunt, oporteret, quod opera stellarum cum et doce nos, quomodo addiscemus philoso-
et cursus earum semper essent uno modo tantum, phiam, que habet istum magnum gradum, que
nec mutant imperata et incedunt secundum 30 trahit hominem ab obscuritate ignorancie et a
uiitutem ipsis datam ad faciendum uoluptates tenebris stulticie ad lucem sciencie et claritatem
earum et desideria, et in incessu earum in ascen- intellectus.
dendo et descendendo nunc de oriente ad occidens Respondit Aristotiles: Qui uult intelligere
nunc de occidente ad oriens mouentur secundum philosophiam et uult esse sapiens, legat et ad-
uoluntatem suam sine contradictore. Quia stelle 35 discat octo primos libros, quos aggregaui, quous-
omnes simul sunt sicut seruus, cui iniungitur que perueniat ad librum De anima. Et de ipso
tacere rem tantum unam et non habet posse in se cognoscet et intelliget, ubi in corpore est sedes
uariandi nec mutandi. Et earum motus et cursus anime sue, et naturam suam, et si ipsa est in
non est a se ipsis nec earum uirtute, quia sphera eo incarcerata, aut si est, antequam sit in eo,
superior est illud, quod facit moueri omnes, et 40 aut creata cum corpore, aut si requiescit in eo,
fuit data hec uirtus in sphera prima pro parte aut si surget et suscitabitur, aut quare celatur
creatoris sui, sicut ostensum est in libro philoso- oculis omnium animalium, postquam recedei a
phie, in quo subtiliantur omnes sciencie et in quo corpore, aut finietur cum eo. Et cum respiciet in
intelliguntur fundamenta earum. hiis euentibus anime, tunc cognoscet creatorem
Et omnes homines primo in hoc errabant 45 suum et ibit in uiam rectam nec declinabit ad
usque ad aduentum Noe, qui fuit primus ad dextram uel sinistram, et hic est maximus gradus,
cognoscendum creatorem spherarum, et ipse quo non est alcior.
Liber de pomo 59

Et ego iam declaraui uobis uiam ueritatis et nis de puero, qui, donec paruulus est et tener,
non exiui a semita recta, quia docentes et dantes non recipit sciencias nec habet intellectum, eo
doctrinam non debent mentiri nec falsificare quod corpus eius tenerum est et humidum et non
sermones suos. Et sciatis, quod omnis, qui coher- peruenit ad robur suum. Quia si hoc esset, quod
cet desideria corporis et prebet anime sue doc- 5 anima (non) esset alterius creacionis quam corpus,
trinam philosophie et seit gradus, quando recedit quare corpus impedirei animam ad intelligendum,
a corpore et quando superuenit ei mors, si maxime cum infirmato corpore anima infirmetur
timebit aut turbabitur, non hoc continget ex et infatuetur, ita quod propter infirmitatem
perfecta sciencia, et non peruenit ad finem seien- corporis t uaria uideat et loquatur et minuatur
d e philosophie, omnes enim hoc audientes ipsum 10 intelligencia sua? Hii intelligunt et comprehen-
despicient. Set qui non déclinât a uia sapientum dunt magnam Dei scienciam et eius opera ex
et affligit animam suam et cohercet naturam membris corporis et substancia et neruis.
suam et confidit in creatore suo e t . reprobat Et ego iam declaraui in libris, quos aggregaui,
malum et eligit bonum et non pauescit de morte, huiusmodi questiones et ostendi impossibilitates
conueniens est eum uocari sapientem et ad finem 15 earum et destruxi eas secundum uiam ueritatis
philosophie peruenisse dicatur, non autem ille, sciencie. Cui assist entes scolares· dixerunt: Do-
qui uiam sciencie intellexit et turbatur de morte, mine et magister noster, doce nos, que sit recta
quando anima recedit a corpore. Quoniam que sciencia, quam homo debet discere et intelligere,
utilitas est sciencie sine fructu ? ac quomodo ascendit per earn ad magnum
Propter hoc oportuit, ut mitteretur philoso- 20 gradum sciencie rectitudinis ?
phia ad instraendum ignaros ea, quae non in- Quibus respondit Aristotiles: Nulla sciencia-
tellexerunt scienciis et doctrinis nec cognouerunt rum est similis sciencie philosophie, que clarificat
creatorem suum. Et eorum scire non comprehen- animam et facit earn delectari in hoc seculo in
dit bonum uel malum, nescientes nisi quantum perfeccione et rectitudine, quod est principium
didicerunt infantes boni uel mali; et qui ipsis 25 bene esse sui; et per illam datur ei comprehendere
prebet doctrinam uite bone ac recte, ipsam et intelligere bonum alterius seculi, et qui inuenit
capiunt et stat firma in anima sua nec diluitur earn, uitam inuenit in utroque seculo. Quia in
nec mutatur, et similiter qui eos docet uiam non octo libris primis inueniuntur omnes uie sciencie,
rectam. Set inter hos et qui tenet uiam rectam quibus homo potest comprehendere et habere
magna est différencia. Set primi quos diximus, 30 principia ad uias omnium methodorum et scire
licet sint in bona uia, similes sunt bestiis et non raciones adductas super eas, que racionabiliter
habent differenciam inter eos et bestias, que in adherent rebus disputabilibus et que discoherent
bonam uiam ab homine freno ducuntur; et hii ab eis non habentes rectam uiam, per quam
sunt, qui non comprehendunt scire per se ipsos. aliquid ueri sciri ualeat. Et huiusmodi raciones
Et est alia species hominum, quorum sensus 35 sunt uicine ueritatis et tamen uere non sunt,
et intellectus est paratus et potens ad omnia, nec sunt utiles, set sunt, ut per eas ostendatur
et omnia uident in animis eorum, et eorum secte audacia loquentis in sciencia sua ad debilitanda
due sunt. Quorum primi dicunt seculum non uerba socii sui et superanda uerba ui sue sciencie
habere principium neque finem neque aliquid cum racionibus ordinatis et mirabilibus, ad hoc
esse sub sole nouum, set quod genera ciò preterit 40 quod socius non habeat potenciam resistendi.
et generacio aduenit, terra autem in eternum Et hec sciencia utilis est, ut est utilis scorpio
stat et non habet substentatorem nec gubernato- in tyriaca, que licet sit toxicum, tamen si datur
rem; et hii sunt, qui negant radicem. Et alii sunt pacienti, dolorem minuit et prestai remedium.
naturaliter scientes, qui dicunt, quod anima Et racionabiliter decet philosophum scire omnes
simul sit creata cum corpore uel de corpore et 45 huiusmodi raciones, eo quod sophistice non
donec corpus eius existit, et anima existit in esse fallatur nec uerbis capiatur, set intelligat locos
suo. Et faciunt demonstracionem huius intencio- et proposiciones, in quibus fit ei sophisma. Et in
60 Liber de pomo — Strabon 13,1, 54 — Plutarchus, Vita Sullae 26,1—3

hiis libris est ueritas omnium scienciarum, set ίδιώταις άνθρώποις, oí κατάκλειστα είχον τα
non sunt particularia. βιβλία ούδ' έπιμελώς κείμενα* έττειδή δέ ήσθοντο
Et aggregaui quendam alium librum, qui τήν σπουδή ν των Άτταλικών βασιλέων ύφ' οίς
dicitur Methaphisica, et declaraui in eo, quod ήν ή πόλις, ζητούντων βιβλία είς τήν κατασκευήν
firmamentum superius et stelle non sunt de na- s της έν Περγάμω βιβλιοθήκης, κατά γης έκρυψαν έν
turis, quas uidemus esse sub luna, et sunt alterius διώρυγί τι vi * ύπό δέ νοτίας καΐ σητών κακωθέντα
nature, quam scire et int elliger e non habemus όψέ ττοτε άπέδοντο ol άπό του γένους Άπελλι-
potenciam nec uirtutem. Et illic superius anima κώντι τφ Τηίω πολλών άργυρίων τά τε 'Αριστοτέ-
sapiens influxit corpori nec est composita ex alia λους καί τά του Θεοφράστου βιβλία· ή ν δέ ό
natura, immo simplex et munda et pura. Et beata ίο Άπελλικών φιλόβιβλος μάλλον ή φιλόσοφος* διό
est anima, que non est infecta prauis operibus καί ζητών έπανόρθωσιν τών διαβρωμάτων είς Αν-
huius mundi et intellexit creatorem suum, et τίγραφα καινά μετήνεγκε τήν γραφήν άναπληρών
ipsa est, que reuertitur in locum suum in deliciis ούκ ευ, καί έξέδωκεν άμαρτάδων πλήρη τά βιβλία,
magnis, non cum delectacionibus corporis, que συνέβη δέ τοις έκ τών Περιπάτων τοις μέν πάλαι
sunt despecte. Et ue anime peccatrici, que non is τοις μετά Θεόφραστον ούκ εχουσιν όλως τά βιβλία
habet uirtutem nec posse redeundi ad locum πλήν όλίγων, καί μάλιστα τών έξωτερικών, μηδέν
suum, nec potest ascendere in patriam suam, Ιχειυ φιλοσοφείν πραγματικώς, άλλά θέσεις ληκυθί-
quia turpia opera delecta cionis corporis im- ζειν* τοις δ' ύστερον, άφ' ού τά βιβλία ταϋτα
pediunt ascensum eius sursum. προήλθεν, άμεινον μέν έκείνων φιλοσοφείν καί
Et cum applicuisset sapiens ad finem horum 20 άριστοτελίζειν, άναγκάζεσθαι μέντοι τά πολλά
sermonum, inceperunt manus sue titubare, a είκότως λέγειν δια τό πλήθος τών αμαρτιών, πολύ
quibus pomum cecidit, quod tenebat. Et cum δέ είς τούτο καί ή ' Ρώμη προσελάβετο * εύθύς γαρ
cepisset nigrescere facies, expirauit. Super quem μετά τήν Άπελλικώντος τελευτήν Σύλλας ήρε τήν
scolares proni singuli ceciderunt et osculati sunt Άπελλικώντος βιβλιοθήκην ό τάς 'Αθήνας έλών,
eum et eleuauerunt communiter ululatum ploran- 25 δευρο δέ κομισθεΐσαν Τυραννίων τε ò γραμματικός
tes ploratu magno, et dixerunt : Ille qui recolligit διεχειρίσατο φιλαριστοτέλης ών, θεραπεύσας τον
philosophorum animas, tuam recolligat animam έπΐ της βιβλιοθήκης, καί βιβλιοπώλαί τίνες γρα-
et reponat eam in thesauris suis, sicut dignum φεΟσι φαύλοις χρώμενοι καί ούκ άντιβάλλοντες,
est animam hominis directi et perfecti, sicut δπερ καί έπί τών άλλων συμβαίνει τών είς πρδσιν
tu es. 30 γραφομένων βιβλίων καί ένθάδε καί έν Άλεξαν-
δρείί?. περί μέν ούν τούτων άπόχρη.

13. STRABO GEOGRAPHICA XIII, 1, 54


sec. editionem a H. L. Jones confectam (Loeb libr. London 35

1929, I960 3 )
14. PLUTARCHUS, VITA SULLAE
Έκ δέ της Σκήψεως oí τε Σωκρατικοί γεγόνα- CAP. 26, 1 - 3
σιν "Εραστος καί Κορίσκος καί ό του Κορίσκου
sec. editionem a Κ. Ziegler confectam (BT Lipsiae 1926)
υίός Νηλεύς, άνήρ καί 'Αριστοτέλους ήκροαμένος
καί Θεοφράστου, διαδεδεγμένος δέ τήν βιβλιοθή- 4ο
κην του Θεοφράστου, έν ή ή ν καί ή του 'Αριστο- 'Αναχθείς δέ (sc. ό Σύλλας) πάσαις ταϊς ναυσίν
τέλους* ό γοΰν 'Αριστοτέλης τήν έαυτοϋ Θεο- έξ ' Εφέσου, τριταίος εν Πειραιεϊ καθωρμίσθη * καί
φράστω παρέδωκεν, φπερ καί τήν σχολή ν μυηθείς έξείλεν έαυτω τήν Άπελλικώνος του Τηίου
ότττέλιπε, [πρώτος ών ίσμεν συναγαγών βιβλία καί βιβλιοθήκην, έν ή τά πλείστα τών 'Αριστοτέλους
διδάξας τούς έν Αίγύπτω βασιλέας βιβλιοθήκης 45 και Θεοφράστου βιβλίων ήν, οΰπω τότε σαφώς γνω·
σύνταξιν] Θεόφραστος δέ ΝηλεΙ παρέδωκεν* ό δ' ριζόμενα τοίς πολλοίς, λέγεται δέκομισθείσηςαύτής
είς Σκήψιν κομίσας τοϊς μετ' αύτόν παρέδωκεν, είς 'Ρώμην, Τυραννίωνα τόν γραμματικόν ένσκευ-
Plut., Vita Sullae 2 6 , 1 - 3 Porph., Vita Plot. 24 - A r a m , Comm. in Ar. Cat. C A G 4 , 4 p. 1 , 1 - 8 , 1 9 61

άσασθαι τά πολλά, καΐ π α ρ ' αύτοΟ τόν 'Ρόδιον Sigla :


Άνδρόνικον εύπορήσαντα των άντιγράφων, etç F = Laurentianus 71, 3 s. XIII
μέσον θεΐναι καί άναγράψαι τούς νυν φερομένους M = Monacensis Gr. 222 s. X I I I / X I V
πίνακας, οί δέ πρεσβύτεροι Περιπατητικοί φαίνον- b = Brandisii scholia

ται μέν καθ' έαυτούς γενόμενοι χαρίεντες καΐ φιλο-


Πρόλεγομενα των δέκα κατηγοριών άπο φωνής
λόγοι, των δ ' 'Αριστοτέλους καί Θεοφράστου
'Αμμωνίου φιλοσόφου
γραμμάτων ούτε πολλοίς ούτ' άκριβώς έντετυχη-
κότες, δια (τό) τόν Νηλέως του Σκηψίου κλήρο- 'Επειδή της 'Αριστοτέλους έντός έθέλομεν
[νόμο]ν (φ τά βιβλία κατέλιπε Θεόφραστος) είς γενέσθαι φιλοσοφίας, φέρε τίνα δέκα τόν άριθμόν
άφιλοτίμους καί Ιδιώτας άνθρώπους περιγενέσθαι. ίο είς ταύτην ήμϊν συμβαλλόμενα ζητήσωμεν, πρώτον
πόθεν τά όνόματα τών φιλοσόφων αιρέσεων,
δεύτερον τίς ή διαίρεσις τών 'Αριστοτελικών συγ-
γραμμάτων, τρίτον πόθεν άρκτέον τών 'Αριστοτε-
15. PORPHYRIUS, VITA PLOTINI CAP. 24 λικών συγγραμμάτων, τέταρτον τί τό άναφαινό-
sec. editionem a P. Henry et H.-R. Schwyzer confectam
15 μενον ήμιν χρήσιμον έκ της 'Αριστοτελικής φιλο-
(Plotini opera tomus I. Museum Lessianum series philo- σοφίας, πέμπτον τίνα τά άγοντα έπί ταύτην,
sophica X X X I I I Bruxelles-Paris 1951) έκτον πώς δει παρασκευάσασθαι τόν άκροασόμενον
φιλοσόφων λόγων, εβδομον τί τό είδος της άπ-
Τοιούτος μέν ουν ό Πλωτίνου ή μι ν ίστόρηται αγγελίας, όγδοον δια τί φαίνεται ό φιλόσοφος
βίος. Έπεί δέ αυτός τήν διάταξιν καί τήν διόρθω- 20 άσάφειαν έπιτηδεύσας, έννατον ποία δει καί πόσα
σιν των βιβλίων ποιεϊσθαι ήμϊν έπέτρεψεν, έγώ δέ προλαμβάνεσθαι έκάστου τών 'Αριστοτελικών
κάκείνω ζώντι υπεσχόμην καί τοις άλλοις έταίροις συγγραμμάτων, δέκατον ποίον δει είναι τόν έξη-
έπηγγειλάμην ποιήσαι τοΟτο, πρώτον μέν τά γούμενον αύτά.
βιβλία ου κατά χρόνους έασαι φύρδην έκδεδομένα Ι. 'Ονομάζονται μέν ούν αί τών φιλοσόφων
έδικαίωσα, μιμησάμενος δ ' Άπολλόδωρον τόν 25 αίρέσεις άπό τίνων έπτά · ή γαρ άπό τών αίρεσιαρ-
'Αθήναιον καί Άνδρόνικον τόν Περιπατητικόν, χών, ώσπερ οί Πυθαγόρειοι λέγονται καί τίνες
ών ό μέν Έπίχαρμον τό^ κωμφδιογράφον είς 'Επικούρειοι τε και Δημοκρίτειοι ΠυΘαγόρου καί
δέκα τόμους φέρων συνήγαγεν, ό δέ τά 'Αριστοτέ- Δημοκρίτου καί 'Επικούρου τήν άρχήν τών αίρέσε-
λους καί Θεοφράστου είς πραγματείας διείλε τάς ων έκάστης συστησαμένων, ή άπό τής πατρίδος
οικείας ύποθέσεις είς ταύτόν ουναγαγών οϋτω δή 30 τών προκαταρξαμένων, ώσπερ ή Κυρηναϊκή φιλο-
καί έγώ νδ όντα Ιχων τά του Πλωτίνου βιβλία σοφία λέγεται, ή άπό του τόπου ενθα έπαίδευον,
διεϊλον μέν είς §ξ έννεάδας τή τελειότητι του εξ ώσπερ οί Στωϊκοί, έπειδή έν τη στοδ έπαίδευον τή
άριθμοϋ καί ταϊς έννεάσιν άσμένως έπιτυχών, ποικίλη, καί οί Λύκειοι καί οί 'Ακαδημαϊκοί,
έκάστη δέ έννεάδι τά οίκεϊα φέρων σννεφόρησα δούς οϊτινες άπό του τόπου τήν προσηγορίαν ελαβον,
καί τάξιν πρώτην τοις έλαφροτέροις προβλήμασιν. 35 ή άπό του είδους τής ζωής, ώσπερ οί Κυνικοί
κτλ. φιλόσοφοι, οΐτινες δια τό παρρησιαστικόν τε καί
έλεγκτικόν κύνες ώνομάζοντο · ώσπερ γαρ ό κύων
εχει τό διακριτικόν τών οικείων άπό τών άλλοτρί-
ων, ούτω καί ούτοι έποίουν, καί τους μέν άξίους
16. PROLEGOMENA IN OMNIA ARISTOTE- 40 φιλοσοφίας έδέχοντο τους δέ άναξίους καί μή
LI S OPERA APUD COMMENTATORES S. V. δυναμένους έντός γενέσθαι φιλοσόφων λόγων
ET VI. P. CHR. Ν. CONSERVATA έδίωκον, καί τούτου ¡νεκεν Κυνικοί ώνομάζοντο,
όθεν καί ó Πλάτων εφη· 'έχει δέ τι καί ό κύων
1. Ammonius: In Aristotelis Categorías comraen- φιλόσοφον'.
tarius ρ. 1, 1 — 8, 19 ed. Ad. Busse 45 Λέγονται δέ καί άπό του τρόπου τής έν τ ω
(Commentarla in Aristotelem Graeca ed. cons. et auct. φιλοσοφείν διακρίσεως, ώσπερ οί 'Εφεκτικοί φιλό-
Academiae litt. R. Borussicae vol. IV pars IV, 1895) σοφοι, οι του τών φιλοσόφων ούδ' δλωςόνόματος
62 Ammonius, Comm. in Ar. Cat. CAG 4 , 4 p. 1, 1 - 8 , 1 9

ήξιώθησαν ώς περί της των πραγμάτων φύσεως ούτοι γάρ ελεγον τέλος είναι του βίου την ήδονήν,
ζητήσαντες, ού μην κατωρθωκότες · ελεγον γάρ ού- ούχ ήδονήν δέ ταύτην ην ύπολαμβάνουσιν οί
τοι παντελώς άκαταληψίαν είναι καί μηδένα μηδέν πολλοί, λέγω δή τήν παθητικήν, άλλά τήν παντε-
γινώσκειν. οΰς ελέγχει μέν καί δι* άλλων Ισχυρών λή τής ψυχής άπάθειαν.
τε καί άποδεικτικών ó Πλάτων, κέχρηται δέ καί τοι- s I I . 'Επειδή τοίνυν είρήκαμεν ποσαχώς τε καί
ούτω τινί ελέγχω εκ του αύτών δόγματος ορμώμε- πόθεν αί τών φιλοσόφων αίρέσεις ώνομάσθησαν,
νος · φησί γάρ δτι 'ύμεις έγνωκότες άποφαίνεσθε παν- φέρε δεύτερον καί τήν διαίρεσιν τών 'Αριστοτελι-
τελή είναι άκαταληψίαν ή ούκ έγνωκότες ; εί μέν ούκ κών συγγραμμάτων ποιησώμεθα. τούτων ούν τά
έγνωκότες, où δήπου πιστεύσομενυμΤν άπό γνάθων μέν έστι μερικά τά δέ καθόλου τά δέ έν τ ω μεταξύ
άποφαινομένοις · εί δέ έγνωκότες, εστίν άρακατάλη- ίο τών καθόλου καί τών μερικών, καί εστι μερικά μέν
ψις. ' ελεγον γάρ έκεϊνοι μή είναι κατάληψι ν τ ω λόγω δσα πρός τινας ίδία γέγραφεν, ή έπιστολάς ή
τούτω χρώμενοι * «εί μέλλοι εϊναι κατάληψις, δεϊ τό ετερα τοιαύτα, · καθόλου δέ έν οίς περί τής τών
γινώσκον έφαρμόζειν τ ω γινωσκομένω· εί δέ μέλλοι πραγμάτων φύσεως ζητεί, ώς έστι τ ό Περί τής
έφαρμόζειν, δει τ ό γινωσκόμενον έστάναι τε καί ψυχής, τό Περί γενέσεως και φθοράς, τό Περί ούρα-
άεί ωσαύτως έχειν, ή εί κινοΐτο τό γινωσκόμενον, is νου,· μεταξύ δέ όπόσα περί ιστορίας γέγραφεν,
συγκινεισθαι τ ό γινώσκον καί παρακολουθείν οώ- ώς αί γεγραμμέναι αύτω Πολιτεϊαι άμφί τάς
τω. εί τοίνυν τά πράγματα ούχ έστηκεν άλλ' άεί πεντήκοντα καί διακοσίας ούσα ι, ας ούτε πρός
κινείται καί κινουμένοις αύτοϊς où δύναται συγ- τινας ίδία γέγραφεν, ούτε καθόλου είσίν (ή γάρ
κινεϊσθαι τε και συνακολουθείν ή ήμετέρα ψυχή, 'Αθηναίων πολιτεία ή τών δείνων, εί τύχοι, καθό-
άνάγκη άκαταληψίαν είναι.» ότι μένουν κινείται τά 20 λου ούκ αν εϊη), έγραψε δέ ίνα οί έντυγχάνοντες
πράγματα καί άεί «έν ροή καί άπορροή » έστι, μετ' αύτόν άνθρωποι καί κρίνοντες, κατά τί μέν
τ ο ΰ τ ' έστι y έν ρύσει καί μεταβολή, όρθώς έφασκον, όρθώς <οί πρότερον) έπολιτεύοντο κατά τί δέ ούχ
δθεν καί τίνος τών άρχαίων είρηκότος δτι εις τον ούτως, τά μέν ελωνται τά δέ φύγωσι, καί ταύτη
αύτόν ποταμό ν ούκ εστι δις εμβήναι κατά τόν ωφελώ νται.
αύτόν τόπον, εφη προς αύτόν έτερος τ ω δντι 25 Τά μέν ούν μερικά καί μεταξύ χαιρέτω · τών δέ
οξεία τ ή διανοία, ώς ο ύ δ ' άπαξ· άμα γάρ τ ω καθόλου τά μέν έστι συνταγματικά τά δέ ύπο-
καθεϊναι τόν πόδα έρρύη αύτό τ ό ΰδωρ πριν είς μνηματικά. ύπομνηματικά δέ καλούνται έν οίς τά
αύτό τό λοιπόν έμβήναι σώμα. τούτο μέν ούν, κεφάλαια μόνα απογράφονται · ίστέον γάρ δτι τό
ώς είπον, όρθώς έφησαν δτι δέ ή ψυχή ή ήμετέρα παλαιόν εϊ τις προήρητο συγγράψασθαι, τά
ού δύναται τούτοις παρακολουθείν, τοΰτο ψεύ- 30 εύρισκόμενα κατά μέρος αύτοις ε!ς τήν τοϋ προ-
δονται - άπέδειξε γάρ ό Πλάτων δτι αί σπουδαϊαι κειμένου άπόδειξιν συμβαλλόμενα κεφαλαιωδώς
τών ψυχών ού μόνον ού κατόπιν αύτών έρχονται, άπεγράφοντο, πολλά δέ εξ άρχαιοτέρων βιβλίων
άλλά καί τ ω τάχει τής κινήσεως αύτά φθάνουσαι νοήματα έλάμβανον, ίνα τά μέν όρθώς έχοντα
προαπαντώσι καί ούτως αύτών άντιλαμβάνο νται. κρατύνωσι τά δέ μή ούτως έξελέγξωσιν· ύστερον
'Ονομάζονται δέ καί άπό τίνος συμβεβηκότος, 35 μέντοι τάξιν τέ τινα αύτοις έπιπροσθέντες καί κάλ-
ώς οί άπό του Περιπάτου · επειδή γάρ ό Πλάτων λει λόγων καί άπαγγελίας άσκήσει φαιδρύναντες
έξηγούμενος έβάδιζε θέλων τό έαυτοΟ σώμα γυμνά- ύφαινον τά συγγράμματα, καί ταύτη διενήνοχε τά
ζειν, ώς άν μή άσθενέστερον γεγονός έμποδών ύπομνηματικά τών συνταγματικών τάξει τε καί
γένοιτο ταΐς ψυχικαις ένεργείαις, οί διαδεξάμενοι έρμηνείας κάλλει. τών δέ υπομνηματικών τά μέν
αύτόν, ήγουν ό Ξενοκράτης καί ό 'Αριστοτέλης, 40 μονοειδή, ώς δταν περί ένός τίνος ποιήται τήν
ώνομάσθησαν ούτως, οί άπό του Περιπάτου, ών ζήτησιν, τά δέ ποικίλα, δταν περί πολλών, καί
ό μέν 'Αριστοτέλης έν Λυκείω έπαίδευεν, ό δέ πάλιν τών συνταγματικών τά μέν έστι διαλογικά,
Ξενοκράτης έν Ακαδημία' ύστερον δέ τοις μέν ό ώς δσα δραματικώς διεσκεύασται κατά πεϋσιν καί
τόπος εξέλιπε καί ώνομάσθησαν άπό τής ένεργείας άπόκρισιν πλειόνων προσώπων, τά δέ αύτο-
τοϋ διδασκάλου Περιπατητικοί, τοίς δέ ή ένέργεια 45 πρόσωπα ώς δσα γέγραφεν ώς άφ' έαυτοΰ.
καί ώνομάσθησαν άπό τοΰ τόπου 'Ακαδημαϊκοί, Καλείται δέ τά μέν διαλογικά καί έξωτερικά,
ή άπό τοϋ τέλους τής φιλοσοφίας, ώς οί ' Ηδονικοί · τά δέ αύτοπρόσωπα καί άξιωματικά ήτοι άκροα-
Ammonius, Comm. in Ar. Cat. CAG 4,4, p. 1,1—8,19 63

ματικά. και άξιον ζητήσεως τί δή ποτε ούτως σοφισταί πράγματα παρέχουσι τοίς της αληθείας
ώνομάσθησαν. τινές μέν ούν λέγουσιν δτι τά δια- ευρεταϊς σοφιστικοϊς τισι συλλογισμοϊς αύτούς
λογικά καΐ εξωτερικά έκάλεσαν, επειδή τον ίδιον έθέλοντες παρακρούεσθαι, γράφει καί τούτους ó
σκοπό ν οΰκ εκτίθεται έν αύτοίς αλλ' ώς έξ άλλων φιλόσοφος, ίνα φεύγωμεν αύτούς, καί λέγονται
προσώπων άναπλάττει τά τυχόντα. τοΟτο δέ 5 ούτοι άλλως συμβάλλεσθαι τ η μεθόδψ, ώσπερ εϊ
ψευδές έ σ τ ι ν έξωτερικά γάρ ώνόμασται, έπειδή τις θελήσας διδάξαι πώς δει λόγον συντάξαι, πρό-
προς τούς έπιπολαίως συνιέντας γέγραπται έπι- τερον διέλθοι περί όνομάτων καί ρημάτων καί πρό
τηδεύσαντος του φιλοσόφου έν αύτοϊς φράσιν τε εκείνων περί τ ώ ν συλλαβών καί έτι πρό εκείνων
σαφεστέρα ν και τάς άποδείξεις οΰκ αποδεικτικός περί τ ώ ν στοιχείων, καί λέγεται τά μέν στοιχεία
άλλά μάλλον πιθανάς έξ ένδοξων, τά δέ άκροα- ίο καί αί συλλαβαΐ καί τά ονόματα καί τά βήματα
ματικά ώς άν δέον αυτών άκροάσασθαι τον σπου- άρχαΐ της μεθόδου της όπως δει λογοποιεΐν, τ ά
δαϊόν τε και τ ω δντι γνήσιον έραστήν της φιλο- δέ περί αυτής της λογοποιίας περί αύτής της
σοφίας. μεθόδου- εί δ ' άπαριθμήσαιτο καί τάς του λόγου
Των δέ ακροαματικών τά μέν εστί Θεωρητικά κακίας, λέγοιτ' άν ούτος διειλέχθαι καί περί τ ώ ν
τ ά δέ πρακτικά τά δέ οργανικά - θεωρητικά μέν is άλλως συμβαλλομένων τ η μεθόδω. καί αύτη ή τ ώ ν
όσα περί την διάκρισιν εχει του άληθοΰς και του 'Αριστοτελικών συγγραμμάτων διαίρεσις.
ψευδόυς, πρακτικά δέ δσα περί την του άγαθοϋ III. Ζητήσωμεν τρίτον πόθεν άρκτέον. άκόλου-
και του κακοϋ. ά λ λ ' επειδή τό θεωρητικόν υπο- θον μέν ήν άπό της ήθικής άρξασθαι πραγματείας,
δύεται τινα ώς άληθη μέν δοκοΰντα, μή όντα δέ ώς άν πρότερον τά έαυτών ήθη κοσμήσαντες ούτω
άληθη, και τ ό πρακτικό ν ομοίως τινά τ ω του 2ο τ ώ ν άλλων έντός γενώμεθα λόγων, άλλ' έπειδή
άγαθοΰ κεχρωσμένα ονόματι μή όντα άγαθά, και έν εκείνη κέχρηται άποδείξεσι καί συλλογισμοΐς,
δει ήμιν οργάνου τινός του διακρίνοντος τά τοι- έμέλλομεν δέ αύτούς άγνοεϊν άνήκοοι τών τοι-
αύτα. τί δέ έστι τοΟτο; ή άπόδειξις. ούτων ύπάρχοντες λόγων, διά τούτο άρα άπό της
Πάλιν δέ τ ώ ν θεωρητικών τό μέν Θεολογικόν τό λογικής άρκτέον, προκοσμήσαντας μέντοι τά έαυ-
δέ μαθηματικόν τό δέ φυσιολογικόν, και τών πρακ- 25 τ ώ ν ήθη καί δίχα τής ήθικής πραγματείας, μετά δέ
τικών τό μέν ήθικόν τό δέ οίκονομικόν τό δέ πολι- τήν λογικήν ΐτέον έπί τήν ήθικήν, καί ούτως άντι-
τικόν, και τ ώ ν οργανικών τ ά μέν εις τά περί τ ώ ν ληπτέον τ ώ ν φυσικών, καί μετ' έκεϊνα τών μαθημα-
άρχών της μεθόδου τά δέ εις τά περί αύτής της με- τικών, καί ούτως εσχάτων τών θεολογικών.
θόδου τά δέ είς τά περί τών άλλως είςτήν μέθοδον
IV. Τέταρτον έπί τούτοις ζητητέον τί τό τέλος
συντελούντων, τήν άποδεικτικήν λ έ γ ω · έπειδή 3ο
καί τ ό άναφαινόμενον ήμϊν χρήσιμον έκ τής
γάρ ή άπόδειξις συλλογισμός έστιν επιστημονικός,
'Αριστοτελικής φιλοσοφίας, καί λέγομεν δτι τό
δει προ τούτου εΐδέναι τον καθόλου συλλογισμόν.
άνενεχθήναι έπί τήν κοινήν άπάντων άρχήν καί
ά λ λ ' έττεί τοΰτο τό τοΰ συλλογισμού όνομα ούχ
γνώναι δτι μία έστιν αύτη άσώματος άμερής
ό π λ ο υ ν τι δηλοϊ άλλά σύνθετο ν (συλλογή ν γάρ
άπερίληπτος άπεριόριστος άπειροδύναμος αύτο-
τινα λ ό γ ω ν σημαίνει), ούκοΟν προ έκείνου δει 35
αγαθότης· ού γάρ μόνον ά γ α θ ό ν Ιστέον γάρ δτι
μαθεϊν τά άπλα έξ ών συντίθεται, ταύτα δέ είσιν
ώσπερ λευκόν λέγομεν τό δεδεγμένον σώμα τήν
αί προτάσεις, άλλά και αύται σύγκεινται έξ
λευκότητα, λευκότητα δέ αύτήν τήν ποιότητα,
όνομάτων καΐ ρημάτων, ά διδάξουσιν αί Κατηγορί-
ούτως άγαθόν μέν λέγεται τό δεδεγμένον σώμα τήν
αι, τάς δέ προτάσεις τό Περί έρμηνείας, τον δέ
άγαθότητα καί μετέχον αύτής, άγαθότης δέ οϊον
καθόλου συλλογισμόν τά Πρότερα άναλυτικά. 4ο
ούσία καί ύπαρξίς τις ούσα.
ταϋτα τοίνυν είσίν αί άρχαΐ της μεθόδου· τά δέ
Δεύτερα άναλυτικά αυτήν ήμδς διδάξει τήν μέθο- V . Πέμπτον έπί τούτοις ζητήσωμεν τίνα τά
δον, τ ο ϋ τ ' εστι τον άποδεικτικόν συλλογισμόν. άνάγοντα ήμας έπί τήν είρημένην άρχήν. καί
άλλά πάλιν ώσπερ οί ιατροί τά ιατρικά παραδί- λέγομεν δτι πρώτον μέν ή ήθική πραγματεία,
δοντες τοις νέοις μαθήματα μέμνηνται συν τοις 45 Ιπειτα μετ' εκείνη ν ή περί τ ώ ν φυσικών, καί ούτως
ώφελοϋσι και τ ώ ν δηλητηρίων υπέρ του τά μέν ή μαθηματική, καί εσχάτης έπί τούτοις άντιληψό-
έλείν τά δέ φυγείν, ούτω κάνταϋθα, έπειδή οί μεθα τής θεολογίας.
64 Amm., Comm. in Ar. Cat. CAG 4, 4, p. 1,1-8,19 - Simpl., Comm. in Ar. Cat. CAG 8, p. 3,18-9, 3

VI. "Εκτον ζητήσωμεν π ώ ς δει παρασκευ- γνήσιοντοϋ φιλοσόφου τό βιβλίο ν (πολλοί γ ά ρ (τί-
άσασθαι τόν μέλλοντα άκροάσασθαι τ ω ν 'Αριστο- να) αύτώνσυντιθέντεςέπέγραφοντω 'Αριστοτέλους
τελικών συγγραμμάτων, και λέγομεν ότι δει πεπαι- ονόματι, ους έλεγκτέον εκ τε του είδους καί τής
δευμένον τ ά ήθη είναι και την ψυχήν κεκαθαρμένον · ύλης· είδος μέν ούν έστιν ή ποικιλία τ ω ν νοημάτων
'μή καθαρω γ α ρ καθαρού έφάπτεσθαι ουχί θεμιτόν, ' 5 καί ή έπανθούσα τοις λόγοις αλήθεια, ύλη δέ ή
ó Πλάτων εφησεν. φράσις καί ή τής απαγγελίας διδασκαλία), έκτον
VII. "Εβδομον ήμΐν πρόκειται ζητήσαι τ( τό δε! ζητεϊν τίς ή είς τ ά κεφάλαια διαίρεσις· ώσπερ
είδος της άπαγγελίας. καΐ λέγομεν δτι διαφερόντως γ ά ρ ò έπεσκεμμένος εκαστον τ ω ν τού ανθρώπου
ό φιλόσοφος έρμηνεύσας φαίνεται· έν μέν γ α ρ τοις μελών τε και άρθρων ούτος άριστα δν είδείη καί τ ό
άκροαματικοΐς κατά μέν τ ά νοήματα πυκνός έστι ίο έξ αύτών σνντεθειμένον δλον τόν άνθρωπον, ο ύ τ ω
και συνεστραμμένος και άπορητικός, κατά δέ τήν καί δ τ ά κεφάλαια του λόγου διελθών είς ά διήρη-
φράσιν απέριττος δια τήν της αληθείας εΰρεσίν ται άριστα και αύτόν εϊσεται τόν λόγον.
τε και σαφήνεια ν, εστί δέ δ π η και όνοματοθετών, Χ. Δέκατον έπί πάσι δε! ζητεϊν όποιον δει
εί δέοι· έν δέ γε τοις διαλογικοΐς, ά προς τους είναι τόν έξηγούμενον τ ά 'Αριστοτέλους συγγράμ-
πολλούς αύτω γέγραπται, καί όγκου φροντίζει ΐ5 ματα. καί λέγομεν δτι δεϊ καί άριστα είδέναι αύτόν
τινός καί περιεργίας λέξεων καί μεταφοράς, καί προς α μέλλει έξηγεΐσθαι, είναι μέντοι καί άνδρα εμφρονα,
τ ά τ ω ν λεγόντων π ρ ό σ ω π α μετασχηματίζει τό ώς τ ό μέν παριστά ν τήν του φιλοσόφου διάνοια ν
είδος της λέξεως, καί άπλώς όσα λόγου καλλωπίζειν τ ό δέ τήν έν τοις λεγομένοις άλήθειαν έξετάζειν·
οίδεν ϊδέαν. έν δέ γε ταϊς έπιστολαϊς φαίνεται ούδέ γ ά ρ δει ώσπερ έκμεμισθωκέναι πάντως έαυτόν
κατωρθωκώς τόν έπιστολιμαΐον χαρακτήρα, δν καί 20 καί άνέχεσθαι δ τι αν λέγηται καί σπουδάζειν
σύντομον είναι δε! καί σαφή καί άπηλλαγμένον πάντως έκεΐνα κρατΟναι δ εξηγείται ώς άληθή
πάσης περισκελους συνθέσεώς τε καί φράσεως. πάντα, κδν μή ούτως εχη, άλλα δεϊ εκαστον
V I I I . "Ογδοον ζητήσωμεν τί δή ποτε τοιαύτην κρίνοντα βασανίζειν έπίπροσθεν 'Αριστοτέλους
άσαφή διδασκαλίαν ήγάπησεν ò φιλόσοφος, καί θέμενον, εί τύχοι, τήν άλήθειαν. ούτως ούν έξηγεϊ-
λέγομεν ότι καθάπερ έν τοις ίεροϊς κέχρηνται 25 σθαι χρή τόν έξηγούμενον.
παραπετάσμασί τισιν ύπέρ του μή πάντας ήδη
καί τους βεβήλους έντυγχάνειν τοις ών ουκ εΐσίν
άξιοι τυχεϊν, ούτω καί ό 'Αριστοτέλης προκαλύμ-
ματι τής αύτοΰ φιλοσοφίας κέχρηται τ ή άσαφεία,
-in
2. Simplicius: In Aristotelis Categorías commen-
ίνα οΐ μέν σπουδαίοι δι ' αυτό τοΰτο ετι μάλλον τάς
tarius p. 3, 1 8 - 9 , 3 ed. C. Kalbfleisch
έαυτών συντείνωσι ψυχάς, οί δέ κατερραθυμημένοι
τε καί χαΰνοι τοις τοιούτοις προσιόντες λόγοις (Commentarla in Aristotelem Graeca ed. cons. et auct.
υ π ό τής άσαφείας διώκωνται. Academiae litt. R. Borussicae vol. V i l i , 1907)

I X . Έπόμενον δέ εννατόν έστι ζητήσαι π ό σ α


Sigla :
καί ποια δει προλαμβάνεσθαι τής έξηγήσεως παν- 35
J = Marcianus Gr. 224 s. XI
τός 'Αριστοτελικού βιβλίου, και λέγομεν δτι εξ τόν
L = Ambrosianus E 99 sup. s. XIII vel XIV
άριθμόν τόν σκοπόν τοΰ βιβλίου (ώσπερ γ ά ρ ό A = Parisinus Gr. 1942 s. XIII vel XIV
τοξότης, εί τύχοι, σκοπόν τίνα έχει προς δν βάλλει Ap= supplementa s. XV
και ου Θέλει τυχεϊν, ούτω καί ό γράφων τι πρός τι Κ = Marcianus Gr. 225 s. XIV
τέλος άφορα κάκείνου σπουδάζει τ υ χ ε ϊ ν δεϊ τοίνυν 40 ν = ed. Veneta anni 1499
b = ed. Basiliensis anni 1551
τοΟτο έπιζητεΐν δ τι ποτέ έστι), δεύτερον έπί
U = excerpta cod. Urbinatis 35 s. I X vel X
τ ο ύ τ ω τί χρήσιμον εξομεν έκ του συγγράμματος,
εί μή συναναφαίνοιτο τ ω σκοπώ (έπί πολλών
Σιμπλικίου ύπόμνημα είς τάς Κατηγορίας τοΟ
γ ά ρ τοϋτο συμβαίνει), τρίτον τίς ή τάξις, τέταρ-
^ Αριστοτέλους
τον τίς ή αιτία τής επιγραφής, εί μή καί αύτη
πρόδηλος είη, ώς έν τ ω Περί ούρανοΟ ή έν τ ω Έπεί δέ π ρ ώ τ ω τ ώ ν 'Αριστοτέλους τ ω τ ώ ν
Περί γενέσεως καί φθοράς, πέμπτον εί νόθον ή Κατηγοριών έντυγχάνομεν βιβλίψ, μία δέ τ ώ ν
Simplicius, Comm. in Ar. Cat. CAG 8, p. 3 , 1 8 - 9 , 3 65

κατά φιλοσοφίαν αίρέσεών έστιν ή 'Αριστοτέλους δέ πιστοΟται άπ' αύτών τά του φιλοσόφου δόγ-
Περιπατητική καλουμένη, (5ητέον πρώτον, κατά ματα. ό μέντοι 'Αλέξανδρος τά ύπομνηματικά καί
πόσους καΐ ποίους τρόπους τάς όνομασίας εσχον συμπεφορημένα φησίν είναι καί μή προς ενα σκο-
αί κατά φιλοσοφίαυ αίρέσεις, δεύτερον, τίς ή δι- πόν άναφέρεσθαι· διό καί προς άντιδιαστολήν
αίρεσις των 'Αριστοτελικών συγγραμμάτων, ίνα s τούτων συνταγματικά τά ετερα λέγεσθαι. τών
και τό προκείμενον όπου χοροΟ τάξωμεν γένηται δέ συνταγματικών τά μέν έστι διαλογικά, τά δέ
δήλον, τρίτον, πόθεν άρκτέον τών 'Αριστοτέλους αύτοπρόσωπα, καί τών αύτοπροσώπων τά μέν
συγγραμμάτων, τέταρτον, τί τό τέλος έστίν της έστιν θεωρητικά, τά δέ πρακτικά, τά δέ όργα-
'Αριστοτέλους φιλοσοφίας, πέμπτον, τίνα τά νικά, καί τών θεωρητικών τά μέν θεολογικά, ώς
άγοντα ήμάς προς τό τέλος, έκτον, τί τό είδος τών ίο ή Μετά τά φυσικά, τά δέ φυσιολογικά, ώς ή
'Αριστοτελικών συγγραμμάτων, έβδομου, δια τί Φυσική άκρόασις καί αί έπόμεναι ταύτη πραγ-
τήν άσάφειαν έπετήδευσεν ό φιλόσοφος, όγδοον, ματεϊαι, τά δέ μαθηματικά, οία γεωμετρικά τε
ποιον δει τον εξηγητή ν είναι τών τοιούτων λόγων, αύτω γέγραπται καί μηχανικά βιβλία, τών δέ
ενατον, ποίον δε! τόν άκροατήν παραλαμβάνεσθαι, πρακτικών τά μέν ηθικά, ώς τά τε Νικομάχεια
δέκατον, πόσα δε! προλαμβάνειν έκάστης Άριστο- is καί Εύδήμεια καί τά έπιγραφόμενα Μεγάλα, τά δέ
τελικής πραγματείας κεφάλαια και ποία καΐ διά οίκονομικά, τά δέ πολιτικά, ώς οί Οίκονομικοί καί
ποίαν αΐτίαν. Πολιτικοί έπιγεγραμμένοι λόγοι, τών δέ όργανι-
I. Αί μέν ούν κατά φιλοσοφίαν αιρέσεις έπτα- κών τά μέν περί αύτής έστιν τής άποδεικτικής
χώς όνομάζονται, ή άττό του συστησαμένου τήν μεθόδου, τά δέ περί τών πρό αύτής, ώς τά Πρότε-
αΐρεσιν ώς Πυθαγόρειοι καΐ Πλατωνικοί, ή άπό της 2ο ρα άναλυτικά καί τό Περί έρμηνείας καί αί Κατηγο-
τοΟ αίρεσιάρχου πατρίδος ώς Κυρηναικοί οί άπ' ρίαι, τά δέ περί τών τήν άπόδειξιν ύποδυομέ-
'Αριστίππου και Μεγαρικοί οί άπό Εύκλείδου και νων, ώς οί Τόποι καί οί Σοφιστικοί ελεγχοι
'Ελεατικοί οί άπό Ξενοφάνους και Παρμενίδου, ή καί αί 'ΡητορικαΙ τέχναι. αύτη μέν ούν ή όλο-
άπό του τόπου εν φ διέτριβον φιλοσοφοΟντες ώς σχερεστέρα τών 'Αριστοτελικών συγγραμμάτων
'Ακαδημαϊκοί καί Στωικοί, ή άπό συμβεβηκυίας 25 διαίρεσις.
ενεργείας ώς Περιπατητικοί, ή άπό τής εν τω φιλο- III. Περί δέ του τρίτου ρητέον, πόθεν άρχεσθαι
σοφείν κρίσεως ώς Εφεκτικοί ot άπό Πύρρωνος, δει τών 'Αριστοτελικών συγγραμμάτων · μετά γάρ
ή άπό του τέλους δ προτίθενται τής έαυτών τήν διαίρεσιν άκόλουθος ό περί τούτου λόγος,
φιλοσοφίας ώς 'Ηδονικοί οί 'Επικούρειοι, ή άπό τινές μέν ούν άιτό τών όργανικών φασιν άρχεσθαι
του είδους τής ζωής ώς οί Κυνικοί- άλλο γάρ τό 3ο δεΐν· ταύτα γάρ ήμίν έμποιεΐ τό διακρίνει ν έν μέν
τέλος ού στοχάζονται καί άλλο τό είδος τής έπι- ταϊς πράξεσιν τά άγαθά καί κακά, έν δέ ταϊς
τηδεύσεως· ού γάρ δι' ηδονής οί 'Επικούρειοι τήν γνώσεσι τό άληθές καί τό ψευδός, ώστε καί τών
ήδονήν εθήρων, άλλά διά πόνων μάλιστα καί πρακτικών καί τών γνωστικών συγγραμμάτων
έγκρατείας. προηγεΐσθαι χρή τά τήν διακριτικήν ήμίν δύναμιν
II. Τών δε 'Αριστοτελικών συγγραμμάτων τά 35 παρεχόμενα, εί δέ καί έπί τών άλλων τεχνών
μέν έστι μερικά, ώς αί Έπιστολαί προς ένα τινά φαίνεται προηγουμένη ή τών όργάνων γνώσις,
καί περί μερικού τίνος γεγραμμέναι πράγματος, τά οίον τεκτονικής, χαλκευτικής, καί έπί Ιατρικής δέ,
δέ καθόλου, τά δέ καί μεταξύ, ώς αί Περί ζώων καί πολλω μάλλον έπί φιλοσοφίας τής πάντα μετά
φυτών ίστορίαι, ού περί μερικών ούσαι πάντη άποδείξεως ύπισχνουμένης παραδιδόναι καί ταύτη
τινών· περί γάρ είδών είσι ζώων (καί φυτών). 4ο μόνη τήν τε ζωήν ήμών καί τήν γνώσιν έπιτρε-
'Αλλά τά μέν μερικά καί τά μέσα μενέτω νυν πούσης. πώς ούν άνευ άποδείξεως ή τοις πρα-
άδιαίρετα- τών δέ καθόλου τά μέν έστι ν ύπομνη- κτικοϊς ή τοις θεωρητικοϊς λόγοις έντυγχάνοντες
ματικά, όσα προς ύπόμνησιν οίκείαν καί πλείονα ού ταύτόν πεισόμεθα τοις άνευ του Έρμαικοϋ
βάσανον συνέταξεν ό φιλόσοφος, ών τά μέν μονο- μώλυος παρά τήν Κίρκη ν ίοΰσι καί θελγομένοις
ειδή έστι ν, ώς περί ένός τίνος ύπομιμνήσκοντα, τά 45 ύπό τών παρ' έκάστοις πιθανώς λεγομένων; τινές
δέ ποικίλα, ώς περί πλειόνων, δοκεϊ δέ τά ύπο- δέ άπό τών ηθικών προστάττουσι ποιεΐσθαι τήν
μνηματικά μή πάντη σπουδής άξια είναι- διό ού- άρχήν· τά γάρ όργανα, φασί, τών μέσων έστίν
66 Simplicius, Comm. in Ar. Cat. CAG 8, p. 3 , 1 8 - 9 , 3

καί δυνατού αύτοϊς καί ευ και κακώς χρήσθαι · VI. Είδος δέ της 'Αριστοτελικής έρμηνείας τό
δηλοϋσι δέ καί οί πολλοί τών Ρητόρων καί τών κατά τε τόν νοΰν καί τήν λέξιν συνεστραμμένον
σοφιστών· δεΐν ου ν πρότερον τοις χρησομένοις καί νοερόν καί γοργόν. ή γάρ τήν λύσιν εύθύς
τοις όργάνοις ζωής μετρίως παρεσκευασμένης. ού επάγει τ ή άπορία ή πολλάς έπισυνάπτων άπορίας
γαρ τοιαύτη εστίν ή τών οικοδομικών καί κυβερνη- s μια λύσει καί ταύτη συντόμω διαλύει πάσας,
τικών γνώσις, οία ή φιλοσοφίας, άλλ' αύτη ζωτική · ούδαμοΰ δέ έθέλει τής έναργείας έξίστασθαι. διττής
δεϊ ουν πρώτης της από τών ήθικών καταρτύσεως, δέ ούσης έναργείας είς πίστιν, τής μέν άπό νου,
ούκ άποδεικτικώς, άλλ' όρθοδοξαστικώς τά ήθικά τής δέ ά π ό αίσθήσεως, τοϊς μετά αίσθήσεως ζώσιν
παραλαμβανόντων ήμών κατά τάς αυτοφυείς περί διαλεγόμενος τήν άπό τής αίσθήσεως προτιμά· διό
τών όντων έννοίας. άλλ' εί μέν τά Ήθικά 'Αριστο- ίο καί τό άναγκαστικόν αύτοϋ ταΐς άποδείξεσιν υπ-
τέλους κατηχήσεις μόνον ήσαν παραινετικαί καί άρχει, ώς καί τόν μή πειθόμενον διά τινας ούκ
άναπόδεικτοι, οϊαι πολλαΐ παρά τοίς Πυθαγορείοις εύτυχεΐς προλήψεις όμως ήναγκασμένον έπιστομί-
έλέγοντο, όρθώς είχεν έκ τούτων άρχομένους προ- ζεσθαι. πανταχού δέ έθέλει της φύσεως μή έξίστασ-
καταρτύειν δι ' αυτών τ ά ήθη · εί δέ καί εκείνα μετά θαι, άλλά καί τά ύπέρ τήν φύσιν κατά τήν πρός τήν
διαιρέσεων καί αποδείξεων τών έπιστημονικωτά- is φύσιν θεωρεί σχέσιν, ώσπερ ò θειος Πλάτων
των παραδέδωκεν 'Αριστοτέλης, πώς άνευ τών άνάπαλιν κατά τό Πυθαγόρειον εθος και τά φυσικά
άποδεικτικών μεθόδων ίόντες έπ ' αύτά δυνησόμεθά έπισκέπτεται καθό τών υπέρ φύσιν μετέχουσιν.
τι πλέον άνύτειν; μήποτε ουν δει πάντως ήθικής ού μήν ούδέ μύθοις ούδέ συμβολικοις αίνίγμασιν,
προκατηχήσεως; άλλ' où διά τών 'Αριστοτέλους ώς τών π ρ ο αύτοϋ τίνες, 'Αριστοτέλης έχρήσατο,
'Ηθικών παραδιδομένης, άλλά δι' άγράφου συν- 20 άλλ' άντί παντός άλλου παραπετάσματος τήν
εθισμοϋ καί τών άτέχνων παραινέσεων άγράφως άσάφειαν προετίμησεν.
τε καί έγγράφως τό ήθος ήμών άπευθυνόντων, VII. Έζήτει δέ καί ταύτης τήν αίτίαν ό λόγος
καί τότε της λογικής τε καί άποδεικτικής μεθόδου · κατά τό εβδομον τών προβληθέντων καί καλώς
καί μετ' έκείνας τούς τε περί ήθών επιστημονικούς είς αύτήν αύτοφυώς έμπέπτωκεν. τών γάρ παλαιο-
λόγους καί τούς της περί τών όντων θεωρίας 25 τέρων νομιζόντων μή δεΐν καί τοίς σκυτοτόμοις
έπιστημονικώς δυνησόμεθά παραδέχεσθαι. τήν έαυτών σοφίαν προτιθέναι είς πάρεργον άντί-
IV. Τέταρτον δέ ήν τών προβληθέντων τό ληψιν διά τήν προφαινομένην σαφήνειαν οί μέν
τέλος της 'Αριστοτελικής φιλοσοφίας εΰρεΐν έκ μύθοις, οί δέ συμβόλοις αύτήν έπέκρυψαν ώς τοις
τούτου γάρ καί τό σεμνόν αύτής θεασόμεθα. τέλος παραπετάσμασιν τά άπορρητότερα τών ιερών.
τοίνυν καί της τοϋδε του άνδρός φιλοσοφίας κατά 30 'Αριστοτέλης δέ τήν άσάφειαν προετίμησεν, ίσως
μέν τό ήθος ή διά τών άρετών τελείωσις, κατά δέ μέν καί τήν άόριστον τών μύθων καί τών συμ-
τήν γνώσιν ή έπί τήν μίαν τών πάντων άρχήν βόλων ϋπόνοιαν παραιτησάμενος (ραδίως γάρ
άναδρομή· καί γάρ οίδεν αύτήν έπιστημονικώς άλλος άλλως έκδέχεσθαι δύναται τά τοιαύτα), ίσως
καί έσέφθη καί λαμπρή τ ή φωνή άνεβόησεν ,,ούκ δέ καί γυμναστικωτέραν είς άγχίνοιαν ύπολαμβά-
άγαθόν πολυκοιρανίη". κοινόν δέ άμφοϊν τέλος τό 35 νων τήν τοιαύτην άσάφειαν. Ιδρασεν δέ όμως όπερ
έπιβάλλον άνθρώττω ή τελεωτάτη ευδαιμονία, προς έβούλετο, τοις ραθύμοις ούδέ τήν μυθικήν ψυχαγω-
ή ν ούδεμίαν ύπερβολήν ούδενί τών άκρως φιλοσο- γίαν προτείνει ν άξιών, άλλ' ούτως αύτούς άπο-
φησάντων καταλέλοιπεν 'Αριστοτέλης, ούδέ άν- σκευαζόμενος, ώς πάντων άσαφέστερος μαρτυρεϊ-
θρωπον ετι καλεϊν άξιών, άλλά θεόν τόν είς εκείνη ν σθαι. ότι γάρ ούκ άσθενεία λόγου τό άσαφές αύτοϋ
άναδραμόντα· τοιαύτα γάρ έν τοις τελευταίοις 40 τοις συγγράμμασιν έπεγένετο, ϊσασι μέν καί οί
τών Νικομαχείων ήθικών μεγαληγορει. μετρίως λόγω παρακολουθεΐν δυνάμενοι, ότι πολ-
λήν έμφαίνει λεκτικήν δύναμιν ή 'Αριστοτέλους
V. Προς δέ τό τοιούτον άγει τέλος άπαντα τ ά έρμηνεία, ώς δι' ολίγων πολλάκις συλλαβών
του φιλοσόφου συγγράμματα, τά μέν τήν άπο- παραδιδόναι, όσα ούκ αν τις (άλλος) έν πολλαϊς
δεικτικήν παρασκευάζοντα μέθοδο ν, τ ά δέ τά ήθη 45 περιόδοις έδίδαξεν· δήλον δέ καί έξ ών έν οϊς
διά τών άρετών κοσμοΰντα, τ ά δέ τήν γνώσιν έβουλήθη σαφέστατα έδίδαξεν, ώς έν τοις Μετεώ-
διά τών φυσικών έπί τά ύπέρ φύσιν άνάγοντα. ροις καί τοις Τοπικοΐς καί ταίς γνησίαις αύτοϋ Πο-
Simplicius, Comm. in Ar. Cat. CAG 8, p. 3 , 1 8 - 9 , 3 67

λιτείαις, όπερ διά τό κοιυότερον των θεωρημά- ματειών προδιαρθοϋσθαι. καί εστι ταΰτα ò σκοπός,
των σαφέστερον άπαγγείλαι σύνοιδεν. τό δε δύνα- τό χρήσιμον, ή τής έπιγραφής αίτία, ή τάξις της
σθαι σαφώςείπεϊνδηλοΐμάλισταότώυ 'Επιστολών άναγνώσεως, εί γνήσιον του φιλοσόφου τό βιβλίου,
αύτοΟ χαρακτήρ τον άνά χείρα διάλογον ώς έπι- ή είς τά κεφάλαια διαίρεσις· ουκ άτοπον δέ ίσως
στολαϊς προσήκει μετ' ευπρεπείας άποτυπούμενος, 5 ζητεϊν καί ύπό ποιον μέρος αύτου τής φιλοσοφίας
και ουδέ εστίν τις τών συνεγνωσμένων Άριστο- άνάγεται. ó μέν γάρ σκοπός όρθώς γνωσθείς ορίζει
τέλει περι τον έπιστολικόν χαρακτήρα προσό- καί κατευθύνει τήν διάνοιαν ήμών, ίνα μή έπ'
μοιος. άλλα καί άλλα φερώμεθα μάτην, άλλα προς αυτόν
VIII. Τον δέ άξιον τών 'Αριστοτελικών συγ- άπαντα άναφέρωμεν. τό δέ χρήσιμον προφανέν
γραμμάτων έξηγητήν δει μή πάυτη της έκείνου ίο συντονωτέρους ή μας καί προθυμοτέρους έργάζεται.
μεγαλονοίας άπολείπεσθαι. δει δέ και τών παντα- ή δέ αιτία τής έπιγραφής, δταν σαφής ούσα
χού τώ φιλοσοφώ γεγραμμένων εμπειρον είναι τυγχάνη, ούκ ένοχλεΐ, καί προσαφηνισθεϊσα δέ
και της 'Αριστοτελικής συνηθείας επιστήμονα, δε! βέβαιοι τον σκοπόν. καί τό γνήσιον δέ, όπερ, ώς
δέ και κρίσιν άδέκαστον έχειν, ώς μηδέ τά καλώς έμοί δοκεϊ, πρό πάντων έδει τών άλλων βασανί-
λεγόμενα κακοσχόλως έκδεχόμενον αδόκιμα δει- ΐ5 ζεσθαι, άναγκαίως προλαμβάνεται · πάσχομεν γάρ
κνύναι μηδέ εΐ τι δέοιτο έπιστάσεως, πάντη πάν- τι καί ύπό τής τών προσώπων δόξης, καί ούκ
τως άπταιστο ν φιλονεικεΐν άποδεΐξαι, ώς είς τήν άτόπως, διά τό μή πάντη παρεσκευάσθαι προς
αΐρεσιν έαυτόν έγγράψαντα τοΰ φιλοσόφου, δει τήν του άληθοϋς διάκρισιν, άλλ' άγαπαν εν τισι
δέ οΐμαι και τών προς Πλάτωνα λεγομένων αύτω τό τοις κρείττοσιν επεσθαι. πολλά γάρ έγράφη καί
μή προς τήν λέξιν άποβλέποντα μόνον διαφωνίαν 20 νόθα βιβλία κατ' εκείνον μάλιστα τον χρόνο ν, δτε
τών φιλοσόφων καταψηφίζεσθαι, άλλ' είς τον πολλοί τών βασιλέων περί τάς βιβλιοθήκας σπου-
νουν άφορώντα τήν έν τοις πλείστοις συμφωνίαν δάζοντες πολλού χρυσίου τά άπεξενωμένα τών
αυτών άνιχνεύειν. βιβλίων ώνοΰντο. ή δέ είς τά κεφάλαια τών βιβλίων
IX. Και τον άκροατήν δείν καλόν τε είναι καί διαίρεσις οίον κατ' άρθρα τέμνουσα μιμείται τήν
σπουδαϊον ίκανώς καί προΰργου παντός ποιεΐσθαι 25 άνατομικήν παρά τοις Ιατροϊς Θεωρίαν ώς γάρ
τήν επί πολύ τών 'Αριστοτελικών νοημάτων έξ- έκείνη τήν είς τό δλον τείνουσαν χρείαν έκάστου
έτασιν καθ' αυτόν γε καί μετά τών ομοίως φιλομα- τών μορίων διά τής άνατομής εύρίσκει καί γνώσιν
θών. φυλάττεσθαι δέ χρή τήν έριστικήν φλυαρίαν, άκριβεστέραν του συνθέτου παρέχεται παραγυμ-
είς ην πολλοί τών Άριστοτέλει συγγινομένων νώσασα τά άπλα, ούτως καί αύτη διελοΟσα τό
άποπίπτουσιν. του γαρ φιλοσόφου τοις άνελέγ- 30 δλον ύ π ' όψιν μάλλον άγει, καί τήν έκάστου
κτοις της επιστήμης δροις τά πάντα άποδεικνύναι παρίστησιν χρείαν προς τον δλον σκοπόν. καί
σπουδάζοντος οί περιττώς σοφοί καί προς τά τό δειξαι δέ υπό ποιον άνάγεται μέρος τήν του
εναργή άντιλέγειν έθίζονται τό δμμα της έαυτών μέρους προς τό όλον παρέχεται σύνταξιν. ίστέον δέ,
ψυχής άποτυφλοϋντες, προς οΰς άρκεϊ τό του δτι ούκ άεί ταύτα πάντα δεϊται διαρθρώσεως·
'Αριστοτέλους ειπείν, «ότι ή αίσθήσεως ή κολάσεως 35 πολλάκις γάρ τό χρήσιμον τώ σκοπώ συνανα-
δέονται· εί μέν γάρ μή έφιστάνοντες φιλονεικοΰσιν, φαίνεται καί ή έπιγραφή παντί δήλη καθέστηκεν,
αίσθήσεως· εί δέ έφιστάνοντες μέν, έπί λόγων δέ ώς ή Περί ψυχής, καί τό γνήσιον ούκ έπί πάντων
δυνάμει φιλοτιμούνται, κολάσεως». δεϊται κατασκευής, άλλ' έφ' ών έστιν τις όλως
Χ. Δέκατον λοιπόν ήν τών προτεθέντων, πόσα άντιλογίας άφορμή.
χρή κεφάλαια καί τίνα τών 'Αριστοτέλους πραγ- 40
68 Olympiodorus, Proli, in Ar. Cat. comm. praeced. CAG 12,1, p. 2,15—14,11

3. Olympiodorus : Prolegomena in Aristotelis Ca- ή πρός τόν διδάσκοντα, καί ποιεί δύο κεφάλαια,
tegorías commentarium praecedentia p. 2, 15 — ευ μέν τό λέγον ποίον δεϊ είναι τον άκροώμενον,
14, 11 ed. Ad. Busse δεύτερον δέ τό ποίον δεϊ είναι τον έξηγούμενον. εί
(Commentarla in Aristotelem Graeca ed. cons, et auct.
δέ καθ' έαυτήν έστι, καί λέξιν εχει καί διάνοιαν·
Academiae litt. R. Borussicae vol. XII pars I, 1902) καθό μέν ουν λέξιν εχει, ποιεί άλλα δύο τινά κεφά-
λαια, ποιόν τι τό είδος τής άπαγγελίας καί διά
Sigla : τί άσάφειαν έπετήδευσεν ό φιλόσοφος, καθό δέ
M = Mutinensis 69 s. XV (fol. 1—2), et XIII (fol. 3—136) διάνοιαν εχει, ποιεί τό τελευταϊον κεφάλαιον, τό
ζητούν πόσα καί ποία δεϊ προλαμβάνεσθαι έπί
τής 'Αριστοτέλους φιλοσοφίας έκάστου 'Αριστο-
Όλυμττιοδώρου φιλοσόφου εις τα προλεγόμενα τελικού συγγράμματος, ούκοϋν έπειδή έδείξαμεν
της λογικής άναγκαϊα δέκα μόνον όντα τά ζητούμενα τ η διαι-
Ούκοϋν επειδή εδοξεν ήμϊν και καλώς εδοξεν ρετική μεθόδω, φέρε έπεξέλθωμεν εκαστον τών
τήν άρχήν ποιήσασθαι άπό των προλαμβανομέ- είρημένων πολυπραγμονοΟντες τήν φύσιν αύτοΟ.
νων τής Αριστοτέλους φιλοσοφίας, δει δέ τά δέκα is καί τέως έπεξέλθωμεν τ ω π ρ ώ τ ω κεφαλαίω τ ω
έκεϊνα πρώτον φανερά γενέσθαι τά ήδη είρημένα, παραγγέλλοντι δείν ζητήσαι πόθεν τά ονόματα
πρώτον μεν τό πόθεν τά ονόματα τών αιρέσεων, τών αίρέσεων τών φιλοσόφων.
δεύτερον δέ τις ή διαίρεσις τών 'Αριστοτέλους I. Λαμβάνονται τοίνυν έπταχώς τά ονόματα
συγγραμμάτων, και τρίτον τίς ή άρχή, τέταρτον τών φιλοσόφων αίρέσεων ή άπό τών α'ιρεσιαρ-
τίς ή όδός, πέμπτον τί τό τέλος, έκτον τό ποίον 2ο χών, ή άπό τής πατρίδος του αίρεσιάρχου, ή έκ
δε! εϊναι τον άκροώμενον, εβδομον ποίον δει είναι του τόπου ενθα έπαίδευον, ή έκ του είδους καί του
τον έ ξηγούμε υον, όγδοον τί τό είδος τής άπ- τρόπου τής ζωής, ή έκ τοΰ τρόπου τής γνώσεως,
αγγελίας, ένατον δια τί άσάφειαν έπετήδευσεν, τ ο ϋ τ ' εστίν άπό τής έν τ ω φιλοσοφείν κρίσεως,
δέκατον πόσα καί ποία δει προλαμβάνεσθαι έκά- ή άπό τίνος συμβεβηκότος, ή άπό του τέλους,
στου 'Αριστοτελικού συγγράμματος, φέρε ζητή- 25 άπό μέν τών αίρεσιαρχών, ώς όταν εϊπωμεν
σωμεν ευλόγως δι* ή ν αίτίαν μήτε πλείονα μήτε Πυθαγορείους, Δημοκριτείους, ' Επικουρείους εκ τε
έλάττονα τών δέκα οφείλει ζητεϊσθαι. καί επειδή Πυθαγόρου καί Δημοκρίτου καί 'Επικούρου, οΐτι-
τούτον Ιχομεν τον σκοπόν, διαιρετική τινι μεθόδω νες τής τούτων προκατήρξαντο αίρέσεως. άπό δέ
ύποβάλλωμεν τον λόγον δεικνύντες άναγκαϊα είναι τής πατρίδος τών προκαταρξαμένων, ώς ή Κυρη-
προς ζήτησιν ταΰτα μόνα τ ά δέκα, έκεινο èv νώ 3ο ναϊκή λέγεται φιλοσοφία οπτό Άριστίππου του
εχοντες τό τοΰ θείου Πλάτωνος απόφθεγμα τό Κυρηναϊκοΰ καί Έρετριακή άπό Μενεδήμου του
λέγον δτι τήν διαιρετικήν μέθοδον ουδέν καυχήσε- ' Ερετριέως καί Μεγαρική φιλοσοφία άπό Εύκλείδου
ται φυγόν. καί Τερψίωνος τών Μεγαρέων, άπό δέ του τόπου
Ή φιλοσοφία τοίνυν καί ονομάζεται καί ύφέ- ενθα έπαίδευον, ώς Στωικοί ονομάζονται διά τό
στηκεν. καί διότι μέν ονομάζεται, ποιεί τό πρώ- is έν τ ή ποικίλη στοδ Ζήνωνα διατρίβοντα παιδεύ-
τον κεφάλαιον, έν φ ζητοΰμεν πόθεν τά ονό- ειν, έκεϊσε ενθεν καί τήν έπωνυμίαν ή τούτου λέλη-
ματα τών αΙρέσεων. καθό δέ ύφέστηκεν, ή καθ' χεν αΐρεσις. άπό δέ του είδους τής ζωής, ώσπερ
αυτήν ή έν σχέσει θεωρείται, καί έν σχέσει τινι οί Κυνικοί φιλόσοφοι.
θεωρουμένη, ή προς έαυτήν ή προς ή μας. καί προς Κυνικοί δέ έκλήθησαν φιλόσοφοι διά δύο τινάς
έαυτήν ή κατά διαίρεσιν ή κατά συνέχειαν. καί 4ο αίτιας - ή δτι απλώς και ώς ετυχεν έζων, δίκη ν
διότι μέν εν διαιρέσει έστίν, ζητουμεν τό δεύτερον κυνών έσθίοντες έ π ' άγορδ καί πίνοντες καί έν
κεφάλαιον, τίς ή διαίρεσις τών 'Αριστοτέλους συγ- πίθοις καθεύδοντες καί άπλώς είπεϊν τά άλλα
γραμμάτων, διότι δέ έν συνεχεία έστί, ποιεί τά άπροφύλακτον ποιοΰντες, άρνούμενοι κρεΐττον εί-
τρία κεφάλαια, τίς ή άρχή, τίς ή όδός, τί τό τέλος· ναι τό θέσει καλόν του φύσει κάλου, ή διότι ώσπερ
καί είκότως τρία, διότι π δ σ α συνέχεια καί άρχήν 45 κύνες ύλακτοϋσιν μέν προς τους ξένους σαίνουσι
εχει καί μέσον καί τέλος, ότε δέ προς ή μας έχει δέ προς τούς οίκείους, ούτω καί ούτοι τούς μέν
τήν σχέσιν, πάντως ή προς τον μανθάνοντα εχει άξιους φιλοσοφίας άπεδέχοντο καί προθύμως ήγά-
Olympiodorus, Proli, in Art. Cat. comm. praeced. CAG 12,1, p. 2,15—14,11 69

πων TOUS δέ αναξίους φιλοσοφίας καί μή δυνα- εϊρηνται προς αυτούς, φέρε ζητήσωμεν άπό ποίας
μένους έντός γενέσθαι αυτής λόγω άπωθοϋντο έννοίας ορμώμενοι έπρέσβευσαν άκαταληψίαν είναι,
καί εδίωκον. τούτου ούν χάριν δια τό παρρησια- φαμέν τοίνυν ώς τοιούτων λόγων κεχρημένοι
στικόν καί έλεγκτικόν Κυνικοί ώνομάσθησαν · έπρέσβευον άκαταληψίαν· ελεγον γάρ ώς δε! τό
άμέλει τοι καί ó Πλάτων φησί περί αυτών Ίχει δέ 5 γιγνώσκον έφαρμόζειν τω γιγνωσκομένφ· άλλ' εί
τι καί ό κύων φιλόσοφον'. μέλλοι, φασίν, έφαρμόζειν τό γιγνώσκον τω γιγνω-
Ά π ό δέ του τρόττου της γνώσεως, T O U T ' σκομένφ, δει στάσιμον είναι καί βέβαιον καί άεί
εστίν άττό της έν τω φιλοσοφείν κρίσεως, ώνομά- ώσαύτως έχου τό γιγνωσκόμενον · εί δέ καί κινοϊτο,
σθησαν αιρέσεις, ώσπερ φαμέν τους 'Εφεκτικούς, δει συγκινεϊσθαι καί μεταβαίνειν τό γιγνώσκον
οϊτινες περί την τών πραγμάτων φύσιν κατα- ίο μετά του γιγνωσκομένου. άλλά μήν τά μέν γιγνω-
γιγνόμενοι καί ταύτην ζητούντες καί μή δυνη- σκόμενα, τοϋτ' έστι τά πράγματα, ρευστά καί
θέντες ταύτην κατορθώσαι άκαταληψίαν ένόουν. μετάβλητα καί ού μόνιμα τυγχάνει, ή δέ ψυχή ή
ττρός έπί ταύτη δέ ελεγον καί ότι τό δοκούν έκά- ταύτα γιγνώσκουσα ούτε κινείται ούτε συνακόλου-
στω τοΟτο άληθές έστι. τούτων καί ή τρίπους ή θε! τούτοις· δήλον άρα δτι ούκ έστι κατάληψις.
καλουμένη 'Απόλλωνος ή ν. τρίπους δέ 'Απόλλωνος is ταύτης μέν ούν της έννοίας έχόμενοι τοιούτφ λόγω
έλέγετο, διότι περί παντός πράγματος ερωτώμε- έκέχρηντο πρός πίστιν της μοχθηρδς αύτών αί-
νοι τήν άττόκρισιν έποιοΟντο τριπλήν, λέγοντες ρέσεως. έστι δέ είπεΐν πρός αύτούς ώς ούκ όρθά
ή άμφότερα είναι ή ούδέτερον ή τό ετερον, οίου ώς πρεσβεύετε μή λέγοντες συγκινεϊσθαι τοΤς πράγμα-
έχει έπί της ψυχής* έρωτώμενοι γάρ, εΐ τύχοι, τί σι τήν ψυχή ν · δτι μέν γάρ ούκ έχει στάσιν τά
έστιν ή ψυχή, Θνητή ή αθάνατος, αποκρίνονται 20 γεννητά καί φθαρτά δήλον, ώς καί αύτή ή φύσις
λέγοντες ότι ή άμφότερα, τοϋτ' έστι θνητή και τών πραγμάτων μαρτυρεί καί έτι μέντοι γε τό
αθάνατος, ή ούδέτερον, ούδέ θνητή ούδέ άθάνατος, άπόφθεγμά τίνος άρχαίου τό λέγον δτι δν τρόπον
ή τό έτερον καί τούτο διχώς, ή θνητή ή άθά- άδυνατόν έστιν έν τω αΰτώ ποταμφ δίς έμβήναι
νατος. ταύτα τοίνυν έκείνων λεγόντων ó θειος κατά τον αύτόν χρόνον κατά τό αύτό ύποκείμενον
Πλάτων καί 'Αριστοτέλης έλέγχοις δυσωποϋσιν 25 (καί τί λέγω, φησιν έτερος, [εϊπεν] δτι ού δυνατόν
τήν αίρεσιν τούτων, ó μέν Πλάτων λέγων ού- δίς έμβήναι είς τό αύτό ύδωρ, όπου γε καί ούδέ
τως· «ύμεϊς οί πρεσβεύοντες άκαταληψίαν ή έπέγ- άπαξ; άλλω γάρ ύδατι κλύζονται μέν, εί τύχοι,
νωτε δτι εστίν άκαταληψία ή ούκ έγνωτε · εΐ μέν ούν δάκτυλοι άλλω δέ πούς), ούτως ούδέ τά πράγματα
μή εγνωτε, πώς ύμΐν πιστεύσωμεν άπό γνάθων δυνατόν στάσιν έχειν, άλλά μεταβάλλεσθαι άεί.
άποφαινομένοις ; εί δέ εγνωτε ότι άκαταληψία έστιν, 30 τήν δέ ψυχήν εύρίσκομεν δτι μή μόνον κατόπιν
ΐδού πάλιν έστι κατάληψις· κατελάβετε γάρ ότι έρχομένην τών πραγμάτων άλλά καί τή όξύτητι
έστιν άκαταληψία». ό δέ 'Αριστοτέλης προς Πρω- της κινήσεως έστιν δτε καί προλαμβάνουσαν, ώς
ταγόραν οίόμενον, ώς είρηται, τό δοκούν έκάστω δηλοΰσιν αί μαντεΐαι καί αϊ προρρήσεις τών ήλια-
τούτο άληθές είναι, ταυτί φησιν· «εϊ τε ψεύ- κών, εί τύχοι, έκλείψεων ταύτα γάρ σημεΐά έστι
δεται Πρωταγόρας, ψεύδεται, εί τε άληθεύει 35 προγιγνωσκούσης ψυχής τά πράγματα.
Πρωταγόρας, ψεύδεται· εί (τε) γάρ ψεύδεται Ούτω μέν ούν άπό του τρόπου της γνώσεως
λέγων Πρωταγόρας άκαταληψίαν, ψεύδεται, εί τε όνομάζονται αΙρέσεις. έστι δέ ότι άπό του τέλους
άληθεύει Πρωταγόρας λέγων δτι πας όστισοΟν έκαλοΰντο αί αίρέσεις, ώς οΐ καλούμενοι 'Ηδονικοί·
πρεσβεύει τι περί τίνος άληθεύει, δοξάζομεν δέ ήμεϊς ούτοι γάρ τέλος τιθέμενοι είναι τήν ήδονήν της
δτι έστι κατάληψις, ούκούν δήλον ότι αληθώς καί 40 φιλοσοφίας καί πάντων τών όντων, ήδονήν δέ ού
Ιστι κατάληψις· εί δέ έστι κατάληψις, ψεύδεται τήν αίσχράν ούτε τήν τοις πολλοίς έγνωσμένην,
Πρωταγόρας», ό δέ Γαληνός έλέγχει TOUTOUÇ άπό μετειλήφασι τού όνόματος καί έκαλοΰντο 'Ηδονι-
της έναργείας, λέγων δτι «εί μή Ιστι κατάληψις κοί. άλλ' ίστέον δτι ού καλώς τήν ήδονήν έτίθεντο
καί Ιστι ώρισμένη ή φύσις τών πραγμάτων, τί τέλος είναι· τέλος γάρ έστιν ή εύδαιμονία. ή δέ
δήποτε ύδωρ μέν ζητούντες ούκ έπί κάμινον βαδιού- 45 εύδαιμονία τριχώς θεωρείται· καί περί ψυχήν, δτι
μεθα, τροφήν δέ όμοίως ζητοϋντες ούκ έπί θάλατ- έπανθεΐ ταύτη ή άλήθεια καί ή δικαιοσύνη, καί περί
ταν βαδιούμεθα;» άλλ' έπειδή ικανοί έλεγχοι σώμα, δτι εύεξίας μετέχει πρός τό ταίς ψυχικαΐς
70 Olympiodorus, Proli, in Ar. Cat. comm. praeced. CAG 12,1, p. 2,15—14, 11

ύπουργεϊν άρεταϊς, καΐ περί τά έκτός, ότι (τού-


των μή παρόντων ου) τις ευδαίμων καθέστηκεν. ( Θ ε ω ρ ί α β'.)
ημείς δέ τήν ήδονήν où τέλος φαμέν άλλά τ ω τέλει II. Τή άπαριθμήσει των προκατακληθέντων
έπομένην, ώσπερ τήν σκιάν λέγομεν επεσθαι τοις δέκα κεφαλαίων διανύσαντες τό πρώτον κεφά-
φωτιζομένοις σώμσσιν, οπόταν μή κατά κορυ- 5 λαιον, έν φ μεμαθήκαμεν πόθεν τά ονόματα των
φής ή ό ήλιος. αίρέσεων λαμβάνεται, δτι έπταχώς, φέρε καί έπί τό
'Από δέ συμβεβηκότος φαμέν όνομάζεσθαι τάς δεύτερον κεφάλαιον όδεύσωμεν, έπί τήν διαίρεσιν
αίρέσεις, ως Περιπατητικούς φαμεν. Περιπατητι- των 'Αριστοτέλους συγγραμμάτων φημί. των
κοί δέ ώνομάσθησαν άπό τίνος αίτιας τοιούτον τοίνυν συγγραμμάτων 'Αριστοτέλους τά μέν έστι
έχούσης τον τρόπον· ό θείος Πλάτων οίόμενος ίο μερικά τά δέ καθόλου τά δέ μεταξύ των καθόλου
εχειν τό σώμα ύγιές και άνεμπόδιστον προς τάς καί τών κατά μέρος, καί εστι μερικά μέν όσα πρός
της ψυχής ένεργείας, κινούμενος τήν προς τούς τινας ISíoc γέγραπται, οίαί είσιν αί Έπιστολαί,
έταίρους έποιεϊτο συνουσίαν. τελευτήσαντος δέ άστινας 'Ανδρόνικος τε καί Άρτέμων συνήγαγον.
τούτου διεδέξαντο τήν διατριβήν αύτοϋ Ξενοκρά- καθόλου δέ έστι συγγράμματα έν οίς τήν τών
της καί 'Αριστοτέλης, [και] οΐ τούτου μαθηταί. is πραγμάτων φύσιν ζητεί, μεταξύ δέ οίαί είσιν αϊ
καΐ ό μέν Ξενοκράτης έπαίδευεν έν 'Ακαδημία καί ίστορίαι, οία έστίν ή Περί ζφων ιστορία καί αί
έλέγετο μετά των συν αύτω 'Ακαδημαϊκός Περι- Πολιτεΐαι σν' ούσαι τόν αριθμόν, έν αΐς τόν βίον
πατητικός, ό δέ 'Αριστοτέλης έν τ ω Λυκείω καί 'Αθηναίων καί άλλων τινών διηγείται, καί μή λε-
έλέγετο μετά των σύν αύτω Λύκειος Περιπατητι- γέτω τις πρός ήμδς άπορων τί δήποτε γέγραπται
κός. ύστερον τοις μέν Ξενοκράτους έλειψεν ή ένέρ- 20 τ ω φιλοσοφώ τοιαύτα συγγράμματα· έρώ γάρ
γεια καί έκλήθησαν μόνως 'Ακαδημαϊκοί, τοις δέ πρός αύτόν δτι καί τούτο τής εκείνου φιλανθρωπίας
'Αριστοτέλους ό τόπος καί έκλήθησαν μόνως Περι- σημείο ν καθέστηκεν τάς γάρ πολιτείας τών προ-
πατητικοί, καί είκότως ούκ ελειψεν ή έυέργεια τού- τέρων έξέθετο, ίνα τών μεταγενεστέρων τινές εν-
τοις · επρεττεν γάρ Άριστοτέλει των δογμάτων του τυγχάνοντες καί κρίνοντες έν τίσι μέν χρηστώς
διδασκάλου άνάπλεφ όντι καί τής προσηγορίας 25 έπολιτεύσαντο έν τίσι δέ ού χρηστώς, τά μέν
αύτου τυχεΐν. καί έν τούτοις· πληρούται καί ή έλωνται τά δέ φύγωσιν.
έπωνυμία των φιλοσόφων αιρέσεων έπταχώς ληφ- Άλλά τοις μεταξύ καί τοις μερικοΐς χαίρειν εΐ-
θείσα. ρηκότες, τραπώμεθα έπί τά καθόλου, τούτων τήν
Καί ίνα δείξωμεν ότι ούδέ πλέον ούδέ ελατ- διαίρεσιν πολυπραγμονοϋντες. τούτων τοίνυν τών
τον δύναται είναι ή έπωμνυμία των φιλοσόφων 30 καθόλου τά μέν έστι ύπομνηματικά τά δέ συν-
αΙρέσεων, προέλθωμεν έκ διαιρέσεως ούτως· ή έπω- ταγματικά. ύπομνηματικά μέν έστι όσα κεφα-
νυμία των φιλοσόφων αΙρέσεων λαμβάνεται ή άπό λαιωδώς [καί] μόνα είσΙν άπογεγραμμένα, άκαλ-
συμβεβηκότος ή άπό διανοίας, άπό συμβεβηκότος, λώπιστον δέ τήν φράσιν έκτήσαντο· ίστέον γάρ
ώσπερ οί Περιπατητικοί, άπό δέ διανοίας ή άπό δτι οί παλαιοί συγγράψασθαί τι βουλόμενοι, δσα
προσώπου ή άπό πραγμάτων, καί άπό προσώ- 35 πρός άπόδειξιν ηύρισκον του προκειμένου συγ-
που ή άπό όνομάτων, ώσπερ λέγονται Πυθαγό- γράμματος συμβαλλόμενα, κεφαλαιωδώς άπεγρά-
ρειοι, ή άπό του τόπου ενθα έπαίδευον, ώσπερ οί φοντο. ού μήν άλλά καί τοις τών παλαιοτέρων
Στωικοί, ή δθεν προήλθον, ώσπερ oi Κυρηναικοί βιβλίοις έντυγχάνοντες πολλά τών νοημάτων
καί Έρετριακοί. άπό δέ πραγμάτων ή άπό έκεϊθεν άφηροϋντο, ώστε τά μέν άληθή κρατύ-
του τρόπου τής ζωής, ώσπερ oi Κυνικοί, ή άπό 40 νειν έξελέγχειν δέ τά ψευδή, καί ή μέν τών ύπομ-
του τρόπου τής γνώσεως, ώσπερ οί 'Εφεκτικοί, ή νηματικών φύσις τούτον §χει τόν τρόπον, συνταγ-
άπότουτέλους, ώσπερ οί 'Ηδονικοί, καί αύτη έστίν ματικά δέ καλουμεν όσα μετά τών νοημάτων καί
ή διαίρεσις ή δεικνύουσα δτι είκότως έπτά είσιν λέξιν §χει κεκοσμημένην καί φράσιν κεκαλλωπισμέ-
αϊ έπωνυμίαι των φιλοσόφων αΙρέσεων. διό και νην πρέπουσαν τοις συγγράμμασιν, ώστε τούτω
ήμεϊς του συμμέτρου στοχαζόμενοι έπ* αύτή κατα- 45 διαφέρει τά ύπομνηματικά τών συνταγματικών
παύσωμεν τήν παροϋσαν Θεωρίαν. τ φ τά μέν άκαλλώπιστον τήν φράσιν εχειν τά δέ
Olympiodorus, Proli, in Ar. Cat. comm. praeced. CAG 12,1, p. 2 , 1 5 - 1 4 , 1 1 71

μετά των ένθυμημάτων των δεόντων κεκαλλωτπ- λέγοντες ότι τών θεωρητικών τά μέν έστι φυσικά
σμένην τήν φράσιν ϋχειν. τά δέ Θεολογικά τά δέ μαθηματικά, φυσικά μέν οία
Τούτων τοίνυν των Οττομνηματικών τά μέν έστι ν ή Φυσική άκρόασις καί ή Περί γενέσεως καί
έστι μονοειδή τά δέ ποικίλα· μονοειδή μέν όσα πρός φθοράς καί ή Περί ούρανοΰ καί τά Μετέωρα καί ή
εν πεποίηται πρόσωπον, ποικίλα δέ δσα πρός s Περί ψυχής ή καλουμένη. μαθηματικά δέ οία τά
πλείονα άποτείνεται πρόσωπα, των δέ συνταγ- Μηχανικά καί 'Οπτικά προβλήματα, θεολογικά δέ
ματικών τά μέν έστιν αυτοπρόσωπα τ ά δέ διαλο- οία εστίν ή Μετά τά φυσικά, τών δέ πρακτικών τά
γικά. καΐ αυτοπρόσωπα μέν δσα άπό του Ιδίου μέν έστιν ήθικά τά δέ οίκονομικά τά δέ πολιτικά,
προσώπου προήνεγκεν, διαλογικά δέ δσα δραμα- ηθικά μέν ώς τά Εύδήμεια καίτά Νικομάχεια (καί)
τιωδώς έστι κατεσκευασμένα κατά πεΰσίν τε καΐ ίο τά (Μεγάλα) καλούμενα, οίκονομικά δέ ώσπερ ó
άπόκρισιν πλειόνων προσώπων, άλλ' έπειδή τά Οίκονομικός αύτοΰ (γέγραπται γάρ αύτφ Οίκο-
(μέν) διαλογικά καΐ έξωτερικά όνομάζεται, τά δέ νομικός), πολιτικά δέ ώσιτερ ό Πολιτικός αύτοΰ έτε-
αυτοπρόσωπα καΐ άκροαματικά, φέρε ευλόγως ρος ών παρά τάς σν πολιτείας τάς είρημένας· έκεί-
ζητήσωμεν πόθεν τήν τοιαύτην προσηγορίαν ναι γάρ ούκ είσιν καθόλου, καί ή μέν τών θεωρη-
Ικτήσαντο. τινές μέν ούν λέγουσιν δτι τά διαλογι- 15 τικών καί πρακτικών διαίρεσις τοΰτον εχει τόν
κά καΐ έξωτερικά ώνομάσθη, διότι τά μή πρέποντα τρόπον, τών δέ λογικών συγγραμμάτων τά μέν
τ ω έαυτοΟ σκοπώ έν τούτοις έκτίθεται. ούτως αύτήν τήν μέθοδον διδάσκει τά δέ τά συμβαλλόμε-
Ιλεγε καΐ δ 'Αλέξανδρος δια τ ό μή βούλεσθαι αύτόν να πρός τήν μέθοδον τά δέ ( τ ά ) καθαίροντα τ ή ν
λέγειν τήν ψυχήν άθάνατον, και ταϋτα 'Αριστο- μέθοδον. καί έστιν αύτή μέν ή μέθοδος ή καλουμένη
τέλους έκεισε βοώντος τήν άθανασίαν της ψυχής, 20 'Αποδεικτική, τά Ύστερα καλούμενα άναλυτικά,
ώς ούν είρηται, ίνα μή άναγκασθή 'Αλέξανδρος συμβαλλόμενα δέ πρός τήν μέθοδον αί Κατηγο-
λέγειν τήν ψυχήν άθάνατον, πρεσβεύων αύτήν ρίαι, τ ό Περί έρμηνείας καί τά Πρότερα άναλυτι-
είναι Θνητήν, έξωτερικά εκείνα ελεγεν όυομάζεσθαι, κά. έκκαθαίρουσι δέ τήν μέθοδον οί Σοφιστικοί
έν οίς μή τά δοκοΟντα ούτω λέγει ό "Αριστοτέλης, έλεγχοι καί οί Τόποι καί αϊ 'Ρητορικαί τέχναι καί
καί ταϋτα μέν εκείνοι, ήμεϊς δέ έλέγομεν ότι έξωτε- 25 τό Περί ποιητικής τό καλούμενον.
ρικά ταϋτα ώνόμασται, όσα προς τούς έπιπολαίως 'Αλλ' εί βούλεσθε, καί τήν τάξιν μάθωμεν τών
γέγραπται καί μή γνησίως φιλοσοφουντας. τοιαύ- συμβαλλομένων είς τήν άρχήν της μεθόδου, ίστέον
τα δέ έστι τά έχοντα σαφεστέραν τήν φράσιν, τά τοίνυν δτι σκοπόν έχομεν έν τ η λογική τάς απο-
μή άποδεικτική έπιστήμη ύποβαλλόμενα, άλλά δείξεις μαθεΐν. δια συλλογισμών δέ ταύτας μανθά-
μάλλον πιθανοϊς λόγοις κεκαλλωπισμένα, καί προς 30 νομεν. ό δέ συλλογισμός αύτός, ώς καί τό όνομα δή-
επί τούτοις τήν άνάτασιν έχοντα προς ένδοξα πρό- λοι, συλλογή τίς έστι λόγων. [&] δει ούν προ της
σωπα. καί ταύτα μέν ίκανά περί της κλήσεως τών συλλογής μαθείν τά άπλα, τοΰτ ' Ιστι τάς προτάσεις,
διαλογικών, δια τί έξωτερικά καλούνται, τά δέ π ρ ο δέ τών προτάσεων τά όνόματα καί τά ρήματα,
αύτοπρόσωπα καλούνται καί άκροαματικά. τοιού- έξ ών αί προτάσεις ίστανται. μανθάνομεν ούν έκ
τ ω δέ όνόματι προσηγορεύθησαν, διότι μόνοις 35 μέν τών Κατηγοριών τά όνόματα καί τά βήματα,
τοις έρασταΐς φιλοσοφίας καί πολλούς κατορθώσα- έκ δέ τού Περί έρμηνείας τάς προτάσεις, έν δέ τοις
σιν λόγους πεποίηνται πρός άκρόασιν. 'Αναλυτικοϊς τέλειον είσόμεθα τόν συλλογισμόν.
Τούτων τών αύτοπροσώπων τά μέν συμβάλ- έζήτησαν δέ τίνες πρός τί συμβάλλονται οί Σοφιστι-
λονται πρός αΐρεσιν καί φυγήν, τοΰ μέν άγαθοΰ κοί ελεγχοι καί οί Τόποι καί αί 'Ρητορικαί τέχναι
αΐρεσιν τοΰ δέ κακού φυγήν, καί ποιοΰσιν τά 40 καί τό Περί ποιητικής, καί δια τί ταύτα έξέθετο ό
πρακτικά, τά δέ πρός άληθείας γνώσιν καί ποιοΰσι φιλόσοφος, πρός ούς φαμεν δτι καθάπερ οί τών
τά θεωρητικά, τά δέ προς άμφότερα ταύτα, πρός 'Ασκληπιαδών παίδες ού μόνον τήν τών υγιεινών
διάκρισιν άληθείας καί ψεύδους φημί καί άγαθοΰ άλλά καί τήν τών νοσερών παιδεύονται γνώσιν
καί κακού, καί ποιοΰσι πάντα τά συγγράμματα τά ύπέρ τοΰ τά μέν έλεϊν τά δέ φυγείν, ούτω καί ό φι-
λογικά, άπό τε ούν τών θεωρητικών τε καί τών 45 λόσοφος γιγνώσκων δτι πεφύκασί τίνες σοφιστικοί
πρακτικών τ η διαιρέσει της φιλοσοφίας κεχρήμεθα, συλλογισμοί πειρώμενοι τήν άλήθειαν περιτρέπειν
72 Olympiodorus, Proli, in Ar. Cat. cc . praeced. CAG 12,1, ρ. 2 , 1 5 - 1 4 , 1 1

καί ταύτη ν άφαυίσαι, δεϊν ώήθη τούτους προ- πάντων έστί ν άρχή, άπειροδύναμος, άπεριόριστος,
θέσθαι, ούχ ίνα χρησώμεθα τούτοις, άλλ' ίνα γιγ- άσώματος, άπερίληπτος, όρεκτική πάσι τοις κατά
νώσκοντες μή ττεριττέσωμεν [τοις] αυτοίς. καί εν φύσιν, αύτοαγαθότης · άλλο γάρ έστιν άγαθόν καί
τούτοις καί τό δεύτερον κεφάλαιόν έστιν, έν φ τήν άλλο άγαθότης, ώσπερ καί άλλο λευκόν καί άλλο
των Αριστοτελικών συγγραμμάτων διαίρεσιν μεμα- 5 λευκότης· λευκόν μέν τό δεδεγμένον αύτήν τήν
θήκαμεν. ποιότητα, λευκότης δέ αύτή ή ποιότης. ούτως
III. Τρίτον ήν τών ζητουμένων, πόθεν άρκτέον άγαθόν μέν τό δεδεγμένον, άγαθότης δέ αυτό πράγ-
τών 'Αριστοτελικών συγγραμμάτων, καί περί τού- μα καί αυτή ή ΰπαρξις καί ούσία του άγαθοϋ. καί
του τέσσαρες δόξαι γεγόνασιν καί οί μεν της ότι
πρώτης δόξης φασίν ότι της ηθικής δει άρξασθαι, ίο ούκ άγαθόν πολυκοιρανίη · είς κοίρανος έστω,
ot δέ της δευτέρας της φυσιολογικής, οΐ δέ της εϊς βασιλεύς,
μαθηματικής, οί δέ τής λογικής, καί οί μέν τής αύτός 'Αριστοτέλης φησίν έν τοις Μετά τά φυσικά
ήθικής λέγουσιν ότι δει πρώτον κατακοσμήσαι τά θεολογών (ούτως) · 'ότι μία έστί τών πάντων άρ-
έαυτών ήθη καί ούτως άρξασθαι καί έτέρων μαθη- χή, έστι κατασκευάσαι τούτον τόν τρόπον· τά
μάτων · ώσττερ γάρ οί τά σκοτεινά όμματα εχοντες is όντα πάντα καλώς πολιτεύεται, καί τοΟτο είκό-
ού δύνανται προς τον ήλιον άποβλέψαι, ούτως τως· ού γάρ ένδέχεται κακώς τά όντα πολιτεύε-
ούδέ τις βαρυνόμενος πάθεσι ψυχής δύναται τού- σθαι θεοϋ περιόντος. τά καλώς πολιτευόμενα τέτακ-
των άψασθαι. καί ταΰτά έστι τά λεγόμενα ύπό ται, τά δέ τεταγμένα ύφ' ένός τέτακται, τά όντα
τώυ πρεσβευόντων δεϊν [είναι] προηγήσασθαι τό άρα πάντα ύφ' ένός τέτακται'. τοΟτο ούν τό τά-
ηθικόν τών άλλων, οί δέ τήν φυσιολογικήν λέγον- 20 ξαν καλοΟμεν πάντων άρχή ν, ής ή γνώσις τέλος έστί
τες προηγήσασθαι φασιν ότι δεϊ από τών φυσικών τής 'Αριστοτέλους φιλοσοφίας.
άρξασθαι, επειδή ταΰτα σύντροφα ήμϊν εστι καί V. Πέμπτον κεφάλαιόν. τίς ó βαθμός καί τίνα
συνήθη, οί δέ λέγοντες τήν μαθηματικήν εφασαν τά άγοντα ήμδς έπι τό ταύτης τέλος; φαμέν τοίνυν
διά τοΟτο δεϊν προηγήσασθαι τά μαθηματικά διά ότι πέντε τινά καθέστηκεν τά πρός τό τέλος ήμδς
τό έπιγεγράφθαι έν τ φ του Πλάτωνος Μουσείω 25 άνάγοντα τής φιλοσοφίας, οίον λογική, φυσική,
'άγεωμέτρητος μηδείς είσίτω'. ετεροι δέ λέγουσιν ηθική, μαθηματική, θεολογική, καί εστίν άρχή μέν
ότι τήν λογικήν δει προηγήσασθαι διά τό πάσας ή λογική, μετά δέ ταύτη ν ήθική, μετά δέ τήν
τάς προειρημένας δεϊσθαι ταύτης, εί γε συλλο- ήθικήν ή φυσική, μετά δέ ταύτη ν ή μαθηματική,
γιστικούς καί άποδεικτικώς έν έκείνοις δείκνυται τά μετά δέ τήν μαθηματικήν ή θεολογία, καί τοΟτο
δεικνύμενα, ή δέ λογική, ώς είρηται, περί ταύτα 30 είκότως· δει γάρ τό πάντως ευυλου προηγεϊσθαι
καταγίνεται, ταΰτα δέ ήμείς τιθέμεθα λέγοντες · όσον του κατά τι μέν ένύλου κατά τι δέ άύλου. μετά δέ
μέν έπί τη τάξει τών πραγμάτων δει προηγή- τούτο έπί τό πάντως άυλον δει χωρήσαι ήμδς,
σασθαι τήν ήθικήν τών λοιπών διά τό ρυθμίζεσθαι έπομένους τη προστάξει τοΰ θεσπεσίου Πλωτίνου
ή μας διά ταύτης καί κοσμεΐσθαι τά ήθη. έπειδή δέ τη λεγούση ότι δοτέον τοις νέοις τά μαθήματα
ού δίκην άλογων ζφων καί ίδιωτικφ τρόπω 35 προς συνεθισμόν τής άσωμάτου φύσεως, καί έν
κοσμουμεν καί καλλύνομεν τά ήθη ήμών, άλλά διά τούτοις καί τό πέμπτον κεφάλαιόν.
συλλογιστικής αγωγής καί άποδεικτικής μεθόδου, VI. "Εκτον κεφάλαιόν, έν φ ζητοΟμεν όποιον
δίκαιον τήν λογικήν προηγήσασθαι της τε ήθικής δει είναι τόν άκροώμενον τών 'Αριστοτέλους
(καί της φυσικής) καί τής μαθηματικής καί τής θεο- συγγραμμάτων, λέγω τοίνυν ότι δει αύτόν έχέφρο-
λογικής. έν δέ αύταις ταύταις ταϊς τρισί δέον έστί 40 να είναι, δριμύν, κεκαλλωπισμένον τοϊς ήθεσιν,
προηγεϊσθαι τήν φυσικήν τής μαθηματικής καί τήν κεκαθαρμένον τήν ψυχή ν ('μή καθαρόν γάρ καθα-
μαθηματικήν τής θεολογικής, έν τούτοις συμπεραί- ρού έφάπτεσθαι μή ουχί θεμιτό ν έστιν', ώς ó θείος
νεται ήμϊν καί τό τρίτον κεφάλαιόν. Πλάτων φησί, καί Ιπποκράτης 'τά μή καθαρά
IV. Τέταρτον κεφάλαιόν, έν φ ζητοΟμεν τί τό τών σωμάτων όκόσωάυ θρέψης, μάλλον βλάψεις'),
τέλος τής 'Αριστοτελικής φιλοσοφίας καί τί τό 45 καί συνεχώς έπιλέγοντα αύτφ τάς του Πλάτωνος
άναφαινόμενον χρήσιμον έξ αυτής, άναφαίνεται φωνάς ότι 'εί μή συ σαυτοϋ λέγοντος ακούσης,
τοίνυν, έξ αύτής χρήσιμον τό γνώναι ώς μία τών μηδενί άλλω λέγοντι πιστεύσης' καί πάλιν 'Σω-
Olympiodorus, Proli, in Ar. Cat. comm. praeced. CAG 12,1, ρ. 2,15-14,11 73

κράτους μέν ολίγον φροντιστέον, της δέ αληθείας λόγο ν πεποίηται, άλλ' ώσπερ διαφόρων ήψατο
πολύ', σημαίνοντος διά πάντων τούτων ήμϊν πραγμάτων, ούτω καί παναρμόνιον είδος έπ-
δτι δεϊ πάντως τήν αλήθεια ν προτίμα ν καί πάντα ετήδευσεν, πρόσφορον τόν λόγον βουλόμενος τοις
ταύτης δεύτερα ποιεΐσθαι. άλλα μήν καί έξομοιουν πράγμασιν είναι, έν μενού ν ταΐς Έπιστολαϊς πυκνός
τα έαυτών τ ω μεγάλω κόσμω · ώσπερ γαρ έν 5 έστι καί σύντομος, κοινός τε άμα καί ίδιος· τοι-
τ ω μεγάλω κόσμω έστι μέν βασιλεύς, υπόκεινται ούτον γάρ δεϊ είναι τόν έπιστέλλοντα · κοινόν μέν,
δέ αύτω στρατιώται καί θήτες, ούτω δεϊ είναι καί διότι ή έπιστολή έντευξίς έστι πρός άπόντας, καί
τον άκροώμενον της 'Αριστοτέλους φιλοσοφίας, ώσπερ (πρός) τούς παρόντας ταϊς έντεύξεσιν
καί έχειν μέν έν τάξει του βασιλέως τον λογισμόν, κοινώς διαλεγόμεθα, ούτω δει καί πρός τάς έντεύ-
έν δέ τ η τάξει των στρατιωτών τον θυμόν, έν δέ τ ή ιο ξεις τών άπόντων, τ ο υ τ ' ε στ ι τάς έπιστολάς,
τάξει των υπηρετούντων τήν έπιθυμίαν· δεϊ γάρ κοινήν ποιεΐσθαι τήν έντευξιν. ίδιον δέ χρή πάλιν
άρχειν μέν τον λογισμόν, άρχεσθαι δέ τον θυμόν, είναι τόν έπιστέλλοντα, ίνα μή λάθωμεν έαυτούς
άρχεσθαι δέ ΰ π ' άμφοτέρων τήν έπιθυμίαν. ζητοϋσι είς έννοιαν ιδιωτική ν έμπίπτοντες. έν δέ ταϊς
δέ τίνες διά τί τρίμερους ούσης της ψυχής τέσσαρές Ιστορίαις έστι σαφής, ύφηγηματικός, διηθρωμένος,
είσιν άρεταί, φρόνησις, άνδρία, σωφροσύνη καί is έν δέ τοις διαλογικοΐς ωραίος, μεστός χαρίτων, ούκ
δικαιοσύνη, προς τούτους δέ έστιν είπεϊν δτι ένδεής, ποικίλος έν ταις μιμήσεσιν, έν δέ τοις αύτο-
ευλόγως · ή μέν γάρ φρόνησις άρετής έστι γνώρισμα προσώποις σννεστραμμένος, γοργός, πυκνός τοις
του λογισμού, ή δέ άνδρία του ΘυμοΟ, ή δέ σωφρο- νοήμασι, καθαρός τοις όνόμασι, μηδαμοϋ ποιητι-
σύνη της έπιθυμίας, ή δέ δικαιοσύνη διά πασών καις δουλεύων μεταφοραΐς, άκαλλωπίστω εύρυθμία
πεφοίτηκεν καί έν πάσαις θεωρείται, καί έν τούτοις 20 κοσμούμενος (διό καί άζήλωτον έαυτόν τοίς μετα-
καί το έκτον κεφάλαιον. γενεστέρου κατέστησεν τό γάρ κρείττον ή κατά
VII. "Εβδομον κεφάλαιον, οίον δει είναι τον τέχνη ν συντεθέν άμίμητόν έστι τ ή τέχνη), έν δέ
έξηγούμενον τά συγγράμματα 'Αριστοτέλους, καί τοίς έξωτερικοΐς κεκαλλωπισμένος ταίς λέξεσιν, καί
φαμεν δτι τοιόνδε (δεϊ) είναι έξηγηματικόν καί έν τούτοις καί τό όγδοον κεφάλαιον.
έπιστημονικόν· έξηγηματικόν μέν διά το έξηγεϊσθαι 25 IX. "Ενατον κεφάλαιον, έν φ ζητοΟμεν διά τί
σαφώς τήν άλήθειαν, έπιστημονικόν δέ ώς δια- άσάφειαν έπετήδευσεν ό φιλόσοφος· δτι γάρ ούκ
κρίνοντα τήν άλήθειαν άπό του ψεύδους, δεϊ δέ οίκοθεν έχει τούτο, άλλ' αύτός έπετήδευσεν, δηλοΤ
αυτόν μή δουλεύειν α'ιρέσει καί ώσπερ έκμεμισθω- πολλαχοϋ σαφώς έρμηνεύσας, έν μέν τοις λογικοις
κέναι αύτη τ ά ώτα καί τήν γλώτταν, ώς άπαντα έν τοις καλουμένοις Τόποις, έν δέ τοίς φυσικοϊς
[ποιεΐν] πρός τά ¿κείνη δοκοϋντα καί ποιείν καί 30 έν τοίς Μετεωρολογικοϊς. άσάφειαν τοίνυν έπ-
λέγειν καί άκούειν. δει δέ αυτόν μή συμμεταβάλλε- ετήδευσεν πειραν καί δοκιμασίαν λαβείν βουλόμενος
σθαι ταϊς αίρέσεσιν, ίνα μή ώσπερ οίένσκηνή διά- τών τε προθυμοτάτων νέων καί τών ^αθύμων
φορα ύποδύοντες πρόσωπα, ούτω καί αύτός άσαφεί γάρ έντυγχάνων ό σπουδαίος συγγράμ-
ταύτη τι πάθη, άλλά τύπους έχει ν χρή καί κανόνας ματι συντείνει έαυτόν καί προθυμότερος γίγνεται
άληθεϊς, δΓ ών δύναται διακριναι τό ορθώς έχον 35 πρός τήν του συγγράμματος κατάληψιν, ό δέ
καί τό μή τοιούτον, έφ' φ καταπαύσωμεν τήν φάθυμος έντυγχάνων τούτω φεύγει τήν έντευξιν
παροΟσαν θεωρίαν. τέλος της β ' θεωρίας. ύπό της άσαφείας άπελαυνόμενος. τούτο δέ ού
μόνον 'Αριστοτέλης πεποίηκεν, άλλά καί Πλάτων
VIII. 'Επειδή τάς έπωνυμίας των φιλοσόφων πρό αύτοϋ· παρεκελεύετο γάρ δοκιμασίαν καί
αιρέσεων μεμαθήκαμεν και τήν διαίρεσιν τών 'Αρι- 40 πεϊραν τών νέων λαμβάνειν πρό της τών μαθημά-
στοτελικών συγγραμμάτων καί πόθεν ήμδς δεϊ άρκ- των είσόδου· ελεγε γάρ δτι δεϊ άπαγαγειν αύτούς
τέον καί διά ποίων μέσωνόδευτέονκαίτίτόέκδεχό- έν τοις συμποσίοις καί μεθύσκειν, ίνα τά κεκρυμμένα
μενον ή μας τέλος, καί προς τούτοις οίον δει είναι τόν έν τ ή αύτών ψυχή δημοσιεύσωσι. τά αύτά δέ καί
άκροώμενον τούτων, είτα τόν έξηγούμενον, φέρε Πυθαγόρας έποίει· μεθ' ήμέραν γάρ ήρώτα τούς
προς τοις είρημένοις ζητήσωμεν τί τό είδος της 45 φοιτητάς τά έν ταίς νυξί γιγνόμενα ένύπνια, μαν-
άπαγγελίας τοΟ φιλοσόφου, ούχ εν τοίνυν έπετή- τεύεσθαι διά τούτων βουλόμενος τήν κίνησιν τών
δευσεν είδος, διότι μηδέ περί ένός πράγματος τόν ψυχών [εΐδέναι]. άλλ' ίστέον δτι ό Πλάτων κρείτ-
74 Olympiodorus, Proli, in Ar. Cat. comm. praeced. CAG 12,1, p. 2 , 1 5 - 1 4 , 1 1

τον ή κατά Πυθαγόραν έττοίει· έν μέν γάρ τοις ότι κανόνας τινάς έκεϊ παραδίδωσι, δι' ών δυνη-
όνείρασιν εστί ττολλά καΐ προσθεϊναι καΐ άφελεϊν σόμεθα άπατδν. αλλ' ήμεις φαμεν δτι παραδίδο-
ψευδώς, έν δέ ταϊς μέθαις, άτε δή μή παρακολου- ται ταΟτα ούχ ίνα άπατώμεν, άλλ' ίνα μή άπα-
θοΰντες έαυτοϊς, άδεώς τά έν ταϊς ψυχαϊς κεκρυμ- τώμεθα, καί ούχ ίνα ποιώμεν, άλλ' ίνα μή πάθω-
μένα έξήγγελλον. άλλά καΐ ποιηταί, μή πασι 5 μεν, ώσπερ καί τοις Ιατροΐς τά δηλητήρια ού
βουλόμενοι σαφή καταστήσαι τά περί των Θείων, πρός χρήσιν, άλλά προς φυγήν παραδίδοται.
μύθοις άπέκρυπτον τά περί των Θείων δογμά- τήν δέ τάξιν ζητοΟμεν ού τήν καθολικήν (ήδη
των λεγόμενα- άνόητον γάρ έστι, καθά ol ποιη- γάρ ταύτην μεμαθήκαμεν, δτε έλέγομεν τήν μέν
ταί φασι Κρόνον καταπίνοντα τά τέκνα και πάλιν λογικήν προηγεϊσθαι, έπεσθαι δέ τήν ήθικήν, με-
έμοΰντα, [Δία δέ κύκνον γενόμενον] εΐ γάρ τούς ιο τά δέ ταύτην τήν φυσική ν, καί μετά τήν φυσική ν
ταύτα δρώντας άνθρώπους κολάζομεν, πόσω μάλ- τήν μαθηματικήν, μετά δέ ταύτην τήν θεολογίαν),
λον άτοπον ταΟτα προσάπτειν θεοϊς ; διό και δέος άλλά τήν μερική ν, οίον τήν έν τοις όμοστοίχοις· εί
έστί μή ποτε αί τών νέων ψυχαί όπταλώταται λογικόν ύπάρχοι τό σύγγραμμα, τήν έν τοις λογι-
ούσαι παραδέξο νται (ταΟτα) ώς άληθή · εύμετακι νή- κοΐς ύπάρχουσαν τάξιν δήλον δτι ζητουμεν,
τως γάρ 2χουσιν oi νέοι πρός ταΟτα. δθεν καί τοίς is ωσαύτως δέ καί έπί τών φυσικών, τήν δέ αίτίαν τής
τερατωδεστέροις τών ποιητών χάριν όμολογοΟ- έπιγραφής πολυπραγμονοϋμεν, δτε μή σύμφωνος
μεν, ίνα δια τής ύπερβαλλούσης άπιστίας μηδείς είναι δοκεϊ τω σκοπώ, ώσπερ έπί τών Τόπων ·
τοις λεγομένοις πιστεύσειεν. άλλά μήν και τοις άλλη μέν γάρ έστιν ή έπιγραφή τοΟ συγγράμμα-
ίερεϋσιν τοΟτο βούλονται τά παραπετάσματα· τος, άλλα δέ τά έν τούτφ παραδιδόμενα. πολλάκις
ταΟτα γάρ έπενόησαν προς τό μή πασι σαφή καί 20 δέ καί συναναφαίνεται ταϋτα τά τρία, ό σκοπός, ή
γνώριμα καταστήσαι τά μυστήρια, δθεν Ιφησέν τις χρεία, ή έπιγραφή, ώς έν τω Περί ψυχής συγγράμ-
άείδω συνετοΐσιν, θύρας δ ' έπίθεσθε βεβήλοις. ματι.
άλλά μήν καί πρό πάντων τούτων 'Απόλλων μή Περί δέ του γνησίου δύο ταϋτα ζητήσωμεν·
πασι προδήλους τάς μαντείας καταστήσαι βουλό- πρώτον μέν δια πόσους τρόπους ένοθεύοντο τά βι-
μενος λοξώς έμαντεύετο, ού μετρίαν άσάφειαν δια 25 βλία καί ποϊά είσιν κριτήρια τά δυνάμενα διαχω-
τούτων έπιδεικνύμενος, δθεν καί Λοξίας ώνόμασται. ρίζει ν τά γνήσια άπό τών νόθων, ένοθεύοντο
όπερ ούν Άπόλλωνι μέν τό λοξόν, ίερευσι δέ πα- τοίνυν τά βιβλία τό παλαιόν κατά τρεΤς τρόπους ·
ραπετάσματα, ποιηταΐς δέ ol μύθοι, Πυθαγόρα δέ ή διά φιλοτιμίαν τών βασιλέων ή δι ' εΰνοιαν τών
τά όνείρατα, Πλάτωνι δέ αί μέθαι, τούτο Άριστο- μαθητών ή διά όμωνυμίαν. καί δι' όμωνυμίαν
τέλει πέφυκεν ή άσάφεια. καί έν τούτοις τό ένατου 30 τριχώς · ή συγγραφέως ή συγγραμμάτων ή ύπο-
κεφάλαιον. μνημάτων. άλλ', εί δοκεϊ, μάθωμεν πώς τό τών
Χ. Δέκατον καί τελευταϊον κεφάλαιον, έν ώ βασιλέων φιλότιμον αίτιον ήν τοΟ τάς βίβλους
ζητοΟμεν πόσα καί τίνα δεϊ προλαμβάνεσθαι έκά- νοθεύεσθαι. ίστέον τοίνυν δτι ol παλαιοί βασιλείς
στου 'Αριστοτελικού συγγράμματος, λέγω τοίνυν έρασταί όντες λόγων έσπευδον διά φιλοτιμίας συν-
ώς §ξ τινα όφείλομεν προλαβεϊν, τον σκοπόν φημι 35 αγαγεϊν τά τών άρχαίων συγγράμματα, ούτως
καί τό χρήσιμον καί τήν τάξιν καί τήν έπιγραφήν ούν Ίοβάτης ό τής Λιβύης βασιλεύς έραστής
καί τόν συγγραφέα καί τήν διασκευήν. ό μέν ούν έγένετο τών Πυθαγορικών συγγραμμάτων καί
σκοπός έν τοις Πλατωνικοΐς πολλαχοΟ διαπεφώνη- Πτολεμαίος ό έπίκλην Φιλάδελφος τών 'Αριστοτε-
ται έν δέ τοις Άριστοτελικοϊς ούδαμοΟ, (καί τού- λικών καί Πεισίστρατος ό τών 'Αθηναίων τύραν-
το ευλόγως) εϊ γε μιμητής ών τής φύσεως ó φιλό- 40 νος τών 'Ομηρικών, <καΙ> χρημάτων δωρεαΐς
σοφος άπαντα ενεκά του λέγει, ώς δήλον έντεΟθεν εσπευδον ταΟτα συναγαγεϊν. πολλοί ούν χρημά-
εΤναι τόν σκοπόν τών συγγραμμάτων, ώσπερ των όρεγόμενοι Ισπευδον ή συγγράψασθαι ήγουν
κάκείνη ουδέν άπλώς άλλ ' ενεκά του πάντα πράτ- καί τά τυχόντα συναγαγεϊν καί έπιγράφειν τοϊς
τει. τό δέ χρήσιμον τών συγγραμμάτων ζητοΟμεν, τών άρχαιοτέρων όνόμασι καί προσφέρειν καί καρ-
δτε δοκεϊ τό σύγγραμμα προς κακοΟ έπινενοή- 45 πουσθαι δωρεάς διά τούτου μνηστευόμενοι. καί
σθαι, ώς έπΐ τών Σοφιστικών έλέγχων· νομίζεται συνέβαινεν, ώς προείπομεν, νοθεύεσθαι τά βιβλία
γάρ τοΟτο τό βιβλίον βλαπτικόν ύπάρχειν, δι- <εσθ' δτε) διά φιλοτιμίαν βασιλέων, διά δέ όμωνυ-
Olymp., Proli, in Ar. Cat. comm. praeced. C A G 1 2 , 1 , p. 2 , 1 5 — 1 4 , 1 1 — loh. Philop., Comm. in Ar. Cat. 75

μίαν συγγραφέων ένοθεύοντο εσ6' δτε τά βιβλία, 4. Iohannes Philoponus: In Aristotelis Catego-
διότι μή είς καί μόνος 'Αριστοτέλης ό Σταγειρίτης rías commentarius p. 1,1—8,22 ed. Ad. Busse
έγένετο, άλλα καί ό έπίκλην Μύθος, [άλλά δή] καί ό
(Commentarla in Aristotelem Graeca ed. cons. et auct.
καλούμενος Παιδοτρίβης. δι' όμωνυμίαν δε συγ- Academiae litt. R. Borussicae vol. XIII pars I, 1898)
γραμμάτων ένοθεύοντο τά βιβλία, διότι μή μόνος 5

Αριστοτέλης έγραψε Κατηγορίας, άλλά καί Θεό- Sigla:


φραστος καί Εΰδημος, ot τούτου μαθηταί. πολλά- C = Laurentianus 10, 26 s. XIII
κις ούν τις περιτυχών ταϊς Κατηγορίαις Θεοφρά- F = Laurentianus 71, 3 s. XIII
στου, εΐ τύχοι, ένόμισεν αύτάς είναι 'Αριστοτέλους, a = ed. Aldina anni 1503

έσθ' ότε δέ ούδέ δια όμωνυμίαν συγγραφέων ένο- 10


θεύοντο τά βιβλία ούδέ διά όμωνυμίαν συγγραμ- 'Ιωάννου του Φιλοπόνου σχόλια είς τάς
μάτων, άλλά διά όμωνυμίαν ύπομνημάτων, διότι Κατηγορίας
πολλάκις ύπόμνημά τις έποίησεν είς όμώνυμον Καθάπερ άρχόμενοι τών Είσαγωγών έλέγομεν
πραγματείαν καί ένομίσθη άλλης είναι · ώσπερ ουν τά προς πδσαν φιλοσοφίαν συντείνοντα, έπειτα
καί Θεόφραστος έποίησεν ύπόμνημά είς τάς οίκείας is άφωριζόμεθα τόν σκοπόν του προκειμένου βιβλίου,
Κατηγορίας, καί πολλάκις τις άποπλανδται ότι ούτω καί νυν άρχόμενοι [πρό] του 'Αριστοτελικού
των 'Αριστοτέλους έστί τό ύπόμνημά. ή πολλάκις συγγράμματος είπωμεν τά πρός πδσαν συντείνον-
έντυγχάνων τις τω ύπομνήματι 'Αλεξάνδρου του τα τήν 'Αριστοτελική ν φιλοσοφίαν, είθ' ούτως τόν
Άφροδισιέως είς τάς Κατηγορίας ένόμιξεν αύτό σκοπόν του προκειμένου τών Κατηγοριών βι-
πάντως είναι των 'Αριστοτέλους, λανθάνον ότι ού 20 βλίου διορισώμεθα. εστι δέ τά όφείλοντα προ-
μόνον γέγραπται αύτω είς τάς 'Αριστοτέλους άλλά ληφθηναι κεφάλαια δέκα· πρώτον κατά πόσους
καί είς τάς Θεοφράστου, εστι δέ δτε δι' εύγνωμο- τρόπους όνομάζονται αί τών φιλοσόφων αίρέσεις,
σύνην μαθητών πρός διδάσκαλον ένοθεύοντο τά ίνα γνώμεν έκ ποίας αίρέσεως ήν ό φιλόσοφος,
βιβλία, ώσπερ πάντα τά συγγράμματα τά έπι- δεύτερον περί της διαιρέσεως τών 'Αριστοτελικών
γεγραμμένα Πυθαγόρου· ό γάρ Πυθαγόρας ουκ 25 συγγραμμάτων, τρίτον πόθεν άρκτέον τών 'Αρι-
άπέλειψεν οίκεϊον σύγγραμμα, λέγων δτι ού δει στοτελικών συγγραμμάτων, τέταρτον τί τό τέλος
άψυχα καταλιμπάνειν συγγράμματα, έπειδή μή της 'Αριστοτελικής φιλοσοφίας, πέμπτον τίς ή
δύναται ύπέρ έαυτών άπολογεΐσθαι, άλλά δει κα- όδός ή έπί τό τέλος άγουσα, έκτον τί τό είδος της
ταλιμπάνειν έμψυχα συγγράμματα, τουτ' Ιστι 'Αριστοτελικής άπαγγελίας, έβδομο ν διά τί τήν
μαθητάς οίτινες καί ύπέρ έαυτών καί των ιδίων 30 άσάφειαν έπετήδευσεν, όγδοον ποίον δεί είναι τόν
διδασκάλων δύνανται συμμαχειν. ol ούν μαθηταί άκροατήν, ενατον ποίον δει είναι τόν έξηγούμενον,
αυτού δι' εύνοιαν ποιήσαντες συγγράμματα έπέ- δέκατον πόσα δεί προλέγειν έκάστης 'Αριστοτελι-
γραψαν τό όνομα Πυθαγόρου. καί διά ταύτη ν τήν κής πραγματείας κεφάλαια, τά μέν ούν οφειλόμενα
αίτίαν νόθα είσΐ πάντα τά έξ όνόματος Πυθαγόρου ζητεΐσθαι κεφάλαια ταΟτα. ζητητέον δέ καί τήν
προσφερόμενα συγγράμματα. 35 αίτίαν, δι' ή ν ταϋτα μόνα ζητοϋμεν καί ούτε
Ή δέ είς τά μόρια διαίρεσις σαφής έστι περί πλείονα ούτε έλάττονα. τήν δέ αίτίαν σαφώς αν
'Αριστοτέλους και σύνοπτος κατά ζήλον γεω- μάθοιμεν έκ διαιρέσεως παραλαμβάνοντες τόν λό-
μετρικών· ώσπερ γάρ έκεϊνοι πρώτα παραλαμ- γον (vel lapsu vel consulto demonstratio omissa
βάνουσι τά λήμματα καί τά αίτήματα, καί είτα est).
ούτως έπιφέρουσι τά θεωρήματα, ούτω καί 'Αρι- 40 I. Έπειδή τοίνυν ai τών φιλοσόφων αίρέσεις
στοτέλης πρώτα διδάσκει τά πρός τήν χρείαν του λέγονται έπταχώς (ή άπό του αίρεσιάρχου ώς οί
συγγράμματος καί έπειτα αύτά τά προκείμενα, ως Πλατωνικοί καί οί Πυθαγόρειοι, ή άπό της του
έντεϋθεν σαφή γίνεσθαι τά κεφάλαια, καί έν τούτοις αίρεσιάρχου πατρίδος ώς οί άπό του Άριστίππου
στήσωμεν τήν παροΟσαν θεωρία ν, έπειδή καί πέρας Κυρηναϊκοί καί άπό Εύκλείδου Μεγαρικοί, ή άπό
εϊληφεν ή διδασκαλία των προλαμβανομένων της 45 (του) τόπου, έν ώ έδίδασκεν, ώς οί 'Ακαδημαϊκοί
'Αριστοτέλους φιλοσοφίας. άπό Ξενοκράτους καί οί Στωικοί άπό Ζήνωνος του
Κιτιέως, ή άπό της έν τω φιλοσοφείν έπικρίσεως
76 loh. Philop., Comm. in Ar. Cat. CAG 13, 1, p. 1 , 1 - 8 , 22

ώς oi 'Εφεκτικοί oí άπό Πύρρωνος καί 'Ηρακλείτου, τήν έκ τής ένεργείας ήτοι του συμβεβηκότος έπω-
ή άπό τοΟ είδους της ζωής ώς· ol Κυνικοί οί άττό νυμίαν.
'Αντισθένους, ή darò του τέλους της φιλοσοφίας ώς I I . Φέρε τοίνυν καί διαίρεσιν τών 'Αριστοτε-
οί 'Ηδονικοί [Επικούρειοι]; ή άπό του συμβεβη- λικών συγγραμμάτων ποιησώμεθα. τών Άριστο-
κότος ώς οί Περιπατητικοί άπό Αριστοτέλους), 5 τελικών συγγραμμάτων τά μέν έστι μερικά, ώς αϊ
'Εφεκτικοί μέν ούν έλέγοντο δια τοιαύτη ν αίτίαν Έπιστολαί, τά δέ καθόλου, οίον ή Φυσική, ή Περί
Πύρρων ό της αίρέσεως ήγησάμενος ελεγεν άκα- ψυχής καί τά λοιπά, τά δέ μεταξύ, ώς αί Πολιτεϊαι
ταληψίαν εΓναι έν τοις ούσι, τοιούτω χρώμενος πα- καί αί Περί ζφων ίστορίαι. τών καθόλου πάλιν τά
ραδείγματι.· ώσπερ, φησίν, εις τόν αυτόν ποταμόν μέν ύπομνηματικά τά δέ συνταγματικά, και τών
δις έμβήναί άμήχανον (φθάνει γαρ παραρρεύσας ίο ύπομνηματικών τά μέν μονοειδή τά δέ ποικίλα· καί
πρίν δεύτερον είς αύτόν έμβαλεϊν), ούτως ούδέ περί μονοειδή μέν όσα περί ένός αύτφ Θεωρήματος
των πραγμάτων Ιστι τι σαφώς άποφήνασθαι έγράφη, ποικίλα δέ όσα περί πλειόνων έσημειώ-
ρευστής ούσης καί αύτών τής φύσεως και έν τούτω σατο. τών δέ συνταγματικών τά μέν αυτοπρό-
<τό) είναι έχούσης έν τω γίνεσθαι καί άπογίνεσθαι · σωπα, ά καί άκροαματικά καλείται, τά δέ διαλο-
δθεν έρωτώμενοι κατένευον μόνον ή άνένευον, οίό- ΐ5 γικά καί έξωτερικά. τών δέ άκροαματικών τά μέν
μενοι φθάνειν άμειφθήναι τά πράγματα πριν Θεωρητικά τάδέ πρακτικά τά <δέ> οργανικά, καί τών
άποκρίνασθαι. ό δέ μαθητής αύτοϋ [Ηράκλειτος] θεωρητικών τά μέν φυσιολογικά τά δέ μαθηματικά
έπιτείνων τό άτοπον ελεγεν ότι ούδέ άπαξ είς τόν τά δέ Θεολογικά, τών δέ πρακτικών τά μέν ήθικά
αύτόν ποταμόν έμβήναι δυνατόν · πριν γάρ όλον τό τά δέ οικονομικά τά δέ πολιτικά, καί τών όργανι-
σώμα καταδϋναι, πλείστον ύδωρ φθάνει παραρ- 20 κών τά μέν είς τά προ τής μεθόδου τά δέ περί αύτής
ρευσαν. ούτω δέ εχει υ καί την των πραγμάτων τής μεθόδου τά δέ περί τών άλλως είς τήν μέθοδο ν
φύσιν έν κινήσει γάρ καί ροή τό είναι εχειν συντελούντων.
άπαντα, διό καί 'Εφεκτικοί έλέγοντο, παρά τό Μερικά μέν ούν έστιν όσα πρός τινα Ιδίως
έπέχειν τάς περί τών πραγμάτων άποκρίσεις. ό δέ γέγραπται, ώς αϊ Έπιστολαί ή όσα έρωτηθείς ύπό
Πλάτων πολλοίς λόγοις την δόξαν ταύτην έλέγξας 25 'Αλεξάνδρου τοϋ Μακεδόνος περί τε βασιλείας καί
μετά πολλά καί τούτον αύτοϊς έπιφέρει τόν Ιλεγχον, όπως δει τάς άποικίας ποιεϊσθαι γεγράφηκε. κα-
ότι «ώ άνθρωποι οί λέγοντες άκαταληψίαν είναι, θόλου δέ ώς αί Φυσικαί πραγματεΐαι ή ώς τά Περί
κατελάβετε ότι Ιστιν άκαταληψία ή ου; εί μέν γάρ γενέσεως καί φθοράς · περί καθολικών γάρ διαλαμ-
κατελάβετε, εστι κατάληψις· εί δ ' ού κατελάβετε, βάνει έν τοις τοιούτοις πραγμάτων, μεταξύ δέ ώς
ούκ έστιν ύμϊν πιστεϋσαι ώς μή καταλαβοϋσιν ότι 30 αί Περί γενέσεως ζφων· ή μέν γάρ περί ζώων έχει
έστιν άκαταληψία». οί δέ Κυνικοί ούτως έκαλοϋντο τό καθόλου, ή δέ περί πάσης άπλώς γενέσεως τό
δια τό παρρησιαστικόν καί έλεγκτικόν· και γάρ μερικόν εχει. ύπομνηματικά δέ έκεϊνα καλουσιν όσα
τόν κύνα φασίν εχειν τι φιλόσοφον καί διακριτικόν · πρός οίκείαν άπεσημειοϋτο ύπόμνησιν είώθεσαν
ύλακτεΐ μέν γάρ τοΤς άλλοτρίοις, προσσαίνει δέ γάρ οί παλαιοί τά τών άρχαιοτέρων άναγινώ-
τοις οίκείοις- ούτω καί ούτοι προσίεντο μέν καί 35 σκοντες συγγράμματα άποσημειοϋσθαι αύτών τάς
ήσπάζοντο τάς άρετάς καί τούς κατ' άρετήν ζών- περί έκάστου πράγματος δόξας καί τά έπιχειρή-
τας, έπήρχοντο δέ καί ύλάκτουν τοίς πάθεσι και ματα τά τούτων κατασκευαστικά· ού μόνον δέ
τοις κατά τά πάθη ζώσι, καν βασιλείς είεν. οί δέ άλλά · καί τά αύτοϊς πολλάκις δοκοϋντα άπεση-
'Ηδονικοί ούτως έκαλοϋντο, διότι τέλος έτίθεντο μειοϋντο μνήμης ενεκεν, ίνα εί ποτε μέλλοιεν συγ-
τήν ήδονήν, ήδονήν δέ ού τήν σωματικήν άλλά τό 40 γράφειν περί τίνος, εχοιεν έξ έτοιμου τάς τών πα-
γαληνόν καί άτάραχον τής ψυχής κατάστημα τό λαιοτέρων περί του προκειμένου δόξας ώς ύλην
έπόμενον τ ή κατ' άρετήν ζωή. κακώς δ ' ελεγον τών οικείων συνταγμάτων, τών δέ ύπομνηματι-
ούτοι, τό σύμπτωμα τής άρετής ήτοι τήν σκιάν τέ- κών τά μέν μονοειδή ελεγον, έν οίς περί ένός μόνου
λος τιθέμενοι, οί δέ Περιπατητικοί διά τοιαύτην πράγματος άπεσημειοϋντο, οίον περί ψυχής ή
αίτίαν ούτως έλέγοντο· Πλάτων γάρ γυμνασίας 45 ούρανοϋ ή τίνος άλλου, τά δέ ποικίλα, έν οίς περί
ένεκα περίπατων έποιεϊτο τάς πρός τούς έταίρους πλειόνων άπεσημειοϋντο πραγμάτων, συνταγ-
συνουσίας, όν ό 'Αριστοτέλης διαδεξάμενος έσχε ματικά δέ λέγουσιν όσα καί φράσιν εχει πρέπουσαν
loh. Philop., Comm. in Ar. Cat. CAG 13,1, p. 1,1-8,22 77

συντάγματι καί την των κεφαλαίων εύτακτο ν διαί- σα τούτων όντα καί κατά τι μέν χωριστά της ύλης
ρεαιν. των δέ συνταγματικών τά μεν διαλογικά τά κατά τι δέάχώριστα· ε γράψε γάρ καί (...) γραμμάς
δέ αυτοπρόσωπα, αυτοπρόσωπα μέν έν οίς εξ ol- τινας. τάδέ πρακτικά είςτετάήθικά (εχει γάρ ( . . . )
κείου προσώπου την διδασκαλίαν έποιεϊτο, όπερ 'Ηθικήν πραγματείαν) καί εις τά οικονομικά καί π ο -
καί άκροαματικά καλοϋσι δια τό προς γνησίους 5 λιτικά. τών δέ οργανικών τά μέν είσι περί τών άρχών
άκροατάς ποιεϊσθαι τον λόγον, διαλογικά δέ όσα της μεθόδου, ώς αί Κατηγορίαι καί τό Περί έρμη νείας
μή έξ οικείου προσώπου συνέγραφεν, άλλ' ώσπερ καί οί δύο λόγοιτώνΠρώτωνάναλυτικών, τά δέ περί
ό Πλάτων ύποκρινόμενος έτερων πρόσωπα, όπερ αύτής της μεθόδου, ώς τά "Υστερα άναλυτικά, έν οίς
καί έξωτερικά έκάλουν δια τό πρός τήν των πολ- περί άποδείξεως διδάσκει, οί δέ Τόποι καί οί Σοφι-
λών γεγράφθαι ώφέλειαν, ή καί διαφέρει γε πλεΐ- ίο στικοί Ιλεγχοι καί αί 'Ρητορικαί τέχναι, καί ώς
στον τά διαλογικά των αΰτοπροσώπων · έν μέν γάρ τινές (φασι) τά Περί ποιητικής, αύτόθεν μέν είς τήν
τοις αύτοπροσώποις άτε πρός γνησίους άκροατάς μέθοδον ού συμβάλλονται, άλλως δέ καί αύτά
τον λόγον ποιούμενος τά δοκοϋντά τε αυτοί λέγει συνεργοϋσι πρός τήν άπόδειξιν, τάς μεθόδους
καί δι' έπιχειρημάτων ακριβέστατων καί οίς ούχ ημάς, καθ' ας οί παραλογισμοί γίνονται, διδάσκον-
οίοί τέ είσιν οί πολλοί παρακολουθήσαι, έν δέ τοις is τα.
διαλογικοίς δτε πρός κοινήν καί τήν τών πολλών
I I I . Τρίτον ήν έφεξής κεφάλαιον τό πόθεν δε!
ώφέλειαν γεγραμμένοις κάκεϊ μέν τά δοκοϋντά
δρχεσθαι τών 'Αριστοτελικών συγγραμμάτων.
αύτώ λέγει, άλλ' ού δι' άποδεικτικών έπιχειρη-
Βόηθος μέν ούν φησιν ό Σιδώνιος δεϊν άπό της φυ-
μάτων, αλλά δΓ άπλουστέρων καί οίς οίοί τέ είσιν
σικής δρχεσθαι πραγματείας δτε ήμϊν συνηθεστέρας
οί πολλοί παρακολουθεϊν. 2ο
καί γνωρίμου, δεϊν δέ άεί άπό τών σαφεστέρων
Διαιρούνται δέ τά αύτοπρόσωπα εις τε τ ά δρχεσθαι καί γνωρίμων, ό δέ τούτου διδάσκαλος
θεωρητικά καί τά πρακτικά καί τά όργανικά, δτι 'Ανδρόνικος ό 'Ρόδιος ακριβέστερου έξετάζων ελεγε
καί ή φιλοσοφία είς δύο ταϋτα διήρηται, είς τε τό χρήναι πρότερο ν άπό της λογικής δρχεσθαι, ήτις
Θεωρητικόν καί τό πρακτικόν- καί θεωρητικά μέν περί τήν άπόδειξιν καταγίνεται, έπειδή ούν έν π ά -
είσιν έν οίς έπισκέπτεται περί της άληθείας καί του 25 σαις αύτοϋ ταϊς πραγματείαις ό φιλόσοφος κέχρη-
ψεύδους, πρακτικά δέ έν οίς έπισκοπεί περί του ται τ ή άποδεικτική μεθόδω, δέον ήμδς πρότερον
άγαθοϋ καί του κακοϋ· έπεί δέ πολλή τίς έστιν ταύτην κατορθώσαι, ίνα εύχερέστερον παρακολου-
άμφισβήτησις τοις άνθρώποις περί τε του άγαθοϋ θήσωμεν τοις άλλοις αύτοϋ συγγράμμασι. φασί δέ
καί του κακοϋ καί της άληθείας καί του ψεύδους, τίνες άπό της ήθικής δεϊν δρχεσθαι · πρότερον γ ά ρ
καί άλλοι άλλο οίονται άγαθόν καί κακόν καί 3ο δεί τά ήθη κατακοσμεϊν καί ούτως επί τάς άλλας
άληθές καί ψευδές είναι, έδέησεν αύτώ όργάνου ίέναι πραγματείας, ίνα μή τεθολωμένον ύπό τών
διακριτικού τούτων, δπερ έστίν ή άπόδειξις. ή δέ παθών τό λογιστικόν Ιχοντες τάς περί τών π ρ α γ -
άπόδειξις ούδέν άλλο έστίν ή συλλογισμός άπο- μάτων κρίσεις μή ακριβείς φέρωμεν. εί δέ τίνες λέ-
δεικτικός. ώς γάρ ό τέκτων τ ή στάθμη κέχρηται γοιεν μάλλον άπό της λογικής, ίνα μετά άπο-
όργάνω πρός διάκρισιν τών τε καμπύλων καί τών 35 δείξεως είδείημεν τά άγοντα ήμδς έπί τάς άρχάς καί
όρθών ξύλων, ομοίως καί ό οίκοδόμος τ ή καθέτω ποία έστίν ή όντως άρετή, φαμέν δτι πρώτον μέν
διακρινούση τούς τε όρθούς καί τούς μή τοιούτους όρθοδοξαστικώς είδέναι τοϋτο όφείλομεν, είθ' ύστε-
τών τοίχων, ούτω καί οί φιλόσοφοι τήν άπόδειξιν ρον καί σποδεικτικώς · ώστε κάν ταϊς άποδείξεσι
Ιχουσι κανόνα άπταιστο ν της τών όντων διακρί- μή παρακολουθώμεν, δει πρότερον αύτά της ήθικής
σεως. διαιρουσι δέ τ ά θεωρητικά εις τε τά φυσιολο- 4ο τά αποτελέσματα μαθόντας όρθοδοξαστικώς κατ'
γικά καί μαθηματικά καί Θεολογικά, καί Θεολογικά αύτά ζή ν, είθ ' ύστερον ταϊς άποδεικτικαΐς έπιβάλλει ν
μέν έστι τά μετά τήν Φυσικήν πραγματείαν αύτώ μεθόδοις.
τεταγμένα, δπερ ούτω Μετά τά φυσικά προσηγό-
ρευσε (τά γάρ υπέρ τήν φύσιν πάντα διδάσκειν IV. Τί δέ τό τέλος έστί της 'Αριστοτελικής φι-
Θεολογίας ίδιον), φυσι(ολογι)κά δέ ώς αύταί αί 45 λοσοφίας; φαμέν δτι τό γνώναι τήν άπάντων αρ-
Φυσικαί καλούμενοι (άκροάσεις), τά Περί γενέσεως χήν, τήν τών πάντων δημιουργόν αίτίαν, τήν άεί
καί φθοράς καί τά παραπλήσια, μαθηματικά δέ τά μέ- καί ώσαύτως έχουσαν · άποδείκνυσι γάρ μίαν
78 loh. Philop., Comm. in Ar. Cat. CAG 13,1, p. 1,1-8, 22

πάντων αρχήν και άσώματον, εξ εκείνης δέ τά πάν- IX. ' Ο δέ τούτον έξηγούμενος όφείλει μήτε κατ'
τ α παράγεσθαι. ευνοιαν έπιχειρεϊν τά κακώς λεγόμενα συνισταν καί
ώς άπό τρίποδος ταύτα δέχεσθαι μήτε τά καλά κα-
V. Τίνα δέ τά άγοντα ή μας είς τοΰτο τό τέλος;
κοτρόπως δέχεσθαι κατά άπέχθειαν, άλλα κριτής
φαμέν δτι ή διδασκαλία των εν xpóvco καί έν με-
απαθής τών λεγομένων ύπάρχειν, καί π ρ ώ τ α μέν
ταβολή υπαρχόντων, τοιαύτα δέ έστι τά έν γενέσει
τήν διάνοιαν του άρχαίου σαφηνίζειν καί έρμη-
καί φθορά · από γάρ τούτων δια μέσων των μαθη-
νεύειν τά αύτω δοκούντα, Ιπειτα τήν π α ρ ' έαυτοϋ
ματικών άνάγομεν έαυτούς έπί τά άεί καί ώσαύτως
έπιφέρειν κρίσιν.
έχοντα (τοιαύτα δέ έστι τά ουράνια) καί ούτως με-
τά τάς άσωμάτους ουσίας έπί την πρώτην πάντων Χ. Πασών δέ τών 'Αριστοτέλους πραγματειών
αίτίαν · πάσης γάρ κινήσεως ή κατ' ούσίαν ούσης ή τά προλέγεσθαι όφείλοντα εξ έοτιν, ό σκοπός, τό
κατά ποσόν ή κατά ποιόν ή κατά τόπον τά μεν χρήσιμον, ή αΙτία της έπιγραφής, ή τάξις της
έν γενέσει καί φθορά κατά πδσαν κίνησιν κινούν- άναγνώσεως, ή εις τά κεφάλαια διαίρεσις καί εί
ται, τά δέ ουράνια κατά μόνη ν την κατά τόπον - γνήσιον τού φιλοσόφου τό βιβλίον. καί ό μέν σκο-
διό χρή εϋτάκτως όδεύειν άπό των πολυτρόπως πός έξαπομάττει της πραγματείας τήν φύσιν καί
κινουμένων έπί τά κατά μίαν καί μόνην κίνησιν ώσπερ εξιν τ ω άναγινώσκοντι παρέχει πώς νοεΐν
κινούμενα, καί ούτως έπί τήν άκίνητον καί άεί εκαστον δει · παρασκευάζει γάρ εκαστον τών λεγο-
ώσαύτως εχουσαν αρχήν, καί μή κατά τόν χρη- μένων πρός τόν σκοπόν άπευθύνειν τού συγγράμ-
σμόν 'ύπερβάθμιον πόδα πέμπει ν' εί γάρ άθρόως ματος · ό γ ά ρ τόν σκοπόν άγνοών έοικε τυφλφ, ούκ
βουληθείημεν έκ τών σωματικών τ η π ρ ώ τ η τών είδότι οποί φέρεται, καί μάτην π ά ν τ α νομίσει τ ά
πάντων άρχή προσβαλεϊν, νοήσαιμεν αν κάκείνην 2ο προς τόν σκοπόν τείνοντα ύπό τού άρχαίου λέ-
σώμα είναι καί έσχηματίσθαι. διό φησιν ό Πλω- γεσθαι. τό δέ χρήσιμον σπουδήν καί προθυμίαν τ ω
τίνος 'παραδοτέον τοις νέοις τά μαθήματα προς άκροατη έντίθησι - δε! γάρ τόν μέλλοντά τίνος
συνεθισμόν της άσωμάτου φύσεως'. άρχεσθαι μανθάνειν πρότερον τό ά π ' έκείνου χρή-
σιμον, είς τί αύτω λυσιτελεΐ. τήν δέ αίτίαν της
VI. Τό δέ είδος τών 'Αριστοτελικών συγ- έπιγραφής, έπειδή έπί τίνων συγγραμμάτων εστίν
γραμμάτων πανταχού άκριβές κατά τήν φράσιν 25 δτε άδήλου της έπιγραφής ούσης χρή ζητείν δι' ην
(έκφεύγει γάρ άεί ό φιλόσοφος τάς ρητορικάς αίτίαν ούτως έπιγέγραπται, ώς έν ταϊς Κατηγορίαις
κομψείας καί μόνου έφίεται του τήν τών πραγμά- και έν τ ω Περί έρμηνείας καί έν άλλοις· έν γάρ τ ω
των παραστήσαι φύσιν), πολλαχοΟ δέ συνεσφιγ- Περί ούρα νου ή έν τ ω Περί ψυχής ού δει τήν αίτίαν
μένον καί άσαφώς πεφρασμένον, ού διά τήν φύσιν της έπιγραφής ζητεϊν· αύτόθεν γάρ τό σαφές εχει.
του γράψαντος, άλλ' έκουσίως τοΰτο πεποίηκεν 30 ζητοΟμεν δέ καί εί γνήσιον του συγγραφέως τό
άμέλίΐ τούς τε Τόπους σαφώς διηγήσατο καί τά βιβλίον τρεις γάρ άφορμαί γεγόνασι του νοθεύε-
Μετέωρα καί ετερα. σθαι τά συγγράμματα τού 'Αριστοτέλους, μία μέν
όμωνυμία (τών συγγραφέων) (γεγόνασι γάρ καί
VII. Έπετήδευσε τοίνυντήν άσάφειαν διά τούς
ετεροι Άριστοτέλεις, ών τά συγγράμματα διά τήν
άναγινώσκοντας, ίνα εύφυεστέρους άποτελέση εις
35 όμωνυμίαν τινές ένόμισαν του Αριστοτέλους),
τό συντετα[γ]μένως τών λεγομένων ακούει ν και ίνα
δευτέρα δέ ή τών συγγραμμάτων όμωνυμία (οί γάρ
τούς ραθύμους άκροατάς άποστρέψη έκ προοι-
μαθηταί αύτού Εύδημοςκαί Φανίαςκαί Θεόφραστος
μίων· οί γάρ γνήσιοι άκροαταί δσω άσαφή έστι τά
κατά ζήλον του διδασκάλου γεγράφασι Κατηγο-
λεγόμενα, τοσούτω σπουδάζουσι μάλλον καταγω-
ρίας καί Περί έρμηνείας καί Αναλυτικά) ; ή δέ τρίτη
νίσασθαι καί του βάθους έφικέσθαι. ώσπερ ούν
40 τοιαύτη έστί· ΠτολεμαΤον τόν Φιλάδελφον πάνυ
παραπετάσματι τ η άσαφεία έχρήσατο διά τούς
έσπουδακέναι φασί περί τά 'Αριστοτέλους συγ-
βεβήλους άμφιεννύς τών πραγμάτων τό σεμνόν τ η
άσαφεία. γράμματα, ώς καί περί τά λοιπά, καί χρήματα δι-
δόναι τοις προσφέρουσιν αύτω βίβλους του φιλο-
VIII. Ό δέ ακροατής οφείλει ύπάρχειν δίκαιος, σόφου. όθεν τινές χρηματίσασθαι βουλόμενοι έπι-
εύφυής τήν διάνοιαν, σπουδαίος περί τούς λόγους, 45 γράφοντες συγγράμματα τ ω τού φιλοσόφου όνό-
τό ήθος μέτριος, έν πασι κεκοσμημένος. ματι προσήγον · άμέλει φασίν έν τ ή μεγάλη βιβλίο-
loh. Philop., Comm. in Ar. Cat. C A G 1 3 , 1 , p. 1, 1 - 8 , 2 2 - Elias, Comm. in Porph. Is. et Ar. Cat. C A G 79

θήκη εύρήσθαι 'Αναλυτικών μέν τεσσαράκοντα 5. Elias: In Porphyrii Isagogen et Aristotelis


βίβλους, Κατηγοριών δέ δύο. έκρίθη δέ ύπό τών Categorías commentarla p. 107, 1—129, 3 ed.
έξηγητών Κοπτηγοριών μέν τοΟτο είναι γνήσιον τοΰ Ad. Busse
'Αριστοτέλους 'Αναλυτικών δέ τέσσαρα · έκρίθη δέ
(Commentarla in Aristotelem Graeca ed. cons. et auct.
Ικ τε τών νοημάτων καί της φράσεως και τώ άεί έν 5
Academiae litt. R. Borussicae vol. XVIII pars I, 1900)
ταϊς άλλαις πραγματείαις μεμνήσθαι τούτου του
βιβλίου τον φιλόσοφον. τάξιν δέ ζητοΰμεν αναγνώ- Sigla:
Η = Hamiltonianus Berolinensis 382 s. XIV
σεως, Ινα μή τοις μείζοσι πρώτον έγχειρώμεν καί ών
Κ = Marcianus Gr. 699 s. XIV
είς τήν γνώσιν ετερα όφείλει προλαμβάνεσθαι, Ρ = Parisinus Gr. 1900 s. XIV
άγνοοΰντες τα ήμϊν πρώτον γινώσκεσθαι όφείλοντα io b = Brandisii scholia
τήν δέ είς τα μόρια διαίρεσιν, διότι δει τον άκριβώς
βουλόμενον τήν του όλου φύσιν μαθείν τά τούτου Τών 'Αριστοτελικών άρχόμενοί λόγων εύθύς
μέρη άκριβώς έπεσκέφθαι, οίον ό τον άνθρωπον έκ θυρών φίλα τω Άριστοτέλει διαπραξώμεθα καί
άκριβώς είδέναι βουλόμενος οφείλει τούτου κεφαλήν τήν φίλη ν αύτω συντομία ν συνόψει συντομωτάτη
τε καί χείρας καί πόδας καί τά άλλα όμοίως είδέναι is περιβάλωμεν σύνοψις γάρ καί συντομία φίλαι
μέρη. ούτως ούν καί έκάστου συγγράμματος δει τά τ ώ Άριστοτέλει, Πυθαγορείω κατ' άλήθειαν γεγο-
μέρη πρότερον είδέναι, εις πόσα καί ποια διαιρείται. νότι καί τήν Πυθαγόρου σιωπή ν είς τήν γείτονα
Είδέναι δέ χρή δτι ού πανταχη ταύτα πάντα βραχυλογίαν μεταγαγόντι. δέκα δέ τισι κεφαλαίοις
χρή ζητεΐν, άλλ' έν οίς το σαφές άποκέκρυπται · περικλείομεν τήν αύτοϋ φιλοσοφίαν. καί πρώτον
πολλάκις γάρ τω σκοπώ συναναφαίνεται καί το 20 έστι τών δέκα, διά τί ούτως ώνομάσθη ή 'Αριστο-
χρήσιμον, οίον έν Περί ούρανοϋ ή έν τή Περί ψυχής τέλους φιλοσοφία, Περιπατητική, άλλ' έπειδή
δήλος καί ó σκοπός καί το χρήσιμον και ή επι- τούτο μερικόν καί άφιλόσοφον (φιλοκαθόλου γάρ
γραφή. έν μέντοι γε τοις Τόποις ούδέ εν τούτων ó φιλόσοφος), τά καθόλου ζητείσθω διά τίνας καί
δήλον. άλλ' ούδέ του σκοπού γνωσθέντος εύθύς πόσας αίτιας ώνομάσθησαν αϊ κατά φιλοσοφίαν
καί τό χρήσιμον συναναφαίνεται- σκοπός μέν γάρ 25 αίρέσεις. δεύτερον τίς ή διαίρεσις τών 'Αριστοτελι-
αύτω έν τοΤς Τόποις τήν διαλεκτικήν μέθοδον κών συγγραμμάτων πολλών όντων, χιλίων τον
ήμϊν παραδοϋναι - έστι δέ ή διαλεκτική, ως αύτός άριθμόν, ώς φησι Πτολεμαίος ó φιλόσοφος άνα-
ορίζεται, 'μέθοδος περί παντός του προτεθέντος γραφήν αύτών ποιησάμενος καί τον βίο ν αύτοΰ
προβλήματος συλλογιστική έξ ένδοξων', εί δέ περί καί τήν διαθήκην (συγγράψας) .τρίτον πόθεν δει άρ-
παντός τοΰ προτεθέντος προβλήματος, προτίθεν- 30 χεσθαι τών 'Αριστοτελικών συγγραμμάτων, τέταρ-
ται δέ ήμϊν ού μόνον τά αληθή άλλά καί τά ψευδή, τον τί τό τέλος αύτών. καί έπειδή όπου άρχή καί
ποίον ένταϋθα τό χρήσιμον; τό γνώναι μέθοδον τέλος, εστι τι καί μεταξύ, πέμπτον ζητείσθω τίς ή
δι' ής καί τά ψευδή συλλογισόμεθα; αύτός ούν μεταξύ οδός. έκτον ποιον δει είναι τόν ακροατή νκατά
προϊών τό χρήσιμον ήμϊν έκκαλύπτει, λέγων τήν ζωήν καί γνώσιν, εβδομον ποίον δει είναι τόν
πραγματείαν χρήσιμον είναι προς τρία, προς 35 έξηγητήν · μηδέ γάρ ούτος έκφευγέτω τήν βάσανον
γυμνασίαν, προς τάς έντεύξεις, πρός τάς κατά διά τό άξίωμα τοΰ έξηγητοΰ, άλλ' εύθύνας διδότω
φιλοσοφίαν μεθόδους, έν μέντοι γε ταΐς Κατηγορί- όποιος έστιν. όγδοον τί τό είδος της φράσεως
αις καί έν τώ Περί έρμηνείας άμα τω σκοπώ τό αύτοΰ, ενατον διά τί άσάφειαν έπετήδευσεν· ούδέ
χρήσιμον συναναφαίνεται, ώς έξης δείξομεν. καί γάρ ή ν φύσει τοιούτος, ώς δηλοΰσιν αί Έπιστο-
ταύτα μέν περί της 'Αριστοτελικής φιλοσοφίας 40 λαί αύτοΰ σαφείς ούσαι καί oi Τόποι καί τά Μετέ-
πάσης είρήσθω. ωρα πάνυ σαφή όντα. δέκατον κεφάλαιον πόσα
καί τίνα δει προλαμβάνειν παντός 'Αριστοτελικού
βιβλίου.
Ταύτα πάντα τοΰ Πρόκλου λέγοντος δείν προ-
45 λαμβάνειν άρχομένους τών 'Αριστοτελικών συν-
ταγμάτων έν τή Συναναγνώσει (σύνταγμα δέ
τοΰτο Πρόκλειον), καί τήν αΐτίαν μή προστιθέν-
80 Elias, Comm. in Porph. Is. et Ar. Cat. CAG 18, 1, p. 107,1-129, 3

tos, φέρε ήμεϊς έκ διαιρέσεώς τίνος προσθώμεν αίρέσει, τ ο ΰ τ ' έστι κοινή ν έννοιαν χαρακτηρίζει
καί την αίτίαν. ή δέ διαίρεση πρόεισιν ούτως περι- γ ά ρ τήν αιρεσιν συμφωνία μετά διαφωνίας, καί
έχουσα· ή 'Αριστοτέλους φιλοσοφία καί ονομάζε- ούκ έν τοις τυχοΟσιν άνθρώποις άλλ' έν άστείοις
ται καί ύφέστηκε. καί επειδή ονομάζεται, ζητοΰμεν καί άξιολόγοις. καί τ α ΰ τ α μέν περί της αίρέσεως.
π ρ ώ τ ο ν δια τ( ούτως ώνομάσθησαν αί κατά φιλο- s Δεϊ δέ είδέναι ότι κατά έπτά τρόπους όνομά-
σοφίαν αίρέσεις καί δια τί Περιπατητική ή τοΟ ζονται αί κατά φιλοσοφίαν αίρέσεις· ή γ ά ρ ά π ό
'Αριστοτέλους έκλήθη φιλοσοφία, έπειδή δέ ύφ- τοΰ αίρεσιάρχου, ώς Πλατωνικοί καί 'Αριστοτελι-
έστηκε ν, ή καθ' έαυτήν ύφέστηκε υόμω τέχνης καί κοί, ή ά π ό της πατρίδος του αίρεσιάρχου, ώς
έπιστήμης ή προς ή μας ώς διδακτή, επειδή ούν Κυρηναϊκοί δι' Ά ρ ί σ τ ι π π ο ν ή Έρετριεϊς διά
καθ' έαυτήν ύφέστηκεν, ή ά π ό των τελείων έπί τ ά ίο Μενέδημον τόν Έρετριέα ή Μεγαρικοί διά Τερψίω-
άτελή καί μερικώτερα χωρεί ή ά π ό των άτελών έπί να καί Εύκλείδην τούς Μεγαρείς, όθεν καί Μεγαρική
τ ά τέλεια, καί ζητοΰμεν τίς ή άρχή, τί τό τέλος, φιλοσοφία, ή 'Ηλιακοί διά Φαίδωνα τόν ά π ό της
τίς ή μεταξύ οδός. και ούτως μέν εΐ καθ' έαυτήν. "Ηλιδος. καί ούτω μέν ά π ό της. τοΟ αίρεσιάρχου
εί δέ πρός ήμδς, ζητοΰμεν τίς ό άκροατής καί τίς πατρίδος.
ό έξηγητής. έπειδή δέ διαιρέσεως συνταγμάτων is Ή ά π ό τοΰ τόπου, έν ώ τάς διατριβάς έποι-
έμνήσθημεν, έν δέ τοις συντάγμασίν έστι καί λέξις οϋντο, ώς οί Στωικοί διά τήν έν τ ή 'Αττική ποι-
καί διάνοια, δια μέν τήν λέξιν ζητοΰμεν τί τό είδος κίλην στοάν, έν ή έπαίδευε Ζήνων ό Κιττιεύς (ούχ
της φράσεως καί δια τί τήν άσάφειαν έπετήδευσε, ό Έλεάτης ό καί Παρμενίδειος ό άμφοτερόγλωσ-
δια δέ τήν διάνοιαν πόσα καί ποια δει προλαμβά- σος, περί ού είρηται
νειν κεφάλαια τ ω ν 'Αριστοτέλους συνταγμάτων. 2ο άμφοτερογλώττοιο μέγα σθένος ούκ άλαπαδνόν
τ α ΰ τ α εχει ή παροΰσα θεωρία. Ζήνωνος.
I. Πρώτον κεφάλαιο ν ή ν τών περικλειόντων άμφοτερόγλωσσος δ ' έκλήθη ούχ ότι διαλεκτικός
τήν 'Αριστοτέλους φιλοσοφίαν τό ζητήσαι κατά ήν, ώς ό Κιττιεύς, καί τ ά αύτά άνεσκεύαζε και
πόσους καί τίνας τρόπους ώνομάσθησαν αί κατά κατεσκεύαζεν, ά λ λ ' δτι τ ή ζωή διαλεκτικός ή ν
φιλοσοφίαν αιρέσεις, καί δε! εΐδέναι ότι κατά έπτά 25 άλλα μέν λέγων άλλα δέ φρονών· έρωτηθείς γ ά ρ
τρόπους · ή γ α ρ ά π ό του αίρεσιάρχου, ώς Πλατωνι- ούτός ποτέ ύπό τοΰ τυράννου τίνες είσίν οί
κοί καί 'Αριστοτελικοί, ή ά π ό της πατρίδος του μάλιστα έπιβουλεύοντες τ ή τυραννίδι αύτοΰ, τούς
αίρεσιάρχου, ώς Κυρηναϊκοί δι' Ά ρ ί σ τ ι π π ο ν τον δορυφόρους έδειξε ν ó δέ πεισθείς καί άνελών
Κυρηναιον. αύτούς διεφθάρη· άγαθόν γ ά ρ ένόμισε τό ψεύσα-
'Αλλ' έπειδή ουκ ακριβώς δυνάμεθαπαρακολου- 3ο σθαι διά τήν τοΟ τυράννου άναίρεσιν. καί τ ώ οίκείω
θεϊν τοις λεγομένοις, εί μή πρώτον γνώμεν τί έστιν διδασκάλω ποτέ Παρμενίδη έν λέγοντι τό δν κατά
αΐρεσις, φέρε πρότερον περί αυτής εϊπωμεν. αιρεσίς τό είδος, έκ {δέ) της ένεργείας πολλά τ ά όντα, συντί-
έστι άνδρών άστείων δόξα προς μέν έαυτούς θησιν έκ τεσσαράκοντα έπιχειρημάτων δτι έν τ ό όν,
συμφωνούντων πρός δέ άλλους διαφωνούντων, άγαθόν νομίσας τ ω οίκείω συμμαχεί ν διδασκάλω.
καί καλώς εΤπεν 'άνδρών' καί ούκ άνδρός· ένός γ α ρ 35 καί ποτε πάλιν τ ω αύτώ συνηγόρων διδασκάλω
άνδρός δόξα αιρεσιν ού ποιεί· θέσις γ ά ρ τότε άκίνητον λέγοντι τ ό όν, διά πέντε έπιχειρημάτων
γίνεται, ώς ή Ηρακλείτου ότι π ά ν τ α κινείται, ή κατασκευάζει ότι άκίνητον τ ό όν· οίς άντειπεΐν
Παρμενίδου ότι Ιν τ ό όν καί άκίνητον, ή 'Αντισθέ- μή δυνηθείς 'Αντισθένης ó Κυνικός άναστάς έβάδισε,
νους δτι οϋκ εστίν άντιλέγειν θέσις γ ά ρ έστι νομίσας ίσχυροτέραν είναι πάσης της διά λόγων
παράδοξος ύπόληψις ένός τών κατά φιλοσοφίαν 4ο άντιλογίας τήν διά της έναργείας άπόδειξιν.) ούτω
γνωρίμων, τό δέ 'άστείων' καί αύτό καλώς πρόσ- μέν καί ά π ό τοΟ τ ό π ο υ της συνουσίας.
κειται, ΐ ν ' ώσιν άξιόλογοι καί έπιστήμονες· έάν "Η ά π ό της έν τοϊς φιλοσόφοις έπικρίσεως, ώς
γ ά ρ ώσιν είκαιολόγοι καί άγελαίοι, ού ποιοϋσιν οί 'Εφεκτικοί - ούτοι γ ά ρ άκαταληψίαν δοξάζοντες
ούδέ τέχνην ούδέ έπιστήμην. 'πρός έαυτούς συμ- έπεϊχον τάς λύσεις τ ώ ν προτάσεων, έκλήθη δέ
φωνούντων και προς άλλους διαφωνούτων'· έάν 45 καί τρίπους ή αίρεσις αύτών, έπειδή τριπλδς
γ ά ρ καί πρός έαυτούς καί προς άλλους συμφωνώ- έποιοΟντο τάς άποκρίσεις· έρωτώμενοι γ ά ρ δ τι
σιν, ού ποιοϋσιν αιρεσιν άλλα τό άντικείμενον τ η ή ψυχή, θνητή ή άθάνατος, ελεγον δτι ή θνητή ή
Elias, Comm. in Porph. Is. et Ar. Cat. CAG 18, 9, p. 1 0 7 , 1 - 1 2 9 , 3 81

άθάνατος ή αμφότερα ή ούδέτερον. έκλήθη δέ και τοιούτος ών καί διά τούτο δίκαιος νομιζόμενος
άπορη ματική δια τ ό άπορεΐν μόνον καί μή έπι- τιμωτο ύπό πάντων, έπεξέτεινα δ ' αν τάς χρήσεις
λύεσθαι. ούτοι δέ άντίκεινται τοις Πρωταγορείοις · τού Πλάτωνος κατασκευαζούσας δτι ούκ ή ν
οΐ y à p Πρωταγόρειοι τάληθές έπρέσβευου, λέγον- έφεκτικός, εί μή δτι πρόλογος νυν 'Αριστοτελικών
τες ότι τ ο δοκούν έκάστω αληθές έστιν. έλέγχει δέ 5 πρόκειται, ούχί δέ Πλατωνικών.
ό Πλάτων ιδία έκατέρους, τους μέν 'Εφεκτικούς Πέμπτος τρόπος ή ν τής επωνυμίας τών κατά
έν τ ω Θεαιτήτω λέγων προς αύτούς ούτως· ότι φιλοσοφίαν αιρέσεων άπό του τρόπου τής ζωής,
'κατειληφότες λέγετε μή είναι κατάληψιν ή μή ώσπερ οί Κυνικοί φιλόσοφοι. Κυνικοί δέ έκλήθησαν
κατειληφότες ; καί εΐ μέν κατειληφότες, ιδού εστι διά τέσσαρας αίτιας · ή γάρ διά τό άδιάφορον τού
κατάληψις· εί δέ μή κατειληφότες, ού πειθόμεθα ίο ζώου, έπειδή καί αύτοί άδιαφορία έπετήδευον ώς
ύμίν μή κατειληφόσιν ότι εστίν άκαταληψία'. τούς οί κύνες δημοσία έσθίειν καί άφροδισιάζεσθαι καί
δέ ΤΤρωταγορείους ελέγχει έν τ ω Πρωταγόρα δια- άνυπόδετοι περιπατεΐν καί έν πίθοις καί έν τριόδοις
λόγω λίγων ούτως· δτι 'ήμεϊς, ώ Πρωταγόρα, καθεύδειν. τούτο δέ έποίουν τού φύσει καλού
λέγοντές σε δοξάζειν κακώς άληθεύομεν ή ψευδό- όρεγόμενοι· ελεγον γάρ δτι εί άγαθόν έστι, δει
μεθα; εί μέν γάρ άληθεύομεν, σύ ψεύδη, καί Ιδού is κοινή καί Ιδίςι πράττεσθαι, εί δέ ούκ εστίν άγαθόν,
εστι τό ψεύδος · εί δέ ψευδόμεθα σου άληθεύοντος, ούτε κοινή ούτε ίδια αύτό διαπρακτέον ού γάρ ή ν
Ιδού πάλιν εστι τό ψεύδος, ψεύδη ούν, κάν τε π α ρ ' αύτοΐς
άληθεύης κάν τε ψεύδη*, καί έπάγει λέγων δτι άλλά τό μέν φάσθαι τό δέ έγκεκρυμμένον είναι,
Πρωταγόρας ψεύδεται, κάν τε άληθεύη κάν τε άλλ' ή ν π α ρ ' αύτοϊς τό
ψεύδηται. ό δέ Αριστοτέλης δι ' ένός καί τού αύτοΟ 20 είπέ καί άμφαδίην, έπεί ούτινα δείδια έμπης.
επιχειρήματος έλέγχει δια τό άξίωμα της άντι- αύτη π ρ ώ τ η αίτία. δευτέρα αίτία, δτι άναιδές
φάσεως· ε! γάρ οί μέν πάντη ψευδή δοξάζουσιν ζωον ό κύων, έπετήδευον δέ καί αύτοί τήν άναίδει-
οί δέ πάντη άληθή, άντίφασις τό τοιούτον, ούδέ- αν, ού τήν χείρονα τής αίδούς άλλά τήν κρείττονα·
ποτε δέ ή άντίφασις συναληθεύει· ούδέ γάρ πάν- διττή γάρ ή άναίδεια, ή μέν χείρων τής αίδούς
τως άληθή ούδέ πάντως ψευδή, ταύτης δέ τής 25 ή δέ κρείττων,
αίρέσεως ένόμισάν τίνες καί τον Πλάτωνα είναι διά ή τ ' άνδρας μέγα σίνεται ή δ ' όνίνησι.
τ ό κεχρήσθαι διστακτικοϊς προσρήμασι, λέγοντα ταύτην ούν τήν άναίδειαν έπετήδευον τήν κρείτ-
'δοκώ μοι' καί 'ίσως' καί ' τ ά χ α ' καί 'ύπολαμβά- τονα αίδούς, οίον ύλακτούντες κατά τών άλλοτρί-
νω'. άλλα ταύτα μέν ό Πλάτων δ ι ' άκρίβειαν ων τής αύτών φιλοσοφίας, τρίτη αίτία, δτι φρουρη-
ελεγεν, ούτε δέ ό άκριβής πάντως έφεκτικός ούτε ό 30 τικόν ζωον ό κ ύ ω ν έφρούρουν δέ καί αύτοί τά
εφεκτικός άκριβής. πλήν ούκ έφεκτικός ό Π λ ά τ ω ν δόγματα τής φιλοσοφίας διά τών άποδείξεων καί
εστι γάρ πολλαχού άκούσαι αύτού λέγοντος καί μέγα έφρόνουν έπί τ ο ύ τ ω · φαίη γάρ άν ή τύχη
άποφαινομένου, δπη ελεγευ ώς κατά τον ποιητήν, προς Άντισθένην τον προστάτην τής αίρέσεως
έν μέν τ ω Φαίδρω δτι ή ψυχή πδσα άθάνατος καί ταύτης ούτως
έν τ ω Φαίδωνι δτι άδαμαντίνοις δεϊ δεσμοϊς τήν 35 έννέα δή προέηκα τανυγλώχινας όϊστούς,
δόξαν ταύτην έχοντα περί τής άθανασίας τής τούτον δ ' ού δύναμαι βαλέειν κύνα λυσσητήρα,
ψυχής είς "Αιδου Ιέ ναι, κάν τοις Νόμοις δτι άληθέ- ότι, φησί, τοσαύτας αυτω συμφοράς έπήγαγον,
στερα τά νυν λεγόμενα του τήν Κρήτην νήσον είναι καί ούκ ήδυνήθην αύτοΰ καταβαλεϊν τό φρόνημα,
(έν Κρήτη γάρ τάς διατριβάς έποιεϊτο· ού γάρ αύτη καί ή τρίτη αίτία. τετάρτη δέ ότι διακριτικόν
ή ξ ίου έτι σκηνάς των αυτού διαλόγων ποιεϊσθαι 40 ζώου ό κύων γνώσει καί άγνοία τό φίλον καί τό
τάς 'Αθήνας διά τά συμβάντα έπΐ Σωκράτει), καί άλλότριον ό ρ ί ζ ο ν δν γάρ γινώσκει, νομίζει φίλον
έν τ η Πολιτεία φησίν ότι μισθωσώμεθα κήρυκα είναι, καί εί ρόπαλον έπιφέροιτο, δν δ ' άγνοεΐ,
Στέντορος μεγαλοφωνότερον, όστις άναβάς έφ' έχθόν, καί εί δέλεαρ έπιφερόμενος είη · ούτως ούν καί
υψηλού βήματος άναβοήσει ώς ó μέν δίκαιος εύ- ούτοι τούς μέν έπιτηδείους πρός φιλοσοφίαν φίλους
δαίμων, καί εί λάθη πάντας άνθρώπους τοιούτος 45 ένόμιζον καί εύμενώς έδέχοντο, τούς δέ άνεπιτη-
ών καί διά τούτο άδικος νομιζόμενος μαστιγοϊτο, δείους άπήλαυνον δίκη ν κυνών κ α τ ' αύτών ύλακ-
ό δέ άδικος άθλιος, καί εί λάθη πάντας άνθρώπους τούντες. διό καί ό Πλάτων έν τ ω Γοργία φησίν δτι
82 Elias, Comm. in Porph. Is. et Ar. Cat. CAG 18, 1, p. 107, 1 - 1 2 9 , 3

έχει τινά σοφίαυ ó κύων διακρίνειν φίλον άπό ριπατητικοί τοις τόποις διαφέροντες· οί μέν γ ά ρ
έχθροϋ. και τό διακρίνειν δέ άλήθειαν και ψευδός έκαλοϋντο Λύκειοι Περιπατητικοί, ώς οί 'Αριστο-
μόνου φιλοσόφου, ούτως καί ό πέμπτος τρόπος. τελικοί, οί δέ άλλοι 'Ακαδημαϊκοί Περιπατητικοί,
"Εκτος δέ τρόπος άπό του τέλους, ώσπερ οΐ ώς οί τοΟ Ξενοκράτους, τ ω χρόνω δέ, οία συμβαί-
'Ηδονικοί· τέλος γάρ των όντων την ήδονήν ελε- 5 νει, έξέλιπε ( τ ώ ν ) μέν τό όνομα του τόπου καί
γ ο ν · ών της φιλοσοφίας κατήρξεν 'Επίκουρος, φ έκαλοϋντο Περιπατητικοί χωρίς του Λύκειοι, τών δέ
συνήκμασεν ό Μένανδρος, ούτοι δέ οί 'Επικούρειοι 5ενοκρατείων τό της ενεργείας όνομα έξέλιπε καί
καί μέχρι των ουρανίων ΐστων την πρόνοιαν, ίνα έκαλοϋντο 'Ακαδημαϊκοί. Περιπατητικοί ούν έκα-
μή πράγματα σ χ ή τό θείον περιεργαζόμενον τά λοϋντο, ούχ ότι κατά περίπατον έξηγοϋντο, άλλ'
τηδε. μέμνηται δέ της δόξης ταύτης καί Μένανδρος ίο ότι διεδέξαντο τήν σχολήν τοϋ Πλάτωνος, διά μέ-
έν τοις Έπιτρέπουσιν, ή νίκα φησίν σου Σπευσίππου, κατά περίπατον ποιουμένου τάς
οΐει τοσαύτην τους θεούς άγει ν σχολή ν, εξηγήσεις.
ώς αγαθόν τε καί κακόν καθ' ή μέρα ν Ούτοί είσιν οί έπτά τρόποι της έπωνυμίας τών
νέμειν έκάστω, Σμικρίνη; κατά φιλοσοφίαν αιρέσεων, προσθώμεν δέ καί
ούτοι ελεγον τέλος είναι τήν ήδονήν, ού τήν is ήμεϊς καί τήν αίτίαν τοϋ είναι έπτά μόνον τούς τρό-
αίσχράν δήθεν τήν δι ' άφροδισίων καί άλλων ήδυ- πους καί μήτε πλείονας μήτε έλάττονας. δει εί-
παθειών, αλλά. τήν άσχολίαν των παθών καί κα- δέναι ότι ώνομάσθησαν αι κατά φιλοσοφίαν αιρέ-
ταστηματικήν, τήν καθιστώσαν τήν ψυχήν ώστε σεις ή ά π ό τύχης, ώς Περιπατητικοί, ή άπό δια-
μή πάσχειν αίσχρόν τι πάθος· ούδέ γάρ ήδονή τέ- νοίας, (άπό δέ διανοίας) ή άπό περιστατικού ή
λος της φύσεως · ούδέ γάρ διά τούτο ενεργεί ή φύσις, 20 άπό προηγουμένου, καί άπό περιστατικού ή όνό-
ίνα ήδώμεθα, άλλά συνέπλεξεν ήδονήν τ ή ενεργεία ματος ή τόπου, καί εί μέν ονόματος, ώς Πλατωνικοί,
οίον δελεάσασα καί γοητεύσασα ή μας δι' αύτής εΐ δέ τόπου, ή χωριστού ή άχωρίστου. καί εί μέν
προς τό έπίμοχθον τών ενεργειών - έπίμοχθον γάρ άχωρίστου, ποιεί τήν της πατρίδος έπωνυμίαν,
μή πεινώντα έσθίειν καί μή διψώντα πίνειν. ή εί δέ χωριστού, ποιεί τήν άπό τόπου έπωνυμίαν.
ήδονή ούν ούκ εστι τέλος, άλλ' επεται ήτοι συμ- 25 άπό δέ προηγουμένου ή άπό τοϋ τέλους, ώσπερ οί
πλέκεται τ η κατά φύσιν ενεργεία, ώσπερ ή σκιά Ηδονικοί ή άπό της πρό τέλους κατασκευής, καί
τ ώ έν φωτί βαδίζοντι. οΰτως καί έκτος τρόπος. ταύτης ή γνωστικής ή ζωτικής, καί εί μέν γνωστι-
"Εβδομος τρόπος της έπωνυμίας τών κατά φι- κής, ποιεί τούς 'Εφεκτικούς, εί δέ ζωτικής, ποιεί τούς
λοσοφίαν αΙρέσεων ό όνομασθείς άπό τίνος συμ- Κυνικούς, ταϋτα καί περί της αίτιας τών έπωνυ-
βεβηκότος, ώς οί Περιπατητικοί άπό του Πλάτω- 30 μιών.
νος κατά περίπατον τάς συνουσίας ποιουμένου διά II. Δεύτερον ήν κεφάλαιον τών προτεθέντων τό
τό άμα τ η ψυχή τό σώμα γυμνάζειν. καί τών είπεΤν τήν διαίρεσιν τών 'Αριστοτελικών συγ-
άνθρωπίνων άναχωρήσαντος διαδέχεται τήν σχο- γραμμάτων χιλίων όντων τόν άριθμόν, ώς 'Ανδρό-
λή ν αύτοΟ Σπεύσιππος ό υίός της Ποτώνης άδελ- νικος παραδίδωσιν ó (τοϋ) Περιπάτου ένδέκατος γε-
φής του Πλάτωνος· ουκ ετύγχανε γάρ τηνικαΟτα 35 νόμενος διάδοχος, τών τοίνυν 'Αριστοτελικών συγ-
παρών ό 'Αριστοτέλης· μετασταλείς γάρ ή ν ύ π ό γραμμάτων τ ά μέν είσι μερικά τά δέ καθόλου τ ά δέ
Φιλίππου έν Μακεδονία έπί τ ώ παιδεύσαι τον μεταξύ, μερικά δέ λέγονται ούχ άπλώς τά προς ενα
υίόν αύτοΟ 'Αλέξανδρον, όν παραλαβών ούτως γεγραμμένα (δυνατόν γάρ καί καθολικό ν πράγμα
έπιμελώς επαίδευσε τήν βασιλικήν έπιστήμην ώς προς ενα γράψαι · ούτω γοϋν ή Περί κόσμου π ρ α γ -
έπιλέγειν τον 'Αλέξανδρον, ή νίκα μηδένα ώφέλη- 40 ματεία καθολική ούσα προσπεφώνηται Άλεξάν-
σεν, δτι «σήμερον ούκ έβασίλευσα • ούδένα γάρ δρω τ ω βασιλεΐ), άλλά μερικά λέγω όσα περί ένός
εύεργέτησα». καί ποτε του 'Αριστοτέλους είπόντος καί μερικού καί προς ενα, ώσπερ αϊ Έπιστολαί αύ-
ότι άπειροι κόσμοι κατά Δημόκριτον, έπιδακρΰσαί τοϋ· αί γάρ Έπιστολαί πρός §να είσί γεγραμμέναι,
φασι τον 'Αλέξανδρον, ότι ούδ ' ένός όλου κόσμου άς έν όκτώ βιβλίοις συνήγαγεν 'Αρτέμων τις μετά
ήδυνήθη έπικρατήσαι. έκειθεν δέ ύποστρέψας ό. 45 'Αριστοτέλην γενόμενος, καί καθόλου δέ λέγονται
'Αριστοτέλης διαδέχεται τήν σχολήν του Σπευ- όσα περί πάντων τών μονοειδών διαλαμβάνει, ώς
σίππου σύν 5ενοκράτει, καί άμφότεροι έλέγοντο Πε- ή Φυσική άκρόασις φυσικών πάντων καί ή Περί
Elias, Comm. in Porph. Is. et Ar. Cat. CAG 18,1, p. 107,1-129, 3 83

ουρανού και τό Περί γενέσεως καί φθοράς και τά δέτήνάθανασίαν της ψυχής έν μέν τοις άκροαματι-
Μετέωρα πάντων των εν τ ω μεταρσίω τ ό π ω ίστα- κοϊς δι ' αναγκαστικών λόγων κατασκευάζει, έν δέ
μένων. τά δέ μεταξύ όσα μήτε περί πάντων μήτε τοις διαλογικοίς δια πιθανών [εΙκότων] · φησί γάρ
περί ένός αλλά περί πλειόνων διαλέγεται, ως ή έν τοις Περί ψυχής άκροαματικοΐς ότι ή ψυχή άφ-
Ιστορία, διττή δέ αύτη, ή μεν πολιτική ως ai Πο- s θαρτος· εί γάρ ήν φθαρτή, έδει μάλιστα αύτήν φθεί-
λιτεΐαι, άς ίστόρησεν έκ του πολλήν γήν περιελθεϊν ρεσθαι ύπό της έν τ ω γήρα άμαυρώσεως· τότε δέ
άμα Άλεξάνδρω τ ω βασιλεί, άς έκδέδωκε κατά άκμάζει του σώματος παρακμάσαντος, ώσπερ ούν
στοιχεϊον διακοσίας πεντήκοντα ούσας τον αριθ- παρακμάζει ότε τό σώμα άκμάζει · τό δέ δτε δει φθεί-
μόν, ή δέ φυσική ώς ή Περί φυτών καί ζφων ρεσθαι άκμάζον άφθαρτον · ή ψυχή- άρα άφθαρτος
Ιστορία. ίο έστι. καί ούτως μέν έν τοϊς άκροαματικοΐς. έν δέτοϊς
Των δέ καθόλου τά μέν είσιν ύπομνηματικά τ ά διαλογικοίς φησιν ούτως ότι ή ψυχή άθάνατος, έπει-
δέ συνταγματικά, καί ύπομνηματικά μέν λέγονται δή αύτοφυώς πάντες οί άνθρωποι καί σπένδομεν
έν οίς μόνα τά κεφάλαια άπεγράφησαν δίχα προοι- χοάςτοϊς κατοιχομένοιςκαί δμνυμενκατ' αύτών, ού-
μίων καί έπιλόγων καί της πρεπούσης έκδόσεσιν δείς δέ τ ω μηδαμή μηδαμώς όντι σπένδει ποτέ ή όμ νυ-
άπαγγελίας. τό δέ του υπομνήματος όνομα παρά is σι κατ'αϋτοΟ. όδέ 'Αλέξανδρος άλλη ν διαφοράν λέ-
Πλάτωνι κείται έν τ ή Έπινομίδι συνόψει οΰση γει τών άκροαματικών πρός τά διαλογικά, ότι έν
των Νόμων · φησί γάρ εκεί περί των Νόμων άνεκδό- μέν τοΤς άκροαματικοΐς τά δοκοϋντα αύτω λέγει καί
των μεινάντων 'ώς άρα φθάνουσί τίνες υπομνήματα τά άληθή, έν δέ τοΤς διαλογικοίς τά άλλοις δοκοϋν-
αυτών είληφότες'. διό ουδέ δει έκ τών υπομνηματι- τα, τά ψευδή, άλλ', ώ 'Αλέξανδρε, εστίν είπεΐν
κών πιστοΰσθαι τάς 'Αριστοτέλους δόξας ώς διόρ- 2ο πρός αύτόν, ότι ούκ έστιν τοΟτο φιλοσόφου· τό
θωσιν ΰπομεινάντων. τών δέ ύπομνηματικών τά γάρ ψεύδος μέν έλέσθαι, άφανίσαι δέ τό άληθές,
μέν μονοειδή τά δέ ποικίλα, μονοειδή μέν ώς ένο- ούχί θεμιτόν
μίσθη τό Περί έρμηνείας ύπομνηματικόν δια τήν έχθρός γάρ μοι κείνος άνήρ όμώς Άίδαο πύλ-
άσάφειαν, πρίν γράψαι τον φιλόσοφον Άμμώνιον ησιν, ός χ ' έτερον μένκεύθη ένί φρεσίνάλλο δ 'ένίσπη.
είς αυτό ύπόμνημα καί δεϊξαι ότι καί προοίμιον 25 τοϋτο δέ είπεν ó 'Αλέξανδρος, έπειδή τήν λογικήν
εχει καί έπιλόγους καί τήν πρέπουσαν τ η έκδόσει ψυχήν βούλεται φθαρτήν είναι, ó δέ 'Αριστοτέλης
άπαγγελίαν, τ ά δέ ποικίλα ώς τά προς ΕΟκαίριον έν τοις διαλογικοϊς μάλιστα δοκεϊ κηρύττει ν τήν
αύτω γεγραμμένα έβδομήκοντα βιβλία Περί συμ- άθανασίαν της ψυχής· ίνα ούν μή σχή έλέγχοντα
μίκτων ζητημάτων χωρίς προοιμίων καί έπιλόγου τον Άριστοτέλην, δια τούτο είπε τήν τοιαύτην
καί της (πρεπούσης) διαιρέσεως. 3ο διαφοράν. έν οίς ή πρδξις.
Τών δέ συνταγματικών τά μέν είσιν αυτοπρό- Ή διαίρεσις τών αύτοπροσώπων κατά τήν
σωπα, â καί ακροαματικά λέγονται, τ ά δέ διαλο- διαίρεσιν γίνεται της φιλοσοφίας προτιθεμένου του
γικά, â καί έξωτερικά λέγονται, καί ώς μέν αύτο- λογικού ήτοι όργανικού· της γάρ φιλοσοφίας είς
πρόσωπα άντίκεινται τοις διαλογικοΐς, ώς δέ δύο διαιρουμένης τά αυτοπρόσωπα είς τρία διαι-
άκροαματικά άντίκεινται τοις έξωτερικοΐς · πάντας 35 ρείται· τούτων γάρ τά μέν είσι θεωρητικά τ ά δέ
γάρ άνθρώπους ώφελεϊν βουλόμενος ó 'Αριστοτέ- πρακτικά τ ά δέ λογικά ήτοι όργανικά. καί έκαστον
λης εγραψε καί πρός τούς έπιτηδείους της φιλοσο- τούτων είς τρία διαιρείται· τά γάρ θεωρητικά είς
φίας έξ οίκείου προσώπου (διό καί άκροαματικά τρία διαιρούνται, είς φυσιολογικόν μαθηματικόν
λέγονται, ώς δέον αυτών πάντως άκροάσασθαι· θεολογικόν, τά δέ πρακτικά είς ήθικά οικονομικά
όθεν καί Φυσική άκρόασις, έπειδή εύδοκιμεΐν δοκεϊ ó 4ο πολιτικά, τά δέ λογικά είς τά πρό της μεθόδου, είς
'Αριστοτέλης μάλιστα έν αύτη καί δέον αύτής πάν- αύτήν τήν μέθοδον καί είς τά υποδυόμενα τήν μέ-
τως άκροάσασθαι τούς (έπιτηδείως) έχοντας έπί θοδον. τά ούν φυσικά του 'Αριστοτέλους ή περί
φιλοσοφίαν), έγραψε δέ καί προς τούς άνεπιτηδεί- τών σωματικών έστιν ή περί τών άσωμάτων. καί
ους πρός φιλοσοφίαν τά διαλογικά, καί έν μέν τοις εί μέν περί άσωμάτων, ή περί τών χειρόνων τών
άκροαματικοις άτε δή πρός άνδρας μέλλοντας φιλο- 45 σωμάτων ή περί τών κρειττόνων, καί εί μέν περί
σοφεϊν διαλεγόμενος (άναγκαστικοίς, έν δέ τοις δια- τών κρειττόνων τών σωμάτων, ώς ή Περί της
λογικοϊς)πιθανοΐς κέχρηται λόγοις. κατασκευάζων ψυχής αυτού πραγματεία (ή γάρ ψυχή κρείττων
84 Elias, Comm. in Porph. Is. et Ar. Cat. CAG 18,1, p. 1 0 7 , 1 - 1 2 9 , 3

του σώματος πέφυκεν είναι), εί δε περί χειρόνων αύτοΟ έπολιτεύσαντο άνθρωποι, άλλα μήνκαίοίκο-
του σώματος, ώς τά Περί των χρωμάτων αύτου νομικά είσιν αύτφ γεγραμμένα βιβλία, ώ ς τ ό Οίκονο-
ζητήματα · τα γάρ χρώματα χείρω των σωμάτων μικόν σύνταγμα καί ( τ ό ) Περί συμβιώσεως άνδρός
καθέστηκε, καθότι έν αύτοις έχει τό είναι, ή δέ περί καί γυναικός, έν φ λέγει έκ τεσσάρων σχέσεων συγ-
τά σώματα αύτου φυσιολογία ή περί τά ύπέρ την 5 κεκροτησθαι τόν εύ έχοντα οίκον, πατρός πρός
σελήνην, ώς τά ουράνια σώματα καΐ ή περί τού- τέκνα, άνδρός πρός γυναίκα, δεσπότου πρός
των ζήτησις, περί γαλαξίου περί άστρων περί δούλους, είσιόντων πρός έξιόντα καί ώς εΐρηται ήμιν
ηλίου και σελήνης, ή περί των υπό σελήνην, καΐ έν τοις της Πορφυρίου Είσαγωγης προλεγομένοις.
τούτων ή περί τά καθόλου της των σωμάτων φύ- αϋτη καί ή τοϋ πρακτικού διαίρεσις.
σεως, ώς τά Περί γενέσεως καΐ φθοράς ζητήματα, ή ίο Τ ό δέ λογικόν καί αυτό είς τρία διαιρείται, είς
περί των μερικών, καί εί μεν μερικών, ή εμψύχων ή τά προ τής άποδείξεως ήγουν μεθόδου καί είς
αψύχων, καί εί μεν έμψύχων, ή αίσθητικών ή αύτήν τήν άπόδειξιν καί είς τά υποδυόμενα τήν
άναισθήτων. καί εί μέν περί άναισθήτων έμψύχων, άπόδειξιν. καί τά μέν προ τής μεθόδου καί τής
ώς τά Περί φυτών αϋτοΟ ζητήματα, εί δέ αίσθητι- άποδείξεώς είσιν αϊ τε Κατηγορίαι καί τό Περί
κών, καί τούτων πάλιν ή περί τών καθόλου, ώς αί ΐ5 έρμηνείας καί τά Πρότερα αναλυτικά, τά δέ αύτήν
Περί τών ζφων άϋτοϋ ίστορίαι, ενθα διαλέγεται τήν μέθοδον τής άποδείξεως διδάσκοντά είσι τά
περί τών έν τοις ζφοις παθημάτων, Περί γήρους καί Δεύτερα άναλυτικά, τά δέ υποδυόμενα αύτήν τήν
νεότητος, Περί αύξήσεως καί μειώσεως (ταΟτα γαρ άπόδειξιν είσι τά Τοπικά, αί 'Ρητορικοί τέχναι, οί
καθόλου είσί καί ττασι τοις ζφοις ύπάρχει), ή au Σοφιστικοί έλεγχοι καί τό Περί ποιητικής· πέντε
κατ' Ιδίαν, ώς Περί της καθ' ύπνο ν μαντικής· αύτη 20 γάρ είσιν είδη τών συλλογισμών, άποδεικτικός
γάρ μόνοις τοις άνθρώποις υπάρχει, εί δέ πάλιν διαλεκτικός ρητορικός σοφιστικός ποιητικός, καί
περί τών ϋπό σελήνην αύτου φυσιολογικών ζητη- είκότως, έπειδή καί αί προτάσεις όθεν λαμβάνονται
μάτων, τά μέν υπέρ τήν γήν έστι τά δέ έν τ ή γ η τά πέντε είσίν ή γάρ πάντη άληθεϊς είσιν ai προτά-
δέ υπό τήν γ ή ν καί εί μέν υπέρ τήν γήν, ώς τά Με- σεις καί ποιοϋσι τόν άποδεικτικόν, ή πάντη
τεωρολογικά αύτου, ένθα διαλέγεται περί τής καπ- 25 ψευδείς καί ποιοϋσι τόν ποιητικό ν τόν μυθώδη,
νώδους άτμίδος καί αύχμηρώδους, περί βροντής τε ή π ή μέν άληθεϊς π ή δέ ψευδείς, καί τούτο τριχώς·
καί αστραπής καί νεφών καί περί τών διαττόντων ή γάρ μάλλον άληθεύει ήττον δέ ψεύδεται καί
κομητών, δαλών τε καί αΙγών καί τών άλλων ποιεί τόν διαλεκτικόν συλλογισμόν, ή πλέον έχει
είδών, εί δέ έν τ ή γ ή , ώς ή Περί θαλασσών καί πο- τό ψευδός του άληθοϋς καί ποιεί τόν σοφιστικόν,
ταμών καί π η γ ώ ν πραγματεία, εί δέ περί τών υπό 30 ή έπίσης εχει τό άληθές τ φ ψεύδει καί ποιεί τόν
τήν γήν, ώς ή Περί τών σεισμών καί χασμάτων αύτοΰ ρητορικόν. δθεν καί στάσεις παρά μόνοις τοις
ζήτησις. καί ταύτα μέν περί τής φυσιολογικής του ρήτορσι διά τό έξισάζειν τό άληθές καί τό ψευδός,
'Αριστοτέλους, τά δέ μαθηματικά αύτου ώς τ ά ην γάρ έκτελεϊ χρείαν ή στάθμη τ φ τέκτονι δια-
'Οπτικά καί Μηχανικά αύτφ βιβλία γεγραμμένα, κρίνουσα τά εύθέα άπό τών καμπύλων καί παρά
θεολογικά δέ ώς τά Μετά τά φυσικά περί άρχής 35 τοις οίκοδόμοις τό βαρύλλιον διακρϊνον τά ορθά
ζητήματα, αύτη μέν ή διαίρεσις τών θεωρητικών. άπό τών κεκλιμένων, ούτω καί ή λογική όργανον
Τών δέ πρακτικών τά μέν είσιν ήθικά τά δέ ούσα τής φιλοσοφίας διακρίνει τ ό άληθές καί τό
οικονομικά τά δέ πολιτικά, ήθικά μέν ώς τά Εύδή- ψεύδος καί τό άγαθόν καί τό κακόν, ίνα μή ψευδή
μεια καί Νικομάχεια τά τε μικρά καί τά μεγάλα· τά δοξάσωμεν μηδέ κακά διαπραξώμεθα. ταύτα εχει
μέν γάρ τ φ πατρί προσφωνεί Νικομάχω καί λέγον- 40 καί ή παρούσα πραξις.
ται Νικομάχεια μεγάλα, τά δέ τ φ υίφ όμωνύμω I I I . Έπειδή πολλά όντα τά 'Αριστοτελικά
τ φ πατρί καί λέγονται Νικομάχεια μικρά, πολιτι- βιβλία έγνωμεν διά τής διαιρέσεως καί διά τούτο
κά δέ ώς τό Πολιτικόν σύνταγμα, έν φ διδάσκει πώς ούκ ίσμεν τί μέν πρώτον τί δέ μετέπειτα τί δέ
δει πολιτεύεσθάι. καν τ φ δευτέρω λόγω του Πολι- ύστάτιον μεταχειρισώμεθα, φέρε τρία τινά ζητήσω-
τικού άντιλέγει τ ή Πολιτεία Πλάτωνος άτε όμο- 45 μεν. τίς ή άρχή τών 'Αριστοτελικών συγγραμμά-
στοίχω οΰση τ φ Πολιτικφ. έν γάρ ταΐς Πολιτείαις ού των, τί τό τέλος, τίς ή μεταξύ όδός. ταΟτα δέ
διδάσκει πώς δε! πολιτεύεσθάι, άλλα πώς oi π ρ ό ζητοϋμεν ού μόνον διά τό πλήθος αύτών άλλά
Elias, Comm. in Porph. Is. et Ar. Cat. CAG 18,1, p. 107,1-129, 3 85

καί δια την διαφωυίαν των άρχαίων οί μέν yàp διδασκόμεθα πώς δει μανθάνειν, ότι γραμμικαΐς
ελεγον ότι δε! άττό της φυσική? άρξασθαι, οί δέ άπό άνάγκαις, ούκ άξιοπιστία προσώπων άναπαυόμε-
της λογικής, άλλοι δέ άπό της ηθικής, έτεροι δέ V01, καί διά Πλάτωνα έπιγράψαντα προ του
άττό της μαθηματικής · Βοηθός γαρ ό Σιδώνιος άπό Μουσείου 'άγεωμέτρητος μηδείς είσίτω. '
τής φυσικής λέγει, 'Ανδρόνικος δέ ό 'Ρόδιος ό s Οί δέ λέγοντες ότι δε! άπό τής λογικής άρχεσθαι
Περιπατητικός ό ένδέκατος διάδοχος τής 'Αριστο- έφασκον ότι όργανον ή λογική καί δε! πρώτον
τέλους σχολής από τής λογικής ελεγε, των δέ είδέναι τό όργανον καί είθ' ούτως που δε! χρή-
Πλατωνικών οί μέν άπό τής ηθικής οί δέ άπό των σασθαι τω όργάνω - ούτω γάρ καί έπί βαναύσων
μαθηματικών, καί πάντες τάς οίκείας δόξας κατ- τεχνών Ιχει · ό γάρ φοιτήσας είς τέκτονα πρώτον
εσκεύαζον · οί γάρ λέγοντες ότι δει άπό τής ηθικής ίο μανθάνει τά όργανα, οίον τρύπανον τέρετρον, καί
άρχεσθαι έλεγον ότι δει πρότερον κοσμήσαι τά είθ' ούτως άρχεται αύτής τής τεκτονικής, ούτως
ηθικά προκαθάραντας την ψυχήν άπό τών μοχθη- μέν ούν καί ούτοι.
ρών ηθών, ίνα καθαρά ούσα καθαρά προσομιλήση Φέρε δέ ημείς είπωμεν τάληθές πόθεν δε! άρ-
τή φιλοσοφία· 'μή καθαρόν γάρ καθαρών έφ- χεσθαι. έδει τοίνυν άρχεσθαι ή μας άπό τής ήθι-
άπτεσθαι ουχί θεμιτόν' κατά τήν Πλάτωνος φωνή ν, 15 κής διά τούς λέγοντας δεΐν άπό τής ήθικής άρ-
ώς καί οί Ιατρικοί φασι 'τά μή καθαρά τών σωμά- χεσθαι- τούτων γάρ δριμύτερον ούδέν εχομεν.
των όκόσα αν θρέψης, μάλλον âv βλάψοις ύλη ν άλλ' έπειδή διδασκόμεθα τά ήθη ούκ έκ συνή-
υποβάλλων τή κακοχυμίςτ', καί ώς ουκ εστίν όψει θειας καθάπερ τά πληγή νεμόμενα ζωα, δεϊν
λημώση ή φλεγμαινούση άκριβολογήσασθαι τά άρχεσθαι άπό τής λογικής, μηδέ ούτως άμε-
όρατά, ούτω καί ó τοις μοχθηροϊς δόγμασι προ- 20 λήσαντας τών ήθών άλλ' άμωσγέπως αύ κοσ-
κατειλημμένος τήν ψυχήν έπιχειρών διδάσκειν μεί- μήσαντας διά παραινέσεων έγγράφων ή άγρά-
ζονας άρχάς αυτή ψευδοδοξίας παρέχει, καί (γάρ) φων, οίαί είσιν αί 'Ισοκράτους, ϊν' ετοιμον εύροι
άπαίδευτος οΰχ ó μηδέν είδώς άλλ' ό τον έν αύτώ ό λόγος τό δ τι ακριβώς έπαγιώθη έν αύτώ · ίστέον
παίδα μή καταστείλας· εστι γάρ παις έν ήμίν καί γάρ ότι τής φιλοσοφίας είς τό θεωρητικόν καί τό
γέρουσιν ούσι, τουτ' εστίν ή άλογος ψυχή, ή ν δει 25 πρακτικόν διαιρουμένης καί του μέν θεωρητικού
παιδεύειν· όθεν καί παιδεία είρηται ή άναγωγή περί τό έν λόγοις άληθές καί ψεύδος καταγινομένου
ώς του έν ήμίν παιδός ούσα καταστολή, καί τοΰ δέ πρακτικού π ε ρ ί τ ό έν πράξει άγαθόν καί
πεπαιδευμένος παρά Πλάτωνι οΰχ ό πολλά είδώς κακόν, παρήλθεν ό συλλογισμός όργανον κοσκινού
καί ρίων χρήσεις άλλ' ó τόν έν αύτώ παϊδα κατ- δίκη ν οίον έκλογής καί άπεκλογής, ϊν' έν μέν
εσταλμένον εχων· διό φησιν αύτός ότι 'φιλόσοφον 30 θεωρία έκλέξηται τό άληθές έν δέ πράξει τό άγαθόν,
έγώ καλώ τόν εύ ζώντα, κάν μήτε γράμματα μήτε άπεκλέξηται δέ καί τό ψεύδος καί τό κακόν, ίνα
νείν έπίσταται', τά περισπούδαστα τοις Άθηναί- μήτε ψευδή δοξάσωμεν μήτε κακά διαπραξώμεθα.
οις, γράμματα μέν δια τήν σοφίαν, νείν δέ διά τό καί εί ήν έν τοις Πλάτωνος χρόνοις ή διαλεκτική,
ναυμαχεί ν. ούτως μέν ούτοι. ούκ άν έπέγραψεν ό Πλάτων προ τού οίκείου
Οί δέ άπό τής φυσικής λέγοντες (δείν) άρχεσθαι 35 Μουσείου 'άγεωμέτρητος μηδείς είσίτω', όποτε καί
έλεγον ότι τά φυσικά μαλακώτερά είσιν ώς σύν- ούτος ένεδείξατο τήν δύναμιν αύτής έν τω Σοφιστή
τροφα έκ παίδων ψηλαφώμενα ύφ' ημών, οίον λέγων ούτως 'γύμναζε σαυτόν διά τής καλουμένης
σάρκες φλέβες νεϋρα, καί ότι οί Ιατροί άρχόμενοι παρά πολλοίς άδολεσχίας, εως έτι νέος εί, έπεί
τής θεραπείας άπό τών μαλακωτέρων άρχονται διαφεύξεταί σε τάληθές', άδολεσχίαν καλέσας τήν
φαρμάκων {καί) ότι μάλιστα δοκεΐ 'Αριστοτέλης εύ- 40 άποστασίαν τών πραγμάτων ήγουν τήν λογική ν
δοκιμεϊν έν ταΐς φυσικαΐς αύτοϋ πραγματείαις. ούτως καί γάρ 'Αριστοτέλης έν τή λογική άντί τών
καί ούτοι. πραγμάτων εισφέρει ταύτα τά στοιχεία, άλφα
Ό ί δέ λέγοντες ότι δει άπό τών μαθηματικών βήτα γάμμα, καί διά τούτων διδάσκει τάς συμπλο-
άρχεσθαί φασιν ότι δει ταΟτα πρώτον άνα- κάς τών συλλογισμών· διό συνεχώς αύτοΐς χρώ-
γινώσκειν διά τό θάρρος τών άποδείξεων (ταύ- 45 μένος έν τή λογική οίον άδολεσχίαν τινά ποιεί
τα γάρ κυρίως μανθάνομεν, τά δέ (άλλα μάλλον) έκάστοτε τά αύτά λέγων, ταύτα καί ήμεΐς καί
είκάζομεν ήπερ μανθάνομεν), καί ότι έν τούτοις πόθεν δεϊ άρχεσθαι είπωμεν. έν οίς ή πράξις.
86 Elias, Comm. in Porph. Is. et Ar. Cat. CAG 18,1, p. 1 0 7 , 1 - 1 2 9 , 3

'Επειδή έδειξεν ήμΐν ό λόγος δτι δει άττό της αύτά, περίεργος ή μία τής άλλης πάντα παρα-
λογικής άρχεσθαι προκοσμήσαντας τά ήθη, ίνα γούσης καί περιττή ή μία, εί δέ έτερα, ατελής
καθαροί δντες καθαρςί προσομιλήσωμεν τ ή φιλο- έκατέρα- λείπει γάρ τήδε τά παραγόμενα ύπό
φ(α, ετι δέ της φιλοσοφίας διαιρουμένης εις τε τό τήσδε. ούδέν δέ τ ό θείον άτελές ούδέποτε · μία άρα
θεωρητικόν και πρακτικού ή λογική οϊα κόσκινόν s του παντός άρχή». καί ταύτην βούλεται ποιητική ν
τι ούσα, ώς προείπομεν, έκλεγεται άπό μεν του είναι ούρανίων καί τών ύπό τήν σελήνη ν εί γάρ
θεωρητικού τό αληθές άπό δέ του πρακτικού τό καί άμα θεός άμα κόσμος, άλλ' ούν κατ' αίτίαν
άγαθόν, άπεκλέγεται δέ καί τό ψευδός του θεωρη- προϋπάρχει ό θεός του κόσμου, καί ούκ έκ του
τικού καί τ ό κακόν πάλιν του πρακτικού, ίνα μήτε αυτομάτου ό κόσμος άλλά τον θεόν εχει αίτιον,
ψευδή δοξάσωμεν μήτε κακά διαπραξώμεθα, έχον- ίο ώσπερ καί ό ήλιος του οικείου φωτός προϋπάρχει
τες τήν λογικήν διακρίνουσαν, ήγουν τήν άπό- κατ' αίτίαν. εί δέ τις έρεϊ δτι πολλαί άρχαί κατά
δειξιν, ήτις έστί τ ω δντι τό Έρμαϊκόν μώλυ, ήτινι Άριστοτέλην (όσα γάρ τά κύκλω κινούμενα,
όπλισάμενοι où θέλγονται υπό των Σειρήνων τοσαΟτα καί άκίνητα· λέγει γάρ ταις έπτά σφαί-
των έτεροδόξων αιρέσεων τής φιλοσοφίας, ώσπερ ραις έπτά νους έφεστάναι καί κινεϊν, αύτοΰς δέ
ό 'Οδυσσεύς, των έταίρων αύτοΟ συωθέντων υπό is άκινήτους είναι), άλλά καί ούτως μία ά ρ χ ή ·
του τής Κίρκης φαρμάκου, ò δέ τ ή αποδείξει μή έξηρτημένοι γάρ είσι πάντες οί ύποβεβηκότες νόες
όπλισάμενος γίνεται ύς Βοιωτία· συνήγαγεν ούν του ένός του κινοϋντος τήν άπλανή. εί δέ έρεΐς 'καί
ό λόγος ότι δει άπό τής λογικής άρχεσθαι τά ήθη δια τί τον νουν λέγει τήν πρωτίστην άρχήν καί μή
πρότερον κοσμήσαντας. τό άγαθόν, ώς ό Πλάτων;', έπίστασο δτι καί μετά
I V . Καί έπειδή συνεχώς περί τής αρχής 20 τά φυσιολογικά θεολογών εύθύς έν τ ή Μετά τά
έζητοΰμεν, ή δέ αρχή πάντως τέλους έστίν άρχή, φυσικά πραγματεία εύλόγως τόν νουν φυσικωτέραν
φέρε περί του τέλους ζητήσωμεν, έπειδή καί τέταρ- άρχήν είπεν, έπεί οίδε καί αύτός τό άγαθόν τήν
τον κεφάλαιο ν ή ν των προτεθέντων ξητήσαι τί τό μίαν τοΟ όντος άρχήν, ώς δηλοϊ τό προοίμιον τής
τέλος, και ότι γινώσκοντες τί τό τέλος προθυμό- 'Ηθικής αύτοϋ πραγματείας έχον ούτως 'πάσα
τεροι γινόμεθα, ol δέ μή γινώσκοντες τό τέλος 25 τέχνη καί πδσα μέθοδος έτι δέ πρδξίς τε καί προ-
τυφλοις έοίκασι βαδίζουσι καί φερομένοις οϊ μή δει. αίρεσις άγαθοΰ τίνος έφίεσθαι δοκεΐ. διό καί καλώς
τέλος τοίνυν τής Αριστοτελικής φιλοσοφίας τό άπεφήναντο τό άγαθόν, ού πάντα έφίεται.' ίστέον
γνώναι ότι πάντων μία έστίν άρχή· άποδεκτέον δέ δτι άεί θεολογών ό 'Αριστοτέλης φυσιολογεϊ
γάρ μάλλον έπί θεοϋ τό είρημένον ήπερ έπί βασιλέ- (εί γάρ και περί κινούμενα ή φυσιολογία περί δέ
ως, ώς παρά τ ω ποιητή «ούκ αγαθόν πολυκοιρανίη ». 30 άκίνητα ή θεολογία, άλλ' ούν τά άκίνητα, φημί,
ότι δέ μία πάντων άρχή δείκνυσιν ό 'Αριστοτέλης τών διά κινήσεώς είσιν αίτια), ώσπερ άνάπαλιν
έν τ ή Μετά τά φυσικά θεολογών ούτως · «ή άρχή ή ό Πλάτων άεί φυσιολογών θεολογεί, πανταχού
μία ή πολλαί · καί εί μέν μία, Ιχομεν τό ζητούμενον, παρεγκυκλών τό δόγμα τών ίδεών. έν οίς καί τ ό
εΐ δέ πολλαί, ή τεταγμένοι ή άτακτοι, άλλ' εί μέν τέταρτον κεφάλαιον.
άτακτοι, άτακτότερα τά έξ αύτών καί ούκέτι 35 V. Πέμπτον δέ κεφάλαιον ήν, έν ώ έζητοΰμεν
κόσμος ó κόσμος άλλ' άκοσμία, καί Ισται τό παρά τίνες αί μεταξύ όδοί. δει δέ είδέναι δτι πέντε είσί
φύσιν του κατά φύσιν μή όντος. εί δέ τεταγμένοι, βαθμοί τής φιλοσοφίας, λογική ήθική φυσική μα-
ή ύφ' έαυτών έτάχθησαν ή έξωθεν υπό τίνος θηματική θεολογία, άκρα μέν έν τούτοις δύο,
αίτίας· άλλ' εί μέν ΰφ' έαυτών, Ιχουσί τι κοινόν τό λογική καί θεολογία, μέσα δέ τά λοιπά, καί τούτων
συνάπτον αύτάς κάκεϊνο ή άρχή, εί δέ ύ π ' εξωθέν 40 τά μέν περιρραντηρίοις καί θειώσεσιν εοικε, τά
τίνος αίτίας, πάλιν ή μιας ή πλειόνων, καί εί μέν δέ προτελείοις καί αύταϊς ταΐς μυήσεσι· περιρραν-
μιδς, έντεύθεν μία έστίν ή άρχή, εί δέ πλειόνων, τηρίοις μέν γάρ καί θειώσεσιν Ιοικεν ή ήθική άπο-
ή τεταγμένων ή άτάκτων. où παύσομαι τά αύτά καθαίρουσα τήν ψυχήν τών μοχθηρών δογμάτων,
πολλάκις άνακυκλών καί έπ ' άπείρορ· του άπείρου ίνα τεταγμένη ούσα καθαρά ή καί καθαρά προσ-
δέ μή όντος μία άρα του παντός ή άρχή». ή καί 45 ομιλήση τ ή φιλοσοφία ή γάρ τάξις πρός τ ω ένί,
άλλως - «δτι ή άρχή ή μία ή πολλαί. καί εί μέν πολ- ή δέ άταξία πρός τ ω πλήθει. προτελείοις δέ εοικεν
λαί, ή τά αύτά παράγουσιν ή έτερα. καί εί μέν τά ή φυσική· εί γάρ καί άκίνητα ζητουμεν έν τ ή
Elias, Comm. in Porph. Is. et Ar. Cat. CAG 18,1, p. 1 0 7 , 1 - 1 2 9 , 3 87

θεολογία κινούμενα δέ εν τή φυσιολογία, αλλ' ούν μισόλογοι έγένοντο. ίνα ούν μήτε μισόλογοι
κινήσεως αίτια τά θεία και έκ των κινουμένων είς γενώμεθα μήτε μισάνθρωποι, δέον ήμδς τούς
Ιννοιαν έρχόμεθα των νοητών το γάρ αφανές έκ άκροατάς άκριβείς είναι καί μή άνέχεσθαι τών άπο-
του φανερού ταχίστην έχει τήν διάγνωσιν. αύτοϊς τάδην λόγων, άλλ' έκδιδόναι έαυτούς τοις κατά
δέ τοις τελείοις εοικεν ή μαθηματική ώσττερ κλίμάξ 5 πεύσιν καί άπόκρισιν λόγοις διά Σωκράτην λέ-
τις και γέφυρα διαβιβάζουσα ήμδς άπό των πάντη γοντα πάλιν δτι 'εί μή σύ σεαυτού λέγοντος
ένύλων έττί τά ττάντη άυλα. τούτο δέ πάντως όλον άκούσης, άλλω λέγοντι μή πιστεύσης', τούτ'
τέμενος ή 'Αριστοτέλους φιλοσοφία, ή δέ λογική έστιν εί μή σύ ό δεδωκώς τάς προτάσεις καί έξ
τριγχοϋ δίκην φρουρεί τά έν αύτη Θεωρήματα. άνάγκης τό συμπέρασμα δεδωκώς, άλλω μή πιστεύ-
VI. Έν τή παρούση πράξει ζητήσωμεν τό ιο σης · δ γε τό σπέρμα δεδωκώς τού φϋναι τό κακόν
έκτον καί έβδομον κεφάλαιο ν ήκομεν γάρ ύμδς τε αίτιος έστι. εστί δέ είπειν πρός τούς έξωθεν έπι-
και ήμδς έξετάσοντες. ζητείσθω δέ έν τω εκτω χειροΰντας λέγειν τό συμπέρασμα άλλου δεδω-
κεφαλαίω όποιον δε! είναι τον άκροατήν τω τε κότος τάς προτάσεις 'πώς άν σύ μοι λέξειας &
βίω καί τή γνώσει, έν δέ τ φ έβδόμω όποιον δει καί με χρή λέγειν ; ', καί πρός τόν δεδωκότα τάς προτά-
τόν έξηγητήν. έστω τοίνυν ό μέν άκροατής κατά 15 σεις άγανακτούντα δέ έπί τ φ συμπεράσματι δτι
ζωήν τεταγμένος καί μικρός κόσμος, Ινα δια μέν της 'σού ταύτα, ούκ έμού κλύεις'. δει αύτόν μή είναι
έν αύτω τάξεως τήν μίαν του παντός άρχήν γυω δύσεριν καί φιλόνεικον 'ό γάρ τοις έναργέσι μαχό-
(ή γάρ τάξις πρός τ φ ένί, ή δέ αταξία προς τω μενος', φησίν ό 'Αριστοτέλης, 'αίσθήσεως ή κο-
πλήθει), δια δέ του έν αύτω μικρού κόσμου τόν λάσεως δεϊται- εί γάρ είδώς άντέλεγε τή άληθεία,
δλον κόσμον έπιγνφ. εσται δέ μικρός κόσμος, εΐ 20 κολάσεως, εί δέ άγνοών, αίσθήσεως'. τοιούτος μέν
ώσπερ έν τω κόσμω τά κρείττονα των χειρόνων ό άκροατής.
άρχει · αίσχρόν γάρ άνδρί τινι ή μορίω κρατεϊσθαι VII. Ό δέ έξηγητής έστω άμα έξηγητής καί
ύπό του χείρονος, ώς φησιν ό Πλάτων, διό κρατεί- έπιστήμων. έστι δέ έξηγητού μέν έργον ή άνά-
τω μέν ό λόγος του θυμού, ό θυμός δέ της έπιθυμίας· πτυξις τών άσαφών έν τή λέξει, έπιστήμονος δέ ή
κοσμεί γάρ τόν μένλόγονφρόνησις, τόν (δέ) θυμόν 25 κρίσις τού άληθούς καί τού ψεύδους, ήτοι άνεμίων
άνδρεία, τήν δέ έπιθυμίαν ή σωφροσύνη · τούτου καί γονίμων, δει αύτόν μή συμμεταβάλλεσθαι οϊς
γε εύ έχοντος καί Ιδιοπραγοϋντος έπιφαίνεται ή αν έξηγήται δίκην τών έν σκηνή όντων καί διά-
δικαιοσύνη, ούκ έν τωδε τω μορίψ ούσα της ψυχής φορα πρόσωπα ύποδυομένων διά τό μιμεϊσθαι
ή τωδε, άλλ' οίον άρμονία τις ούσατούτωνκαί τό διάφορα ήθη, καί 'Αριστοτελικόν μέν γίνεσθαι τά
έπιγινόμενον είδος, τοιούτος μέν έστω κατά ζωήν. 30 τού 'Αριστοτέλους έξηγούμενον καί λέγειν δτι ούκ
κατά δέ γνώσιν έστω άκριβής μή έπαναπαυόμενος έγένετο φιλόσοφος τοιούτος, Πλατωνικά δέ έξη-
τή άξιοπιστία τών προσώπων ό γάρ τοιούτος γούμενον Πλατωνικόν γίνεσθαι καί λέγειν δτι ούκ
μή πιστεύων ώς έτυχε τοις παλαιοΐς άλλω τρόπω έγένετο κατά Πλάτωνα φιλόσοφος, δει αύτόν μή έκ
πιστεύει · πιστεύει γάρ Σωκράτει λέγοντι 'καί παντός τρόπου βιάζεσθαι καί λέγειν δτι πάντως
Σωκράτους μέν δλίγον φροντιστέον της άληθείας 35 άληθεύει ό άρχαϊος δν έξηγεΐται, άλλά πανταχού
δέ πολύ' καί Άριστοτέλει λέγοντι έν τή 'Ηθική έπιλέγειν 'φίλος ό άνήρ, φίλη δέ καί ή άλήθεια,
'φίλος μέν ό άνήρ, φίλη δέ καί ή άλήθεια· άμφοϊν δέ άμφοϊν δέ φίλοιν προκειμένοιν φιλαιτέρα ή άλή-
φίλοιν όντοιν αίρετέον μάλλον τό αληθές', καί δι' θεια'. δει αύτόν μή συμπάσχειν αίρέσει τινί, δ πέ-
άλλην δέ αίτίαν έστω άκριβής, έπειδή έκ του αύτού πονθεν Ίάμβλιχος· ούτος γάρ προσπάσχων τ φ
πάθους γίνεται μισολογία καί μισανθρωπία, ώς 40 Πλάτων ι συνδίδωσι τ φ Άριστοτέλει δτι ούκ άντι-
φησιν ό Πλάτων έν τ φ Φαίδωνι, έκ του ^αδίως λέγει τ φ Πλάτωνι διά τάς Ιδέας, δει αύτόν μηδέ άντι-
πιστεύειν ή ήθεσιν ή λόγοις· καί οί είσοικισάμενοι πάσχειν αίρέσει, ώσπερ 'Αλέξανδρος· ούτος γάρ
γάρ τινας ώς χρηστά ήθη έχοντας έπ' αυτοφώρω άντιπάσχων τή άθαυασία της ψυχής της λογικής
καταλαβόντες δτι φαύλοί είσι τού λοιπού μισάν- τάς (περί άθανασίας της ψυχής) είρημένας ρήσεις
θρωποι γεγόνασι, καί ol πιστεύσαντες λόγοις 45 έν τ φ τρίτω λόγω τής Περί [άθανασίας τής] ψυχής
τισίν ώς άρραγέσι τελευταΐον δέ όρώντες αύτούς καί άποδεικνυούσας δτι έστιν άθάνατος ή ψυχή
ύπό τών διαλεκτικών ταραττομένους του λοιπού πειράται πδσαν στροφή ν περιστρέφει ν. δει αύτόν
88 Elias, Comm. in Porph. Is. et Ar. Cat. CAG 18,1, p. 107,1-129, 3

πάντα εΐδέναι τά 'Αριστοτέλους, ίνα σύμφωυον ώς όταν λέγη κατηγορίας ού τάς έπί έγκλήμασι
δείξας τόυ 'Αριστοτέλη ν έαυτώ τά 'Αριστοτέλους δίκας, ώς έθος, άλλά τά γενικώτατα, ώς έχει άεί κα-
διά των 'Αριστοτέλους έξηγήσηται. δε! αυτόν τηγορεϊσθαι καί μηδέποτε ύποκεϊσθαι, καί κεφα-
πάντα είδέναι τά Πλάτωνος, ίνα σύμφωνον έαυτω λωτόν καί πηδαλωτόν καί πτερωτόν, ώς ήνίκα
τον Πλάτωνα απόδειξη τά 'Αριστοτέλους των 5 λέγει <·..), ή πάλιν τόπον, ώς ήνίκα λέγει ούτό πέ-
Πλάτωνος εισαγωγή ν ποιούμενος, έν οίς ή πρδξις. ρας του περιέχοντος καθ' δ περιέχεται τό περιε-
VIII. "Ογδοον κεφάλαιον των προτεθέντων χόμενον, ώς ώρίσατο έν τοις Φυσικοϊς, άλλά τό
το ζητήσαι τί τό είδος της 'Αριστοτέλους απαγ- έπιχείρημα τό πολλών έπιχειρημάτων περιεκτικόν,
γελίας. ουχ εν τοίνυν τοϋτο, άλλά διάφορον, εί καί έρμηνείαν, ώς ήνίκα λέγει τήν άκαλλώπιστον
μηδ' άν είποι τις άλλω τρόπω εν τω πανταχού ίο λέξιν έν τω Περί έρμηνείας. άλλά καί άλλως άσα-
πρόσφορον είναι αυτό τοις ύποκειμένοις πράγμα- φής έστιν· άποριών γάρ ούκ εύθύς τήνλύσιντίθησι
σιν· ώς γάρ πρόσφορον δοκεϊ εν είναι· παντοίων παράλληλο ν, άλλ' έπισυνάπτει δευτέραν και τρί-
γάρ πραγμάτων άψάμενος ò 'Αριστοτέλης παν- την άπορίαν καί ούτω διά τής λύσεως τής τρίτης
αρμόνιον είδος λόγων έπετήδευσε, συμμεταμορ- άπορίας λύει τήν πρώτη ν άπορίαν· έν δέ τή δια-
φών άεί τους λόγους τοις πράγμασι. διό έν μέν τοις 15 νοία ούκ έξίσταται του φαινομένου· διό δυσωπεΐ
μερικοΐς, φημί δε ταΐς Έπιστολαϊς, εστί σύντομος, άεί καί καταναγκάζει τούς άκροατάς έκ τής έναρ-
κοινός άμα και ίδιος, κοινός μέν, έπειδή ουδέν δια- γείας τών φαινομένων, καί τά δειχθέντα αύτω διά
φέρει Ιπιστολιμαϊος χαρακτήρ της κοινής διαλέκτου του λόγου έπισφραγίζει διά της τών παλαιών μαρ-
ή τω εγγραφον είναι και πρός άπόντας, ίδιος δέ, τυρίας, δτι ούτω δοκεϊ καί ' Ηρακλείτφ καί ' Εμπε-
ίνα μή εις ίδιωτισμόν έμπέσωμεν. διό καΐ ό 'Ερμο- 20 δοκλεϊ. καί τά ύπέρ φύσιν ζητών πιστούται αύτά
γένης έν τή 'Ρητορική τέχνη φησί 'τά κοινά και- έκ τών κατά φύσιν · διό άεί ó Αριστοτέλης θεολο-
νώς καί τά καινά κοινώς'· τά γάρ κοινότερα ένθυ- γών φυσιολογεϊ, ώσπερ άνάπαλιν ό Πλάτων άεί
μήματα δεϊ ξενοπρεπέσι λέξεσι φράζειν, ίνα μή κα- φυσιολογών θεολογεί, παντελώς παρεγκυκλών τό
ταφρονούνται διά τό χαμαίζηλον τής λέξεως, τά δόγμα τών Ιδεών, έν οίς καί ή παρούσα θεωρία.
δέ καινά πάλιν καί ξενοπρεπέστερα των ένθυμη- 25 IX. "Ενατον κεφάλαιον ήν τών προτεθέντων
μάτων δεϊ κοινοτέραις λέξεσι φράζειν, ίνα βαθέα τό ζητήσαι διά τί τήν άσάφειαν έπετήδευσεν ό
όντα νοήται. άλλά καί δριμύς έστίν· δτι γάρ δρι- "Αριστοτέλης· ού γάρ φύσει ή ν άσαφής καί δι'
μύς, δηλοϊ αύτοΟ μία έπιστολή · μετά γάρ θάνατον άσθένειαν άπαγγελτικήν τούτο έποίει (πολλαχοϋ
Σωκράτους ύπεξελθών 'Αθηνών καί διατριβών έν γάρ σαφώς άπαγγέλλει, οίον έν τοίς μερικοΐς πδσι
Χαλκίδι άνεκαλεϊτο ύπό 'Αθηναίων έπανελθεϊν, καί 30 και έν τοις μεταξύ, καί τών καθόλου έν τοις διαλογι-
μή πεισθείς άντέγραψεν ούτως 'ού μή πείσομαι κοϊς πασι καί τών αύτοπροσώπων Ιν τισιν, οίον έν
'Αθηναίους δίς άμαρτεϊν είς φιλοσοφίαν, π α ρ ' οίς τοις Μετεώροις καί τοις Τόποις καί τοις ΣοφιστικοΤς
όχνη επ' δχνη γηράσκει, σϋκον δ' έπίσύκψ'. έλέγχοις), άλλά φύσει ών σαφής έπετήδευσε τήν
διά δέ του 'σΟκον δ ' έπί σύκω' ήνίξατο τούς συ- άσάφειαν. έπιτηδεύει δέ αύτήν διά τρεις αίτίας·ή
κοφάντας πολλούς όντας Άθήνησι καί άεί <δια-> 35 γάρ κρύψεως χάριν ή δοκιμασίας ή γυμνασίας·
δεχομένους αύτούς καί μηδέποτε λήγοντας. δπερ γάρ τοις ποιηταϊς οί μύθοι καί τοις Ιερεϋσι τά
Έν δέ τοις μεταξύ, φημί δέ ταϊς διτταΐς ίστο- παραπετάσματα, τοΰτο τω Άριστοτέλει ή ασά-
ρίαις, άκριβής καί διηρθρωμένος, όπερ μάλιστα άρ- φεια μονονουχί έπάγοντι τό Όρφικόν έκεινο
μόζει τή ιστορία· ού γάρ εστίν ώς έπί τών άλλων άείδω ξυνετοϊσι, θύρας δ ' έπίθεσθε βεβήλοις,
έξωθεν έπιχειρήσαι, ούτω καί έπί της Ιστορίας, έν 40 καί τό δμοιον τούτω
δέ τοις καθόλου έν μέν τοις διαλογικοΐς, τοις καί κακοφραδέων δέ βέβηλων
έξωτερικοϊς, σαφής ώς πρός τούς εξω φιλοσοφίας ούατα λαχνήεντα περισκεπέτωσαν άράχναι,
διαλεγόμενος, [ώς δέ έν διαλογικοΐς] ποικίλος ταΐς καί τό Καλλιμάχειον έκεινο
μιμήσεσιν, Αφροδίτης [όνομα] γέμων καί χαρίτων τόν κάλαθον κατιόντα χαμαί δέρκεσθε γυναίκες,
άνάμεστος. έν δέ τοις καθόλου τοις αύτοπροσώ- 45 μηδ' άπό του τέγεος μηδ' ύψόθεν αύγάσσησθε,
ποις, τοις και άκροαματικοΐς, κατά μέν τήν λέξιν ασα- (καί 'Αριστοτέλης έγκαλούμενος ύπό 'Αλεξάνδρου
φής. γίνεται δέ ή άσάφεια διά του όνοματοποιεϊν, έπί τή έκδόσει τών αΰτοϋ συγγραμμάτων 'καί
Elias, Comm. in Porph. Is. et Ar. Cat. CAG 18,1, p. 107,1-129,3 89

έκδέδοται' φησί 'και οΰκ έκδέδοται', αΐνιττόμενος όνείρασιν εστι πολλά προσθεϊναι καί άφελεϊν,
τήν άσάφειαν, ως καί τις τώυ Πυθαγορείων έκδούς μεθυσθέντες δέ πάντα άτρεκώς έξαγγέλλομεν, &
τό μονόβιβλον τό Περί των άλογων γραμμών πρώην πολλοίς έκρύπτομεν περιβολαίοις.
ναυαγίω περιέπεσεν ώς τα άπόρρητα έξορχησά- ούτω μέν καί δοκιμασίας χάριν ή γυμνασίας·
μενος) καί δ φησιν ό Πλάτων δια τήν άσάφειαν, s ούτω γοϋν ό Πλάτων τήν χαλεπότητα τών δογ-
'ΐν' εί ή δέλτος τι πάθη ή έν γ η ή έν θαλάσση, ό μάτων έπετηδεύσε γυμνασίας χάριν, ούτω καί ό
άναγυούς μή γ ν ω ' , ούτω μέν κρύψεως χάριν. 'Απόλλων τό λοξόν τών μαντευμάτων έπετήδευσε·
ή δοκιμάσεως των έπιτηδείων καί άνεπιτηδείων, πείρας γάρ χάριν τω Κροίσω δέδωκεν άσαφή χρη-
ίνα οί μέν άνεπιτήδειοι προς φιλοσοφίαν κατανωτί- σμόν
σωνται, (προς oös εστίν είπεϊν ίο Κροίσος "Αλυν διαβάς μεγάλη ν άρχήν κατα-
π η φεύγεις μετά νώτα βαλών κακός ώς έν όμίλω ; ), λύσει ·
οί δ ' έπιτήδειοι προς φιλοσοφίαν έτοιμότεροι γέ- άδηλο ν γάρ ή τήν ίδίαν ή τήν τών ύπεναντίων
νωνται, μανθάνοντες ώς πλείονος έπιμελείας δέονται διό άπατηθείς έπεστράτευσε καί κατόπιν επραξε.
τά μαθήματα, πρός ους Ιστιν είπεϊν τό Πλατωνικόν καί τοις Άθηναίοις χρησμός έδόθη
έντή Έπινομίδι είρημένον ούτως · 'είτε χαλεπά είτε is τείχος Τριτογενεϊ ξύλινον διδοϊ εύρύοπα Ζεύς·
φάδια, ταύτη ίτέον, ταϋτα ( τ ά ) μαθήματα, αύτη ή έδήλου γάρ ώς διά τριήρων δε! αύτούς ναυμαχή-
όδός· άμελειν δέ ού δει', ούτω γοϋν καί οί άετο! σαι - τούτο έδήλου τό ξύλινον τείχος, τούτο δέ
κρίνουσι τήν γνησιότητα καί τήν νοθείαν τών ύπέλαβε Θεμιστοκλής ώς δεινότατος ξυνιέναι. καί
νεοττίων ίστώντες γαρ τά νεόττια άντικρύ του τοις Σαλαμινίοις έδόθη χρησμός λέγων
ηλίου, όσα μέν άσκαρδαμυκτί δύνανται άντωπή- 20 ώ θεία Σαλαμίς, άπολεϊς δέ σύ τέκνα γυναικών ·
σαι πρός τάς αύγάς του ήλίου, έπανάγοντες είς τήν άδηλον δέ ποίων γυναικών, τών ίδίων ή τών
καλιάν ώς γνήσια έκτρέφουσιν, όσα δέ μή δυνηθώ- ύπεναντίων.
σιν άντωπήσαι πρός τάς αύγάς του ήλίου, ώς νόθα Καί συνελόντι φάναι, ö τοις ποιηταΐς οί μύθοι
άποβάλλονται · ώς γάρ δίος καί βασιλικός ό άετός καί τοις ίερεϋσι τά παραπετάσματα, τούτο τω Άρι-
τήν βασιλικωτέραν τών αίσθήσεων ήκριβωμένην 25 στοτέλει ή κατά λέξιν άσάφεια, κρύψεως χάριν,
έχει, φημί δέ τήν όψιν. δτι δέ βασιλικός ό άετός, δή- πάλιν ό τοις άετοίς ò ήλιος καί τοις Κελτοΐς ό
λοι τό μή θέλειν αυτόν θνησιμαΐον έσθίειν ποτέ. 'Ρήνος, τοις Πυθαγορείοις τά όνείρατα, τω Πλά-
ούτω καί οί Κελτοί τ ω 'Ρήνω ποταμω κρίνουσι τωνι [ή χαλεπότης τών δογμάτων] ή μέθη, τούτο
τά γνήσια τέκνα καί τήν νοθείαν τών βρεφών· τ ω Άριστοτέλει ή κατά λέξιν άσάφεια, δοκιμασίας
έμβάλλοντες γάρ είς άσπίδα τά βρέφη άφιασιν έν so χάριν, (τέλος ô τω Πλάτωνι ή χαλεπότης τών
τοις ύδασι, καί όσα μέν αύτών περισωθώσιν έκ του δογμάτων καί τω Άπόλλωνι τό λοξόν τών
ύδατος, γνήσια νομίζοντες έκτρέφουσιν, όσα δέ μαντευμάτων, τούτο τω Άριστοτέλει ή κατά
κατακλυσθώσιν έκ του γεύματος του ποταμού, ώς λέξιν άσάφεια, γυμνασίας χάριν).
νόθα ήγουνται άπόλλυσθαι. οί δέ Πυθαγόρειοι καί Χ. Δέκατον ήν κεφάλαιον τών προτεθέντων τό
τούς έπιτηδείους καί τούς άνεπιτηδείους πρός τήν 35 ζητήσαι πόσα καί τίνα κεφάλαια δει προλαμβά-
αύτών φιλοσοφίαν δι' όνειράτων προεγίνωσκον· νειν έπί παντός 'Αριστοτελικού συγγράμματος, έξ
άνέκρινον γάρ αύτούς μετά τό πολλά εΰξασθαι τοίνυν κεφάλαια δεί προλαμβάνειν, τόν σκοπόν τό
ποια είδον όνείρατα, καί όσους μέν ένόμισαν έπι- χρήσιμον καί τά έξης. ζητητέον δέ τόν σκοπόν καί
τηδείους είναι, είσεδέχοντο έν τ ή σχολή ήγουν έν ότε κηρύττεται ύπό της έπιγραφής, έπειδή πάντα
τ ω όμακοΐψ, τούς δέ άνεπιτηδείους άπεβάλλοντο 40 πρός τόν σκοπόν άφορφ, ώς φησι καί ό Πλάτων
μετά πάσης της περιουσίας, καί του λοιπού 'ώ παί, μία έστίν άρχή του καλώς βουλεύεσθαι,
κενοτάφιον ποιήσαντες ώς περί άποιχομένων ήγουν τό είδέναι περί ότου έστίν ή σκέφις, ή τού παντός
τεθνεώτων διελέγοντο. όθεν καί τις τούτο παθών άμαρτάνειν άνάγκη'. κηρύττεται δέ ό σκοπός ύπό
έξ αύτών Χειλέων ό Λακεδαιμόνιος πυρ ύφήψε τή της έπιγραφής, ώς έν τ ω Περί ψυχής καν τ ω
σχολή καί πολλούς ίφθειρεν. ό δέ Πλάτων διά 45 Περί ούρανου καν τ ω Περί γενέσεως καί φθοράς,
της μέθης εκρινε τήν γνησιότητα τών έπιτηδείων μάλιστα δέ ζητητέον τόν σκοπόν, ότε μή ύπό της
καί μή, άμεινον ποιών του Πυθαγόρου, διότι τοις έπιγραφής κηρύττεται, ότε πάνυ άσαφής έστιν
90 Elias, Comm. in Porph. Is. et Ar. Cat. CAG 18,1, p. 107,1-129, 3 - David, Proli. Phil. CAG 18,2

ή έπιγραφή καί άπεξενωμένη, ώς αί Κατηγορία« ή ύπομνημάτων καί συγγραφέων μέν, δτι ού


καΐ τό Περί έρμηνείας. το δέ χρήσιμο ν ζητητέον δια μόνος 'Αριστοτέλης δ Σταγειρίτης ούτως έκαλεΐτο
το συντονωτέρους γενέσθαι TOUS άκροατάς οίον άλλά καί άλλοι Άριστοτέλεις έγένοντο έπί αύτοΰ,
δέλεαρ δρώντας προσγινόμενον τό εξ αύτοΰ κέρδος ώς δ παιδοτρίβης καί <δ> έπίκλην Μϋθος, καί μετά
προς έρωτικήν διάθεσιν. μάλιστα δέ τό χρήσιμον s ταύτα, ώς δ διδάσκαλος (του . . . ) 'Αλέξανδρος · Ιδεί
ζητητέον διά τά δοκοϋντα μάτην γεγράφθαι γάρ αύτδν οίον δεύτερον όντα 'Αριστοτέλη ν
βιβλία, ώς οί Τόττοι τά αυτά άνασκευάζοντες καί (άριθμεΐν). πάντων ou ν τούτων συγγραψαμένων
κατασκευάζοντες, ή έπί κακώ, ώς οί Σοφιστικοί ( τ ά συγγράμματα) νομίζονται του Σταγειρίτου
ελεγχοι τρόπους άπάτης διδάσκοντες, ύπέρ ών είναι (δι' όμονυμίαν του συγγραφέων)· άλλα καί
εστίν είπεϊν δτι καί οί Τόποι έπί καλφ έγράφησαν ίο δι' όμωνυμίαν ύπομνημάτων γίνεται άπάτη, του
γυμνασίας γαρ χάριν, ίνα θλιβομένη ή ψυχή έκ 'Αλεξάνδρου μή μόνον τ ά 'Αριστοτέλους ύπομ-
των έφ' έκάτερα έπιχειρημάτων άπογεννήση τό νηματίσαντος βιβλία του Σταγειρίτου άλλά καί
της άληθείας φως, δίκη ν των πυρεκβόλων λίθων τών άλλων, καί νομίζονται π ά ν τ α τά τοιαύτα
των παρατριβομένων άλλήλοις καί πΟρ άφιέντων ύπομνήματα είς τά τοΟ Σταγειρίτου γεγράφθαι
ή φως. άλλ' ούδέ οί Σοφιστικοί ελεγχοι έπί κακω, is διά τό έπίσημον τοΰ άνδρός. ή διά τό έκλο-
εί καί τρόπους άπάτης διδάσκουσιν où γάρ ΐ ν ' γάς είναι ένομίσθησαν τοΰ αύτοΰ είναι τοΰ ποιή-
άπατήσωμεν άλλ' ίνα μή άπατηθώμεν. ούτω γάρ σαντος τάς έκλογάς καί ούχί τών πρωτοτύπων
οί ιατροί διδάσκουσι τά δηλητήρια οΰ διά χρήσιν συγγραφέων, ή δι' δφρύν κτήσεως ξενοπρεπών
άλλά διά φυγήν. τήν δέ αίτίαν της επιγραφής βιβλίων τινές άσημοι δντες συγγραφείς διά τό δό-
ζητητέον, καί δτε κηρύττει τον σκοπόν, μάλιστα 2ο ξαι ξενοπρεπεΐς είναι καί τοιαύτα εχειν βιβλία έπέ-
δέ ζητητέον τήν έπιγραφήν, δτε άσαφής έστιν, Υραφον όνόματα συγγραφέως ένδόξου. οϋτω μέν
δτε όνοματοποιεϊ ó Αριστοτέλης, ώς έν Κατηγορί- τό γνήσιον. τήν δέ τάξιν ζητητέον ού προς τά
αις καί εν τ ω Περί έρμηνείας· καί γάρ δταν λέγη άνομοιοειδή, ήτις εϊρηται ήμϊν, δτε έλέγομεν δτι δει
Κατηγορίας, ού τάς έ π ' έγκλήμασι δίκας, ώς εθος, τήν λογικήν προηγεΐσθαι καί μετά ταύτη ν τήν ήθι-
φησίν, άλλά τά γενικώτατα ώς εθος έχοντα άεί 25 κήν καί ούτως εφεξής, ώς εϊρηται, άλλά προς τά
κατηγορεϊσθαι καί μηδέποτε ϋποκεΐσθαι, καί πάλιν δμοιοειδή τάξιν ζητητέον, λογικού δντος τοΰ βι-
Περί τόπων, ού τό πέρας του περιέχοντος καθ' ö βλίου, ποίαν τάξιν έχει πρός τ ά λογικά, ή προς τ ά
περιέχεται τό περιεχόμενον, ώς λέγομεν περιέχεσθαι φυσικά τό φυσικό ν. τήν δέ είς τά μόρια διαίρεσιν
τόν οίνον ΰπό της του κεραμίου ένδοθεν έπιφανεί- ζητητέον ώς άνατομής τάξιν Ιχουσαν · ώσπερ γάρ
ας, άλλά κανόνα τόν πολλών κανόνων περιεκτικόν. 3ο ή άνατομή τών έν βάθει μορίων άνάπτυξιν ποι-
καί πάλιν τό Περί έρμηνείας λέγων ού τήν κατά ουμένη τήν έκαστου χρείαν παρίστησιν, ούτω καί
λέξιν έρμηνείαν λέγει, άλλά τάς της ψυχής έννοίας. ή είς τά μόρια διαίρεσις τών 'Αριστοτέλους συγ-
Έ φ ' οίς ζητητέον καί τό γνήσιο ν διά τάς γραμμάτων άρίστη. τό δέ τίς ό τρόπος της διδα-
γινομένας νοθείας· νοθεύονται γάρ τά βιβλία σκαλίας ού ζητοΰμεν, ώς καί αύτοΰ άνωτέρω είρη-
πενταχώς· ή γάρ δι' ευγνωμοσύνη ν μαθητών τά 35 μένου, δτε έζητοϋμεν τί τό είδος της φράσεως τοΰ
οίκεϊα συγγράμματα τοις οίκείοις διδασκάλοις 'Αριστοτέλους, ταύτα εχει καί ή παροΰσα πρδξις.
άνατιθέντων, ώς τά Πυθαγόρου καί Σωκράτους
Ιπιγραφόμενα βιβλία μή όντα Σωκράτους ή Πυ-
θαγόρου άλλά Σωκρατικών καί Πυθαγορικών. ή
διά φιλοτιμίαν βασιλική ν Ίοβάτους γάρ του 4ο
Λιβύων βασιλέως συναγαγόντος τά Πυθαγόρου 6. David, Prolegomena Philosophiae p. 55, 17—
καί Πτολεμαίου τά 'Αριστοτέλους, τινές καπηλείας 79, 29 ed. Ad. Busse
χάριν τά τυχόντα συγγράμματα λαμβάνοντες (Commentarla in Aristotelem Graeca ed. cons. et auct. Acad.
έκέδρουν καί Ισηπον διά παραθέσεως νέων πυρών, litt. R. Borussicae vol. XVIII pars II, 1904)

ίνα σχοϊεν δήθεν τήν έκ του χρόνου άξιοπιστίαν. 45 Textum longissimum post Eliam aliosque nihil novi affe-
ή δι' όμωνυμίαν συγγραφέων ή συγγραμμάτων rentem hoc loco subiungere haud necesse esse iudicavi.
Arius Did. exp. phil. mor. Ar. = Stob. eel. II, 116,19-152, 25 91

17. ARU DIDYMI E X P O S I T I O N S φθαι πρός άμφω, προς μέν τά λογικά τ φ κατά τήν
PHILO SOPHIAE MORALI S ARISTOTELI S ψυχήν θείω, πρός δέ τά άλογα τ ω κατά τό σώμα
CETERORUMQUE PERIPATETICORUM θνητφ, κατά λόγον άμφοϊν τής τελειότητος έφίε-
EXCERPTA σθαι.
5 Καί πρώτον μέν άρέγεσθαι του είναι, φύσει γάρ
leguntur apud loan. Stobaeum eel. II, p. 116, 19—152, 25 ωκειώσθαι πρός έαυτόν, δι* ö καί προσηκόντως
ed. C. Wachsmuth (Berlin 1884)
άσμενίζειν μέν έν τοις κατά φύσιν, δυσχεραίνει ν δέ
επί τοις παρά φύσιν τήν τε γάρ ϋγίειαν περι-
Codices :
F = Farnesinus Borbonicus Graecus III D 15 s. XIV
ποιεϊσθαι σπουδάζειν καί τής ήδονής εφεσιν έχειν
Ρ = Parisinus Graecus 2129 s. XV 10 καί του ζήν άντιποιεΐσθαι τ φ ταϋτα μέν είναι κατά
φύσιν καί (δΓ)αύθ' αίρετά <καί) άγαθά, κατάδέτά-
ναντία τήν νόσον καί τήν άλγηδόνα καί τήν φθο-
' Α ρ ι σ τ ο τ έ λ ο υ ς καΐ τ ω ν λ ο ι π ώ ν Π ε ρ ι π α - pàv διακρούεσθαι καί παρακλίνειν τ φ παρά φύσιν
τ η τ ι κ ώ ν περί τ ώ ν ηθικών ΰπάρχειν καί δι ' αυτά φευκτά καί κακά. Φίλον γάρ
Tò μέν οΟν ήθός τοΰνομα λαβείν φησιν άπό του is είναι ήμΐν τό σώμα, φίλην δέ τήν ψυχήν, φίλα δέ
έθους· ών yàp έκ φύσεως άρχάς Ιχομεν καΐ σπέρ- τά τούτων μέρη καί τάς δυνάμεις καί τάς ένεργείας,
ματα, τούτων τάς τελειότητας περιποιεϊσθαι τοις <άφ') ών [κατά τήν πρόνοιαν τής σωτηρίας] τήν
έθεσι καί ταϊς όρθαΐς άγωγαϊς· δι' δ καΐ τήν άρχήν γίγνεσθαι τής ορμής καί του καθήκοντος καί
ήθικήν έθικήν είναι καί περί μόνα τά ζώα γίνεσθαι τής άρετής.
καί μάλιστα περί άνθρωπον. Τά μέν γάρ λοιπά 2ο Εί μέν γάρ περί τάς τών είρημένων αΙρέσεις καί
έθισθέντα où λόγω άλλα τη άνάγκη γίνεσθαι ποιά φυγάς μηδεμία συνέβαινε πλάνη καθάπαξ, άλλα
άττα, τόν δ ' άνθρωπον τω λόγω πλαττόμενον έκ τών μέν άγαθών έπήβολοι, τών δέ κακών άμοιροι
τοϋ έθισμου, (του αλόγου) μέρους της ψυχής διετελοϋμεν όντες, ούδέποτ' âv τήν όρθήν καί
<6ρΘώς) διακειμένου κατά τόν λόγον. άπταιστον έν τούτοις έπεζητήσαμεν έκλογήν
<"Α)λογον δέ λέγεσθαι ψυχής μέρος οϋ τό 25 έπεί δέ πολλάκις δΓ άγνοιαν περί τάς αίρέσεις καί
καθάπαξ άλογον, άλλα τό olóv τε πείθεσθαι λόγω, φυγάς ήπατώμεθα καί τά μέν άγαθά <ώς κακά)
όποϊόν έστι τό παθητικό ν [τοϋτο] καί (τό) τής παρεπέμπομεν, τοις κακοϊς δ ' ώς άγαθοΐς ένετυγ-
άρετής δεκτικόν. χάνομεν, άναγκαίως τήν τής έπικρίσεως βέβαιον
Τής γάρ ψυχής τό μέν είναι λογικόν, τό δ ' είδησιν έπεζητήσαμεν, ην καί συνφδόν εύρόμενοι
άλογον λογικόν μέν τό κριτικόν, άλογον δέ τό 3ο τή φύσει διά τό τής ένεργείας μεγαλοπρεπές άρε-
όρμητικόν. Του δέ λογικού τό μέν περί τά άίδια τήν προσηγορεύσαμεν καί δαιμονίως θαυμάσαντες
καί τά θεία θεωρητικόν έπιστημονικόν καλεϊσθαι* έτιμήσαμεν προ τών άλλων άπάντων.
τό δέ περί τά άνθρώπινα καί τά πρακτικά βουλευ- Τάς γάρ πράξεις άπό τε τής τών κατά φύσιν
τικό ν. Kai του άλογου τό μέν όρεκτικόν τών έφ' έκλοχής καί τής άπεκλογής τών παρά φύσιν τάς
ήμϊν έπιθυμητικόν · τό δέ προς τούς πλησίον οίον 35 άρχάς Ιχειν συμβέβηκε καί τά λεγόμενα καθήκοντα ·
άμυντικόν θυμικόν. "Ούστε διττόν είναι καί τών δι' δ καί τάς τε κατορθώσεις καί τάς άμαρτίας έν
άρετών τό είδος, τό μέν λογικόν, τό δ ' άλογον, τούτοις καί περί ταΰτα γίνεσθαι' σχεδόν γάρ τήν
έπειδή καί (πρός) ταύτα πεφύκαμεν, θεωρίαν καί όλη ν τής αίρέσεως υπογραφή ν άπό τούτων ώρ-
π ρ δ ξ ι ν όθεν καί τήν ήθικήν άρετήν ούκ είναι μέν μήσθαι, καθάπερ έπιδείξω διά βραχυτάτων.
έπιστήμην <ούδέ βουλευτικήν>, προαιρετικήν δέ 4ο
τών καλών ύπάρχειν <εξιν). "Οτι γάρ ού μόνον αιρετά τά τέκνα τοις γεινα-
Έκ τριών δέ συμβεβηκέναι τήν άρετήν τε- μένοις έστί διά τάς χρείας, άλλα καί δι' έαυτά,
λειοϋσθαι, φύσεως, Ιθους, λόγου. γνώριμον έκ τής έναργείας. Ούδένα γοΟν ούτως
Τόν γάρ άνθρωπον διαφέροντα κατά τε σώμα ώμόν είναι καί θηριώδη τήν φύσιν, δς ούκ άν
καί ψυχήν τών άλλων ζφων διά τό μεταξύ τών 45 σπουδάζοί μετά τήν έαυτοϋ τελευτήν εύδαιμονεϊν
αθανάτων όντα καί τών θνητών κοινωνίαν έξή- τά τέκνα καί καλώς επιδιάγειν μάλλον ή τούναν-
92 Anus Did. exp. phil. mor. Ar. = Stob. eel. II, 116, 19-152, 25

τίον. 'Aitò ταύτης yoOv της φιλοστοργίας και τ ώ ν πλείστων άνθρώπων· ώστε καί τόν έπαινο ν
διαθήκας τελευτδν μέλλοντας τίθεσθαι και τ ω ν ετι είναι δ ι ' αύτόν αίρετόν, οίκειοϋσθαι γ ά ρ ή μας πρός
κυοφορουμένων φροντίζειν, έπιτρόπους απολείπον- τούς έπαινοϋντας. Et δ ' ό έπαινος δ ι ' έαυτόν αίρε-
τας ).αί κηδεμόνας και τοις φιλτάτοις παρατιθεμέ- τός, καί ή εύδοξία· καί γ ά ρ ούδέν ετερον τήν εύ-
νους και παρακαλοϋντας έπικουρεϊν αύτοϊς· καί τι- 5 δοξίαν κατά τήν ύπογραφήν παρειλήφαμεν, εί μή
νας μην άποθνήσκουσι τοις τέκνοις συναποθνή- τόν π α ρ ά τ ώ ν πολλών £παινον. "Ωστε τ α ϋ τ α μέν
σκειν. τά λεγόμενα τών έξωθεν άγαθών ότι δι' αϋθ'
Των δέ τέκνων ούτως άγαπωμένων κατά τ ό αίρετά πέφυκεν έπιδεδεΐχθαι σαφώς· π ώ ς ούν ού
( δ Γ ) αύθ' αίρετόν, άναγκαϊον καί τους γονείς καί π ο λ ύ μάλλον τά περί ήμδς καί έν ήμϊν; λέγω δή τ ά
τούς άδελφούς καί τήν του λέχους κοινωνόν καί ίο περί σώμά τε καί ψυχήυ.
τούς συγγενείς καί τούς άλλους οικείους καί πολίτας Et γ ά ρ ό άνθρωπος δι ' αύτόν αίρετός, καί ( τ ά )
ώς δι' αυτούς φιλίας τυγχάνειν· Ιχειν y à p έκ φύ- μέρη του άνθρώπου δι ' αύτά άν είη αίρετά. Μέρη
σεως ημάς καί προς τούτους τινάς οικειότητας· δ ' έστίν άνθρώπου όλοσχερέστατα σώμα καί ψυχή.
φιλάλληλου γ ά ρ είναι καί κοινωνικόν ζωον τόν "Ωστε καί τό σώμα δ ι ' αύτό αν αίρετόν είη. Πώς
άνθρωπου. Εΐ δέ τ ω ν φιλιών τάς μέν είναι πόρρω is γ ά ρ τό μέν του πλησίον σώμα δ ι ' αύτό αίρετόν
συμβέβηκε, τάς δέ προσεχείς ήμϊν, ουδέν προς έστιν ήμϊν, τό δ ' ήμέτερον ούκέτι; "Η π ώ ς ό μέν
Ιπος· π δ σ α ν γ ά ρ δι' αύτη ν αίρετήν [δ']ύπάρχειν πλησίον άνθρωπος δ ι ' αύτόν έστιν αίρετός, ούχί
καί μή μόνον δια (τάς) χρείας. ΕΙ δ ' ή προς τούς δέ καί έκαστος ήμών αύτώ δ ι ' αύτόν αίρετός; "Ή
πολίτας φιλία δ ι ' αυτήν αίρετή, άναγκαϊον είναι π ώ ς τούτο μέν, ούχί δέ καί τ ά μέρη τ ά του σώματος
καί τήν πρός όμοεθνεϊς καί ομοφύλους, ώστε καί τήν 2ο καί αί τ ώ ν μερών άρεταί καί ai του όλου σώματος
πρός πάντας άνθρώπους. άν εΐεν αίρεταί; "Ωστε δ ι ' αύτά αίρετά ήμϊν είναι
Καί γ ά ρ δή πάντας τούς σφζοντας ούτως εχειν τήν ύγίειαν, τήν Ισχύ ν, τό κάλλος, τήν π ο δ ώ -
πρός τούς πλησίον, ώστε μή πρός άξίαν, άλλα κειαν, τήν εύεξίαν, τήν εύαισθησίαν, καθόλου π ά -
κατά τ ό δι' αύθ' αίρετόν τ ά πλείστα δρδν. Τίνα σας ώς εττος είπεϊν (τάς σωματικός άρετάς).
γ ά ρ ούκ αν έξελεϊσθαι θεασάμενον άνθρωπον ύ π ό 25 Καί γ ά ρ όλως ούδείς άν εύ φρονών δέξαιτο άμορ-
Θηρίου καταδυναστευόμενον, ε! δύναιτο; τίνα δ ' φος καί λελωβημένος είναι κατά τό είδος, κάν εί μηδε-
ούκ αν όδόν πλανωμένω μηνύσειν; τίνα δ ' ούκ μία μέλλοι δυσχρηστία τό π α ρ ά π α ν έπακολουθεϊν
( ά ν ) έπαρκέσειν ύ π ' ένδείας άπολλυμένορ; τίνα δ ' διά τήν τοιαύτη ν έίδέχθειαν. "Ωστε καί δίχα της δυσ-
ούκ αν έ π ' έρημίας άνύδρου νάματι περιτυχόντα χρηστίας εύλογον φυγήν φαίνεσθαι του αίσχους.
γνωρίσμασι διαδηλώσειν τοις τήν αύτήν όδόν βα- 3ο ΕΙ δέ δι' αύτό φευκτόν έστι τό αίσχος, καί τό κάλλος
δίζουσι; τίνα δ ' ού της μετά τόν βίον εύφημίας π ο - ού μόνον διάτήνχρείαν αίρετόν, άλλά καί δι'αύτό*
λύν ποιεϊσθαι λόγον; τίνα δ ' ούκ άποστυγεΐν τάς δτι γ ά ρ έξ αύτού προσκλητικόν ( τ ι ) εχει τ ό κάλ-
τοιαύτας φωνάς, ώς π α ρ ά τήν άνθρωπίνην ούσας λος, έμφανές· πάντας γούυ φυσικώς οίκειοϋσθαι
φύσιν, τοϊς καλοϊς χωρίς πάσης χρείας, καί γ ά ρ πρός τό εύ
ΈμοΟ θανόντος γ α ί α μιχθήτω πυρί 35 ποιεΐν αύτούς καί εύεργετεϊν έτοίμως Ιχειν, δθεν δή
Ούδέν μέλει μοι, τάμά γ ά ρ καλώς Ιχει. καί δοκεΐν εύνοίας είναι παρασκευαστικόν · ώστε καί
Φανερόν ούν δτι πρός πάντας έστίν ήμϊν εύνοια κατά τούτον τόν λόγον τ ό μέν κάλλος τ ώ ν δι ' αύτά
φυσική καί φιλία, τ ό δι' αύθ' αίρετόν έμφαίνουσα αίρετών ύπάρχειν, τ ό δέ αίσχος τ ώ ν δ ι ' αύτά
καί τ ό κατά λόγον · φευκτών.
*Εν γ ά ρ άνδρών, έν θεών γένος · έκ μιας δέ πνέομεν 4ο Τόν δ ' αύτόν λόγον καί έπί ύγιείας είναι καί νό-
γαστρός άμφότεροι, σου καί Ισχύος καί άσθενείας καί ποδωκείας καί βρα-
της φύσεως. δυτήτοςκαί (ευεξίας καί καχεξίας καί) αίσθήσεωςκαί
'Επειδή (δέ) κοινή τις ήμϊν ύπάρχει φιλανθρω- πηρώσεως. Ώ σ τ ' εί καί τ ά σωματικά τ ώ ν άγαθών
πία, π ο λ ύ μάλλον πρός τούς έν συνηθεία φίλους τό δέδεικται δι* αύθ' αίρετά καί τάναντία τούτων κα-
δ ι ' αύθ' αίρετόν φαυερόν· εί δ ' ό φίλος δ ι ' αύ- 45 κά δ ι ' αύτά φευκτά, καί τ ά της ψυχής άναγκαϊον μέ-
τόν αίρετός, καί ή φιλία καί ή εύνοια καί ή π α ρ ά ρη δΐ αύθ' αίρετά ύπάρχειν καί τάς άρετάς αύτώ ν
π ά ν τ ω ν τ ώ ν βίου κοινωνούντων καί ( ή ) π α ρ ά καί ( τ ά ς ) της δλης ψυχής.
Anus Did. exp. phil. mor. Ar. = Stob. eel. II, 1 1 6 , 1 9 - 1 5 2 , 2 5 93

Τήν γαρ είσοδο ν ή (της ψυχής) αρετή λαβοϋ- ύπεροχήν όμολογουμένως φερόμεναι· στοχάζονται
σα, καθάπερ ύπεδείξαμεν, άπό των σωματικών καί (δέ) καί τών άλλων πρώτον μέν ώς δι' αύθ' αίρε-
των έξωθεν άγαθών καί προς έαυτήν έττιστρέψασα τών, Ιπειθ' ώς χρησίμων πρός τε τόν πολιτικόν καί
καί θεασαμένη, διότι καί αύτή των κατά φύσιν <ού- τόν κοινωνικόν βίου καί δή καί προς τον θεωρητι-
σα) πολύ μάλλον των του σώματος άρετών, φκειώ- 5 κόν. Παραμετρεϊσθαι γάρ τόν βίον ταϊς πολιτικαίς
θη πρός έαυτήν ώς πρός δι'αυτή ν αίρετή ν καί μάλ- καί ταϊς κοινωνικαίς πράξεσι καί ταΐς θεωρητικαϊς.
λον γεπρός έαυτήν ή πρόςτάς του σώματος άρετάς· Ού γάρ φίλαυτον είναι τήν άρετήν κατά τήν αίρε-
ώστε παρά πολύ τιμιωτέρας είναι (τάς) της ψυχής σιν ταύτη ν, άλλά κοινωνική ν καί πολιτική ν
άρετάς. έπειδή δέ προς έαυτήν ωκειώσθαι μάλιστα πάντων
Οϋ μήν άλλα καί άπό των προεφωδευμένων ίο έφαμεν τήν άρετήν, δήλον ώς καί πρός (τήν τής)
τοϋτ' αν τις έπιλογίσαιτο. ΕΙ γαρ ή του σώματος άληθείας έπιστήμην άναγκαίως φκείωται [φυσικώς
ύγίεια αίρετή δι* αύτήν, καί πολύ μάλλον ή της αύτή].
ψυχής· (ύγίεια δέ ψυχής) σωφροσύνη τής σφο-
δρότητος άπολύουσα των παθών ήμας. Καί εί ή Τούτοις δ' άκολούθως καί τάς μονάς τάς έν τω
Ισχύς ή σωματική τών άγαθών εστί, πολύ μάλλον is ζήν παραμετρεϊσθαι ταΐς κοινωνικαΐς καί πολιτι-
ή ψυχική δι' αύτήν άν είη αίρετή καί άγαθόν· ψυ- καϊς καί θεωρητικαϊς πράξεσι καί τάς άφόδους έκ
χής δέ έστιν Ισχύς άνδρεία καί καρτερία, εύρώστους τών έναντίων ώστε κακώς τοις σοφοϊς εύλογον
τάς ψυχάς κατασκευάζουσα · διόπερ άν είη καί ή έξαγωγήν έκ τοϋ ζήν θεωρεϊσθαι καί τοις φαύλοις
άνδρεία δΓ αύτήν αίρετή καί ή καρτερία. Κατά τό εύλογον έν τώ ζήν μονήν· τοίς γάρ έκτελεϊν δυνα-
άνάλογον εί τό κάλλος τό σωματικόν δι ' αύτό αίρε- 2ο μένοιςτάς κοινωνικός καί πολιτικός πράξεις καί (τάς)
τόν, καί τό τής ψυχής κάλλος εϊη άν δι ' αύτό αίρε- θεωρητικός καί τών σπουδαίων καί τών φαύλων
τόν, κάλλος δέ ψυχής έστιν ή δικαιοσύνη · ,,τό*' γαρ εύλογον έν τω ζήν είναι μονήν, τοις δέ μή δυναμέ-
,,μηθέν άδικεΐν καί καλούς ήμδς ποιεί". νοις εύλογον έκ τοϋ ζήν απαλλαγή ν.
["Οτι τά τρία γένη τών άγαθών, τά περί σώμα,
τα περί ψυχήν, τά έκτός, άναλογίαν πρός άλληλα 25 'Επειδή (δέ) μεγάλη τής άρετής έστιν ύπεροχή
έχει, καίτοι διαφέροντα.] κατά τε τό ποιητικόν καί τό δι' αύθ' αίρετόν παρά
Tòv παραπλήσιον δ' είναι λόγον καί έπί τών τά σωματικά καί τά έξωθεν άγαθά, κατά (τού-
(έκτος) άρετών, διά τό δοκεϊν τά τρία γένη τών τον) τόν λόγον ούκ είναι συμπλήρωμα τό τέλος
άγαθών έκ πλείστης διαφοράς τής έν άλλήλοις (έκ τών ψυχικών και) έκ τών σωματικών καί έκ
όμως Ιχειν τινά [προς τον λόγον] άναλογίαν, ην 30 τών εξωθεν άγαθών ούδέ τό τυγχάνειν αυτών,
καί δή πειράσομαι δηλώσαι σαφώς. "Οπερ μέν έν άλλά μάλλον τό κατ' άρετήν ζήν έν τοις περί σώμα
( τ ω ) σώματί φαμεν ύγίεια ν, τοϋτ' έν τη ψυχή κα- καί τοις έξωθεν άγαθοϊς ή πδσιν ή τοις πλείστοις
λεΐσθαι σωφροσύνη ν, έν δέ τοις έκτος πλούτο ν καί κυριωτάτοις. "Οθεν ένέργειαν είναι τή ν εύδαιμον-
περιστέλλειν γάρ τά πολλά τών άμαρτημάτων καί ίαν κατ' άρετήν έν πράξεσι προηγουμέναις κατ'
τούτον. "Οπερ δ' έν τω σώματι Ισχύν, τοϋτ' έν τη 35 εύχή ν · τά δέ περί σώμα καί τά εξωθεν άγαθά ποιητι-
ψυχή [τήν] άνδρείαν, έν δέ τοις έκτός [τήν] άρχήν· κά λέγεσθαι τής ευδαιμονίας τω συμβάλλεσθαί τι
όπερ δ' έν τω σώματι εύαισθησίαν, τοϋτ' έν ( τ ή ) παρόντα· τούς δέ νομίζοντας αύτάσυμπληροϋντήν
ψυχή φρόνησιν, έν δέ τοις έκτος εύτυχίαν· ó τι δ' εύδαιμονίαν άγνοεϊν, ότι ή μέν εύδαιμονία βίος
έν ( τ ω ) σώματι κάλλος, τοϋτ' έν ( τ ή ) ψυχή δι- έστίν, ό δέ βίος έκ πράξεων συμπεπλήρωται. Τών
καιοσύνην, έν δέ τοις έκτός [τήν] φιλίαν· ώστε τρία 40 δέ σωματικών ή τών εκτός άγαθών ούδέν ούτε
γένη τών άγαθών δι' αύθ' αίρετά ύπάρχειν, τά τε πρδξιν είναι καθ' έαυτό οΰθ' όλως ένέργειαν.
περί (τήν) ψυχήν καί τά περί τό σώμα καί τά
έκτός· καί μακρώ αίρετώτερα τά περί ψυχήν τών Τούτων δή τούτον τόν τρόπον έχόντων ή τε
άλλων, έπειδή καί ήγεμονικώτερον καί αίρετώτε- εύεργεσία συστήσεται καί χάρις καί ή εύχαριστία
ρον ψυχή σώματος. 45 καί φιλανθρωπία καί φιλοτεκνία καί φιλαδελφία καί
Δήλον ούν ότι τών τοϋ σώματος άρετών καί πρός ταύταις δ τε φιλόπατρις καί φιλοπάτωρ καί
τών έκτός αί τής ψυχής ύπάρχουσιν αίρετώτεραι, φιλοικεΐος καί κατά τό προσήκον ή τ ' εύκοινωνησία
94 Anus Did. exp. phil. mor. Ar. = Stob. eel. II, 116,19-152, 25

και ή εύνοια και ή φιλία και ή ϊσότης και ή δικαιο- κράτους παρωνύμως έγκράτειαν έπωνυμίαν εχειν,
σύνη και πας ό των άρετών θείος χορός, ου τους κατ- τήν δέ του άλογου διά τό της όρμής άπειθές
ολιγωρήσαντας άμαρτάνειν φανερώς περί τε τάς άκρασίαν τήν δ* άμφοϊν άρμονίαν καί συμφωνίαν
αΙρέσεις των αγαθών και τάς φυγάς των κακών και άρετήν, του μέν άγοντος έφ' ο δει, τοΰ δ ' έπομένου
περί την κτήσιν και περί τήν χρήσιν τών αγαθών - 5 πειθηνίως.
ομολογουμένως τε διασφάλλεσθαι περί μεν την 2. Περί αιρετών καί φευκτών.
αϊρεσιν παρά την κρίσιν, περί δε την κτήσιν παρά Αίρετόν δέ λέγεσθαι, τό όρμήν έφ' έαυτό κινούν,
τον τρόπον, περί δέ τήν χρήσιν παρά τήν άμα- φευκτόν δέ τό άφ' έαυτοΰ, όταν ό λόγος σύμψηφος
θίαν. Περί μέν οΰν τήν αιρεσιν άμαρτάνειν, όταν (ή) ή. Καθάπερ γάρ τό βουλητόν κατά τήν βούλησιν
το μηδ' όλως öv αγαθόν αίρώνται, ή το ήττον ίο έχειν τήν έπωνυμίαν ταύτην, ούτως καί τό αίρετόν
(αγαθόν) σφοδρότερον ή δει. τούτο δέ περί τούς κατά τήν αιρεσιν. Τό δέ αίρετόν καί άγαθόν ταύ-
πλείστους ύπάρχειν τό μέν ήδύ του συμφέροντος, τό τόν έδόκει τοις άρχαίοις είναι. Τό γοϋν άγαθόν
δέ συμφέρον του καλοϋ προκρίνοντας καΐ ταϊς όρ- ύπογράφοντες ούτως άφωρίζοντο· 'άγαθόν έστιν
μαϊς προεκφοιτώντας · ΠερΙδέ τήν κτήσιν, όταν μήτε ού π ά ν τ ' έφίεται'.
όθεν μήθ' όπως μήτε εφ' όσον χρή περιποιεϊσθαι is <3. Περί τών άγαθών)
ταΟτα προδιαλάβωσι. Περί δέ τήν χρήσιν, έπεί Τών δ ' άγαθών Ιλεγον τά μέν δι' ήμδς αίρετά
π δ σ α χρήσις ή προς αυτήν εχει τήν αναφορά ν ή ύπάρχειν, τά δέ διά τούς π λ η σ ί ο ν τών δέ δ ι '
προς έτερον, έν μέν ( τ η ) προς έαυτήν, όταν μή ήμδς τ ά μέν καλά, τά δ ' άναγκαΐα. Καλά μέν
προσφέρωνται τοίς πράγμασι συμμέτρως · έν δέ τ ή τάς τε άρετάς καί τάς ένεργείας τάς ά π ' αύτών,
προς έτερον, όταν τό κατ' άξίαν μή φυλάττωσι 2ο φρόνησίν τε καί τό φρονεΐν καί δικαιοσύνην καί
του πρέποντος (όλιγωροΰντες). τό δικαιοπραγεΤν καί κατά τό άνάλογον έπι τών
Et δέ περί ταΰτα άμαρτάνουσιν οΐ φαύλοι, ά λ λ ω ν άναγκαΐα δέ τό τε ζην καί τά προς τούτο
περί τά έναντία πάντως κατορθοΰσιν οί σπουδαίοι, συντείνοντα καί τήν τών ποιητικών έχοντα χώραν,
καθηγεμόνα τών πράξεων εχοντες τήν άρετήν. οίον τό τε σώμα καί τά τούτου μέρη καί τάς
Πάσαις γοΰν ώς εοικε ταϊς άρεταϊς κοινόν ύπάρχειν 25 χρήσεις αύτών, καί τών έκτος λεγομένων εύγένειαν,
τό τε κρίνειν και τό προαιρεϊσθαι και ( τ ό ) πράτ- πλοΰτον, δόξαν, είρήνην, έλευθερίαν, φιλίαν τού-
τειν. Ούτε γάρ άκριτον ο ύ τ ' άπροαίρετον ούτ' των γάρ εκαστον συμβάλλεσθαί τι προς τήν τής
άπρακτο ν είναι τήν άρετήν, άλλα τήν μέν φρόνησιν άρετής χρήσιν. (τών δέ διά τούς πλησίον )
έξάρχειν ώσπερ ήγεμονικήν ουσαν και τών ύφ' 4. Έκ τίνων ή εύδαιμονία.
έαυτήν και τών ύπό τάς άλλας αιρετών καί 3ο Τήν δ ' εύδαιμονίαν έκ τών καλών γίνεσθαι καί
φευκτών καί πρακτών καί ού πρακτών και τών προηγουμένων π ρ ά ξ ε ω ν διό καί δι' όλων είναι
μάλλον καί ή τ τ ο ν τών δ ' άλλων έκάστην άπο- καλή ν, καθάπερ καί τήν έν τοις αύλοϊς ένέργειαν δι'
τέμνεσθαι μόνα τά καθ' έαυτήν. όλων εντεχνον. Ού γάρ έκβιβάζειν τήν παράληψιν
τών ύλικών άρχών τής ειλικρίνειας του καλού τήν
1. Περί άρετής. 35 εύδαιμονίαν, ώς ούδέ τήν τής Ιατρικής εντεχνον δι'
Άρετήν δ ' ώνομάσθαι τήν άριστη ν διάθεσιν ή όλων ένέργειαν τήν τών όργάνων χ ρ ή σ ι ν πδσαν
καθ' ην άριστα διάκειται τό εχον. Τούτο δ ' έκ της μέν γάρ πρδξιν ένέργειαν είναί τι να ψυχής. Έπεί
έπαγωγής δήλο ν σκυτοτόμου γάρ άρετήν λέγε- δ ' ό π ρ ά τ τ ω ν συγχρήταί τισι πρός τήν τελειότητα
σθαι καθ' ην άποτελεϊν άριστον υπόδημα δύναται, τής προθέσεως, μέρη ταύτα ού χρή νομίζει ν τής
καί οίκοδόμου καθ' ην άριστα διάκειται προς 4ο ένεργείας, καίτοι γε έπι ζητούσης έκατέρας τών
οίκοδόμησιν οίκίας καλής. "Οτι μέν τό άριστα είρημένων (τεχνών) έκάτερον, ού μήν ώς μέρος, ώς
διατίθεσθαι έστίν άρετή, ομολογούμενόν έστι. Δύο δέ ποιητικόν τής τέχνης. Τά γάρ ών άνευ πράττειν
δ ' ώσπερ άρχάς τών άρετών ύπάρχειν, τόν λόγον ότιοϋν άδύνατον μέρη τής ένεργείας λέγειν ούκ
καί τό πάθος · ταύτα δέ ότέ μέν άλλήλοις όμονοητι- όρθόν. Τό μέν γάρ μέρος έπινοεΤσθαι κατά τό
κώς συμφωνεΐν, ότέ δέ στασιαστικώς διαφωνεΐν· 45 συμπληρωτικόν είναι τοΰ όλου, τά δ ' ών ούκ
τήν δ ' άντίταξιν αύτών γίνεσθαι δι' ήδονάς καί άνευ κατά τό ποιητικόν, τ ώ φέρειν καί συνεργείν
λύπας. Τήν μέν ούν τού λόγου νίκην άπό τοΰ είς τό τέλος.
Arius Did. exp. phil. mor. Ar. = tob. eel. II, 116,19-152,25 95

5. Πόσα μέρη του άγαθοΰ (καί ττοσαχώς λέγε- 'Χορηγουμένην' δέ τήν της άρετής ένέργειαν διά
ται ή εύδαιμονία) καί περί σκοπού. τό πάντως άναγκαΐον έν τοϊς κατά φύσιν άγαθοΐς
Διαιρεϊσθαι δέ τάγαθόν eis τε το καλόν καί είς ύπάρχειν, έπεί καί ένκακοϊς αρετή χρήσαιτ'άνκα-
τό συμφέρον καί els τό ηδύ · και των μέν κατά μέρος λώς ό σπουδαίος, ού μή ν γε μακάριος έσται- καί έν αί-
πράξεων τούτους είναι σκοπούς* τό δ ' έκ πάντων 5 κίαις άποδείξαιτ' άντόγενναΐον, ού μήν ( γ ' ) εύδαι-
αύτών εύδαιμονίαν. μονήσει. Αίτιον δ' ότι ή μέν άρετή καλών μόνον
Εύδαιμονίαν δ ' είναι 'χρήσιν άρετής τελείας έν έστίν άπεργαστική καθ' έαυτήν, ή δ ' εύδαιμονία
βίφ τελείφ χορηγουμένην' ή 'ζωής τελείας ένέρ- καί καλών κάγαθών. Ού γάρ έγκαρτερείν βούλεται
γειαν κατ' άρετήν' ή 'χρήσιν άρετής έν τοις κατά τοις δεινοΐς, άλλα τών άγαθών άπολαύειν προς τ ω
φύσιν άνεμπόδιστον'. (Τό δ ' αύτό καί τέλος ύπάρ- ίο καί σώζειν τό έν κοινωνία δίκαιον καί μήτε άπο-
χειν. Ε! δέ τό μέν εύδαιμονεΐν τέλος, ή δ ' ευδαιμο- στερεϊν έαυτήν τών έν τη θεωρία καλών μήτε τών
νία λέγεται σκοπός καί ό μέν πλούτος άγαθόν, τό κατά τόν βίον άναγκαίων.
δέ πλουτεΐν ών χρή, τοις μέν ούτω διορίζουσι της "Ηδιστον γάρ τι καί (άριστον καί) κάλλιστον
ακριβείας των όνομάτων χάριν (λεκτέον χάριν)· είναι τήν εύδαιμονίαν, ούτε δ ' έπιτείνεσθαι καθά-
άκολουθητέον μέντοι τη των αρχαίων συνήθεια is περ τέχνην όργάνων πλήθει καί παρασκευή · ούτε
καί λεκτέον τέλος είναι 'ου χάριν πάντα πράτ- τήν αύτήν είναι θεοϋ καί άνθρώπου, (ούδέ γάρ τήν
τομεν, αύτό δέ ούδενός', ή 'τό έσχατο ν των όρεκ- άρετήν) (ούτε) άνοπτόβλητον εϊναι τών σπουδαίων
τών') ή 'τό κατ' άρετήν ζήν έν άγαθοΐς τοϊς πε- το παράπαν · δύνασθαι γάρ ύπό πλήθους καί μεγέ-
ρί σώμα κάί τοις έξωθεν ή πδσιν ή τοΤς πλείστοις θους άφαιρεθήναι κακών.
καί κυριωτάτοις'. ΤοΟτο δέ μέγιστον δν των άγα- 20 "Οθεν ένδοιάσειεν άν τις, μήποτ' ούδέ κυρίως
θών καί τελειότατον έκ των άλλων άπάντων υπηρ- εύδαιμονιστέον τόν ετι ζώντα διά τό της τύχης
ετεΐσθαι. Τά μέν γαρ συμβαλλόμενα προς αυτό των άδηλον · τό γάρ του Σόλωνος εύ εχειν · τέλος δρα
αγαθών όμολογουμένως χρή λέγειν, τά δ ' έναντι- μακρού βίου. Μαρτυρεΐν δέ τούτω καί τόν βίον,
ούμενα <αύτώ τών κακών, τά δέ μήτε συμβαλλό- εύδαιμονίζοντα τούς άνθρώπους ήνίκ' άν <άπο->
μενα μήτε έναντιούμενα) τών ούτε αγαθών ούτε 25 Θνήσκωσι.
κακών, άλλά τών άδιαφόρων * ού πασαν δέ κα- Τόν (δ') αφαιρεθέντα τήν εύδαιμονίαν ούκ
λήν πρδξιν εύδαιμονικήν ύπάρχειν. είναι κακοδαίμονα, καθάπερ μηδέ τόν (μηδ)' όλως
'Τελείας' δ ' είπον άρετής χρήσιν τήν εύδαι- έχοντα ταύτην, άλλ' εσθ' δτε μέσον· βιοΰν γάρ
μονίαν, ότι τών άρετών τάς μέν Ιλεγον είναι τελείας, ποτε καί σοφόν καί μή σοφόν τόν μέσον λεγόμενον
τάς δέ άτελεΐς· τελείας μέν τήν τε δικαιοσύνη ν καί 3ο βίον, τόν μήτε εύδαίμονα μήτε κακοδαίμονα.
τήν καλοκάγαθίαν · άτελεΐς δέ τήν εύφυΐαν καί τήν Περί δέ τούς κοιμωμένους ούκ είναι τήν εύδαι-
προκοπή ν · τω δέ τέλει τό τέλειο ν άρμόττειν. μονίαν ή ούκ έντελεχεία γε· τήν γάρ ένέργειαν
Τέλος ούν είναι της τοιαύτης άρετής ένέργειαν, τής ψυχής περί τήν έγρήγορσιν είναι- ταύτη δέ
ής ούθέν άπεστι μέρος. προστίθεσθαι τό 'κατά φύσιν', διά τό μή πδσαν
Καί τό 'έν βίω δέ τελείφ' προσέθεσαν ένδείξα- 35 τήν έγρήγορσιν τών σπουδαίων τελείας είναι
σθαι βουληθέντες, ότι περί τούς ήδη προήκοντας χρήσιν άρετής, άλλά τήν κατά φύσιν. Ταύτην
άνδρας ή εύδαιμονία γίγνεται · τό γάρ μειράκιον δ ' είναι τήν τοΰ μή μαινομένου μηδ' έξεστηκότος,
άτελές καί ó τούτου βίος, δι ' δ ούκ άν γενέσθαι έπεί τήν τε μανίαν καί τήν εκστασιν [καί τόν ύπνον]
περί τούτον εύδαιμονίαν, ούδ ' δλως έν άτελεί χρό- έξιστάνειν αύτόν ταύτης τής χρήσεως, τάχα δέ καί
νω, άλλ' έν τω τελείω. Τέλειο ν δ ' είναι τούτον, 4ο τής τοΰ λόγου καί ποιειν θηρίον · οίς γάρ λογικόν
όσον ώρισεν ήμίν (του) πλείστον ó θεός· ώρισε δέ έστι τό ζήν, τούτοις καί τό εύδαιμονεΐν ύπάρχειν
κατά πλάτος, καθάπερ καί τό του σώματος μέγε- ούκ αίεί δέ ούδέ τούτοις, άλλ' όποτε χορηγού-
θος. Ώς ούν ενα στίχον μή αν συστήσειν ύπόκρι- μενον εχοιεν τό ζήν.
σιν μηδέ μίαν χειρός εκτασιν όρχησιν, μηδέ μίαν Ώς δέ τήν εύδαιμονίαν λέγεσθαι χρήσιν άρετής,
χελιδόνα ποιήσειν εαρ, ούτως μηδέ βραχύν χρόνον 45 ούτως καί τήν κακοδαιμονίαν χρήσιν κακίας· ού
εύδαιμονίαν. Τελείαν γάρ είναι δει ν τήν εύδαιμονίαν μήν ώς τήν κακίαν αύτάρκη πρός κακοδαιμονίαν,
έκ τελείου συνεστώσαν άνδρός καί χρόνου καί δαί- ούτως καί τήν άρετήν προς εύδαιμονίαν, ώς δέ(ον)
μονος.
96 Anus Did. exp. phil. mor. Ar. = Stob. eel. II, 116,19-152,25

τόν σττουδσίον τάγαθά έχειν καΐ αύτώ συμφέρειν άγαθά είναι, τά δ ' ού παντί. Τήν μέν άρετήν καί
καί τοις άλλοις. φρόνησιν παντί άγαθά, ότω γάρ άν παραγένηται
Φευκτόν δέ τόν βίον γίνεσθαι τοις μέν άγαθοΐς ώφελειν πλοΟτον δέ καί άρχάς καί δυνάμεις ού
έν ταϊς άγαν άτυχίαις, τοις δέ κακοϊς [καί] έν ταΐς παντί δπωςουν άγαθά, καθ' δσον άφώρισται τό
άγαν εύτυχίαις. Πλεϊον γάρ άμαρτάνειν δι' δ 5 είναι άγαθά τ ή του άγαθοϋ άνδρός χρήσει.
καί μηδέ κυρίως ευτυχείς είναι [καί] τους φαύλους. Φαίνεσθαι δέ ταϋτα καί ζητεϊν (τούς σπουδαίους)
6. Ποσαχώς λέγεται τό άγαθόν. καί χρωμένους ώφελειν. ΟΙς δέ τόν άγαθόν εύ
' Επειδή μέν ή ευδαιμονία τό μέγιστον άγαθόν, χρήσθαι, τούτοις τόν κακόν κακώς· ώσπερ οίς
διαιρετέον ποσαχώς λέγεται τό άγαθόν. δν εύ τόν μουσικόν, τούτοις τόν άμουσον κακώς,
(1) Τριχώς δή φασι λέγεσθαι τό τε γάρ ττασι ίο "Αμα δέ κακώς χρώμενον βλάπτεσθαι, καθάπερ
τοις ούσι σωτηρίας αίτιον καί τό κατηγορούμενον ΐ π π ο ν άγαθόν όντα τόν μέν ίππικόν ώφελειν,
παντός άγαθοϋ καί τό δι' αύθ' αιρετό ν · ών τό μέν βλάπτε ι ν δέ τόν άφιππον ού μετρίως.
θείον είναι τό πρώτον, τό δέ γένος των άγαθών (τό (6) "Ετι τών άγαθών τά μέν είναι περί ψυχήν, τά
δεύτερον), τό δέ (τρίτον τ ό ) τέλος, έφ' δ πάντα δέ περί σώμα, τά δ ' έκτός. Περί ψυχήν μέν, οίον
άναφέρομεν, δπερ έστίν ευδαιμονία. Καί τό δι' is εύφυΐαν τε καί τέχνη ν καί άρετήν καί σοφίαν καί
αύθ' αίρετόν δέ τριχώς λέγεσθαι· ή ου χάριν τινά φρόνησιν καί ήδονήν περί σώμα δέ ύγίειαν καί
πράττομεν ώς εσχάτου· ή ου χάριν πάντα* ή εύαισθησίαν και κάλλος καί Ισχύν καί άρτιότητα
τρίτον δ μέρος γίγνεται τούτων. καί πάντα τ ά μόρια σύν ταΐς δυνάμεσι καί ένεργεί-
Τών δέ δι' αύθ' αίρετών τά μέν είναι τελικά, τά αις· έκτός δέ πλοΰτον καί δόξαν καί εύγένειαν καί
δέ ποιητικά. Τελικά μέν τάς κατ' άρετήν προηγου- 20 δυναστείαν καί φίλους καί συγγενείς καί πατρίδα.
μένας πράξεις · ποιητικά δέ τά ύλικά τών αρετών. Τών δέ περί ψυχήν άγαθών τά μέν αίεΐ φύσει
(2) Τών δ ' άγαθών τά μέν είναι τίμια, τά δέ έπαι- παρεϊναι, καθάπερ [γάρ] όξύτητα καί μνήμην, τ ό
νετά, τά δέ δυνάμεις, τά δέ ώφέλιμα. Τίμια μέν τε δλον εύφυίαν· τά δ ' έξ έπιμελείας παραγίνεσθαι,
οίον θεόν, άρχοντα, πατέρα - έπαινετά δέ οίον ώς τάς τε προπαιδεύσεις καί διαίτας έλευθερίους·
δικαιοσύνην, φρόνησιν· δυνάμεις δέ οίον πλούτο ν, 25 τ ά δ ' έκ τελειότητος ύπάρχειν, οίον φρόνησιν,
άρχήν, έξουσίαν ώφέλιμα δέ τά ποιητικά τούτων δικαιοσύνην, τελευταΐον δέ σοφίαν.
καί φυλακτικά, οίον (γυμνασίαν καί φάρμακα) (7) "Ετι δέ τών άγαθών τ ά μέν [είναι] καί κτή-
υγιείας καί ευεξίας. σασθαι καί άποβαλεΐν, ώς πλοΰτον · τά δέ κτήσα-
(3) " Ετι τών [αίρετών καί] άγαθών τά μέν καθ ' σθαι μέν άποβαλεΐν δ ' oö, ώς έπιστήμη ν, άθανασίαν ·
έαυτά είναι αίρετά, τά δέ δι' ετερα. Τά μέν γάρ 30 τ ά δέ άποβαλεΐν μέν κτήσασθαι δ ' ού, ώς αϊσθη-
τίμια καί έπαινετά καί τάς δυνάμεις καθ' αύτά· σ ι ν κ α ΐ τ ό ζ η ν τά δ ' ούτε κτήσασθαι ούτ' άποβα-
(καί γάρ τάς δυνάμεις ύπάρχειν τών καθ' αυτά λεΐν, ώς εύγένειαν.
άγαθών, οίον πλοΰτον καί άρχάς, οίς άν (ευ) χρή- (8) "Ετι τών άγαθών τά μέν είναι δι ' αύθ ' αίρετά
σαιτο καί &ς ζητήσειεν όάγαθός άνήρ · καί ( γ ά ρ ) ο!ς μόνον, ώς ήδονήν καί ( ά ) ο χ λ η σ ί α ν τά δέ ποιητικά
δύναται εύ χρήσθαι [άγαθά καί] καθ' αύτά άγαθά 35 μόνον, ώς π λ ο ΰ τ ο ν τά δέ (καί) ποιητικά καί δι'
πεφυκέναι, ώσπερ υγιεινά, & καί ζητήσειεν άν αύθ' αίρετά, ώς άρετήν, φίλους, ύγίειαν.
δ Ιατρός καί δύναιτο χρήσθαι·) τά δέ ώφέλιμα δι' (9) Καί άλλως δέ πολλαχώς διαιρεΐσθαι τάγαθά,
Ιτερα· τ ώ γάρ ποιείν ετερα (άγαθά) καί σφζειν διά τό μή έν είναι γένος αύτών, άλλά κατά τάς δέκα
τών αίρετών ύπάρχειν. λέγεσθαι κατηγορίας · έν όμωνυμίς* γάρ έκφέρεσθαι
(4) "Αλλη διαίρεσις · τών καθ ' αύτά άγαθών τά 40 τάγαθόν, τά τε τοιαύτα πάντα όνομα κοινόν έχειν
μέν είναι τέλη, τά δέ ού τέλη· οίον δικαιοσύνην μέν μόνον, τόν δέ κατά τούνομα λόγον Ιτερον.
καί άρετήν καί ύγίειαν τέλη καί απλώς δσα έκ τών 7. Περί της ήθικής άρετής, δτι μεσότητες.
καθ' έκαστα γενομένων κεκεφαλαιωμένα ύπάρχειν, Τούτων δέ δή διωρισμένων, έπελθεΐν άκριβέ-
ώσπερ τήν ύγίειαν, ού μήν τό γε ύγιεινδν ούδέ στερον άναγκαΐον τ ά περί της ήθικής άρετής λεγό-
τήν θεραπείαν τοΟ κάμνοντος· εύφυίαν δέ καί 45 μενα. Ταύτην γάρ ύπολαμβάνουσι περί τό άλογον
άναμνήσεις καί μαθήσεις ου τέλη. μέρος γίνεσθαι της ψυχής, έπειδή διμερή πρός τήν
(5) "Αλλη διαίρεσις· τών τελών τά μέν παντί παροϋσαν θεωρίαν ύπέθεντο τήν ψυχήν, τό μέν
Anus Did. exp. phil. mor. Ar. = Stob. eel. II, 116,19-152, 25 97

λόγο ν 2χουσαν, τό δ' σλογον. ΚαΙ περί μέν τό λο- ραδίως, ώστε έπί παντί καί πάντως, τήν εξιν άν
γικό ν [τήν καλοκάγαθίαν] γίνεσθαι κσί τήν φρόνη- έχων φανείη τήν της όργιλότητος· εί δέ ούτως,
σιν καΐ τήν άγχίνοιαν καΐ σοφίαν καί εύμάθειαν καί ώστε μηθέν μηδέ έφ' ότφοΟν, τήν της ^αθυμίας· άμ-
μνήμην καί τάς όμοίας (άρετάς)· περί δέτόάλογον φοτέρας δ ' είναι ψεκτάς, έπαινουμένην δέ εξιν ύπάρ-
σωφροσύνην κσί δικαιοσύνην καί άνδρείαν καί τάς 5 χειν τήν πραότητα, καθ' ην δτε δεϊ καί ώς 6εΤ καί φ
άλλας τάς ήθικάς καλουμένας άρετάς. δεϊ όργιζόμεθα. Διόπερ εξεις είναι τάς άρετάς, άφ'
Ταύτας δή φασιν ύ π ' έυδείας κσί υπερβολής ών τάς έν τοις πάθεσιν ένεργείας έπαινεισθαι
φθείρεσθαι. TTpôç δέ τήν ένδειξιν τούτου τοις έκ των συμβέβηκεν.
αίσθήσεων μαρτυρίοις χρώνται, βουλόμενοι των ΈπεΙ ούν ή άρετή τών πρακτών, πδσαν δέ
άφανών τήν έκ των φανερών παρέχεσθαι πίστιν. ίο πρδξιν έν συνεχείς θεωρεϊσθαι συμβέβηκε, παντός
Αυτίκα γάρ ΰττό των γυμνασίων πλειόνων τε γινο- δέ συνεχούς ώσπερ έν τοις μεγέθεσιν εϊναί τινα
μένων καί έλαττόνων φθείρεσθαι τήν Ισχύν · καί ύπερβολήν καί ελλειψιν καί μεσότητα καί ταύτα ή
έπΐ των ποτών καί σιτίων ωσαύτως · πλειόνων γάρ προς άλληλα ύπάρχειν ή πρός ήμάς, έν πδσι δή
προσφερομένων ή έλαττόνων φθείρεσθαι τήν ύγίειαν, τό μέσον τό πρός ήμδς βέλτιστον ' τούτο γάρ έστιν
συμμέτρων δέ των είρημένων όντων σώζεσθαι τήν is ώς ή έπιστήμη κελεύει καί ό λόγος· (τό γάρ μέσον
τε Ισχύν καί τήν ύγίειαν παραπλησίως ούν Ιχειν ού τόν τού ποσού τόπον όρίζειν, άλλά τόν (τού)
καί έπί της σωφροσύνης καί άνδρείας καί τών άλ- ποιού, δΓ ó καί τέλειον είναι τω ούτω καί άκρως
λων αρετών. Τον μέν γάρ τοιούτον όντα τήν φύσιν, έχει ν τά δ ' έναντία πως καί άλλήλοις άντικεΐσθαι
ώστε μηδέ τον κεραυνόν φοβεϊσθαι, μαινόμενον, καί τω μέσω- έναντία δ ' είναι τήν τ ' Ιλλειψιν καί
άλλ' ούκ άνδρεΐον είναι· τον δ ' έμπαλιν πάντα φο- 20 τήν ύπερβολήν, τό δέ μέσον πρός έκάτερον Ιχειν,
βούμενον, ώστε καί τήν σκιάν, άγεννή καί δειλόν· όπερ τό Ισον πρός τό άνισον πέπονθε, τού μέν
άνδρεΐον δ* ομολογουμένως τον μήτε πάντα μήτε έλάττονος πλεϊον όν, τού δέ πλείονος έλαττον.)
μηδέν φοβούμενον. Τό ούν πρός ήμδς μέσον άριστον, οίον, φησίν
Ταΰτ' άρα καί αύξειν καί φθείρει ν τήν άρετήν, ό Θεόφραστος, έν ταϊς έντυχίαις όδΐ μέν πολλά
ώστε τούς μέν μετρίους φόβους αΰξειν τήν άνδρείαν, 25 διελθών καί μακρώς άδολεσχήσας, όδί δ ' όλίγα καί
τούς δέ μείζονας ή έλάττονας φθείρει ν. 'Ομοίως δέ ούδέ τάναγκαΐα <λέγων) ούτος δέ αύτά & ?δει μόνα
καί έπί τών άλλων άρετών τάς μέν ούσας κατά ταύ- τόν καιρόν Ιλαβεν. Αύτη (ή ) μεσότηςπρός ήμδς (άρί-
τας ύπερβολάς καί έλλείψεις φθείρειν αύτάς, τάς δέ στη), αύτη γάρ ύφ' ήμών ώρισται τω λόγω. Διό
μετριότητας αΰξειν. ϋστιν ή άρετή Ίξις προαιρετική, έν μεσότητι ούσα
Ού μόνον δέ τούτοις άφορίζεσθαι τήν άρετήν, 30 τη πρός ήμδς, ώρισμένη λόγω καί ώς αν ό φρόνιμος
άλλά καί ήδονή καί λύπη. Διά γάρ τήν ήδονήν τά όρίσειεν'· είτα παραθέμενος τινάς συζυγίας, άκο-
φαύλα πράττειν ήμδς, διά δέ τήν λύπην άπέχεσθαι λούθως τ ω υφηγητή σκοπών, ?πειτα καθ' έκαστα
τών καλών· ούκ είναι δέ λαβείν ούτ' άρετήν ούτε έπάγειν έπειράθη τόν τρόπον τούτον· έλήφθησαν
κακίαν άνευ λύπης καί ήδονής. Τήν ούν άρετήν περί δέ παραδειγμάτων χάριν αϊδε· σωφροσύνη, άκο-
ήδονάς καί λύπας ύπάρχειν. 35 λασία, άναισθησία· πραότης, όργιλότης, άναλγη-
Προς δέ τό σαφώς δηλώσαι τά περί τούτων σία· άνδρεία, Θρασύτης, δειλία* δικαιοσύνη (πλεο-
άναγκαϊον ήγοΟντο τά περί ψυχή ν γινόμενα προσ- νεξία, μειονεξία). έλευθεριότης, άσωτία, άνελευθερία ·
λαβεϊν τω λόγω. ταύτα δή φασιν ύπάρχειν έν μεγαλοψυχία, μικροψυχία, χαυνότης· μεγαλοπρέ-
ταϊς ψυχαίς τών άνθρώπων πάθη, δυνάμεις, πεια, μικροπρέπεια, σαλακωνία.
εξεις. Πάθη δ* είναι όργήν, φόβον, μίσος, πόθον, 40 Τούτων δή τών Ιξεων al μέν τω ύπερβάλλειν
ζήλον, ελεον, τά παραπλήσια τούτοις, οίς καί πα- ή έλλείπειν περί πάθη φαΟλαί είσιν, αϊ δέ σπου-
ρακολουθεϊν ήδονήν καί λύπην· δυνάμεις (δέ), καθ' δαίοι, τ φ μεσότητες είναι δηλονότι. Σώφρονά τε
άς παθητικοί τούτων είναι λεγόμεθα, οίον καθ' άς γάρ είναι ούτε τόν καθάπαξ άνεπιθύμητον ούτε
όργιζόμεθα, φοβούμεθα, ζηλούμεν, τών τοιούτων τόν έπιθυμητικόν· (τόν μέν γάρ λίθου δίκη ν μηδέ
ότιοΟν πεπόνθαμεν· έξεις δέ, καθ' άς πρός ταΟτά 45 τών κατά φύσιν όρέγεσθαι, τόν δέ τ φ ύπερβάλλειν
πως έχομεν καί άφ * ών ή τούτων ένέργεια εύ ή κα- ταΐς έπιθυμίαις άκόλαστον είναι)· τόν δέ μέσον
κώς άποτελείται. Δι' ô εΐ μέν ούτως τις όργίζοιτο τούτων, ών δει καί όπότε καί όπόσον έπιθυμοΰντα
98 Arius Did. exp. phil. mor. Ar. = Stob. eel. II, 116, 1 9 - 1 5 2 , 25

καί τ ώ λόγω κατά το προσήκον όρίζοντα καθά- συνήθειαν, τής δέ συγγενικής τήν φύσιν, τής δέ
περ κανόνι σώφρονα λέγεσθαί τε καί κατά φύσιν ξενικής τήν χρείαν, τής δέ έρωτικής το πάθος, τής
είναι, πραόν τε (ούτε τόν άνάλγητον καί μηδενΐ δ ' εύεργετικής τήν χάριν, τής δέ θαυμαστικής τήν
μηδέποτε όργιζόμενον) ούτε τόν επί παντί όργι- δύναμιν.
ζόμενον, καν μικρότατον ή, άλλα τόν τήν μέσην s Πασών δέ συλλήβδην είναι τέλη τρία, τό κα-
έχοντα εξιν. άνδρεϊόν τε ούτε τόν μηδέν φοβού- λόν, τό συμφέρον, τό ήδύ. Πάντα γαρ τόν όπω-
μενον, κάν ή θεός ό έττιών, ούτε τόν πάντα καί τό σοΟν πρός φιλίαν Ιόντα δι ' έν τι τούτων ή δια
δή λεγόμενον τήν σκιάν, (άλλα . . .), δίκαιον τε (πλείονα ή δια) πάντα τήν φιλίαν αίρεϊσθαι.
ούτε τόν τό πλεϊον έαυτω νέμοντα οΰτε τόν τό Πρώτην μέν ούν, ώς προέφην, είναι τήν προς
Ιλαττον, άλλά τόν τό Ισον· τό δ ' Ισον τό ίο έαυτόν φιλίαν, δευτέραν δέ τήν πρός τούς γειναμέ-
κατά τό άνάλογον, où κατ' άριθμόν (ελευθέριον) νους· έφεξής δέ τάς πρός τούς άλλους οίκείους καί
τε οΰτε τόν προετικόν όπως ίτυχεν οΰτε τόν όθνείους· διό καί έν μέν τη πρός έαυτόν εϋλαβεϊ-
άπρόετον, (άλλα . . .>, μεγαλόψυχόν τε οΰτε τόν σθαι δε! τήν ύπερβολήν, έν δέταΐςπρός τούς άλλους
μεγάλων πάντων άξιοϋντα έαυτόν οΰτε τόν μηθε- τήν ελλειψιν Τό μέν γάρ φιλαυτίας, τό δέ φειδω-
νός όλως, άλλά τόν τό δέον έφ' έκαστου λαμβάνον- is λίας Ιχει διαβολήν.
τα καί είς τό κατ' άξίαν. μεγαλοπρεπή τε οΰτε τόν 10. Περί χάριτος
πάντοτε καί ένθα μή δε! λαμπρόν οΰτε τόν μηδα- Χάριν δέ λέγεσθαι τριχώς, τήν μέν υπουργία ν
μου, άλλά τόν κατά καιρόν άρμόττοντα εις εκαστον. ώφελίμου αυτοΟ έκείνου Ινεκα, τήν δ' άμειψιν
Τοιούτο μέν τό των ήθικών άρετών είδος (κατά ύπουργίας ώφελίμου, τήν δέ μνήμην υπουργίας
τό πρακτικόν καί τ ό ) παθητικόν καί κατά μεσότητα 2ο τοιαύτης. Διά τοΟτο δέ καί τάς δαίμονας τρεις 6
Θεωρούμενον, δ δή καί τήν άντακολουθίαν έχει ( τ ή βίος κατεφήμισε. Λέγεσθαι δέ χάριν καί τήν έν
φρονήσει), πλήν ούχ όμοίως άλλ' ή μέν φρόνησις όψει ή έν λόγοις, καθ' ήν τόν μέν εΰχαριν όνομάζε-
ταΐς ήθικαϊς κατά τό ίδιον, αύται δ ' έκείνη κατά σθαι, τόν δ ' έπίχαριν.
συμβεβηκός· ό μέν γαρ δίκαιος έστι καί φρόνιμος, <11. Περί βίων)
ό γαρ τοιόσδε αΰτόν λόγος είδοποιεϊ· où μήν ό 25 Βίο ν δ ' αίρήσεσθαι τόν σπουδαίο ν τόν μετ'
φρόνιμος καί δίκαιος κατά τό ίδιον, άλλ' ότι των άρετής, εϊτ' <έφ') ήγεμονίας ποτέ γένοιτο, τών και-
καλών κάγαθών κοινώς πρακτικός, φαύλου δ ' ρών αύτόν προαγαγόντων, είτε τινί βασιλει δέοι
ούδενός. συμβιουν είτε καί νομοθετεΐνή άλλως πολιτεύεσθαι.
8. Περί παθών ψυχής Τούτων δέ μή τυγχάνοντα πρός τό δημοτικόν
Τών δέ παθών καί όρμών τά μέν είναι άστεΤα, 3ο τραπήσεσθαι σχήμα διαγωγής ή τό θεωρητικόν
τά δέ φαΟλα, τά δέ μέσα. 'Αστεία μέν φιλίαν, χάριν, <ή τό πρακτικόν) ή μέσον <τό) παιδευτικό ν. Προ-
νέμεσιν, αίδώ, θάρσος, ελεον· φαύλα δέ φθόνον, αιρήσεσθαι μέν γάρ καί πράττειν καί θεωρείν τά
έπιχαιρεκακίαν, Οβριν μέσα δέ λύπη ν, φόβον, όρ- καλά. Κωλυόμενον δέ περί άμφω γίνεσθαι διά και-
γήν, ήδονήν, έπιθυμίαν. Τούτων δέ τά μέν αίρετέον ρούς, θατέρω χρήσεσθαι, προτιμώντα μέν τόν θεω-
(τά δέ άναιρετέον) καθάπαξ, τά δέ όριστέον. Παν 35 ρητικόν βίον, διά δέ τό κοινωνικόν έπί τάς πο-
δέ πάθος περί ήδονήν συνίστασθαι καί λύπη ν, δι' λιτικός όρμώντα πράξεις. Δι ' δ καί γαμήσειν καί
δ καί περί ταύτας τάς ήθικάς άρετάς ύπάρχειν. παιδοποιήσεσθαι καί πολιτεύσεσθαι καί έρασθή-
Φιλαργυρίαν δέ καί φιληδονίαν καί έρωτομα- σεσθαι τόν σώφρονα έρωτα καί μεθυσθήσεσθαι κα-
νίαν καί τά τοιαύτα εξεις είναι άλλοίας f περί τάς κα- τά συμπεριφοράς, καν εί μή προηγουμένως, καί
κίας. "Ερωτα δ ' είναι τόν μέν φιλίας, τόν δέσυνου- 4ο καθόλου τήν άρετήν άσκουντα καί μενεϊν έν τ ω
σίας, τόν δέ άμφοΐν δι' δ καί τόν μέν σπουδαίο ν, βίφ, καί πάλιν, εί δέοι ποτέ δι* άνάγκας, άπαλ-
τόν δέ φαυλον, τόν δέ μέσον. λαγήσεσθαι, ταφής προνοήσαντα κατά νόμον καί
9. Περί φιλίας τό πάτριον έθος καί τών άλλων, δσα τοις κατοι-
Τής φιλίας δ ' είναι διαφοράς τέσσαρας, έταιρι- χομένοις έπιτελεϊν δσιον.
κήν, σνγγενικήν, ξενική ν, έρωτικήν ε! δέ και τήν 45 Βίων δέ τριττάς Ιδέας είναι, πρακτικόν, θεωρη-
εύεργετικήν καί θαυμαστική ν συγκαταριθμητέον, τικόν, σύνθετον έξ άμφοΐν. Τόν μέν γάρ άπολαυ-
λόγου δει. 'Αρχήν δέ της μέν έταιρικής είναι τήν στικόν ήττονα ή κατ' άνθρωπον είναι, προκρί-
Anus Did. exp. phil. mor. Ar. = Stob. eel. II, 1 1 6 , 1 9 - 1 5 2 , 2 5 99

νεσθαι δέ των άλλων τόν θεωρητικόν. Πολιτεύ- Πολλών δέ καί άλλων ούσών άρετών, τών
σεσθαί τε τόν σπουδαΐον προηγουμένως, μή κατά μέν καθ' αύτάς, τών δ'ένεΐδεσιτώνείρημένων (οίον
περίστασιν (μόνον). τόν y à p πρακτικόν βίου τόν υπό μέν τήν δικαιοσύνην εύσεβείας, όσιότητος,
αύτόν είναι τ ω πολιτικω. χρηστότητος, εύκοινωνησίας, εύσυναλλαξίας · υπό
Βίον δέ κράτιστον μέν τόν κατ' άρετή ν êv τοις 5 δέ τήν σωφροσύνην εύκοσμίας, ευταξίας, αύταρ-
κατά φύσιν δεύτερον δέ τόν κατά τήν μέσην εξιν, κείας· (ύπό δέ τήν άνδρείαν εύψυχίας, φιλοπονί-
τά πλείστα καί κυριώτατα των κατά φύσιν έχον- ας)), έπιδραμεϊν ούκ άτοπον καί τούς τούτων
τα · τούτους μέν ούν αιρετούς, φευκτόν δέ τόν κατά όρους.
κακίαν. Εύσέβειαν μέν ούυ είναι εξιν θεών καί δαιμό-
Διαφέρειν δέ τόν εϋδαίμονα βίον του καλοϋ, ιο νων θεραπευτική ν, μεταξύ ουσαν άθεότητος καί
καθ' όσον δ μέν έν τοις κατά φύσιν είναι βούλεται δεισιδαιμονίας· όσιότητα δέ εξιν δικαίων τών
διά παντός, δ δέ καί έν τοις παρά φύσιν · καί προς προς τούς θεούς καί κατοιχομένους τηρητικήν,
δν μέν ούκ αύτάρκης ή άρετή, προς δν δέ αύτάρ- μεταξύ άνοσιότητος ούσαν καί ανωνύμου τινός·
κης. Μέσον δέ τινα βίον είναι τόν κατά τήν μέσην χρηστότητα δέ εξιν έκουσίως εύποιητικήν άνθρώ-
έξιν, έν ώ καί τά καθήκοντα άποδιδόσθαι· τά μέν ΐ5 πων, αύτών έκείνων χάριν, μεταξύ πονηρίας ούσαν
γάρ κατορθώματα έν τ ω κατ' άρετή ν είναι βίω, τά καί άνωνύμου· εύκοινωνησίαν δέ εξιν άμέμπτους
δ ' άμαρτήματα έν τ ω κατά κακίαν, τά δέ καθήκον- [δς] έν κοινωνία παρεχομένη ν, μεταξύ άκοινωνησίας
τα έν τ ω μέσω καλουμέυω βίω. ούσαν καί άνωνύμου· εύσυναλλαξίαν δέ εξιν εύλα-
βητικήν της έν τοις συμβολαίοις άδικίας, μεταξύ
20 άσυναλλαξίας ούσαν καί άνωνύμου, (τήν δέ
Τεθεωρημένων δέ τούτων καί ταΟτα διαλά-
άνώνυμον κατά τό άκριβοδίκαιον είναί πως) · εύ-
βωμεν είναι μέν yàp τήν ήθικήν άρετή ν κοινώς
κοσμίαν δέ εξιν περί τε κινήσεις καί σχέσεις τηρητι-
Ιξιν προαιρετικήν τών μέσων ήδονών τε καί λυ-
κήν τοΟ πρέποντος, μεταξύ ούσαν άκοσμίας καί
πών, στοχαστικήν του καλοΰ ή καλόν, τήν δέ κα-
άνωνύμου* εύταξίαν δέ εξιν στοχαστικήν του περί
κίαν ύπεναντίαν είναι ταύτη· κοινήν δέ δοξαστι-
25 τάξιν καλοϋ, μεταξύ άταξίας ούσαν καί άνωνύμου ·
κού καί ήθικοϋ Ιξιν θεωρητικήν και προαιρετικήν
αύτάρκειαν δέ εξιν άρκουμένην τοις τυχοΟσι μετά
καί πρακτική ν τών έν ταΐς πράξεσι καλών· τήν δέ
έλευθεριότητος, μεταξύ πτωχείας ούσαν καί πολυ-
κοινήν καί του έπιστημονικοϋ (καί του βουλευ-
τελείας· εύψυχίαν δέ εξιν άήττητον έν δεινών ύπο-
τικού) άκρότητα λογικής κατασκευής είναι θεωρη-
μοναις, μεταξύ άψυχίας καί άρειμανιότητος · φιλο-
τικήν καί πρακτική ν σοφία ν δέ έπιστήμην τών
30 πονίαν δέ έξιν άνένδοτον πόνοις έξεργαστικήν του
πρώτων α ί τ ι ω ν φρόνησιν δέ εξιν βουλευτική ν
καλοϋ, μεταξύ μαλακίας τε καί ματαιοπονίας.
καί πρακτικήν άγαθών καί καλών ή καλά. άνδρεί-
αν δέ εξιν έν θάρρεσι καί φόβοις τοις μέσοις άμεμ- Τήν δέ έκ πασών τών ηθικών άρετήν συνεστη-
π τ ο ν σωφροσύνην δέ εξιν έν αίρέσει καί φυγή κυϊαν λέγεσθαι μέν καλοκάγαθίαν, τελείαν δ ' άρε-
άμέμπτους ποιούσαν δι ' αύτό τό καλόν · πραότη- τήν είναι, τά τε άγαθά (ώς) ώφέλιμα καί καλά ποι-
τα δέ εξιν μέσην όργιλότητος καί αναλγησίας- 35 οΰσαν τά τε καλά δ ι ' αύτά αίρουμένην.
έλευθεριότητα δέ μεσότητα άσωτίας καί άνελευ-
θερίας · μεγαλοψυχίαν δέ μεσότητα χαυνότητος καί
μικροψυχίας· μεγαλοπρέπεια ν δέ (μεσότητα σα- Διωρισμένων δ ' ίκανώς τών περί τάς άρετάς
λακωνείας καί μικροπρεπείας · νέμεσιν δέ) μεσότη- καί σχεδόν τών πλείστων άνειλημμένων κεφαλαίων
τα φθονερίας καί έπιχαιρεκακίας · σεμνότητα δέ με- 40 τοΰ ήθικοϋ τόπου, άναγκαϊον έφεξής καί περί τοϋ
σότητα αύθαδείας καί άρεσκείας · αίδώ δέ μεσότη- οικονομικού τε καί πολιτικού διελθεΐν, έπειδή φύσει
τα άναισχυντίας καί καταπλήξεως· εύτραπελίαν πολιτικόν ζώου άνθρωπος.
δέ (μεσότητα) βωμολοχίας καί άγροικίας· φιλία ν Πολιτεία δέ πρώτη σύνοδος άνδρός καί γυναι-
δέ μεσότητα κολακείας καί έχθρας· άλήθειαν δέ κός κατά νόμον έπί τέκνων γεννήσει καί βίου κοι-
μεσότητα είρωνείας καί άλαζονείας· δικαιοσύνην 45 νωνία. Τοϋτο δέ προσονομάζεται μέν οίκος, άρχή
δέ μεσότητα υπεροχής καί έλλείψεως καί πολλού δέ πόλεώς έστι· περί ού δή καί λεκτέον. Μικρά γάρ
καί όλίγου. τις εοικεν είναι πόλις ό οίκος, εϊ γε κατ' εύχήν
100 Anus Did. exp. phil. mor. Ar. = Stob. eel. II, 116,19-152,25

αύξομένου του γάμου (παισίν) καί των παίδων πόλις έστί καί δτι πολίτης έστίν φ μέτεστι πολι-
έπιδιδόντων καί συνδυαζομένων άλλήλοις ετερος τικής άρχής. Πόλις δέ τό έκ τών τοιούτων πλήθος
οίκος υφίστοτται καί TpÍTÓs ούτω καί τέταρτος· έκ ίκανόν πρός αύτάρκειαν ζωής. Του δέ πλήθους
5è τούτων κώμη καί πόλις' πλειόνων γάρ γενομέ- δρον είναι τοιούτον, ώστε μήτε την πόλιν άσυμ-
νων κωμών πόλις άττετελέσθη. Διό καί τά σπέρμα- 5 παθή μ ή τ ' εύκαταφρόνητον ύπάρχειν, παρεσκευ-
τα καθάπερ της γενέσεως τ ή πόλει παρέσχεν ό άσθαι δέ καί τά προς τήν ζωή ν άνενδεώς καί τά
οίκος, ούτω καί της πολιτείας. Καί γάρ βασιλείας πρός τούς εξωθεν έπιόντας Ικανώς. Είναι γάρ τής
ύπογραφήν είναι περί τον οίκον καί αριστοκρατίας φρονήσεως τό μέν οίκονομικόν, τό δέ νομοθετικόν,
καί δημοκρατίας- γονέων μέν γάρ προς τέκνα κοι- τό δέ πολιτικόν, τό δέ στρατηγικόν. Οίκονομικόν
νωνίας τό σχήμα βασιλικό ν άνδρών δέ προς γυ- ίο μέν, ως είπον , τό διοικητικόν αύτοΰ τε (οίκου)
ναίκας άριστοκρατικόν · παίδων δέ προς αλλήλους καί τών περί οίκον, νομοθετικόν δέ (. . . . πολιτι-
δημοκρατικόν. κόν δέ . . . , στρατηγικόν δέ) τό περί τήν θεωρίαν
Συνέρχεσθαι γάρ τω θήλει τό άρρεν κατά πό- καί διοίκησιν τών στρατοπέδω συμφερόντων.
θον τεκνώσεως καί τής του γένους διαμονής· "Αρχειν δ ' άναγκαΐον τών πόλεων ή ένα ή όλί-
έφίεσθαι γαρ έκάτερον γεννήσεως. Συνελθόντων ΐ5 γους ή πάντας. Τούτων δ ' Ικαστον όρθώς ή φαύ-
δέ καί συνεργόν τής κοινωνίας προσλαβομέ- λως ?χειν. Όρθώς μέν, δταν ol άρχοντες τοΰ κοινή
νων είτε φύσει δοϋλον, (Ισχυρόν μέν τ ώ σώ- συμφέροντος στοχάζωνται· φαύλως δέ, δταν τοΰ
ματι πρός ύπηρεσίαν, νωθή δέ καί καθ' έαυτόν Ιδίου. Τό δέ φαϋλον παράβασιν είναι τοΰ όρθου.
άδύνατον διαζήν, ώ τό αρχεσθαι συμφέρειν) είτε Βασιλείαν μέν ούν καί άριστοκρατίαν καί δημοκρα-
καί νόμω δοΰλον, έκ τής επί τό αυτό συνόδου καί 20 τίαν έφίεσθαι τοΰ όρθοΰ · τυραννίδα δέ καί όλιγαρ-
τής πάντων πρός εν συμφέρον προμηθείας, οίκον χίαν καί όχλοκρατίαν του φαύλου. Γίνεσθαι δέ
συνίστασθαι. Τούτου δέ την άρχήν κατά φύσιν τι να καί μικτή ν έκ τών όρθών πολιτειών άρχήν.
?χειν τόν άνδρα. Τό γάρ βουλευτικόν έν γυναικί Μεταβάλλειν δέ τάς πολιτείας πολλάκις πρός τό
μέν χείρον, έν παισΐ δ* ούδέπω, περί δούλους ( δ ' ) άμεινον καί τό χείρον. Καθόλου δ ' άρίστην είναι
ουδ' όλως - τήν δ ' οίκονομικήν φρόνησιν, διοικητι- 25 πολιτείαν τήν κατ' άρετήν διακεκοσμημένην, χει-
κή ν ούσαν αύτοΰ τε (οίκου) καί τών κατ' οίκον, ρίστη ν δέ τήν κατά κακίαν. "Αρχειν δέ καί βουλεύ-
οίκείαν άνδρός ύπάρχειν. Ταύτης δέ τό μέν είναι ειν καί δικάζειν έν μέν ταϊς δημοκρατίαις έκ πάν-
πατρικόν, τό δέ γαμικόν, τό δέ δεσποτικόν, τό δέ των, ή αίρέσει ή κλήρω· έν δέ ταΐς όλιγαρχίαις έκ
χρηματιστικόν. Δεϊν γάρ, ώσπερ στρατιά μέν τών εύπορων · έν δέ ταϊς άριστοκρατίαις έκ τών
παρασκευής, πόλει δέ προσόδων, τέχνη δ ' όργά- 30 άρίστων.
νων, ούτω καί οίκω των άναγκαίων. Διττά δέ Στάσεις δ ' έν ταΐς πόλεσι γίνεσθαι τάς μέν κατά
ταΟτα, πρός τε τό κοινότερον ζην καί πρός τό λόγον, τάς δέ κατά πάθος. Κατά λόγον μέν, δταν oi
εύ. Τούτων γάρ πρώτον Ιχειν δεϊν πρόνοιαν τόν ίσοι όντες (άνισα, οΐ δέ άνισοι όντες) ίσα έχει ν
οίκονομικόν, ή τάς προσόδους αύξοντα διά πορι- άναγκάζωνται · κατά πάθος δέ διά τιμήν ή φιλαρ-
σμών έλευθερίων ή τά δαπανήματα συστέλλοντα · 35 χίαν ή κέρδος ή φυγαρχίαν ή εύπορίαν. Καταλύε-
μέγιστον γάρ δή τούτο τό κεφάλαιον τής οίκονομι- σθαι δέ τάς πολιτείας διά δύο αίτιας, ή βία ή άπ-
κής. Διό καί πολλών ?μπειρον (δεϊν) είναι τόν άτη. Μονιμωτέρας δέ γίνεσθαι τοΰ κοινή συμ-
οίκονομικόν, γεωργίας, προβατείας, μεταλλείας, φέροντος έπιμελουμένας.
ίνα τούς λυσιτελεστάτους καρπούς άμα καί δικαιο- Δικαστήρια δέ καί βουλευτήρια καί εκκλησίας
τάτους διαγινώσκη. Τής δέ χρηματιστικής τήν μέν 40 και άρχάς διωρίσθαι ταϊς πΌλιτείαις οίκείως.
είναι κρείττω, τήν δέ χείρω· κρείττω μέν τήν φύσει Κοινοτάτας δ* άρχάς είναι ίερωσύνηνθεών, στρατη-
γιγνομένην, χείρω δέ τήν διά καπηλικής. (Καί γίαν, ναυαρχίαν, άγορανομίαν, γυμνασιαρχίαν,
ταΟτα μέν περί οίκονομικής) άπόχρη. γυναικονομίαν, παιδονομίαν, άστυνομίαν, ταμι-
Περί δέ πολιτικής τ α ΰ τ ' δν εΐη κεφάλαια· είαν, νομοφυλακίαν, πρακτορείαν. Τούτων δ ' είναι
πρώτον μέν, δτι συνέστησαν αϊ πόλεις τ ή μέν διά 45 τάς μέν κατά πόλεις, τάς δέ κατά πόλεμον, τάς δέ
τό φύσει κοινωνικόν είναι τόν άνθρωπον, τ ή δέ διά περί τούς λιμένας καί τάς έμπορίας.
τό συμφέρον. Είτα δτι ή τελειοτάτη κοινωνία Πολιτικού δ ' άνδρός Ιργον είναι καί τό διορθώ-
Arius Did. exp. phil. mor. Ar. = Stob. eel. II, 116,19-152,25 - Cicero, Acad. 1,13-43 101

σαι πολιτεία ν, δ ττολύ χαλεπώτερον φαίνεσθαι του 'Quanam' inquam 'de re?'
κτίσαι· καΐ τόδιανεϊμαι τό πλήθος των άνθρώπων 'Relictam a te veterem Academiam' inquit,
τό μέυ προς τάυαγκαΤα, τό δέ πρός τά σττουδαΐα. 'tractari autem novam'.
Δημιουργού? μέυ yàp καΐ θητας καί γεωργούς καΐ * Quid ergo' inquam 'Antiocho id magis licue-
έμπόρους πρός τό άυαγκαϊου, ύπηρέτας γαρ εΤυαι s rit nostro familiari, remigrare in domum veterem
τοΤς πολιτικοί TOUTOUS· T Ò δέ μάχιμον παυ καί e nova, quam nobis in novam e vetere? certe
βουλευτικόν κυριώτερου είναι διά τό άρετής έπι- enim recentissima quaeque sunt correcta et
μελεισθαι καί περί τά καλά σπουδάζειυ. Τούτων emendata maxime, quamquam Antiochi magister
δέ τό μέν πρεσβύτερου προβουλεύειυ, τό δέ γεραρώ- Philo, magnus vir ut tu existimas ipse, negarat
τερον θεραπεύειν τό θείον, τό δέ νέον απάντων ίο in libris, quod coram etiam ex ipso audiebamus,
προπολεμεϊν. Ταύτη ν δ' άρχαίαν είναι πάνυ τήν duas Academias esse, erroremque eorum qui ita
διάταξιν, ΑΙγυπτίων πρώτωυ καταστησαμέυων. putarent coarguit. '
Πολιτικόν δέ καί των άλλων ούχ ήττον καί τό 'Est' inquit *ut dicis; sed ignorare te non
τά Ιερά των Θεών Ιν TOIÇ έπιφανεστάτοις ΙδρΟσΘαι arbitrar quae contra Philonis Antiochus scrip-
τόποις- καί τό της Ιδιωτών χώρας τό μέν έτερον is serit. '
πρός ταϊς έσχατιαϊς διατετάχθαι, τό δ' Ιτερον 14 'Immo vero et ista et totam veterem
πρός τή πόλει, ίνα δύο κλήρων ένΐ έκάστφ νεμη- Academiam, a quä absum tarn diu, renovari a te
θέντων, άμφότερα τά μέρη της χώρας εύσύυοπτα nisi molestum est velim', et simul 'adsidamus'
ύπάρχη. Χρήσιμου δέ καί τό νομοθετεϊν συσσίτια inquam 'si videtur. '
ποιεΐσθαι καί τό περί της κοινής παιδείας των 2ο 'Sane istuc quidem' inquit, 'sum enim ad-
τέκνων σπουδάζειν καί τό πρός τήν φώμην τών modum infirmus. sed videamus idemne Attico
σωμάτωυ καί τελειότητα δεΐν μήτε νεωτέρων άγαν placeat fieri a me quod te velie video. '
μήτε πρεσβυτέρων τούς γάμους ποιεΐσθαι, άτελή 'Mihi vero" ille, 'quid est enim quod malim
γαρ γίγνεσθαι κατ' άμφοτέρας τάς ήλικίας καί quam ex Antiocho iam pridem audita recordari
τελείως άσθενή τά έκγουα. Kai τό νομοθετεϊν δέ 25 et simul videre satisne ea commode dici possint
μηθέν έκτρέφειν πεπηρωμένον μηδ' έκτιθέναι τέλει- Latine ? '
ον μηδ* έξαμβλουν συμφορώτατον δήπου. Καί Quae cum essent dicta, in conspectu consedi-
τών μέν πολιτικών τά κεφάλαια ταύτα. mus omnes.

15 Tum Varrò ita exorsus est: 'Socrates mihi


videtur, id quod constat inter omnes, primus a
rebus occultis et ab ipsa natura involutis, in
18. DESCRIPTIONES TOTIUS quibus omnes ante eum philosophi occupati
ARISTOTELI S fuerunt, avocavisse philosophiam et ad vitam
PERIPATETICORUM QUE communem adduxisse, ut de virtutibus et de
35
PHILOSOPHIAE, vitiis omninoque de bonis rebus et malis quaere-
QUAE IN M. TULLI CICERONIS ret, caelestia autem vel procul esse a nostra
SCRIPTIS PHILOSOPHICIS INVENIUNTUR cognitione censeret vel, si maxime cognita essent,
nihil tarnen ad bene vivendum. 16 hic in
1. Academici libri quattuor I, 13—43 ^ omnibus fere sermonibus, qui ab is qui illum
sec. editionem O. Piasberg (BT Lipsiae 1922) paucis qui- audierunt perscripti varie copioseque sunt, ita
busdam mutatis. disputât ut nihil affirmet ipse refellat alios, nihil
Colloquunter Varrò Cicero Atticus se scire dicat nisi id ipsum, eoque praestare
ceteris, quod illi quae nesciant scire se putent,
13 Tum ille (scil. Varrò) : 'Istuc quidem con- 45 ipse se nihil scire id unum sciat, ob eamque rem
siderabo, nec vero sine te. sed de te ipso quid est' se arbitrari ab Apolline omnium sapientissimum
inquit 'quod audio ? ' esse dictum, quod haec esset una hominis
102 Cicero, Acad. 1, 13—43

sapientia, non arbitrari sese scire quod nesciat. quid verum quid falsum quid rectum in oratione
quae cum diceret constanter et in ea sententia pravumve quid consentiens quid repugnet iu-
permanerei, omnis eius oratio tarnen in virtute dicando.
laudanda et in hominibus ad virtutis Studium Ac primum illam partem bene vivendi a
cohortandis consumebatur, ut e Socraticorum 5 natura petebant eique parendum esse dicebant,
libris maximeque Piatonis intellegi potest. neque ulla alia in re nisi in natura quaerendum
17 Piatonis autem auctoritate, qui varius et esse illud summum bonum quo omnia referrentur ;
multiplex et copiosus fuit, una et consentiens constituebantque extremum esse rerum expeten-
duobus vocabulis philosophiae forma instituta darum et finem bonorum adeptum esse omnia e
est Academicorum et Peripateticorum, qui rebus io natura et animo et corpore et vita.
congruentes nominibus differebant. nam cum Corporis autem alia ponebant esse in toto
Speusippum sororis filium Plato philosophiae alia in partibus, valetudinem vires pulchritudi-
quasi heredem reliquisset, duo autem praestan- nem in toto, in partibus autem sensus Íntegros et
tissimos studio atque doctrina, Xenocratem Cal- praestantiam aliquam partium singularum, ut in
chedonium et Aristotelem Stagiritem, qui erant is pedibus celeritatem, vim in manibus, claritatem
cum Aristotele Peripatetici dicti sunt, quia in voce, in lingua etiam explanatam vocum im-
disputabant inambulantes in Lycio, illi autem, pressionem; 20 animi autem quae essent ad
quia Piatonis instituto in Academia, quod est al- comprehendendam ingeniis virtutem idonea,
teram gymnasium, coetus erant et sermones hab- eaque ab his in naturam et mores dividebantur.
ere soliti (sunt), e loci vocabulo nomen habuerunt. 20 naturae celeritatem ad discendum et memoriam
sed utrique Piatonis ubertate completi certam dabant, quorum utrumque mentis esset proprium
quandam disciplinae formulam composuerunt et et ingenii ; morum autem putabant studia esse et
eam quidem plenam ac refertam, illam autem quasi consuetudinem, quam partim assiduitate
Socraticam dubitanter de omnibus rebus et nulla exercitationis partim ratione formabant, in qui-
affirmatione adhibita consuetudinem disserendi 25 bus erat ipsa philosophia ; in qua quod inchoatum
reliquerunt. ita facta est, quod minime Socrates est neque absolutum progressio quaedam ad
probabat, ars quaedam philosophiae et rerum virtutem appellatur, quod autem absolutum, id
ordo et descriptio disciplinae. 18 quae quidem est virtus, quasi perfectio naturae omniumque
erat primo duobus ut dixi nominibus una; nihil rerum quas in animis ponunt una res optima.
enim inter Peripatéticos et illam veterem Aca- 30 21 ergo haec animorum; vitae autem (id enim
demiam differebat. abundantia quadam ingenii erat tertium) adiuncta esse dicebant quae ad
praestabat, ut mihi quidem videtur, Aristoteles, virtutis usum valerent. iam virtus in animi
sed idem fons erat utrisque et eadem rerum bonis et in corporis cernitur et in quibusdam
expetendarum fugiendarumque partitio. quae non tarn naturae quam beatae vitae ad-
Sed quid ago' inquit 'aut sumne sanus qui 35 iuncta sunt.
haec vos doceo ? nam etsi non sus Minervam ut Hominem autem esse censebant quasi partem
aiunt, tarnen inepte quisquís Minervam docet.' quandam civitatis (mundi) et universi generis
Tum Atticus 'Tu vero' inquit 'perge Varrò; humani, eumque esse coniunctum cum (omnibus)
valde enim amo nostra atque nostros, meque hominibus humana quadam societate.
ista delectant cum Latine dicuntur et isto modo. ' 40 Ac de summo quidem atque naturali bono sic
'Quid me' inquam 'putas, qui philosophiam agunt; cetera autem pertinere ad id putant aut
iam professus sim populo nostro me exhibitu- adaugendum aut [ad] tenendum, ut divitias ut
rum ? ' opes ut gloriarti ut gratiam.
19 'Pergamus igitur' inquit, 'quoniam placet, Ita tripertita ab his inducitur ratio bonorum.
fuit ergo iam accepta a Platone philosophandi 45 22 atque haec ilia sunt tria genera quae putant
ratio triplex, una de vita et moribus, altera de plerique Peripatéticos dicere, id quidem non
natura et rebus occultis, tertia de disserendo et falso; est enim haec partitio illorum; illud im-
Cicero, Acad. 1,13-43 103

prudenter, si alios esse Académicos qui tum vocant, quod ipsum apud Graecos non est vulgi
appellarentur alios Peripatéticos arbitrantur. com- verbum sed philosophorum, atque id in multis;
munis haec ratio, et utrisque hie bonorum finis dialecticorum vero verba nulla sunt publica,
videbatur, adipisci quae essent prima in natura suis utuntur. et id quidem commune omnium fere
quaeque ipsa per sese (essent) expetenda aut 5 est artium; aut enim nova sunt rerum novarum
omnia aut maxima ; ea sunt autem maxima, quae facienda nomina aut ex aliis transferenda. quod
in ipso animo atque in ipsa virtute versantur. si Graeci faciunt qui in his rebus tot iam saecla
itaque omnis ilia antiqua philosophia sensit in versantur, quanto id nobis magis concedendum
una virtute esse positam beatam vitam, nec est, qui haec nunc primum tractare conamur. '
tamen beatissimam nisi adiungerentur etiam io 26 'Tu vero ' inquam 'Varrò bene etiam meriturus
corporis et cetera quae supra dicta sunt ad mihi videris de tuis civibus, si eos non modo copia
virtutis usüm idonea. 23 Ex hac descriptione rerum auxeris, ut effecisti, sed etiam verborum.'
agendi quoque aliquid in vita et officii ipsius 'Audebimus ergo' inquit 'novis verbis uti te
initium reperiebatur, quod erat in conservatione auctore, si necesse erit.
(sui et in appetitione) earum rerum quas natura is Earum igitur qualitatum sunt aliae principes
praescriberet. hinc gignebatur fuga desidiae aliae ex his ortae. principes sunt unius modi et
voluptatumque contemptio, ex quo laborum do- simplices ; ex his autem ortae variae sunt et quasi
lorumque susceptio multorum magnorumque multiformes, itaque aer (hoc quoque (verbo) uti-
recti honestique causa et earum rerum quae erant mur enim pro Latino) et ignis et aqua et terra
congruentes cum praescriptione naturae (dilec- 20 prima sunt ; ex his autem ortae animantium formae
tus); unde et amicitia exsistebat et iustitia at- earumque rerum quae gignuntur e terra, ergo illa
que aequitas, eaeque et voluptatibus et multis initia et, ut e Graeco vertam, elementa dicuntur;
vitae commodis anteponebantur. Haec quidem e quibus aer et ignis movendi vim habent et
fuit apud eos morum institutio et eius partis efficiendi, reliquae partes accipiendi et quasi
quam primam posui forma atque descriptio. 25 patiendi, aquam dico et terram. quintum genus, e
24 De natura autem (id enim sequebatur) ita quo essent astra mentesque, singulare eorumque
dicebant ut earn dividerent in res duas, ut altera quattuor, quae supra dixi, dissimile Aristoteles
esset efficiens, altera autem quasi huic se prae- quoddam esse rebatur.
bens, eaque efficeretur aliquid. in eo quod 27 Sed subiectam putant omnibus sine ulla
efficeret vim esse censebant, in eo autem quod 30 specie atque carentem omni illa qualitate (facia-
efficeretur tantum modo materiam quandam ; mus enim tractando usitatius hoc verbum et
in utroque tamen utrumque: neque enim mate- tritius) materiam quandam, ex qua omnia ex-
riam ipsam cohaerere potuisse si nulla vi con- pressa atque effecta sint, quae tota omnia accipere
tineretur, neque vim sine aliqua materia ; nihil est possit omnibusque modis mutari atque ex omni
enim quod non alicubi esse cogatur. sed quod ex 35 parte ( . . . ) eoque etiam interire non in nihilum,
utroque, id iam corpus et quasi qualitatem quan- sed in suas partes, quae infinite secari ac dividi
da